leT<ë«©àøÏ sêe÷j·TDeTT

düT+<äs¡ø±+&ÉeTT
Á|ü<∏äeT dü+|ü⁄≥eTT
(1`15 düs\Z¡ T)
|ü<#ä Ã˚ <¤ ä ` nq«j·TÁø£eT ` Á|ü‹|ü<ës¡ú ` yê´U≤´q$X‚wü `
‘ê‘·Œs¡´eTT\‘√ ≈£L&çq

düTuÀ~Û˙ $es¡D düV≤æ ‘·eTT

$<ë´Á|üMD, uÛ≤cÕÁ|üMD uÀsTTq|ü*¢

yÓT\Æ es¡|⁄ü düTãÁ Vü≤àD´eTT ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄, _.@
düT+<äs¡ø±+&ÉeTT
düTuÀ~Û˙ $es¡D düV≤æ ‘·eTT
Á|ü<eä∏ T dü+|ü⁄≥eTT

~«rj·T eTTÁ<äD : 2014

Á|ü‘·T\T : 500
Á|üø±X¯≈£î\T : ‘·T\dæ düTu≤“sêe⁄,
&√sY q+. 406, |üè~∏«, yÓTƨyéT qeB«|ü
e÷<Ûë|üPsY, ôV’≤<äsêu≤<äT ` 500081

Á|ü‘·T\≈£î : ‘·T\dæ düTu≤“sêe⁄, ôV’≤<äsêu≤<äT, (yÓTT) 9849496017.

‘·÷|ü⁄sêDÏ qe÷àfi≤«sY, ôV’≤<äsêu≤<äT, (yÓTT) 9441013775.
yÓTÆ\es¡|ü⁄ j·T»„Hê<∏ä+, ø±øÏHê&É, (yÓTT) 9490365053.

This book is published with the financial assistance of

Tirumala Tirupati Devasthanams.

The Author / Publisher is responsible for any legal action in case of

dispute or criticism if any arises after publication of this book.

yÓ\ : s¡÷.300/` (eT÷&ÉT dü+|ü⁄≥eTT\T ø£*|æ)

≈£Ls¡TŒ : düT+<äsY Á>±|òæø˘‡,
(yÓTT) 9391030025
eTTÁ<äD: dü+Væ≤‘· Á>±|òæø˘‡
(bò˛Hé) 040 ` 23741620
eTTqTï&ç
ªªy˚<yä <˚ ´˚ |üsπ |ü⁄+dæ C≤‘˚ <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÒ ˆ
y˚<'ä ÁbÕ#˚‘k· Õ<ëd”‘Y kÕøå±Á<ëe÷j·TD≤‘·àHê ˆˆμμ
eTq Äs¡¸yêvàj·TeTTq Ä~ø±e´eTT leTÁ<ëe÷j·TDeTT. <ëìì eTq
uÛ≤s¡rj·TT\T |üPC≤eT+~s¡eTT\+<äT+∫ |üse¡ T |ü$Á‘· Á>∑+<∏eä TT>± dü+uÛ≤$+#Ó<sä T¡ .
ì‘·´eTT bÕsêj·TDeTT #˚jT· T<äTs¡T.
ªªdüT+<äs√ sê|òTü e', düT+<äØ C≤qø°, düT+<äs√ e÷s¡T‹'.μμ M] |ü$Á‘·
>±<∏‘ä √ düT+<äsy¡ TÓ qÆ ~ ªªdüT+<äs¡ ø±+&ÉeTTμμ. Á|ü‘´˚ øÏ+∫ m+<äs√ uÛøÑ ÔÏ ÁX¯<\Δä ‘√
bÕsêj·TDeTT #˚jT· T≥ ø£\<äT. Ä $<Ûeä TT>± bÕsêj·TDeTT #˚jT· T yê]˝À ø=+<äsT¡
õC≤„dTü e⁄\≈£î <ëì˝À XÀ¢øe£ TT\≈£î ns¡ú ‘ê‘·Œs¡´eTT\T, $X‚cÕ+X¯eTT\T $|ü⁄\eTT>±
‘Ó*dæø=ì bÕsêj·TDeTT #˚dqæ eT]+‘· Á|üj÷Ó »qø±]>± qT+&É>\∑ <äì Ä˝À#·q
ø£*–q~. yê] õC≤„kÕ|ò*ü ‘·yT˚ sT÷ düTuÀ~Û˙ yê´K´.
e÷ |æ‘·èbÕ<äT\T, dü+düÿ è‘ê+Á<Ûä $<ë´Á|üMDT\T ø°.X‚.yÓTÆ\es¡|ü⁄
düTÁãVü≤àD´eTT>±s¡T leT<ë«©àøÏ sêe÷j·TDeTTô|’ Ç‘·'|üPs¡«eTT yÓ\Te&çq |ü\T
yê´U≤´qeTT\T ` ‹\ø£eTT, eT+<äse¡ TT, >√$+<äsêJj·TeTT eTTqï>∑T yêìì
|ü]o*+∫ n+<ä* $X‚cÕ+X¯eTT\qT Áø√&ûø]£ +∫ Á|ürXÀ¢øe£ TTq≈£î |ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT,
nq«j·TÁø£eTeTT, Á|ü‹|ü<ës¡úeTT, ‘ê‘·Œs¡´eTT eTTqï>∑T yêìì #˚]Ã sT÷
yê´U≤´qeTTqT düeTÁ>∑eTT>± s¡÷bı+~+∫]. Bìì |ü]o*+∫q |ü\Te⁄s¡T Á|üeTTK
dü+düÿ è‘ê+Á<Ûä |ü+&ç‘T· \T, y˚T<Ûëe⁄\T ÄyÓ÷~+∫ Á|üX+¯ dæ+∫].
düTuÀ~Û˙ nqT sT÷ yê´U≤´qeTT ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúqeTT yê]
Ä]úø£ düVü‰j·TeTT‘√ 8 dü+|ü⁄≥eTT\T>± eTTÁ~+|üã&çq~. á eTTÁ<äD≤
ø±s¡´Áø£eTeTT 1982e dü+e‘·‡s¡eTT˝À ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆ 1994e dü+e‘·‡s¡eTTq
eTT–+|üã&çq~. Á|üdTü ‘Ô e· TT sT÷ yê´U≤´q Á|ü‘T· \T \_Û+#·T≥˝Ò<Tä . |ü\Te⁄s¡T
$TÁ‘·T\T, ã+<ÛäTe⁄\T Mì Á|ü‘·T\qT ø√s¡T≥j·TT, n\uÛÑ´eTT\ì #Ó|æŒ yê]ì
ìsêX¯|sü #¡ T· ≥j·TT »s¡T>∑T #·T+&Ó&~ç . dü]>± dü+e‘·‡s¡ ÁøÏ‘e· TT e÷ Ä|üÔ $TÁ‘·T\T
nq|ü]Ô ñqï‘· bÕsƒX¡ Ê\˝À e÷ düV‰ü <Ûë´sTT e÷ Hêqï>±] Á|æjT· •wüß´\T l ‘·T\dæ
düTu≤“sêe⁄ dürdüyT˚ ‘·eTT>± qqTï #·÷&Ée∫ÃHês¡T. Á|üd+ü >∑eX¯eTTq sT÷ düTuÀ~Û˙
yê´U≤´ dü+|ü⁄≥eTT\˝À H=ø£ <ëìì yê]øÏ |ü]#·jT· eTT #˚jT· T≥ »]–q~. e÷
k˛<ä] leT‹ düTu≤“sêe⁄ ≈£L&Ü $T–*q dü+|ü⁄≥eTT\qT >∑÷]à Á|ü•ï+∫q~.
(4)
m|üŒ{Ï e˝…H˚ Á|ü‘T· \T ˝Òeì #Ó|Œü ø£ ‘·|Œü ˝Ò<Tä . <ëì‘√ e÷ $TÁ‘·T&ÉT mì$T~
dü+|ü⁄≥eTT\ Á|ü‘·T\T ˇø=ÿø£ÿ{Ï #=|üq ùdø£]+∫ sTT∫Ãq |ü⁄qs¡TàÁ<äDeTT
#˚j·Te#·Ãì dü÷∫+∫Hês¡T. n|üŒ{ÏøÏ <ëìì dü÷#·Hê e÷Á‘·eTT>±H˚ uÛ≤$+∫
Äq+~+∫HêqT. ø±˙, yês¡T ôV≤’ <äsêu≤<äT ‹]– #˚]q ‘·sT¡ yê‘· ≈£L&Ü eTs¡\
eTs¡\ qqTï ôV≤#·Ã]+∫, Hê nX¯ø‘Ô£ q· T >∑eTì+∫ |ü⁄qs¡TàÁ<äD u≤<Û´ä ‘·qT |üP]Ô>±
‘êy˚T d”«ø£]+∫Hês¡T.
|ü\Te⁄s¡T $TÁ‘·T\T Bì kÕ<Ûë´kÕ<Û´ä eTT\qT >∑÷]Ã Ä]úø£ uÛ≤s¡eTTqT
>∑÷]à dü+<˚V≤ü eTT\qT yÓ*ãT∫ÃHês¡T. ø±˙, e÷ $TÁ‘·T\T l düTu≤“sêe⁄ eÁ»
dü+ø£\ŒeTT‘√ sT÷ eTTÁ<äD≤ u≤<Ûä´‘·qT ìs¡«Væ≤+∫Hês¡T. l düTu≤“sêe⁄
Ç+»˙]+>∑T |ü≥uº ÁÑÛ <äT\T, ìs¡«Væ≤+∫q |ü<eä ⁄\T ≈£L&Ü ‘·‘‡· +ã+<Ûyä TÓ qÆ $ ø±˙
dü+düÿ è‘ê+Á<Ûuä ≤Û wü\ô|’ Äs¡¸yêvàj·TeTTô|’ M]øÏ>\∑ eT≈£îÿe nbÕs¡eTT. |ü<Mä
$s¡eTD #˚dqæ |æeTà≥ Ä+Á<Ûä uÛ≤wü˝À n‘·T´qï‘· ÁX‚D˝Ï À myéT.@.&çÁ^ ≈£L&Ü
kÕ~Û+∫Hês¡T.
M]øÏ eTs=ø£ Ä|üÔ $TÁ‘·T\T le÷Hé ‘·÷|ü⁄sêDÏ qe÷àfi≤«s¡T |üP]Ô düV‰ü j·T
düV≤ü ø±s¡eTT\ q+~+∫Hês¡T.
nkÕ<Ûä´eTqTø=ìq sT÷ >∑Ts¡T‘·s¡ |ü⁄qs¡TàÁ<äD≤uÛ≤s¡eTTqT ne©\>±
düTkÕ<Û´ä eTT #˚dqæ sT÷ ñuÛj Ñ T· $TÁ‘·T\qT dü«s¡eZ TTqqTqï yê] >∑Ts¡Te⁄\T e÷
|æ‘è· bÕ<äT\T eTq'|üPs¡«ø£eTT>± Hêos¡«~+#·>\∑ s¡T.
ªªø£sêÔ ø±s¡sTT‘ê #Óe’ Áù|s¡ø£ XÊÃqTyÓ÷<äø'£ ˆ
düTø£è‘˚ <äTwüÿ è‘˚ #Óe’ #·‘ê«s¡' düeTuÛ≤–q' ˆˆμμ
sT÷ q\T>∑Ts¡T düe÷+X¯u≤Û E\˝À qqTï @eTì uÛ≤$+#·Tø=q e˝…H√
Hê≈£î ‘Ó*j·T≈£îqï~. nsTTqqT nqTyÓ÷<ä≈î£ ì>± uÛ≤$+#·Tø=ì ‘·è|æ|Ô &ü <Ó qä T.
á |ü⁄qs¡TàÁ<äD≈£î eTs¡\ Ä]úø£ düV‰ü j·T eT+~+#·T≥ ø£+^]+∫q+<äT\≈£î
l ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúqeTT n~Ûø±s¡T\≈£î Hê ø£è‘·»‘„ ê+»*. Á|ü<eä∏ T eTTÁ<äD
dü+<äs¡“¤eTTq, ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúq+ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±]>± ‘·eT
ÄyÓ÷<äeTTÁ<ä y˚dqæ e÷qT´\T l |æ.$.ÄsY.ø¬ .Á|ükÕ<é, ◊[email protected]·Tdt (]f…sÆ )¶Y , sT÷
~«rj·T eTTÁ<äD $wüjT· +˝À ≈£L&Ü ‘·eT düV‰ü j·T, düV≤ü ø±sê \+~+∫, Á|üdTü ‘Ô ·
ø±s¡´ ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±]>±]‘√ e÷{≤¢&ç, eTs¡\ Ä]úø£düVü‰j·T+ n+<äT≥≈£î
düVü≤ø£]+∫Hês¡T. yê]øÏ Á|ü‘˚´ø£+>± ø£è‘·»„‘·\T ‘Ó*j·TCÒdüT≈£î+≥THêïqT. á
(5)
|ü⁄qs¡TàÁ<äD j·T+<äT nø£så ¡ <√wüeTT\qT dü]#·÷∫ |ü]wüÿ]+∫q Á|üeTTK dü+düÿ è‘·
|ü+&ç‘·T\T le÷Hé #·\eT#·s¡¢ y˚+ø£≥ X‚cÕ#ês¡T´\ yê]øÏ Hê dü$qj·T
Á|üD≤eTeTT\T.
á dü‘êÿs¡´eTTq≈£î ‘·eT Vü≤sê¸y÷Ó <äeTT\qT ‘Ó*|æq düTuÀ~Û˙ düV≤ü
yê´U≤´‘·\T Á|ü<eä∏ T eTTÁ<äD u≤<Û´ä ‘· eVæ≤+∫q ø°.X‚.uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄
>±] ≈£îe÷s¡T\T l uÀj·Tq|ü*¢ Á|ükÕ<é >±]øÏ Hê eTq'|üPs¡«ø£ ø£è‘·»‘„ ê+»*.
á eTTÁ<äD≤uÛ≤s¡eTT q+<äT m+<äs√ eTVü‰qTuÛ≤e⁄\T bÕ\T|ü+#·Tø=ìHês¡T.
yês¡+<ä]ø° e+<äqeTT\T.
dü«dæÔ

