Echtra Cormaic (The Adventure of Cormac)
Echtra Cormaic (The Adventure of Cormac)
Section 1
Cuach Cormaic fesin didiu .i. cuach oir bai *Cuach Chormaic, mar sin, cuach óir ab ea é a Cormac’s own Cup, then, was a cup of gold
lais. bhí aige. which he had.
Is amlaid didiu dofrith eiside on mud-sa. An chaoi a bhfuarthas é, is amhlaidh seo a The way in which it was found was thus:
tharla sé:*
Laa n-æin dobai Cormac ua Cuind madan Ar maidin mhoch lá amháin sa Bhealtaine bhí One day, at dawn in Maytime, Cormac,
moch i cetamun Cormac ua Choinn grandson of Conn, was
a ænur for Mur Tea hi Temraig. ina aonar ar Mhúr Tea i dTeamhair. alone on Múr Tea in Tara.
Conaca in t-æn oclach forosta Chonaic sé chuige óglach aosta fionnliath; He saw coming towards him a warrior sedate
findliath adochum. (?), greyhaired.
Brat corcra corrtharach uime. brat corcra cortharach uime; A purple, fringed mantle around him.
Leni esnadach orsnáith hi custal a chnis. léine shíogach órshnáith ar a chneas; A shirt ribbed, goldthreaded next (?) his skin.
Da mæl-asa finddruine etir a troigthibh ocus dhá chúarán fhiondruine idir a throithe agus an Two blunt shoes of white bronze between his
talmhain. talamh, feet and the earth.
Page 1 of 24
Cræbh airgid co tri hublaib oir fria ais. craobh airgid lena ais a raibh trí húill óir A branch of silver with three golden apples on
uirthi. his shoulder.
Ba leor peted ocus arpeatad immorro eistecht Ba leor de aoibhneas agus de áineas éisteacht Delight and amusement enough it was to listen
risin ceol dogníd in cræbh, leis an cheol a dhéanadh an chraobh. to the music made by the branch,
a[r] rochoideoldais fir athgaiti Do chodlóidís fir a bheadh gonta go mór, for men sore-wounded,
nó lucht galair,
risin ceol dogníd sin ón cheol a níodh an fear at the melody which was made
intan docroitheadh in chræb. nuair a chroitheadh sé an chraobh. when that branch was shaken.
Section 2
Beandachais in t-oglach do Cormac. Bheannaigh an t-óglach do Chormac The warrior saluted Cormac.
Beannachais Cormac do somh. agus bheannaigh Cormac dósan. Cormac saluted him.
Page 2 of 24
Section 3
“Can doluidh, a oclaigh?” ol Cormac. “Cá has a dtáinig tú *,a óglaigh *?” arsa “Whence hast thou come, O warrior?” says
Cormac. Cormac.
“A tír nach bidh acht fír,” ol se, “As tír ná bíonn inti ach an fhírinne,” ar “From a land,” he replied, “wherein there is
seisean, nought save truth,
“ocus nach fuil æis nó ercra “agus ná fuil inti aois ná urchóid, and there is neither age nor decay
“Ni hamlaid duind,” ol Cormac. “Ní hamhlaidh dúinne,” arsa Cormac. “It is not so with us,” says Cormac.
“Cest, a oclaigh,” ol Cormac, “in dingneam “Ceist agam ort, a óglaigh,” ar seisean, “an “A question, O warrior: shall we make an
caradradh?” ndéanfaimid cairdeas le chéile?” alliance?” *says Cormac.*
“Maith lim a deanom,” ol in t-oglach. “Ba mhaith liom a dhéanamh,” arsa an t- “I am well pleased to make it,” says the
óglach. warrior.
Do[g]níad iarum caradradh. Rinne siad cairdeas le chéile ansin. Then (their) alliance was made.
“In craeb damsa,” ol Cormac. “Tabhair domsa an chraobh,” arsa Cormac. “The branch to me,” says Cormac.
“Dobér,” ol in t-oglach, “Bhéarfad,” arsa an t-óglach, “I will give it,” says the warrior,
Page 3 of 24
“acht co taraighter damsa na tri haiscedha “má tugtar dom ina comaoin as Teamhair na “provided the three boons which I shall ask in
conaigiub a Temraig ina cumain.” trí haiscí a iarrfaidh mé.” Tara be granted to me in return.”
“Dobérthar,” ol Cormac. “Bhéarfar,” arsa Cormac. “They shall be granted,” says Cormac.
Naiscis in t-oglach iarum, Naisc an t-óglach ansin comhlíonadh a Then the warrior bound (Cormac to his
ghealltanais ar Chormac, promise),
ocus facbha[i]s in cræbh, ocus teid ass la d’fhág an chraobh aige agus d’imigh as and left the branch, and *then* goes away;
sodain, láithreach
ocus ni fidir Cormac c[i]a leth in roluidh. i slí ná feadair Cormac cé an treo a ndeachaigh and Cormac knew not whither he
sé. had gone.
Section 4
Tindtai Cormac isin rightheagh. D’fhill Cormac isteach sa rí-theach. Cormac turned into the palace.
Machtnaigset in teglach in cræbh. Bhí an teaghlach ag déanamh iontais den The household marvelled at the branch.
chraoibh.
Crotha[i]s Cormac ríu hí, Chroith Cormac dóibh í Cormac shook it at them,
cor[us] cuir a súan gur chuir sé ina suan iad and cast them into slumber
on trath co ’roili. ón tráth sin go dtí an tráth céanna arna from that hour to the same time on the
bhárach. following day.
Page 4 of 24
Section 5
Tic in t-oclach a cind bliadne i n-airis [a] dala, I gceann bliana tháinig an t-óglach a lorg ar At the end of a year the warrior comes into his
gealladh dó. meeting
ocus cuindchis ar Cormac cumain a cræbhi. D’iarr sé ar Chormac comaoin a chraoibhe. and asked of Cormac the consideration for his
branch.
“Doberthar,” ol Cormac. “Bhéarfar sin duit,” ar Cormac. “It shall be given”, says Cormac.
“Berad Aillbi [lim tra] andiu,” ol se. “Bhéarfaidh mé Ailbhe liom inniu,” arsa an t- “I will take (thy daughter) Ailbe today,” says
óglach. the warrior.
Beris leis [iarum] in ingin. Rug sé leis Ailbhe, iníon Chormaic, ansin. So he took the girl with him.
Doberaid banntrocht [na Temrach] tri gartha Lig bantracht na Teamhrach trí gártha os ard The women of Tara utter three loud cries after
foraird indegaid ingine righ Erenn. le cumha i ndiaidh iníon rí Éireann. the daughter of the king of Erin.
Crotha[i]s Cormac in craebh friu Chroith Cormac an chraobh dóibh, ámh, But Cormac shook the branch at them,
co ruscar ria toirsi uili nó gur scar sé uile ón bhrón iad so that he banished grief from them all
ocus cor’ cuir ’na suan íat. agus gur chuir ina suan iad. and cast them into sleep.
Page 5 of 24
Section 6
Tic dia mis Mí ón lá sin tháinig sé arís That day month comes the warrior
ocus beridh Carpre Lifeachair les. agus rug leis Cairbre Lifeachair, mac and takes with him Carpre Lifechair (the son
Chormaic. of Cormac).
Ni roan didiu caí no dogra isin Temraig día es Níor stopadh den chaoi ná den chaoineadh i Weeping and sorrow ceased not in Tara after
in meic, dTeamhair i ndiaidh an mhic, the boy,
ocus nír’ loingid ocus nir’ suanadh in n- níor caitheadh bia ná níor chuathas chun suain and on that night no one therein ate or slept,
aidchi-sin indti, an oíche sin ann
ocus badar a mbron ocus i nduba dermair. agus bhíothas i mbrón agus i ndubhachas go and they were in grief and in exceeding
han-mhór. gloom.