ãT<Û»ä q $<Û̊jT· T&ÉT

yÓT\Æ es¡|⁄ü j·T»„Hê<Û+ä
ø£è‘·»‘„ ê ìy˚<qä eTT
ªdüTuÀ~Û˙μ Ä+Á<Û$ä es¡DdüV≤æ ‘·yTÓ qÆ á düT+<äsø¡ ±+&É ~«rj·T eTTÁ<äD≈£î
nqTeT‹+∫q Á>∑+<∏øä s£ Ô¡ ≈£îe÷s¡T&ÉT, e÷ >∑Ts¡T|ü⁄Á‘·T&É÷ nsTTq lyÓT\Æ es¡|⁄ü
j·T»„Hê<∏+ä >±]ø° `
mì$T~ dü+|ü⁄{≤˝À¢ Á|ü<eä∏ T eTTÁ<äD>± |üPs¡«+ yÓ\Te&çq á Á>∑+<∏ëH˚ï
eT÷&ÉT dü+|ü⁄{≤˝À¢ düeTÁ>∑+>± Á|ü#T· ]düTqÔ ï e÷≈£î Ä]úø£ düV‰ü j·T+ n+~+∫q
‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúHê\ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±s¡T\T e÷qT´\T l myéT.õ.>√bÕ˝Ÿ
◊[email protected]·Tdt >±]ø°, düV≤ü ø£]+∫q ‘·øÿÏ q n~Ûø±s¡T\≈£L `
Hê{Ï ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúHê\ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±]>± á Á>∑+<∏+ä
Á|ü<eä∏ TeTTÁ<äD≈£L, á Hê{Ï á ~«rj·TeTTÁ<äD≈£L nìï$<Ûë˝≤ ‘·eT düV‰ü j·T
düVü≤ø±sê \+~+∫q düVü≤è<äj·TT\T, $<ä«<ä“+<ÛäTe⁄\T, <Ûë]àø£ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D
<ÛTä ØDT\÷ nsTTq l |æ.$.ÄsY.ø¬ .Á|ükÕ<é ◊[email protected]·Tdt >±]ø° `
á Á>∑+<∏ëìï düT+<äsêø£så ê\‘√ düø±\+˝À &ç.{Ï.|æ #˚dæ Ç∫Ãq ì‘√´‘ê‡Væ≤
l ø£\÷¢] düTÁãVü≤àD´+ >±]ø° `
Á>∑+<∏+ä ˝À eTTÁ<äD<√cÕ\T |ü]Vü≤]+#˚ u≤<Û´ä ‘·qT d”«ø£]+∫, düeTs¡+ú >±
ìs¡«Væ≤+∫, nìï$<Ûë\ düVü≤ø±sê˙ï n+~+∫q dü+düÿ è‘·|ü+&ç‘·T\T le÷Hé
#·\eT#·s¢¡ y˚+ø£≥ X‚cÕ#ês¡T´\T >±]ø° `
Á>∑+<∏ä eTTÁ<äD, u…+’ &ç+>¥ |üqT\qT n‹dü«\Œø±\+˝À n‘·´+‘· düT+<äs+¡ >±
|üP]Ô #˚dæ, nqT≈£îqï düeTj·÷ìøÏ Á>∑+<∏ë\T n+<äCÒdæq eTTÁ<äD ì|ü⁄DT\T,
dü+Væ≤‘ê Á>±|òøæ ‡˘ j·T»e÷qT\T l qπs+Á<ä>±]øÏ `
e÷ Vü‰]›ø£ ø£è‘·»‘„ \· T.
nìï+{Ï˙ $T+∫, düø£\ $|òü÷ï\T ìyê]dü÷Ô, á Á>∑+<∏ä+ düsê«+>∑
düT+<äs+¡ >± yÓ\Te&ÉCdÒ qæ ªø£˝Ö y˚+ø£≥Hêj·Tø£'μ nì Á|üd<æ Tä &Δ q’Ó uÛøÑ »Ô£ qbÕ]C≤‘·+
l y˚+ø£fXÒ «¯ s¡ kÕ«$Tyê]øÏ kÕcÕ˜+>∑ <ä+&É Á|üD≤e÷\T ‘Ó*j·TCÒdTü ≈£î+≥÷,

ãT<Û»ä q $<Ûj
˚ T· T\T
$»j·T eTø£sd¡ +ü Áø±+‹ ‘·÷|ü⁄sêDÏ qe÷àfi≤«s¡T
15.01.2014 ‘·T\dæ düTu≤“sêe⁄
$wüj·Tdü÷∫ø£
1. |ü]#·jT· eTT ` l eT<ÛTä Hê|ü+‘·T\ dü‘´· Hêsêj·TDXÊÅdÔæ >±s¡T. (11)
2. ÄyÓ÷<äeTT ` le÷Hé luÛ≤wü´+ n|üŒ˝≤#ês¡´kÕ«$T >±s¡T. (13)
3. eT+>∑fi≤XÊdüqeTT ` le÷Hé ‘Ó.ø£+. >√bÕ˝≤#ês¡´kÕ«$T yês¡T. (15)
4. ÄodüT‡ ` ÁãVü≤àl yÓ+|üsê\ dü÷s¡´Hêsêj·TDXÊÅdÔæ >±s¡T. (19)
5. dü«dæÔ kÂVü‰sê›jT· `le÷Hé s¡|Tüò THê<∏ë#ês¡T´\ yês¡T, es¡+>∑\T¢. (23)
6. ÄyÓ÷<äeTT ` •s√eTDÏ l düeTTÁ<ë\ \ø£ÎDj·T´>±s¡T, m+.@. (24)
7. nqTo\q ` &Üø£sº Y ø=s¡b¢ Õ{Ï lsêeTeT÷]Ô>±s¡T, yê˝ÒsÔ T¡ . (26)
8. ìy˚<qä eTT ` düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T (28)
9. n+øÏ‘·eTT (33)
10. lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà (34)
11. >∑Ts¡T<˚e⁄\ J$‘· #·]Á‘· ` düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T (36)
12. düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ` düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T (47)
13. Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y ` dü<ë düTÁ|üdqü ï' (49)
14. >±j·TÁr sêe÷j·TDeTT (51)
15. l Ä+»H˚j÷· wüøº e£ TT (54)
16. leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&É bÕsêj·TD $<ÛëqeTTq
n+>∑Hê´dü ø£sH¡ ê´düeTT\T (55)
17. leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&É bÕsêj·TD|ò\ü yéT (56)
18. leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&É bÕsêj·TD√|üÁø£eTeTT
I. kÕàs¡Ô dü+Á|ü<ëj·TeTT (60)
II. lyÓw ’ eíü dü+Á|ü<ëj·TeTT (62)
III. e÷<Û«ä dü+Á|ü<ëj·TeTT (65)
19. leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&É bÕsêj·TD düe÷|üqÁø£eTeTT
I. kÕàs¡Ô dü+Á|ü<ëj·TeTT (68)
II. lyÓw ’ eíü dü+Á|ü<ëj·TeTT (70)
III. e÷<Û«ä dü+Á|ü<ëj·TeTT (71)
20. leT<ë+»H˚jT· |üsÁ¡ ãVü≤àDÒ qeT' (72)
(8)

$wüjT· dü÷∫ø£ ` II
$wüj·TeTT düs¡ZeTT XÀ¢ø£eTT |ü⁄≥
1. Vü≤qTeT+‘·Tì kÕ>∑s\¡ +|òTü H√<ä´eTeTT 1 1 1
2. Vü≤qTeT+‘·Tì \+|òTü q
y˚>±‹X¯j÷· <äT\ es¡qí eTT 1 45 27
3. yÓTHÆ êø£ eè‘êÔ+‘·eTT 1 86 50
4. düTs¡kÕ eè‘êÔ+‘·eTT 1 143 81
5. dæ+Væ≤ø± eè‘êÔ+‘·eTT 1 183 104
6. Vü≤qTeT \+ø±rs¡eTT #˚sT¡ ≥ 1 201 115
7. \+ø± yÓu’ eÑÛ Mø£D å eTT 2 1 123
8. \+ø£qT #·÷∫q Vü≤qTeT≈£î ø£*–q uÛ≤eeTT\T 2 26 134
9. Vü≤qTeT \+ø±~Û<e˚ ‘·qT »sTT+#·T≥ 3 20 168
10. Vü≤qTeT \+ø£˝À dü+#·]+#·T≥ 4 1 185
11. #·+Á<ä Á|üø±X¯ es¡qí eTT 5 1 202
12. düT|üÔ sêø£då ü Åd»Ô” q es¡qí eTT ˆˆ 9 208
13. sêeDuÛÑeHêH˚«wüDeTT 6 1 223
14. ne÷‘·´ >∑èVü‰H˚«wüDeTT ˆˆ 16 232
15. sêeDuÛeÑ q yÓu’ eÑÛ $˝Àø£qeTT ˆˆ 28 238
16. sêeDuÛeÑ qeT<Û´ä >∑‘· |ü⁄wüŒø£$e÷Hêe˝Àø£qeTT 7 1 247
17. |ü⁄wüŒø£ $e÷q es¡qí eTT 8 1 261
18. sêeD uÛeÑ qÁX‚wü̃ es¡qí eTT 9 1 268
19. |ü⁄wüŒø£ $e÷Hês√Vü≤DeTT ˆˆ 10 273
20. sêeD X¯jT· Hê>±s¡ $˝Àø£qeTT ˆˆ 22 279
21. düT|üÔ sêeDeì‘ê>∑D es¡qí eTT ˆˆ 33 285
22. düT|üÔ sêeDs¡÷|üyu’Ó eÑÛ es¡qí eTT 10 1 312
23. sêeDdüìï~Û düT|üÔ Åd>Ô” D ∑ es¡qí eTT ˆˆ 30 328
24. eT+<√<äØ $˝Àø£qeTT ˆˆ 40 333
25. n+‘·'|ü⁄s¡dúü bÕquÛ÷Ñ $T $˝Àø£qeTT 11 1 343
(9)
26. Vü≤qTeT ~«cÕ<äeTT 11 37 360
27. |ü⁄q s¡H«˚ wüDeTT ` $cÕ<äeTT 12 1 368
28. $‘·sÿ¡ eTT ` $cÕ<äeTT 13 1 383
29. <ÛÓ’s¡´ |üPs¡«ø£ ìs¡íj·TeTT ˆˆ 49 407
30. nXÀø£eìø± $˝Àø£qeTT 14 1 421
31, –]qB rs¡dúü •+X¯óbÕeèøå±s√Vü≤DeTT ˆˆ 27 434
32. nXÀø£ eqdüú #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<ä $˝Àø£qeTT 15 1 449
23. sêø£då ” eT<Û´ä >∑‘· d”‘êe˝Àø£qeTT ˆˆ 19 457
34. $cÕ<ä eT>∑ï d”‘êes¡qí eTT ˆˆ 26 461
35. d”‘ê‘·« $ìX¯Ãj·TeTT ˆˆ 39 469
★★★
$»j·T‘˚ ly˚+ø£fXÒ '¯ |
Á uü TÑÛ '