Crotha[i]s Cormac in craebh ríu Chroith Cormac an chraobh dóibh But Cormac shook the branch at them,
co ruscarsad fri dogra. agus scaip sé a mbrón. and they parted from (their) sorrow.
Section 7
Tig in t-oglach cétna dorísi. Tháinig an t-óglach céanna arís. The same warrior comes again.
“Cid connaigi aniu?” ol Cormac. “Caidé tá uait inniu?” arsa Cormac. “What askest thou today?” says Cormac.
Page 6 of 24
ingen Dunlaing rí[gh] Laighean. iníon Dhúnlaing Rí Laighean.” daughter of Dunlang king of Leinster.”
Beridh les iarum in mnai. Rug sé leis ansin an bhean. Then he takes away the woman with him.
Section 8
Ni rodamair tra do Cormac inní sin. Níor fhulaing Cormac an gníomh sin. That thing Cormac endured not.
Teit cach didiu anadiaidh Cormaic. agus chuaigh a raibh i dTeamhair ansin i and every one then followed Cormac.
ndiaidh Chormaic
Tucad ceo mor for lar in maighi sonnaich ach thit ceo trom orthu i lár na máighe sconsaí. A great mist was brought upon them in the
doibh. midst of the plain of the wall.
Focerd Cormac a magh mor a ænur. Tharla Cormac ansin ar mháigh mhór ina Cormac found himself on a great plain alone.
aonar.
Dun mor ar lar in maighi. Bhí dún mór ar lár na máighe There was a large fortress in the midst of the
plain
Sonnach credhumæ uime. agus sconsa cré-umha uime. with a wall of bronze around it.
Teag findairgid isin dun Bhí teach fionn-airgid laistigh den dún In the fortress was a house of white silver,
ocus se lethtuighthi do eitib en find. agus a leath dá dhíon déanta de eití fionn-éan. and it was half-thatched with the wings of
white birds.
Page 7 of 24
[Marcsluag side oc tathaiged in tigi Bhí marcshlua sí chun an tí agus uaidh, A fairy host of horsemen (was) haunting the
house,
ocus utlaigi] do eitib en find ina n-ochtaibh do lán baclainne de eití fionn-éan leis an teach a with lapfuls of the wings of white birds in
thuighi in tighi. dhíonadh in ucht gach duine acu siúd a bhí ag their bosoms to thatch the house.
teacht.
Ticeadh athach gaíthi chuici beous, Thagadh séideán gaoithe i gcónaí *chuige*, A gust of wind would still come to it,
ámh,
dobereadh in ghæth as beous. bheireadh an ghaoth léi é *, ámh*. and still the wind would carry away
Section 9
Atchi didiu fear ind ic atód tenedh, Chonaic sé fear ansin ag fadú tine. Then he sees a man therein kindling a fire,
ocus docuired in omna bunreamur bun barr Chuireadh an fear stacán ramhar darach bun and the thick-boled oak was cast upon it, top
fair. barr ar an tine and butt.
Intan ticeadh dorisi ocus omna aili leis agus nuair thagadh sé arís agus stacán eile leis When the man would come again with another
oak
tairgidh loscudh na cetomna. bhíodh deireadh dóite ag an chéad cheann. the burning of the first oak had ended.
Page 8 of 24
Section 10
Atchi didiu dun ríghda romór aile, Chonaic sé ansin dún ríoga ró-mhór eile Then he sees another fortress, vast and royal,
ocus sondach credhumæ [aili] uime sidhi. agus sconsa eile cré-umha uime sin. and another wall of bronze around it.
Ceithri tighi isin dun. Bhí ceithre tithe sa dún. There were four houses therein.
Atchi in rightheagh romor, agus chonaic sé roimhe an rí-theach ró-mhór. He sees the vast palace
ocus a chleatha sidhe do credumæ, Bhí cliatha creatlaigh an tí déanta de chré- with its beams of bronze,
umha
ocus a cæl d’airgid, agus na buinneáin chaola déanta d’airgead its wattling of silver,
ocus a thuighi do eitib én find. agus ba de eití fionn-éan an tuí sa díon. and its thatch of the wings of white birds.
Page 9 of 24
Section 11
Atchi didiu topur taitneamach isin lis, Chonaic sé ansin tobar soilseach i lios an tí Then he sees in the garth a shining fountain,
ocus coíc srotha ass, agus cúig srutha as with five streams flowing out of it,
ocus na sloigh imaseach ic ol usci na sroth. agus na sluaite ag ól uisce an tobair agus uisce and the hosts in turn a drinking its water.
na sruth um á seach.
Nai cuill buana oscind in tobuir. Naoi gCoill Bhuana ag fás os cionn an tobair. Nine hazels of Buan grow over the well.
Focerdaidh andsin na cuill corcarrda Ligeadh na coill chorcra dá gcnóite titim uathu The purple hazels drop their nuts into the
a cnaí isin topur sa tobar fountain,
conus-tennat na coíc eicne filead isin topur, agus na cúig bradáin a bhí sa tobar bheiridís and the five salmon which are in the fountain
orthu, phléascaidís iad sever them
co curtar a mbolga for na srothaibh. agus chuiridís a mblaosca ar snámh ar na and send their husks floating down the
srutha. streams.
Fuaim eassa na sroth sin didiu, Fuaim na sruth sin at titim Now the sound of the falling of those
streams
ba bindi na cach ceol a cantais. ba bhinne é ná gach ceol ar bith a cantar. is more melodious than any music that (men)
sing.
Page 10 of 24
Section 12
Luidh iarsin isin rightheach. Chuaigh Cormac ansin isteach sa rí-theach. He entered the palace.
Oen lanamain is[in] tigh forachind. Fuair sé aon lánúin amháin sa teach roimhe. There was one couple inside awaiting him.
Ba derscai[g]theach dealb in oclaig Ba dheárscnaithe é deilbh an óglaigh díobh The warrior’s figure was distinguished
ocus ar ingantus a ecoisce. agus ar iontas a dhéanaimh. and the wondrousness of his countenance.
Ingen immorro macdachta mongbhuidhi, Bhí ógbhean aibidh mhongbhuí The girl
grown-up, yellow-haired,
fa haillim do mnaib in betha, agus ba í ab áille de mhná an domhain. was the loveliest of the world’s women.
ina fharradh.
Dogníter a fosaic can rathugud. Bhí a cosa á ní gan neach ar bith do thabhairt Her feet are washed without being observed.
chúraim dóibh.
Page 11 of 24
Fotracud forsin clárudh cen tincur o dhune Bhí dabhach fothragtha ar thaoibh an tí agus (There was) bathing on the partition without
an t-uisce ann te de shíor gan duine bheith ina attendance of any one,
chúram
acht na clocha ind ocus ass. ach na clocha teo ann agus as uathu féin. but the (heated) stones (of themselves went)
into and (came) out (of the water).
Dogníd Cormac a fatracud íarsin. Dhein Cormac é féin d’fhothragadh ann. Cormac bathed himself thereafter.
Section 13
A mbadar and íar trath nona Le linn dóibh bheith ansin tráthnóna an lae sin As they were there after the hour of none
conacadar æn fear chucu isin teach. chonaiceadar an fear chucu isteach. they saw a man coming to them into the
house.
Tuag connaidh ina laim deis, Bhí tua le haghaidh connadh a ghearradh ina A wood-axe in his right hand,
láimh dheis aige,
ocus lorg ina laim chlí, cleith ailpín ina láimh chlé and a log in his left hand,
ocus muc ina díaid. agus muc ina dhiaidh aniar. and a pig behind him.
Page 12 of 24
Section 14
“IS mithigh urgnam astigh,” “Is mithid dúinn déanamh réidh istigh “ ’Tis time to make ready within,”
“daig ata aighi uasal ann.” ó tá aoi uasal tar éis teacht chugainn,” “because a noble guest is here.”