XÀ¢ˆˆ \uÛÑ´‘˚ <äs¡ÙHê <ä´dü´

ìs¡« è‹ sπ ïÁ‘·j÷Ó ', Vü≤è~ ˆ
ÁãVü‰àq+<ëqTuÛ÷Ñ ‹ X¯Ã
‘·+ uÛÑCÒ y˚+ø£≥Á|üuÛÑTyéT ˆˆ
XÀ¢ˆˆ $qT‹' ø£*<√wüXÀwüD≤j·T
Á|üD‹ sê«+∫Û‘d· <æ j
Δä T˚ #· j·Tdü´ ˆ
düàs¡D+ ∫s¡kÂK´\ãΔjT˚ kÕ´‘Y
ø£\j˚T ‘·+ Vü≤è~ y˚+ø£{≤Á~Hê<∏yä Té ˆˆ
XÀ¢ˆˆ jÓ÷ <˚e düT‡»HêeHêj·T ø£è‘·dü+ø£˝ÀŒ-ers¡'í øÏ‘å Í
\ø°ÎXÀ_Û‘$· Á>∑V≤ü ' Á|ü$\dü<’Ó «≈£î+sƒs¡ e¡ ÷´\j·T' ˆ
nÁXÊ+‘√‘·‡esêõ‘√ |òTü q<äj÷· dæ+<ÛTä dü‡ ã+<ÛTä dü‡‘ê+
uÛÑø±Ô;Ûwüºes¡Á|ü<√ $»j·T‘˚ ly˚+ø£fÒX¯' Á|üuÛÑT' ˆˆ
düTuÀ~Û˙düeTs¡Œ≈£î\T
yÓT\Æ es¡|⁄ü uÀj·Tq|ü*¢
düTÁãVü≤àD´eTT ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄ _.@.,
|ü]#·j·TeTT
l eT<ÛäTHê|ü+‘·T\ dü‘·´Hêsêj·TDXÊÅdæÔ >±s¡T
sê»eTùV≤+Á<äes¡eTT
leTÁ<ëe÷j·TDeTT uÛ≤s¡rj·TkÕVæ≤‘·´eTTq •Ksêj·Te÷qyÓTÆq
eTVü‰Á>∑+<∏äeTT. yê©àøÏÁ|üD°‘·yÓTÆq j·÷~ø±e´eTT. y˚<äeT+Á‘·eTT\e\q"
<Ó*dæø=q"<ä–q |üs¡e÷‘·Tà"&ÉT <äX¯s¡<∏ë‘·àE&ÉT>± qe‘·]+#ÓqT. @&ÉT
ø±+&ÉeTT\T>± qTqï sêe÷j·TDeTT˝À Çs¡Te~Hê\T>∑Ty˚\ XÀ¢øe£ TT\T >∑\e⁄.
>±j·TÁreT+Á‘êø£så e¡ TT\T Çs¡Te~Hê\TZ. yê©àøÏsêe÷j·TDeTT˝Àì Á|ü‹ y˚jT· e
XÀ¢ø£eTT Ä eT+Á‘êø£ås¡eTT‘√ Hês¡+uÛÑeT>∑TqT. <ëìe\q sêe÷j·TDeTT
bÕsêj·TDeTT #˚jT· T≥e\q" >∑s≈Ô¡ î£ düø\£ ø±s¡´dæ<Tä Δ \>∑T#·Tqï$. eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ
ø£$‘ê«q+<äeTT‘√bÕ≥T eTVæ≤eTdæ~ÁΔ |ü<yä TÓ qÆ sêe÷j·TDeTTq≈£î düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
•s¡kÕú ‡˙j·TeTT. dü|øÔü ±+&ÉeT+&ç‘y· TÓ qÆ leTÁ<ëe÷j·TDeTT˝À düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT
Á|ü‘˚´ø£eTT>±" u≤sêj·TDeTT #˚j·TT#·T+<äTs¡T. ‘·‘êŒsêj·TDeTT n;Ûwüºdæ~Δ
H=dü>T∑ #·T+&ÉT≥j·TT düs«¡ uÛøÑ ±ÔqTuÛeÑ eTT.
ˇø£ XÀ¢øe£ TT, ˇø£ bÕ<äeTT, ˇø£ |ü<eä TT ≈£L&É |ü⁄D´Á|ü<eä Tì #Ó|Œü "ã&çq~.
ÁX¯<ëΔ uÛ≈Ñ î£ \Ô ‘√, ns¡Cú ≤„qeTT ø£*– bÕsêj·TDyÓTTqs¡TÃ≥e\q >∑*>¬ &ç Á|üj÷Ó »q
eTq+‘·yTÓ qÆ ~. dü+düÿ è‘·u≤Û cÕ|ü]#·jT· eTT ø£\yês¡T Ä+Á<ÛTä \˝À m+<äiT+<äTs¡T?
ns¡õú C≤„dTü e⁄\sTTq <Ûë]à≈£î\≈£î, Ädæ≈Ô î£ \≈£î, bÕsêj·TD≤dü≈î£ \Ô ≈£î düTuÀ<Ûeä TT>±
qT+&ÉTq≥T¢ ªªdüT+<äs¡ø±+&ÉeTTμμ Á|ü#·T]‘· eT>∑T≥ ‘Ó\T>∑Tyê]øÏ nù|øÏå‘·eTT.
Ç‘·'|üPs¡«eTT yê$fi¯flyês¡T kÕs¡‘ú ê‘·Œs¡´eTT>± Á|ü#T· ]+∫j·TTqïqT, Ä Á>∑+<∏eä TT
*|ü ⁄ &É T \uÛ Ñ ´ eTT >±≈£ î +&É T ≥#˚ " ã\Te⁄s¡ T Ä+Á<Û ä $ es¡ D dü V æ ≤ ‘· e T>∑ T
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTq≈£î ãVüQø±\eTT>±" ÁãrøÏ+å #·T#·THêïs¡T.
Ç|ü⁄ &û ªªdüTuÀ~Û˙μμ düV≤æ ‘·eT>∑T düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT ‘Ó\T">∑Tyê] ø√]ø£≈î£
|ò\ü eTT>± yÓ\Te&ÉT#·T+&ÉT≥ Äq+<ä<ëj·Tø£eTT. á |ü⁄D´ø£è‹øÏ dü+ø£*Œ+∫qyês¡T
l uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±s¡T. Ms¡T sêeTHêeTÁ|ü#ês¡ø±Áπ>düs¡T\>∑T
ªªlsêeTX¯s¡DTμμ>±] •wüß´\˝À nÁ>∑>∑DT´\T. ‘ê´>∑uÛÀ>∑eTT\≈£î" <ä–q
dü+|ü‹Ô‘√bÕ≥T <Ûë]àø£Á|üeè‹Ô ø£*–q j·TT<ës¡T\T— ìs¡+‘·s¡ lsêeT<Ûë´q
|üPC≤‘·‘Œ· s¡T\T. Ä+>∑e¢ TTq |ü≥uº ÁÑÛ <äT\j·TT´qT, uÛ≤s¡rj·Tdü+Á|ü<ëj·TeTT\jÓT&É
n$#·*‘·yÓTÆq ÁX¯<ëΔdü≈£îÔ\T ø£*–qyês¡T. Ms¡T ‘ÓqT">∑T |ü<ä´s¡#·q #˚j·T>∑\
düVü≤è<äj·TT\T. ªªneTè‘√<äj·Tμμ eTqï Ä+Á<Ûäø±e´eTTqT ø£è‹bı+~j·TTHêïs¡T.
(12)
l ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±] |ü]#·jT· uÛ≤>∑´eTT Hê≈£î ô|≈£îÿ e‘·‡s¡eTT\T>± qTqï~. Ms¡T
ãVüQyês¡eTT\T düT+<äs¡ø±+&É bÕsêj·TDeTT #˚dæ ‘·‘êÔ‘·Œsê´s¡úuÛ≤eHê
|ü⁄\øÏ‘ê+‘·s¡+>∑T˝…’ yê©àøÏeTVü≤]¸ e<äHês¡$+<ä>∑[‘·yÓTÆq yêvà<ÛäTe⁄qT, Ä
eTVü‰eTTìyêø£´eTT\+<ä* s¡eTD°j·÷s¡ú$X‚wüeTT\qT $es¡eTT>± ‘Ó*dæø=q"
<ä\"∫]. n{Ϻ õC≤„d‘ü √ Á|ü‹|ü<ës¡$ú es¡DdüV≤æ ‘· Á>∑+<∏eä TTq ø£H«˚ wæ+∫]. \uÛ´Ñ eTT
ø±˝Ò<äT. ‘·q≈£î" <ëH˚ $<ä«qTàKeTT>± düT+<äs¡ø±+&ÉeTT˝Àì Á|ü‹XÀ¢ø£eTTq≈£î
ns¡‘ú ê‘·Œs¡´eTT\T ‘Ó*dæø=qT≥¬ø’ ìs¡sí TT+#·Tø=ì].
n{Ϻ düeTj·TeTT˝À M]øÏ l yÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT>±]‘√ <Ó$’ ø£eTT>±
|ü]#·j·TeTT ø£*–q~. l düTÁãVü≤àD´eTT>±s¡T dü+düÿ è‘ê+Á<ÛäeTT\+<äT
ø£è‘·|ü]ÁX¯eTT\T— |ü+&ç‘·T\T— düVü≤è<äj·TT\T. qs¡dæ+Vü≤ø£sêíeTè‘·eTT, s¡yÓ÷´øÏÔ
s¡‘êïe[ eTTqï>∑T |ü<ä´ø£è‘·T\T s¡∫+∫q ø£e⁄\T. Ms¡T≈£L&É lsêeTX¯s¡DT
>∑Ts¡Te⁄\‘√ sêeTeT+Á‘√|ü<˚X¯eTTqT bı+~q düTø£è‘ê‘·Tà\T. dü>∑+<ÛäT˝…’q
l düTÁãVü≤àD´eTT>±] düVü≤ø±s¡eTT‘√ ªªdüTuÀ~Û˙μμ HêeTø£yÓTÆq Ä+Á<Ûäyê´K´
sT÷$<Ûeä TT>± dü+‘·]+∫ eTTÁ<äDeTTq≈£î <Ó∫Ã]. |ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT ` nq«j·TÁø£eTeTT
` Á|ü‹|ü<ës¡úeTT ` ‘ê‘·Œs¡´eTT ` ‘·‘·Ô <ë« ´U≤´‘·\T #Ó|æŒq $X‚cÕs¡úeTT\T
eTTqï>∑Tq$ Á|ü‹XÀ¢øe£ TTq≈£î Áyêj·TT|ü<‹Δä Á|ü‹bÕsƒ≈¡ î£ q≈£î ãVüA|üø±s¡yTÓ Æ j·TTqï~.
düT+<äsø¡ ±+&É XÀ¢øe£ TT\≈£î" <ë‘·Œs¡´eTTqT ‘Ó\T|ü⁄ Á>∑+<∏eä TT\T eTq
‘ÓqT">∑T˝À ô|≈£îÿ eTTÁ~‘·eTT˝…’ e∫Ãq$. Á|ü‹|ü<ës¡ú$•wüº ‘ê‘·Œs¡´eTT\‘√
Á|ü#T· ]‘·eT>∑T#·Tqï sT÷ Á>∑+<∏dä +ü |ü⁄≥eTT\T uÛøÑ õÔ£ C≤„dTü e⁄\≈£î n~Ûø±<äsb¡ ÕÁ‘·eTT˝…’
j·TT+&ÉTqqT≥ ìdü‡+X¯jT· eTT.
á düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT mì$T~ dü+|ü⁄≥eTT\T>± eTTÁ~+|üã&ÉqTqï~.
Ç~ ‘=*dü+|ü⁄≥eTT. Ç+<äT Hê\TZ düseZ¡ TT \Tqï$. kÕ>∑s\¡ +|òTü qeTT, ìXÊ>∑eTq
Á|ürø£,å \+ø±~Û<e˚ ‘ê$»j·TeTT, \+ø±|ü⁄ØÁ|üyX˚ e¯ TT. Áø£eTX¯' düs«¡ dü+|ü⁄≥eTT\T
Á|ü#T· ]‘·eTT˝…’ ãVüQ»qT\≈£î ñ|üj÷Ó >∑|&ü TÉ ≥j˚T yê´U≤´‘·\ ø£è‘ês¡‘ú .·
l ‹s¡TeT\ ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúqeTTyês¡T á Á>∑+<∏eä TTÁ<äDeTTq øÏ∫Ãq
nuÛÑj·TeTTÁ<ä sT÷$<ÛäeTT>± ø±s¡´s¡÷|üeTTqT <ë\TÃ#·Tqï+<äT\≈£î uÛÑ≈£îÔ\T
Äq+~+#·T#·THêïs¡T.
Ç≥T¢
eT<ÛTä Hê|ü+‘·T\ dü‘´· Hêsêj·TDXÊÅdÔæ
lsêeT X¯Ùs¡D+ eTeT
ÄyÓ÷<äeTT
ñuÛj
Ñ T· y˚<ë+‘· Á|ües¡≈Ô î£ \T
le÷Hé luÛ≤wü´+ n|üŒ˝≤#ês¡´kÕ«$T >±s¡T
$XÊK|ü≥ºDeTT
y˚<äy˚<äT´&É>∑T |üs¡eT|ü⁄s¡Twüß&ÉT <äX¯s¡<∏ë‘·àE&Ó’ ~–sê>± y˚<äy˚T
lsêe÷j·TDeTT>± yê©àøÏeTTKeTTqT+&ç yÓ\Te&çq~. lsêe÷j·TDeTTqT
y˚<dä $ü Tà‘·eTì Hês¡<eä TVü≤]¸ Á|üX+¯ dæ+#·T#·T ªªÇ<ä+ |ü$Á‘·+ bÕ|ü|Tüò ï+ |ü⁄D´+
y˚<X’Ó Ã¯ dü$Tà‘·yTé μμ nì ñ|ü<•˚ +#ÓqT. Ç~ y˚<eä TTe˝… X¯ãÁ› |ü<ëÛ qeTT, |ü⁄sêDeTTe˝…
ns¡Áú |ü<ëÛ qeTT, ø±e´eTTe˝… s¡dÁü |ü<ëÛ qeTTHÓ’ Á|üø±•+#·T#·Tqï~. y˚<eä T+Á‘·eTT\e˝…
X¯ãe› ÷Á‘·bÕsêj·TDy˚T n]wüìº yês¡øe£ TT, X¯óuÛÁÑ |ü<ëj·Tø£eTTqT. ø±ì ns¡Cú ≤„qeTT
˝Òø£ #˚dqæ bÕsêj·TDeTTq nqTuÛeÑ eTT ø=+‘· ‘·≈î£ ÿe j·T>∑TqT. ns¡Cú ≤„qeTTqï#√
nqTuÛÑeeTT#˚ eTqdüT e÷iÏ <Ó’Mdü+|ü<ä_Ûeè~Δ ø£\T>∑TqT. <ÛäsêàuÛÑT´<äj·TeTT
dæ~+Δ #·TqT. Ä+‘·se¡ T>∑T <Û«ä q´s¡eú TT HÓi–Ï qHê&ÉT Ä‘·àdü«s¡÷|üd~æ Δ ø£*– |üse¡ T
|ü⁄s¡TcÕs¡eú TT \_Û+#·TqT. Ç≥T¢ X¯ãX› ø¯ #ÔÏ ,˚ ns¡Xú ø¯ #ÔÏ ,˚ <Û«ä ìX¯ø#ÔÏ ˚ n»„ ÁbÕ»„ $X‚wE
ü \„ ≈£î
ñ|üø]£ +#·T#·Tqï≥T¢ yê©àøÏeTVü≤]¸ lsêe÷j·TDeTTqT nqTÁ>∑V≤æ +#ÓqT.
eT+Á‘·eTT>± bÕsêj·TDeTT #˚dæ düø˝£ ≤s¡eú TT\qT bı+~qyê s¬ +<äs√
ø£\s¡T. ø±ì X¯ã›dü«s¡÷|üeTT ‘Ó*dæ ns¡úC≤„qeTT‘√ kÕ–q bÕsêj·TDeTTe\q
$X‚wü|òü\eTT dæ~Δ+#·TqT. ns¡úC≤„qeTT ˝Òì bÕsêj·TDeTT dü]jÓÆTq |òü\eTT
˙j·TC≤\<äT. n+<äT¬ø’ |ü<ä#˚ä<äeTT, |ü<ës¡úC≤„qeTT ÄeX¯´ø£eTT. ‘ÓqT>∑T˝À
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTq≈£î |ü<#ä Ã˚ <¤ ä Á|ü‹|ü<ës¡eú TT\‘√ $X‚cÕs¡eú TT\T CÀ&ç+∫ Ä+Á<Ûä
bÕsƒ¡ø£˝Àø£eTTq≈£î n+~+#·T eTVü‰uÛ≤>∑´eTT lsêeT#·+Á<äø£{≤ø£åeTT#˚ áHê&ÉT
lø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±]øÏ \_Û+∫q~. yê]øÏ ldüTÁãVü≤àD´eTT>±s¡T sêe÷qT Á>∑V≤ü eTT#˚
\_Û+∫Hês¡T. yê]<äi› T sêeT<ëdüT\T, kÕ‹Ô «≈£î\T, ìs¡V≤ü +ø±s¡T\T q>∑T≥#˚ á
eTVü‰ø±s¡´eTT HÓiy˚iqÏ ~ ø±ì kÕ<Ûës¡DyÓTqÆ |üìø±<äT.
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT bÕsêj·TDeTT #˚jT· Tyês¡T m+<äiÀ |ü<dä «ü s¡÷|üeTT,
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT ø±e˝…qì ø√s¡T#·T+&ÉT≥ H˚HÓiT>∑T<äTqT. lsêe÷j·TDeTT˝À
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT Vü≤qTeTr‡‘êsêeT#·+Á<äT\ kÂ+<äs´¡ eTTqT Ä#ês¡´ Je uÛ>Ñ e∑ ‘Y
kÂ+<äs´¡ eTTqT Á|ü‹bÕ~+#·TqT. uÛ>Ñ y∑ êqTìøÏ <ä÷s¡yTÓ Æ ã+<Ûeä TT˝À qTqï d”‘e· TàqT
(14)
lsêeTTì‘√ #˚]Ãq Vü≤qTeT Ç+<äT Á|ü<ëÛ qT&ÉT. Vü≤qTeTqT uÛeÑ uÛ÷Ñ ‹ eTVü‰ø£$
Je˝Àø£ Á|ü‘T· ´<äsΔ D
¡ >∑Ts¡÷|üø±] j·TqTqT. Ä Vü≤qTeT<äqTÁ>∑V≤ü y˚T Jeø√{ÏøÏ
s¡ø£åø£eTT. d”‘·eTà≈£L&É ªª‘·«eTdæàHé ø±s¡´ìs√´π> Á|üe÷D+ Vü≤]dü‘·ÔeT!μ nì
Vü≤qTeTj·T+<˚ ø±s¡´uÛ≤s¡eTT ñ+#·TqT. n+<äT#˚ ˝ÖøÏø£ n˝ÖøÏø£ ø±s¡´ìs¡«Vü≤D
<ä≈£åî&É>∑T Vü≤qTeT nqTÁ>∑Vü≤y˚T e÷qe⁄\ düTKXÊ+‘·T\≈£î kÕ<ÛäqeTT. <ëìøÏ
düT+<äsø¡ ±+&ÉyT˚ eT÷\eTT. Bì HÓi–Ï bÕsêj·TDeTT #˚dqæ Hê&˚ |ò\ü eTT dæ~+Δ #·TqT.
miT>∑T≥¬ø’ á düTuÀ~Û˙düV≤æ ‘· düT+<äsø¡ ±+&É|sü q¡ƒ y˚T ÄeX¯´ø£eTT.
Bìì ˝Àø£eTTq ø£+~+∫q á $TÁ‘·<ä«j·TeTT ˝Àø£eTTq≈£î #˚dæq
eT¨|üø±s¡eTT nì‘·s¡kÕ<Ûës¡DeTT. >∑Ts¡«qTÁ>∑Vü≤eTT, sêe÷qTÁ>∑Vü≤eTT ‘√&Ó’
yê]ì q&ç|+æ ∫ lìyêdüTì nqTÁ>∑V≤ü eTTq≈£î bÕÁ‘· yÓTTq]+∫q~. $wüßdí Vü ≤ü Ádü
HêeTeTT, düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT, uÛ>Ñ e∑ BZ‘· bÕsêj·TDeTT #˚jT· T≥j˚T e÷qeC≤‹
‘·eT e÷qe‘·«eTTqT ì\T|ü⁄ø=qT≥≈£î Á|ü<ÛëqkÕ<ÛäqeTT. Á|ü‹e´øÏÔj·TT
düT+<äs¡ø±+&ÉeTT bÕsêj·TDeTT #˚j·Te\dæq<˚. <ëìe\qH˚ ◊Væ≤ø±eTTwæàø£
düTKXÊ+‘·T\T \_Û+#·TqT. <ëìøÏ ns¡$ú es¡DeTT #˚dæ Ä+Á<ÛTä \qT ‘·]+|üCdÒ qæ
á s¡#s· TT‘·\qT ld”‘êsêeT#·+Á<äÁ|üuTÑÛ e⁄ düs«¡ <∏ë düs«¡ <ë düsê«uÛTÑ ´<äjT· eTT\‘√
dü+~Û+#·T>±ø£, nì ÁbÕ]ú+#·T#·T Hê ø° j·Teø±X¯eTT H=dü+–q á $TÁ‘·T\≈£î Hê
ÄyÓ÷<ëqTuÛ÷Ñ ‹ì ‘Ó*j·TCÒjT· T#·THêïqT.
$XÊK|ü≥ºDeTT Ç≥T¢
15.02.1982 uÛ≤>∑e‘· $<Û̊j·TT&ÉT
luÛ≤wü´+ n|üŒ˝≤#ês¡T´\T
l \ø°ÎV≤ü j·Te<äH√-e‘ê‘Y
eT+>∑fi≤XÊdüqeTT
` ñ.y˚.Á|ü.le÷Hé ‘Ó.ø£+.>√bÕ˝≤#ês¡´kÕ«$T>±s¡T
n<Û´ä ≈£îå \T :
leTHêïsêj·TD y˚<yä <˚ ë+>∑ $<ë´\j·TeTT,
q&ç>&∑ b¶É Õ˝…eTT : 522318
Ä|ü<ë eT|üV≤ü sêÔs+¡ <ë‘ês¡+ düs«¡ düeTŒ<ëyéT ˆ
˝Àø±_ÛsêeT+ lsêeT+ uÛ÷Ñ jÓ÷ uÛ÷Ñ jÓ÷ qe÷eT´Vü≤yéT ˆˆ
yê©àøÏ^‘· s¡|Tüò T|ü⁄vZe ø°]˝Ô XÒ '’Ë
‘·è|æ+Ô ø£s√$T ø£<ä∏ eT|ü´<ÛTä Hê ãT<ÛëHêyéT ˆ
>∑v±Z»˝…’ s¡T“¤$ uÛÑ^s¡<∏äj·T‘·ï\u…ΔÌ'
øÏ+ ‘·sŒ¡ D+ q $<ä<ëÛ ‹ »q' |æ‘è· ≤D≤yéT ˆˆ
ªªuÛ^Ñ s¡<#ä∏ Á· ø£e]Ô ø£&TÉ +>∑&TÉ $|òTü ïeTT\ ø√]à $TøÏÿ* Á|üj÷· dü‘√ Äø±X¯