Section 15
Buailis in fer in muic cor’ marbh, Bhuail an fear an mhuc agus mharaigh í. The man struck the pig and killed it.
ocus scoiltis a luirg co robadar tri gnuidh do Scoilt sé ansin an chleith ailpín nó go raibh trí And he cleft his log so that he had three sets
lea[th]scoilteach les. bheart de chipíní connaidh aige. (?) of half-cleavings.
Laiter in mu[i]c isin choiri. Chaith sé an mhuc isteach sa choire. The pig is cast into the caldron.
Page 13 of 24
Section 16
“IS mithigh [a] impod libh,” ol in t-oglach. “Is mithid duit é iompó,” arsa an t-óglach. “It is time for you to turn it,” says the warrior.
“Ni heigin,” ol in luchtairi, “Ní haon mhaith sin a dhéanamh,” arsa an “That would be useless,” says the kitchener;
friothálaí,
“or ní bha bruithi tria bithu sir in mucc “mar ní bruithfear an mhuc go brách “for never and never will the pig be boiled
co n-indistar fir cacha ceatramhan dí.” go dtí go n-instear scéal fíor in aghaidh gach until a truth is told for each quarter of it.”
ceathrú dhi.”
Section 17
“Indis duin didiu,” for in t-oglach, “artus.” “Aithris dúinn, thusa, mar sin ar dtús,” arsa an “Then”, says the warrior, “do thou tell us
t-óglach. first.”
Section 18
“La da rabba-sa ic cuartugud in feraind,” ol se, “Lá dá rabhas ag tabhairt chuairt timpeall mo “One day,” says he, “when I was going round
chuid fearainn,” arsa an freastalaí, the land,
“fuaruss bu fir aile im ferand, “fuair mé ba fir eile ar mo thalamh féin I found another man’s cows on my land,
ocus doradus lium a ngobhang. agus thug mé liom go dtí an póna iad. and I brought them with me into a cattle-
pound.
Tainic tigerna na mbo amdeaghaidh, Tháinig an fear ar leis na ba im dhiaidh The owner of the cows followed me
Page 14 of 24
ocus aspert doberedh log dam ara bu do agus dúirt sé liom go dtabharfadh sé luach and said that he would give me a reward for
leigean ass. saothair dom ar a bha a ligint leis. letting his cows go free.
Dorat-son damsa mucc ocus tuag ocus lorg: agus thug seisean dom muc agus tua agus He gave me a pig and an axe and a log,
cleith ailpín:
in muc do marbad don tuaig gach an mhuc a mharú gach oíche leis an tua, the pig to be killed with the axe every night,
n-aidhchi,
ocus in lorg do scailteadh dí, an chleith ailpín a scoilteadh léi freisin and the log to be cleft by it,
ocus bidh daithin bruithi na muici do agus go mbeadh ansin dóthain bruite na muice and there will (then) be enough firewood to
chondudh and, de chonnadh ann boil the pig,
ocus dæthain in righthighi olcheana, agus dóthain an rí-thí *chomh maith* sa and enough for the palace besides.
mhuc,
ocus didiu is beo in mhuc iar maidin, agus ansin is beo an mhuc arís ar maidin And, moreover, the pig is alive on the morning
after,
ocus is lan in lorg, agus is slán an chleith ailpín and the log is whole.
ocus ataid fon samla sin o sin cusaníu.” agus is amhlaidh sin atá siad agam ó shoin go And from thence till today they are in that
dtí inniu.” wise.”
Page 15 of 24
Section 19
“Is fír, tra, in scel sin,” ol in t-oglach. “Scéal fíor, go deimhin, an scéal sin,” arsa an “True, indeed, is that tale,” says the warrior.
t-óglach.
Section 20
Rohindtodh in mucc hIompaíodh an mhuc The pig was turned (in the caldron),
ocus ní frith acht ceathramhe bruithi indti. agus ní bhfuarthas ach a ceathrú bruite dhi. and only one quarter of it was found boiled.
Section 21
“Indister scél firi ele againd,” ol síad. “Instear scéal fíor eile linn,” arsa siad go léir. “Let us tell another tale of truth”, say they.
Section 22
“Indeosad-sa,” ol in t-oglach. “Inseodsa ceann,” arsa an t-óglach. “I will tell one,” says the warrior.
“Tainic amm treabhtha ocaind. “Tháinig aimsir threafa againn,” ar sé. “Ploughing-time had come.
Intan rob ail in gort sin amuigh do threabadh “An t-am a chuathas leis an ghort sin amuigh a When we desired to plough that field outside,
threabhadh
is and dofrith silta foirseo treabtha é do fuarthas treafa fuirsithe é agus síolta le then it was found ploughed, harrowed and
cruthneacht. cruithneacht. sown with wheat.
Page 16 of 24
Intan rob ail teacht da bhuain Nuair chuathas á baint When we desired to reap it,
is and frith ina cruaich isin gurt hé. fuarthas ina cruach sa ghort í. then (the crop) was found stacked in the field.
Antan rob ail a imfheadain isin leth sin amuig An uair chuathas á tarraingt isteach go dtí an When we desired to draw it into that side out
áit sin amuigh there,
is and frith ina ænchruaich thuighthi isin les fuarthas in aon chruach amháin díonta sa lios it was found in the garth all in one thatched
he. í. rick.
Atathar ica hithi o sin cusaníu, Táthar á hithe ó shoin go dtí inniu We have been eating it from then till today;
acht ní mo, ní lugu acach hí.” ach ní mó ná ní lú riamh í.” but it is no whit greater nor less.”
Section 23
Rohimpod in muc hIompaíodh an mhuc Then the pig was turned (in the caldron),
ocus frith cetraume aili bruithi indti. agus fuarthas ceathrú eile bruite dhi. and another quarter was found to be cooked.
Page 17 of 24
Section 24
“Leamsa in scel anois,” for in ben. “Liomsa an scéal anois,” arsa an ógbhean. “It is now my turn”, says the woman.
“Atat .uii. mba ocus .uii. cærich limsa,” for sí. “Tá seacht mba agus seacht gcaoirigh “I have seven cows”, says she, “and seven
agamsa,” ar sise. sheep.
“Bidh dæthain luchta Tiri Tairnghiri “Tá dóthain mhuintir Thír Tairngire i mbainne The milk of the seven cows is enough for the
do lacht na .uii. mbó. na seacht mbó sin people of the Land of Promise.
Tic a furthain d’edach d’olaind na .uii. agus faightear a ndóthain d’éadach olla as From the wool of the seven sheep comes all
cærach.” olann na seacht gcaorach.” the clothing they require.”
Section 25
Ba bruithi didiu in treas cethroime don sceol- Fuarthas an treas ceathrú den mhuc bruite den At this story the third quarter (of the pig) was
sin. scéal sin. boiled.
Section 26
“Leat so in scel anois,” ar siad fria Cormac. “Leatsa an scéal anois,” arsa siad le Cormac. “It is now thy turn,” they say to Cormac.
Page 18 of 24
Section 27
Ro indis didiu Cormac amal tucad a ben ocus D’aithris Cormac ansin cé mar tugadh a bhean So Cormac related how his wife and his son
a mac ocus a ingean uadh, agus a mhac agus a iníon uaidh and his daughter had been taken from him,
ocus amal tainic fein ’na n-íarmoracht agus cé mar tháinig sé féin ina ndiaidh and how he himself had pursued them
co toracht in teach ut. gur shroich sé an teach úd ina raibh sé. until he arrived at yonder house.
Bu bruithi didiu in muc uile la sodhain. Fuarthas an mhuc uile bruite láithreach. So with that the whole pig was boiled.