>∑+>±<˚$ì uÛ÷Ñ $TøÏ ‘Ó#ÃÓ qT. Ä »\eTT\‘√ Ädæ≈Ô î£ &ÉT ‘·sŒ¡ D yÓTTdü+– |æ‘s· T¡ \qT
‘·è|æÔ|üi#·T#·THêï&ÉT >∑<ë! n≥T\H˚ H˚qTqT yê©àøÏ eTVü≤]¸ Á|ükÕ~+∫q
l sêe÷j·TD ø£<ë∏ +X¯eTT\‘√ bÕsƒ≈¡ î£ \≈£î ‘·è|æìÔ ø£*–+‘·TqTμμ nì uÛÀ»eTVü‰sêE
sêe÷j·TD#·+|ü⁄e⁄qT s¡∫+#ÓqT. eTiÏjT· TqT `
Hêsêj·TDø£<ë∏ Á|üXï¯ ' |ü⁄Hê‹ uÛTÑ eqÁ‘·jT· yéT ˆ
eø±Ôs+¡ |üè#·Ãø¤ +£ ÁXÀ‘·è≤Hé ‘·‘êŒ<äd*ü \+ j·T<∏ë ˆˆ
leTHêïsêj·TDTì ø£<qä∏ T $ì|æ+#·T&Éì ÁbÕ]ú+∫ ˇø£ |ü⁄D´|ü⁄s¡Twüßì
e\q <ëìì $ìq#√, Ä Á|üXï¯ ` Ä ø£<qä∏ T Á|ükÕ~+∫q |ü⁄s¡TwüÁX‚wßü ì˜ , #Ó|Œæ +∫q
ñ<ës¡Tì, $ìq |ü⁄D´o\Ts¡qT á eTT>∑TsZ q¡ T ‘·]+|üCj Ò T· TqT.
n≥T\H˚ á düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT Ä+Á<Ûä {°ø±‘ê‘·Œs¡´ $X‚cÕs¡eú TT\‘√,
düTÁ|üd<æ Δä yê´U≤´‘·\T ‘Ó*|æq ô|≈£îÿ n+X¯eTT\qT ˝Àø√|üø±s¡eTT>±, #·øÿ£ ì düT\uÛÑ
XË*’ ˝À eTq ø£+<äCj Ò T· T≥≈£î ñ<ä´$T+∫q l uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±]ì,
yê]øÏ düV≤ü ø£]+∫q l yÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT>±]ì, <ëìì Ä<ä]+∫ #·~$+∫
ÁX¯<ëΔu≈ÑÛ î£ \Ô ‘√ $ìq ÁXÀ‘·è»qeTTqT |ü$Á‘·yTÓ Tq]+#·TqT. nq>± yê] bÕ|üeTT\qT
(16)
u≤|æ |üse¡ T|ü<kä ÕúqeTTqT Á|ükÕ~+#·TqT.
á ø±+&ÉqT ªªdüT+<äs¡ø±+&Éμμ nqH˚\? u≤\ø±+&É eTTqï>∑T Ç‘·s¡
ø±+&É\˝À Ä j·÷ ù|s¡T\≈£î ‘·–q ø£<ë∏ uÛ≤>∑yT˚ n+<äT+&ÉT≥#˚ yêì ø± ù|s¡T+#·
ã&çq~. ø±ì sT÷ ø±+&É ø° ù|s¬ ≥T¢+#·ã&çq~? nì dü+X¯jT· eTT »ì+#·øe£ ÷q<äT.
BìøÏ ÁbÕE„ \H˚ø$£ <Ûeä TT\>∑T düeTs¡qú \qT #·÷|æjT· T+&ç]. ø±ì $düsÔ ;¡ ‹Û #˚ H˚
H=ø£ eTTU≤´+X¯eTTqT e÷Á‘·eTT eTq$ #˚jT· T#·THêïqT.
d”‘êe÷‘· nXÀø£eqeTTq+<äT •+X¯óbÕeèø£åeTTÁøÏ+<ä sêø£ådüÅd”Ô\#˚
#·T≥Tºø=qã&ç ≈£Ls¡TÃ+&çjT· T+&ç $TøÏÿ* ;Û‘;· ‘Û j · TÆÓ j·TT+&ÓqT. ªª;Û‘d· ´ü düs«¡ +
uÛj
Ñ T· ø±] q÷qyéTμμ nìq≥T¢ <˚ìì #·÷∫qqT sêeDT&˚ Ä s¡÷|üeTT‘√ ‘·qjÓTT<ä≈› î£
e#·TÃ#·Tqï≥T¢ uÛjÑ T· |ü&TÉ #·T+&ÓqT. n{Ϻ düeTj·TeTT˝À l Ä+»H˚jT· T\T <äjT· #˚jT· >±
Äj·TqqT dü+X¯sTT+∫ ˙e⁄ ì»eTT>∑ lsêeT<ä÷‘·y˚ jÓTÆ q#√ lsêeT#·+Á<äTì
~e´eT+>∑fi¯ $Á>∑V≤ü eTTqT Hê≈£î qeTàø£eTT ø£\T>∑Tq≥T¢ ‘Ó*j·TC…|ü eTì j·T&ç>¬ qT.
n+<äT\ ø±+»H˚jT· T\T lsêeT#·+Á<äTì Á|ü‹ nej·TeeTTqT ñqï<ëì
qTqï≥T¢ ø=*∫ e#ÓÃH√ j·Tqï≥T¢ e]í+∫ #Óô|ŒqT. á ø±+&É˝À qTqï≥T¢
lsêeT#·+Á<äTì $Á>∑V≤ü kÂ+<äs´¡ es¡qí yÓT#·Ã≥qT ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚ lsêeTkÂ+<äs´¡ y˚T
BìøÏ eTTK´‘ê‘·Œs¡´ eTqTq≥T\ ˙ø±+&É ø°ù| s¡T+#·ã&ÓqT.
eT]j·TT yÓ÷ø£åÁbÕ|æÔøÏ Ç‘·s¡ ø£s¡àjÓ÷>±<äT´bÕj·TeTT \ìï{Ïø£qïqT
n+<äs≈¡ î£ qT düTø£s‘¡ e· TyÓTqÆ ñbÕj·TeTT ` Ä#êsê´_Ûe÷qy˚T j·Tì XÊÅk˛Ô<√Èweü TT.
n{Ϻ j·÷#ês¡´yÓu’ eÑÛ MT ø±+&É˝À lÄ+»H˚jT· T\j·T+ <ës√|æ+∫ düeTÁ>∑eTT>∑
e]í+#·T≥#˚ ˙ø±+&É düT+<äsy¡ TÓ qÆ ~.
eT]j·TT ˙ø±+&É˝Àì XÀ¢øe£ TT\˝À nH˚ø;£ C≤ø£så d¡ +ü |ü⁄{Ï #˚sá ã&ÉT≥#˚
ì~ düø\£ |ò\ü Á|ü<eä Tì j·÷<ä]+|üã&ÉT≥#˚‘q· T Ç~ düT+<äsês¡Áú |ü‹bÕ<äøe£ T>∑T≥#˚
düT+<äsø¡ ±+&É j·Tqã&ÉT#·Tqï~.
ªª‘·‘√ sêeD˙‘êj·÷'μμ Ç‘ê´~ Á|ü<∏äeTXÀ¢ø£eTTq+<˚ lÄ+»H˚j·TT\
Ä#ês¡´‘·«eTT <Ûä«ì+|ü#˚j·Tã&çq $wüj·TeTT á j·TqTyê<äÁ>∑+<∏äeTT˝ÀH˚
e´ø£Ô|üiT|üã&çj·TTqï~.
ªªÄ#ês√´ y˚<dä eü TŒqï' $wüßuí øÑÛ 'Ô£ μμ Ç‘ê´<ë´#ês¡´ \ø£Då eTT \ìïj·TTqT
lÄ+»H˚jT· T\≈£î ø£\eì lsêeT#·+Á<äT &û‘ì· øÏ Á|ükÕ~+∫q jÓ÷>∑´‘ê|üÁ‘·yT˚
Á|üe÷DeTT.
(17)
|ü+bÕrs¡eTTq lsêeT\ø£ÎDT\T $ÁX¯$T+∫j·TT+&É>± düHê´dæyw˚ eü TT‘√
$#˚Ãdæ lÄ+»H˚j·TT\T dü+düÿ è‘·uÛ≤wü˝À Á|üdü+–+∫q dü«\ŒuÛ≤wüD˝ÀH˚
lsêeT#·+Á<äT &ÜX¯Ãs¡´|ü&ç
ªªHê- qèπ>«<ä$˙‘·d´ü Hê-j·TEπs«<ä<ëÛ ]D' ˆ
Hê-kÕeTy˚<$ä <äTwü' X¯ø´£ y˚Te+ Á|üu≤Û wæ‘T· yéT ˆˆμμ
nì j·÷‘·ì Á‘·sT÷|ü]C≤„qeTTq÷ï
ªªq÷q+ yê´ø£sD¡ + ø£è‘·‡ ï eTH˚q ãVüQ<Ûë ÁX¯ó‘·yTé ˆ
ãVüQ yê´Vü≤s¡‘ê-H˚q q øÏxÃÏ <ä|Xü _¯ ‘› y· Té ˆˆμμ
Ç‘ê´~XÀ¢ø£eTT\#˚ ˙‘·ì y˚<ë+>∑$C≤„qeTTqTï Á|üX¯+dæ+|üã&ÉT≥#˚
qT|ü\ø£Då eTT>± ˙j·Tqj·T+<ä* j·÷#ês¡´\ø£Då eTT \ìïj·TTqT düeTq«j·T|ü&TÉ q≥T¢
Á|üX¯+dæ+|üã&ÓqT.
á düT+<äsø¡ ±+&É ø£<ë∏ dü+<äs“¡ e¤ TT q+‘·qT e÷qeJ$‘·eTT‘√ düeTq«j·T
|üi#·T#·T ly˚<ë+‘·<•˚ ø£eTVü‰X¯jT· T ˝§ø£ÿ XÀ¢øe£ TT˝À ôd\$∫Ã].
XÀ¢ˆˆ ªª<äs√Œ<äÁ>∑ <äXÅ‚ ìj › ÷· qq eTH√qø£+Ô #·sê~Ûw‘æ̃ ˚ ˆ
<˚ùV≤- dæàHé uÛeÑ dæ+<ÛTä Hê |ü]eè‘˚ BHê+ <äXÊ e÷dæ‘ú '· ˆ
n<ä´‘˚« Vü≤qTeT‘·‡y˚Tq >∑Ts¡TD≤ dü+<ä]Ù‘ês¡'ú |ü⁄e÷Hé
\v±ÿs¡T<ä$Δ <˚V≤ü s껑·qj·÷Hê´j˚Tq ˝≤\|ü´‘˚ ˆˆμμ
ld”‘ê<˚$ <äTs¡X› ≈¯ î£ eTqeTT $#ê]+#·e\dæq |üì˝Ò<Tä . eTq<äX¯ n+‘·≈î£
$T+∫q <äTdæú ‡‹˝À qTqï<äì ‘Ó*dæø=qT&ÉT.
eTq X¯Øs¡yT˚ \+ø£. Ç~ dü+kÕs¡kÕ>∑se¡ T<Û´ä qTqï~ >∑<ë! Ç+<=ø£
sêeDT &ÉTHêï&ÉT >∑eTì+|ü⁄&ÉT. eTqùd‡ sêeDT&ÉT. yêì \ø£D å eTT \ìïj·TTqT
eTq eTqdüT‡q ≈£îqï$. #·xÃ\eTT, Á|üe÷~∏, ã\e+‘·eTT, <äè&ÛeÉ TT. Ç~j·TTqT
<äTs¡j ® T· y˚T. ` (^‘· 4 n<Ûë´.)
ø±eTy˚T ≈£î+uÛøÑ s£ T¡ &í TÉ . ªªq C≤‘·T ø±eT' ø±e÷Hê eTT|üuÀÛ >π q XÊeT´‹.μμ
≈£î+uÛøÑ s£ T¡ qí ≈£î ÄVü‰s¡ yÓT+‘· ‹qïqT ‘·è|æ˝Ô qÒ ≥T¢ ø±eTeTT q{Ï<º .˚
Ç+Á<äõ‘·TÔ Áø√<Ûeä TT. ø√|üeTT #˚sTT+#·ì bÕ|üeTT ˝Ò<Tä . ªªÁ≈£î<√Δ Vü≤Hê´
<äTsZ ÷¡ q|æμμ. Mì ù|sπ Mì <äTs¡ø¢ D å£ eTTqT <Û«ä ì+|üCj
Ò T· TqT.
(18)
sêeDTq≈£î |ü~ ‘·\\T ‘√&ÉT. Ä ‘·*¢ jÓT+‘·eT+~ sêø£ådüÅd”Ô\‘√
Hêe]+|üã&çq<√ eTq Ä‘·àj·TTqT nìï Ç+Á~j·Teè‘·T\Ô ‘√ Hêe]+|ü ã&çjT· Tqï~.
Ä ‘·*¢ jÓT≥T¢ ‘·q eTH√yêø±ÿj·TeTT\qT lsêeT#·+Á<äTì ø£]Œ+∫, j·÷‘·ì
ø£è|ü≈£î bÕÁ‘·yÓTÆ, Äj·Tq |ü+|æq Vü≤qTeT+‘·Tì dü+<˚X¯eTT‘√ ÁbÕDeTTqT
<Û]ä +∫j·TT+&ç, Äj·Tq<ë«sê ‘·qeTTøÏøÔ Ï $s√<ÛTä ˝…q’ <Ó‘’ T· ´\u≤]qT+&ç ãj·T≥|ü&,ç
|ü⁄wüŒø£$e÷qeTT˝À qjÓ÷<Ûä´≈£î #˚s¡Ãã&çq<√ eTqeTTqT n≥T\H˚ eTq
eTH√yêø±ÿj·TeTT\qT uÛ>Ñ e∑ <äsŒ¡ DeTT >±$+∫, <äè&ÛyÉ TÓ qÆ $XÊ«düeTT‘√ qTqï#√
uÛÑ>∑e+‘·T&ÉT eTqj·T+<äT ø£è|ü‘√ eTq≈£îqT Ä+»H˚j·TT\e+{Ï Ä#ês¡T´\qT
n+<äCdÒ æ eTq≈£î yÓ÷ø£$å s√<ÛTä ˝…q’ sêø£då Tü \ø£qïqT |òTü Às¡‘e· TeTT\>∑T bÕ|üeTT\qT
u≤|æ eTq\qT n]Ãsê~e÷s¡eZ TTq $e÷qeTT‘√ njÓ÷<Û´ä ≈£î (|üse¡ T|ü<eä TTq≈£î)
#˚sT¡ ÃqT. nì sT÷ ø±+&É˝Àì ø£<ë∏ dü+<äs“¡ e¤ TT eTq≈£î uÀ~Û+#·T#·Tqï~.
Ç{Ϻ |ü$Á‘·eTTqT, |üse¡ T|ü<Áä |ü<eä TT q>∑T düT+<äsø¡ ±+&É≈î£ Á|ü‹XÀ¢øe£ TTq≈£î
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT, ns¡Áú ø£eTeTT, Á|ü‹|ü<ës¡eú TT, |üPsê«#ês¡T´\ yê´U≤´qs¡V≤ü dü´eTT\qT,
‘ê‘·Œs¡´eTTqT Ç+‘· düT\uÛXÑ *’Ë ˝À nqTe~+∫ düTuÀ~Ûì j·TqT ù|s¡T‘√ ˝Àø£eTTq
ø=dü–q l uÀsTTq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±]øÏì, lyÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT>±]øÏì,
Bìì eTTÁ~+#·T≥¬ø’ l lìyêdüTì |üse¡ T|ü$Á‘·Á<äe´eTTqT Á|ükÕ~+∫q
l lìyêdüTì <äøD åÏ Vü≤düyÔ TÓ qÆ l l Á|ükÕ<äT>±]øÏì l sêeT#·+Á<äT&ÉT düeTdüÔ
düqà+>∑fie¯ TT\qT Á|ükÕ~+#·T>±ø£ j·Tì ÁbÕ]ú+#·T#·THêïqT.
Ä+Á<ÛÁä |üC≤˙ø£ MT Á>∑+<∏eä TTqT dü~«ìjÓ÷>∑|sü #¡ T· ø=ì ÇVü≤|üsd¡ Tü KeTT\
q+<ä>\∑ s¡ì j·÷•+#·T#·THêïqT.
Ç≥T¢
uÛ≤>∑e‘·<ëdüT&ÉT
>√bÕ˝≤#ês¡´
l sêeT#·+<
Á ä |üsã
Á¡ Vü≤àDÒ qeT'
ÄodüT‡
$<ä«‘·ÿ$X‚Ks¡— ø£$‘êuÛ÷Ñ wüD—
ÁãVü≤àÁo yÓ+|üsê\ dü÷s¡´Hêsêj·TD XÊÅd>Ôæ ±s¡T
ø±øÏHê&É.
‘·|dü «æ j·TT, kÕ«<Ûë´j·Tìs¡‘T· "&ÉT q>∑T Hês¡<eä TVü≤]¸ >∑Ts¡Te⁄, •wüß´"&ÉT
yê©àøÏjT· "≥. >∑Ts¡TeTTK‘·' d”‘êsêeTT\ eè‘·eÔ TT q+‘·jT· T $ì, ø±e´s¡÷|üeTTq
yê©àøÏ s¡∫+∫Hê"&É"≥. ªªø±e´+ sêe÷j·TD+ ø£è‘·‡ ï+ d”‘êj·÷X¯Ã]‘·+ eTVü≤‘Y,
bÂ\dü´Ô e<Ûä $T‘˚´e+ #·ø±s¡ #·]‘·Áe‘·'.μμ Ä sêeTTì #·]‘·eTTq≈£î ªªsêe÷j·TDeTTμμ
nìj·TT, ªªd”‘j · TÓ Tø£ÿ >=|üŒ#·]Á‘·eTTμμ nìj·TT, ªªsêeDe<Ûμä μ nìj·TT eT÷"&ÉT
HêeTeTT\‘√ ˝Àø£$U≤´‹ q+<äTq≥T¢ eTVü‰‘·|dü «æ jÓTÆ q yê©àøÏ s¡#q· yÓ\dæq~.
n~ dü|üÔø±+&ÉeTT\‘√, Çs¡Te~Hê\TZy˚\ XÀ¢ø£eTT\‘√ s¡÷bı+~q~. n+<äT
nsTT<ä e ø±+&É e TT dü T +<ä s ¡ e T"≥. ø£ < ∏ ë +X¯ k ˛Œ¤ s ¡ ø £ e TT\T>± yÓ q Tø£ { Ï
Hê\TZø±+&ÉeTT\≈£îqT, ‘·sT¡ yê‹ s¬ +&ÉTø±+&ÉeTT\≈£îqT >∑*qZ HêeTeTT\e+{Ï~>±ø£,
Bìj·T+ <˚<√ Á|ü‘´˚ ø£‘· j·TTqï≥T¢ ˝Ò<ë? sêe÷j·TDeTTq ø£~ Vü≤è<äjT· kÕú˙j·TeTT
ø±e⁄q q{Ϻ ù|s=+~q~. sêe÷j·TDHêj·T≈£î"&ÉT sêeTT"&ÉT. düT+<äsø¡ ±+&É yÓTTø£
Á|ü‘´˚ ø£ø±e´eTT>± HÓ+∫q#√ <ëìøÏ Ä+»H˚jT· T"&ÉT Hêj·T≈£î"&ÉT.
á kÂ+<äs´¡ yÓT+<äTqï~? nì |ü]o*+∫, nXÀø£eqeTTq qTqï d”‘·
~≈£îÿ>±qø£ $\|æ+∫, eTs¡Dy˚T X¯sD ¡ eTT>±" <äq Bs¡eÈ T>∑T y˚DìÏ ø£+sƒe¡ TTq≈£î
qT]b˛dæø=qT düeTj·TeTTq sêeTø£<ä∏ Vü≤qTeT+‘·Tìe\q $ì Áã~øÏ $ø£d‘æ e· TTœ
jÓÆTq~. ø±e⁄q HêyÓT düT+<ä]jÓÆTq~. d”‘· ø£q"ã&Éø£, \ø£ÎDTì‘√ ` H˚qT
d”‘˝· ìÒ <˚ J$+|üqì ns¡D´ øÏwÿæ +<Ûë ø±+&ÉeTT\˝À ô|≈£îÿ|üsê´j·TeTT\T J$‘êX¯
e<ä\Tø=ì, ‘·|æ+#·T#·T, ø£è•+∫b˛sTTq ‘·q≈£î d”‘ê<˚$ ≈£îX¯\yês¡Ô $q"ã&ç
j·÷q+<äeT÷]Ô>± |ü]D$T+∫q sêeTT"&ÉT düT+<äs¡T" &Ó’Hê"&ÉT. ø±e⁄q n{Ϻ
d”‘êsêeTT\qTã{Ϻ j·T~ düT+<äsø¡ ±+&ÉyTÓ qÆ ~ nìHês¡T.
düeTTÁ<ä\+|òTü qeTTq¬ø’ eTùV≤+Á<ä|sü «¡ ‘·eTTq |üs«¡ ‘êø±s¡eTT‘√ ì*∫,
‘·q sTTwü<º e˚ ‘·\qT Áu≤]ú+#·T#·T yÓTT≥ºyTÓ T<ä≥" >∑q"ã&ÉT#·Tqï j·÷+»H˚jT· eT÷]Ô
sT÷ ø±+&ÉeTTq ø£+‘·≈î£ qT Hêj·T"≈£î&ÉT. ÁãVü‰à+&É|⁄ü sêDeTTq y˚<yä ê´düT\yês¡T `
(20)
ªªÁX¯ó‘ê« ‘·T |ü+#·eT+ ø±+&É+ Vü≤qTeT~«»j·÷+øÏ‘y· Té ˆ
Ä+»H˚jT· Á|ükÕ<˚q ÁãVü≤à˝Àø£+ dü >∑#÷ ‹¤ ˆˆμμ
Vü≤qTeT~«»j·÷+øÏ‘y· TÓ qÆ ◊<äeø±+&ÉeTTqT $qï qs¡T"&ÉT n+»H˚jT· Tì
<äjT· #˚ ÁãVü≤à˝Àø£eTTqT bı+<äTqì jÓT\T"¬>‹Ô #ê{ÏHês¡T. ø±e⁄q Hê+»H˚jT· Tì
$»j· T |ü s ¡ + |ü s ¡ j · T + <˚ y ˚ T ì kÂ+<ä s ¡ ´ eTTqï<˚ y Ó ÷ j· T ì |ü ] o*+∫
Ms¡söÁ<äuj ÑÛ ÷· qø£ ;uÛ‘Ñ ‡· s¡deü TT\‘√ ì+&çq j·÷ |òTü ≥ºeTT\+<äT" >±<äT. Ä<ä´+‘·
e÷ ø±+&ÉeTTq Hê+»H˚jT· T"&ÉT düT+<äse¡ T÷]Ô— ø±e⁄q q~ düT+<äsT¡ ìjÓTTø£ÿ
ø±+&ÉeTT nìHês¡T.
m≥¢q ` sêeTeTTÁ~ø£‘√bÕ≥T ª|ü⁄+kÕ+ yÓ÷Vü≤qs¡÷|ü⁄"μ&Óq’ sêeTTì
‘˚»düT‡qT, sêeTT"&ÉT J$+∫j·TTHêï"&Éì $ì $ø£dæ‘·eTTœjÓÆT \+ø£qT+&ç
e#·TÃq|ü⁄&ÉT d”‘· sTT∫Ãq •s√eTDÏ‘√bÕ≥T »>∑»q® ì j·T>∑T Hê d”‘êeTVü‰<˚$
~e´‘˚»düT‡qT >∑÷&É ‘·q≈£î dü+Áø£$T+∫q j·÷+»H˚j·TT"&ÉT düT+<äsê‹
düT+<äse¡ T÷]Ô>± yê©àøÏeTVü≤]¸ <äèwæ˝º À Á|ü‘´· ø£å eT>∑T≥#˚ Hê ø±+&ÉeTT düT+<äse¡ TT
nìHê"&Éì ‘·T~rs¡TŒ>±" C…|Œæ Hês¡T ÁbÕE„\T.
Bì qqTdü]+∫ düT+<äsø¡ ±+&É e÷+»H˚jT· T"&ÉT Hêj·T≈£î"&ÉT>± Á|ü‘´˚ ø£
yÓTTø£ j·Tyê+‘·sø¡ ±e´yÓTqÆ ~.