Section 28
Roindtear acco iarum Roinneadh an mhuc ansin Then they carve the pig,
ocus tucad a cuid a fiadhnaisi Cormaic. agus tugadh a chuid féin di i bhfianaise and his portion is placed before Cormac.
Chormaic.
“Ni caithi[m]sa proind dogres,” ol Cormac, “Ní chaithimse proinn riamh,” arsa Cormac, “I never eat a meal,” says Cormac, “without
“can cæcait am chuibhrind.” “gan caoga im chuideachta.” fifty in my company.”
Canais in t-oglach dord dho Chan an t-óglach dord ceoil dó ansin The warrior sang a burden to him
cor’ cuir a suan. nó gur chuir sé ina chodladh é. and put him asleep.
conacca in .L. oglach agus chonaic sé caoga óglach and saw the fifty warriors,
Page 19 of 24
ina láthair
ocus a mac ocus a ben ocus a ingean agus a bhean agus a mhac agus a iníon in and his son and his wife and his daughter,
éineacht leo.
Ba nert les a menma iar suidhiu. Chuir sin ardú meanman air. Thereupon his spirit was strengthened.
Rodailedh lind ocus biadh doib iarum Dáileadh bia agus deoch dóibh ansin Then ale and food were dealt out to them,
co mbadar subhaigh soforbailig. nó go rabhdar súch suáilceach. and they became happy and joyous.
Tucad cuach oir il-laim in oglaigh. Tugadh cuach óir ansin i láimh an óglaigh. A cup of gold was placed in the warrior’s
hand.
Bai Cormac ic machtadh in chuaich Bhí Cormac ag déanamh iontais den chuach Cormac was marvelling at the cup,
ocus ar ingantus a denmha. ar áilleacht a chuma and the strangeness of its workmanship.
“Ata ní as inganta and,” ol in t-óglach: “Tá ní is iontaí ná sin ag baint leis,” arsa an t- “There is somewhat in it still more strange,”
óglach. says the warrior.
“teora briathra breigi do radha foa “Má abartar trí bréaga ina fhianaise “Let three words of falsehood be spoken under
it,
Page 20 of 24
ocus meabus a tri. brisfidh sé ar trí. and it will break into three:
Teora coibsena fira didiu do radha faí Trí ráite fíora a aithris ina láthair ansin Then let three true declarations be under it,
ocus congaigeand dorísi fon samail cétna.” agus táithfidh sé ina chéile arís slán.” and it unites (?) again as it was before.”
Dobeir in t-oclach teora briathra breigi foa, D’inis an t-óglach trí bréaga ansin The warrior says under it three words
of falsehood,
ocus maidhidh i tri. agus bhris an cuach ar trí. and it breaks into three.
“IS fearr fir do radh and,” ol in t-oglach, “Is fearr an fhírinne a chanadh anois,” arsa an “It is better to utter truth there,” says the
t-óglach, warrior,
“fodhaigh slanaigthi in chuaich. “le go slánófar an cuach. “for sake of restoring the cup.
Doberim mo chabhais, a Chormaic,” ol se, Bheirim mo bhriathar, a Chormaic,” ar I make my declaration, O Cormac,” saith he,
seisean,
“nach facaid do bhean na h’ ingen gnuis fhir “nach bhfaca do bhean ná do iníon gnúis fir neither thy wife nor thy daughter has seen the
scail face of a man
o tucad a Temraig uaid íad ó tugadh ó Theamhair uait iad since they were taken from thee out of Tara,
ocus nach facaid do mac gnuis banscaili.” agus nach bhfaca do mhac gnúis mhná.” and that thy son has not seen a woman’s face.”
Page 21 of 24
Ba slan in cuach iarum dhe sin. Ba shlán iomlán an cuach láithreach de sin. The cup thereby became whole.