ãTTX¯´eT÷ø£eTTq≈£î e#·TÃ#·Tqï sêeT\ø£ÎDT\qT Á|üÁ|ü<∏äeTeTT>±
ø£*dæø=ì, qeTdüÿ]+∫ yê] eè‘êÔ+‘· eT&ÉT>∑T#·TH˚, düTÁ^eeè‘êÔ+‘·eTT $ì|æ+∫,
$˙‘·T"&Ó’ ì*∫q Vü≤qTeT+‘·Tì>∑÷]à sêeTT"&ÉT \ø£ÎDTì‘√ ªªeT<ÛTä s¡yêø£ÿ>∑T
˙ düTÁ^edü∫e⁄"&ÉT ` ãTT>∑´EkÕ‡eTy˚<E ä "„ &ÉT. ø±e⁄qH˚ sTT≥T¢ |ü\T≈£î#·THêï"&ÉT.
yê´ø£sD¡ XÊÅdÔü eT+‘·jT· T ãVüQ<Ûë H˚]Ãqyê"&ÉT ø±≈£îqï q|üX㯠d› Œü s¡ÙeTT ˝Ò≈î£ +&É
ì≥T¢ |ü\Tø£">∑\"&Ü? á‘·ì yêvË’ ï|ü⁄D´eTTq≈£î ø£‹j Ô TÓ ‹Ô MT"<ä"ã&ÉqTqï X¯Á‘·Te⁄
≈£L&É eX¯ó"&ÉT ø±ø£ e÷q"&ÉT. Ç{Ϻ <ä÷‘· j˚T sêEq≈£î" >∑\"Z &√, j·T{Ϻ sêEq≈£î
H˚ ø±s¡´yÓTqÆ dæ~+Δ #·THê?μμ nì sTT+≈£qT ãVüQ$<Ûeä TT\ yÓT#·TÃø=ìHê"&ÉT. ø±e⁄qH˚
d”‘êH˚«wüDeTTq≈£î düTÁ^y껄#˚ <äøD åÏ ~X¯≈î£ |ü+|ü⁄#·Tqï yêqs¡T\˝À j·TTesê»>∑T
q+>∑<Tä "&ÉT, eè<äT"Δ &É>T∑ C≤+ãe+‘·T"&ÉT eTTqï>∑Tyê] ø¬ e]øÏ ˙j·Tø£, sêeTT"&ÉT
‘·q j·T+>∑T∞j·Tø£eTT Vü≤qTeT+‘·Tì #˚‹˝À" u…{HºÏ ê"&ÉT.
düTÁ^e⁄" &Éìq≥T¢>± ` Hê+»H˚j·TTq≈£î" <Ó*j·Tì~ ˝Ò<äT. Ä‘·ì
>∑eTqeTTq ø£&TÉ ¶ ˝Ò<Tä . >∑eTqy˚>e∑ TT, |üsêÁø£eTeTT, ˝≤|òTü eeTT, ‘·+Á&ç j·T>∑T
yêj·TT<˚e⁄ì‘√ düeTeTT>±" >∑\yê"&ÉT. uÛ÷Ñ $Tj·T+<äT" >±ì, Äø±X¯eTTq+<äT"
(21)
>±ì, ˙{ÏjT· +<äT >±ì, j·÷‘·ì >∑eTqeTTq ø£&TÉ ¶ ˝Ò<Tä ` ªªnì düs«¡ Á‘· ø£q"ã&ÉT#·TH˚
j·TTqï~. \+ø£˝À" Áãy˚•+∫q ‘·sT¡ yê‘· ` düTÁ^e⁄"&ÉT #Ó|Œæ q≥T¢ ` ã\eTT,
ãT~Δ, |üsêÁø£eTeTT, <˚Xø¯ ±˝≤qTeè‹Ô, ˙‹ j·÷‘·ì kıyÓTàÆ j·TTqï$μμ. n$ j·Tìïj·TT
Hê‘·ì #·s´¡ \˝À Á|ü‘´· ø£eå T>∑T#·TH˚ j·TTqï$.
Ä‘·ì õ‘˚+Á~j·T‘·«eTTq ø=ø£ j·T<äT“¤‘d· +ü |òTü ≥qeTT ` \+ø£˝À d”‘q· T
yÓ<øä Ï ‘Ó*dæø√e\dæjT· Tqï~. |ü>{∑ yÏ fi˚ ¯ M\T>±<äT. sêÁ‹ e÷Á‘·eTT »qT\+<äiTqT
y˚T˝§ÿìj·TT+&É HÓ≥T¢ ≈£î<äTs¡TqT? ns¡ΔsêÁ‘·eTTq sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eTTq Åd”Ô\T
ìÁ~+#·T#·T+&É q+‘·'|ü⁄s¡eTTq Åd\Ô” q&ÉTeT HÓ#≥ · HÓq’ d”‘· j·TTqï<˚y÷Ó j·Tì
yÓ<äT≈£îdüeTj·TeTTq HÓ+‘· ì]«ø±s¡∫‘·ÔeTT‘√ dü+#·]+∫Hê"&ÉT! d”‘ê<˚$‘√
e÷{≤&ÉTq|ü⁄ &Ó+‘· dü+j·TeTqeTT! m+‘· <Ûsä à¡ ∫+‘·! m+‘· <ä÷s¡<èä wæ!º $e]+∫q
H=ø£ Á>∑+<∏eä TT ø±">∑\<äT.
sêeTTì πøåeTyês¡Ô #Ó|æŒHê"&ÉT. Äqyê\T>± qT+>∑s¡ $T∫ÃHê"&ÉT.
d”‘s· TT∫Ãq •s√eTDÏ |ü⁄#·TÃø=Hêï"&ÉT. yÓ&*É b˛e#·TÃqT >∑<ë! n≥T¢ >±<äT. Ç≥T¢
ìs¡ísTT+#·Tø=Hêï&ÉT. Ç+ø£qT ø=+#ÓeTT ø±s¡´X‚wü eTTqï~. á sêø£ådüT\|ü≥¢
kÕeT<ëq uÛ<Ò eä TT\T |üìøÏsêe⁄. |üsêÁø£$T+∫ rie˝…qT. ø±s¡´kÕ<Ûøä \£ ø£Då y˚TeTq
:` ‘·q≈£î ìπs›•+∫q jÓTTø£ÿ ø±s¡´y˚T ø±<äT. ãVüQø±s¡´eTT\T <ëì‘√bÕ≥T
#˚jT· e˝…qT. sêeDTì kÕeTs¡´ú eTT≈£L&É" <Ó*dæø=qø£ yÓfió¯ fl≥ düeT+»düeTT ø±<äT.
M]‘√ j·TT<äeΔ TT#˚jT· ø£ ã˝≤ã\eTT\T ‘Ó*j·Te⁄. <ëì¬ø’ sT÷ j·TXÀø£eqeTT
<Û«ä +düeTT#˚dæ sêø£då Tü \‘√ j·TT<äyΔ TÓ Tq]à sêeDTq≈£î ãT~Δ#|Ó Œæ yÓ&˝É <… qä T. nì
nXÀø£eq $HêX¯eTT #˚ôdqT. ô|≈£îÿeT+~ sêø£då Tü \qT j·TT<äeΔ TT˝À |òTü Às¡eTT>±
dü+Vü≤]+#ÓqT. Ä j·TT<äeΔ TTq+<äT ` ªªá $»j·TeTT sêeTTì~, \ø£ÎDTì~.
sêeTTì#˚ s¡ø‘åÏ T· "&É>T∑ Hê Á|üuTÑÛ e⁄ düTÁ^e⁄ì~. Hê~e÷Á‘·eTT ø±<äT. H˚qT sêeTTq≈£î
<ëdüT"&ÉqT. Hê ù|s¡T Vü≤qTeT+‘·T"&ÉT. m+<äiT X¯Á‘·Te⁄ ˝…<Tä s¬ q’ qT yê]q+<äiqT
dü+Vü≤]+∫ yÓ’#Ó<äqT. y˚sTTeT+~ sêeDT\T e∫ÃqqT qHÓï~]+|ü"C≤\s¡T.
\+ø±|ü≥Dº eTT ø£\∫yÓ#’ <Ó qä T. Hê‘·*¢ d”‘≈· î£ ÁyÓTTøÏÿ Hê ø√¬sÿ rs¡TÃø=ì yÓ&˝É <… qä T.μμ
nqT qs¡eú TT >∑\ Hê\TZXÀ¢øe£ TT\qT ô|≈£îÿkÕs¡T¢ |ü]+ƒ #·TqT. Ç~ ø±s¡´X¯Ss¡T&Óq’
sT÷‘·ì ìcÕÿeT ø£sà¡ o\‘·≈î£ qT ªªø£sà¡ øöX¯\eTTμμ q≈£îqT ì<äsÙ¡ qeTT.
nøå±~sêø£ådüìs¡÷à\qeTTq" >±qe#·Tà Ms¡‘·«eTT, ÁãVü‰àÅdüÔã<äTΔ&Ó’
sêeDdüuÛÑ˝À Á|üy˚•+#·T≥˝Àì j·TÚ∫‘·´eTT, Á|üuÛÑTe⁄ dü+<˚X¯eTTqT $ì|æ+∫
sêeDTìøÏ Væ≤‘√|ü<X˚ e¯ TT #˚jT· T≥˝À #·÷|æq BÛs‘¡ «· eTT eTTqï>∑T eTVü‰Hêj·Tø£
(22)
\ø£åDeTT\¬ø\¢ \ø£å ´yÓTÆq Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Hêj·T"≈£î&ÉT>± lsêeTHêj·Tø£yÓTÆq
eTVü‰ø±e´eT>∑T Ä~ø±e´eTTq+<äT düT+<äs¡ø±+&ÉeTT nyê+‘·s¡yÓTÆq dü«‘·+Á‘·
\|òTü Tø±e´ eTq"<ä>T∑ qT.
|üs¡eT•yê+X¯$•wüߺ"&Ó’q j·÷+»H˚j·TTì »jÓ÷<ëVü≤s¡D eT>∑T ˙
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT Çwüdº ~æ ø¬Δ ’ bÕsêj·TD yÓTTqs¡TŒ≥ uÛ≤s¡rj·TT\ j·Tq÷#êqyÓTqÆ
j·÷#ês¡eTT.
eTq j·÷+Á<Û<ä X˚ e¯ TTq ˙ düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT d”‘êsêeTÁ|”‹ø£se¡ TT>±,
Ä+»H˚jÓ÷bÕdüqeTT>± |ü]|ü]$<ÛäeTT\T>± ãVüQ$<ÛäeTT\>∑T ìj·TeTeTT\‘√
bÕsêj·TDeTT #˚dæ ‘·eT j·T;Ûwüºdæ~Δ H=+~qyês¡TqT, <äTs¡È≥ø±s¡´eTT\qT
kÕ~Û+#·Tø=qïyês¡T HÓ+<äiÀ j·TTHêïs¡T.
n{Ï º Vü ≤ qTeTr‡‘êsêeTuÛ Ñ ≈ £ î Ô \ T dü T +<ä s ¡ ø ±+&É e TTq+<ä * j· T s¡ ú
$X‚weü TT\qT $es¡eTT>∑ düTø£se¡ TT>∑" <Ó*dæø=qT≥≈£î M\T>± Vü≤qTeTr‡‘êsêeT
uÛ≈Ñ î£ ˝Ô q’… l uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±s¡TqT, l yÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT>±s¡TqT
eT+∫ |ü]ÁX¯eT #˚dæ sTT+<ä* XÀ¢øe£ TT\≈£î ` |ü<#ä Ã˚ <¤ ,ä Á|ü‹|ü<ës¡,ú ‘ê‘·Œs¡´eTT\T
Áyêj· T T≥j˚ T >±ø£ dü + dü ÿ è‘ê+Á<Û ä |ü P s¡ « yê´U≤´qeTT\+<ä T >±qe∫Ãq