Section 29
“Ber-siu do muntir didiu,” ol in t-oglach, “Tabhair leat do mhuintir anois,” arsa an t- “Take thy family then,” says the warrior,
óglach,
“ocus beir in cuach corob fri etirgleodh fíra “agus beir an cuach leat go mbí sé agat le “and take the Cup that thou mayst have it for
ocus goa agud, dealú na fírinne ón bhréag discerning between truth and falsehood.
ocus bidh agud in craebh fri ceol ocus fri agus bíodh agat freisin an chraobh chun ceoil And thou shalt have the Branch for music and
hairfideadh, agus seanma. delight.
ocus berthar uaid íad uile in la fogeba bas. Bhéarfar uait uile iad an lá a gheobhaidh tú And on the day that thou shalt die they all will
bás. be taken from thee.
Misi Manandan mac Lir,” ar se, Mise Manannán Mac Lir,” ar seisean, I am Manannan son of Ler”, says he,
“righ Thíri Tarrngiri, “rí Thír Tairngire, “king of the Land of Promise;
ocus is aire doradus alle d’ fhechsain Tíri agus is é fáth thugas anseo thú le go bhfeicfeá and to see the Land of Promise was the reason
Tarrngire. Tír Tairngire. I brought (thee) hither.
IS e in marcsluag atconnarcais ic tuighi in An marcshlua a chonaic tú ag díonadh an tí is The host of horsemen which thou beheldest
tighi, iad sin thatching the house are
æs dana Erenn annsin aos dána na hÉireann the men of art in Ireland,
Page 22 of 24
ag tinol cruidh ocus cethri, ocus teit ar ag cnuasach stór agus maoin a théann ar collecting cattle and wealth which passes
neimthní ass. neamhní as. away into nothing.
IS e in fear atcon[n]arcais ic fadod na teinedh, An fear a chonaic tú ag fadú na tine, óg- The man whom thou sawest kindling the fire
oigtigerna andsin, thiarna é sin is a young lord,
ocus icais asa treabadh cach ní chaitheas. agus é ag caitheamh lena thiarnas gach a and out of his housekeeping he pays for
bhfaigheann sé as. everything he consumes.
cusna coic srothaibh ass agus na cúig srutha as, with the five streams out of it,
IS iad na cuic cétfadha triassa tarrthaitear in agus is iad na cúig srutha na cúig céadfaí trína and the streams are the five senses through the
fis, dtarraingítear an fios which knowledge is obtained (?).
ocus didiu ní bia dan lais agus ní bhíonn dán ag aon duine And no one will have knowledge
nach ní na hiba dig asin tobur fesin ná hólann deoch as an tobar *féin* who drinketh not a draught out of the fountain
itself
ocus asna srothaibh. nó as na cúig sruthu sin. and out of the streams.
Lucht na n-illdan is iad eabhus estib An mhuintir a ólann as an dá cheann is iad The folk of many arts are those who drink of
diblínaib.” lucht na n-ildhán iadsan.” them both.”
Page 23 of 24
Section 30
Antan tra atracht Cormac isin maidin Nuair dhúisigh Cormac an mhaidin arna Now on the morrow morning, when Cormac
arnamharach bhárach arose,
is and bai for faith[ch]i na Teamrach, is é an áit a bhfuair sé é féin ar fhaiche na he found himself on the green of Tara,
Teamhrach,
a ceathrar, an ceathrar acu, with his wife and his son and daughter,
ocus a craebh ocus a chuach oca. agus an chraobh agus an cuach acu. and having his Branch and his Cup.
Ba he sin didiu Cuach Cormaic iartain, Ba é Cuach Chormaic ainm an chuaich ina Now that was afterwards (called) ‘Cormac’s
dhiaidh sin Cup’,
ocus is e nodeiliged firindi ocus gaí i[c] agus is é a dhealaíodh an fhírinne ón bhréag and it used to distinguish between truth and
Gædhealu, ag na Gaeil. falsehood with the Gael.
acht cheana Faoi mar gealladh dó, ámh, Howbeit, as had been promised him [by
Manannan]
nir’ mharthanach dareis Cormaic he níor mharthanach é i ndiaidh Chormaic. it remained not after Cormac’s death.
Page 24 of 24