$wüj·TeTT\qT >∑÷&É" CÒ]Ã, H˚ &û ªªdüTuÀ~Ûìμμì s¡∫+∫ ªªdü«j·T+ rs¡í'
|üsê+kÕÔsj ¡ T˚ ‘Yμμ nqT dü÷øÏøÔ Ï \ø£å ´yÓTHÆ ês¡T. ãVüQyê´K´\qT ã]o*+∫ ‘Ó*Œq
sTT+<ä* ãVüQ $wüjT· eTT\T bÕsƒ≈¡ î£ \≈£î ãVüA|üjT· Tø£eÔ TT˝…’ j·TTqï$. @‘·Å<+Zä <∏ä
Hêj·T≈£î"&Ó’q, j·÷+»H˚j·T|üs¡ÁãVü≤àeTT yê]øÏ es¡Á|ü<ë‘·jÓÆT ˝Àø£ø£fi≤´D
yÓTTqs¡TÃ>±ø£ nì Hê ÄodüT‡.
yÓ+|üsê\ dü÷s¡´Hêsêj·TDXÊÅdÔæ
dü«dæÔ kÂVü‰sê›jT·
ñuÛj
Ñ T· y˚<ë+‘· Á|ües¡≈Ô î£ \T
le÷Hé q˝≤¢Hé #·Áø£es¡TÔ\ s¡|òüTTHê<Ûë#ês¡T´\yês¡T
dü+düÿ è‘ê+Á<Û√|üHê´dü≈£î\T,
S.V.S.A ø£fi≤XÊ\, es¡+>∑\T.¢
XÀ¢ˆˆ ø£sT¡ D…øÆ ±düŒ<äkÕ«+‘· ` XÊ*H˚ eqe÷*H˚ ˆ
ne+<Ûë´Vü‰s¡´ø√bÕj·T ` sê|òTü yêj·÷düTÔ eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ
y˚<äy˚T kÕøå±Á<ëe÷j·TD≤‘·àHê ne‘·]+∫q<äì ô|<ä›\
ÄX¯jT· eTT. n+<ä* düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT y˚<•ä s¡kÕ‡s¡yT˚ nqT≥ yêdüeÔ eTT.
ñ|ü ì wü ‘ · T Ô \ ìïj· T TqT eTTeTT≈£ å î e>∑ T •wü ß ´q≈£ î Ä#ês¡ T ´&É T
‘·‘√Ô «|ü<X˚ e¯ TT\qT #˚jT· T#·Tqï≥T¢ Á|üeè‘·yÔ TÓ qÆ $. düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT˝Àì
|üse¡ ÷s¡eú TT >∑÷&É ì<˚qì ªª<äs√Œ<äÁ>∑<Xä ÊqH˚+Á~j·T ..... n<ä´‘˚«
Vü≤qTeT‘·‡y˚Tq >∑Ts¡TD≤ dü+uÀ~Û‘ês¡ú düT‡BÛ' ......μμ Ç‘ê´~ XÀ¢øe£ TTq
l y˚<ëqÔ<•˚ ≈£î\yês¡T Á|ükÕ~+∫].
‘·‘√Ô «|ü<X˚ |¯ sü y¡ TÓ qÆ á düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTq≈£î ns¡eú TTqT {°ø±
‘ê‘·Œs¡´eTT\qT eTTK´$X‚cÕs¡úeTT\qT Áyêdæ Á|üø£{Ï+#·T#·Tqï
l ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±s¡T, l düTÁãVü≤àD´eTT>±s¡T n_Ûq+<ä˙j·TT\T. Ç~
dü+düÿ è‘· yÓTs¡T>∑ì õC≤„dTü e⁄\≈£î eT¨|üø±s¡øy£ TÓ qÆ Á>∑+<∏eä TqT≥˝À
dü+<˚V≤ü eTT˝Ò<Tä . ìs¡Tw› yºü TÓ qÆ $es¡DeTT‘√ ≈£L&çq{Ϻ á Á>∑+<∏eä TT
düs«¡ »Hê<äsD ¡ j
° T· eT>∑Tqì Ä•+‘·TqT.
★★★
lsêeT X¯Ùs¡D+ eTeT
ÄyÓ÷<äeTT
•s√eTDÏ : düeTTÁ<ë\ \ø£ÎDj·T´, m+.@.,
ø±s¡´<ä]Ù ` ÇHé#ê]®
Væ≤+<ä÷ <Ûsä à¡ s¡øD
å£ dü+dü,ú ‹s¡T|ü‹.
Ä~ø£$ yê©àøÏ s¡∫+∫q sêe÷j·TD+ uÛ≤s¡rj·T kÕVæ≤‘ê´ìπø ø±ø£
$X¯«yêvàj·÷ìø° eT≈£î{≤j·Te÷qyÓT+Æ ~. sêe÷j·TDy˚T ˝Òì |üøeå£ TT˝À sêeTT&Óe&√
n‘·&˝Ó ≤+{Ïyê&√ ˝Àø±ìøÏ ‘Ó*ùd~ ø±<äT.
ø√≥¢ø=\~ Á|ü»\T áHê&ÉT sêeTTDÏí Äsê<Ûä´<Ó’e+>± uÛ≤$düTÔHêïs¡T.
düø£\ø£˝≤´D>∑TD|ü]|üPs¡Tí&É÷, ne‘ês¡|ü⁄s¡Twüß&É÷ nsTTq lsêeT#·+Á<äT&ÉT
e÷qyê[ ø£+‘·{Ïø° Ä#·s¡D°j·TyÓTÆq eT¨‘·Ôe÷<äsêÙ\qT ‘·q J$‘·+<ë«sê
Á|üuÀ~Û+#ê&ÉT. X¯ã›ÁãVü‰àìï kÕ«BÛq+ #˚düT≈£îqï ÁbÕ#˚‘·düT&ÉT Ä eTsê´<ë
|ü⁄s√c˛‘·eÔ TTì >∑TDø£sà¡ Hêe÷\qT ø°]+Ô ∫ ‘êqT <Ûqä T´&ÉT ø±e&ÉyT˚ ø±ø£, uÛøÑ Ô£
ø√{Ïì ≈£L&Ü <Ûäq´»qTà\qT #˚XÊ&ÉT. n+<äTπø y˚<äy˚<äT´&Ó’q |üs¡eT|ü⁄s¡Twüß&ÉT
<äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àE&ÉT>± ne‘·]+#·>± y˚<yä T˚ ÁbÕ#˚‘d· Tü ì<ë«sê sêe÷j·TDs¡÷|ü+˝À
kÕø屑·ÿ]+∫+<äì #Ó|Œü ã&ç+~.
yê©àøÏ ø£è‹ Ä~ø±e´yÓTHÆ ê Hê{Ïø,° H˚{øÏ ° n~ n~«rj·T+>± uÛ≤dædTü qÔ ï~.
n+‘·ø£+f… ñ<ë‘·ÔyÓTÆq ø±e´+ uÛ≤$ø±\+˝ÀHÓ’Hê ne‘·]+#·≥+ ndü+uÛÑe+.
#·~y˚ø=B› #·e⁄\÷]+#˚ á eTVü‰ø±yê´ìï Ä<ÛTä ìø£ø±\+˝À bÕXÊÑ·´<˚oj·TT\T
≈£L&Ü nq\ŒyÓTqÆ Ä<äsD ¡ ‘√ dü+uÛ≤$düTHÔ êïs¡T.
sêe÷j·TD eT+‘·{Ï˝Àq÷ düT+<äs¡ø±+&É n‘·´<äT“¤‘·yÓTÆq uÛ≤>∑+>±
>∑T]Ô+|üã&ç+~. uÛ>Ñ e∑ BZ‘q· T bÕsêj·TD+ #˚dqæ fÒ¢ düT+<äsø¡ ±+&ÉqT ≈£L&Ü nH˚≈î£ \T
uÛøÑ ÁÔÏ X¯<\Δä ‘√ bÕsêj·TD+#˚dæ n;ÛwÁºü |üj÷Ó »Hêìï bı+<ä>\∑ T>∑T‘·THêïs¡T. n˝≤+{Ï
düT+<äsø¡ ±+&É≈î£ |ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT, nq«j·TeTT, Á|ü‹|ü<ës¡eú TT, ‘ê‘·Œs¡´eTT, ÁbÕNq
yê´U≤´‘·\T #Ó|Œæ q $X‚weü TT\T #˚]à ≈£L]Ãq á Á>∑+<∏sä ê»+ uÛøÑ bÔ£ Õsƒø¡ ˝£ Àø±ìøÏ
|üs¡e÷<äs¡D°j·T+ nq&É+˝À m˝≤+{Ï dü+<˚Vü≤eT÷ ˝Ò<äT. nìï $wüj·÷\q÷
dü+Á>∑Vü≤+>±q÷, düeTÁ>∑+>±q÷, Á>∑Væ≤+#·>√πsyê]øÏ á Á>∑+<∏ä+ m+‘√
düVü≤ø£]düTÔ+~.
(25)
$|ü⁄\$es¡D‘√≈£L&ç ñ+&É&É+e\¢ á ˇø£ÿø±+&ÉeTTH˚ mì$T~
dü+|ü⁄{≤\T>± Á|üø±X¯≈£î\T Á|ü#·T]düTÔHêïs¡T. n+<äT yÓTT<ä{Ï dü+|ü⁄≥+ eTT+<˚
yÓ\Te&ç+~. á s¬ +&Ée dü+|ü⁄≥+ ‘·sT¡ yê‘· ‘·øÿÏ q dü+|ü⁄{≤\T ‘·«s¡˝À sêqTHêïj·Tì
‘Ó\T|ü&+É dü+‘√wü<ëj·Tø£+.
l yÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT>±s¡T, l uÀsTTq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄>±s¡T
uÛÑ>∑e<äqTÁ>∑Vü‰ìøÏ bÕÁ‘·T\j·÷´s¡T ø±ãfÒº Ç+‘· ~e´yÓTÆq ø£èwæì Bøå±<ä≈£åî˝…’
ø=qkÕ–düTHÔ êïs¡T. yê]ì eTqkÕsê n_Ûq+~düTHÔ êïqT.
á eTVü‰Á|üj·T‘·ï+ ˇø£ÿ düT+<äs¡ø±+&Éπø |ü]$T‘·+ ø±≈£î+&Ü
sêe÷j·TD≤ìøÏ ø£+‘·{øÏ ° $dü]Ô ùdÔ Ä+Á<Ûä bÕsƒø¡ ˝£ Àø±ìøÏ eT¨|üø±s¡+ »s¡T>∑>\∑ <äT.
n˝≤+{Ï X¯øÏÔj·TT≈£îÔ\qT lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô düTuÀ~Û˙ $es¡D ø£s¡Ô\≈£L,
‘·Á‘·Œø±X¯≈î£ \≈£L nqTÁ>∑V≤æ +#·T >±ø£.
★★★
nqTo\q
&Üø£ºsY. ø=s¡b¢ Õ{Ï lsêeTeT÷]Ô,
m+.@., |æôV≤#Y.&ç., &ç.*{Ÿ.
‘Ó\T>∑TXÊK
Ä+Á<Ûä $X¯« ø£fi≤|ü]wü‘,Y yê˝ÒsÔ T¡ .
Ä~ø£$ yê©àøÏ ø√øÏ\ ø£\≈£Lõ‘·yÓTÆq sêe÷j·TD eTVü‰ø±e´eTT
ø£*ø±\eTTq+<äTqT ø£\ø±\eTT düV≤ü è<äjT· Vü≤è<äjT· +>∑eTeTT. yê©àøÏ eTVü≤]¸
e<äHês¡$+<ä >∑[‘·yTÓ qÆ ø£$‘ês¡dü eTø£s+¡ <äeTT uÛ≤e⁄ø£eT<ÛTä |ü eT<ÛTä s¡eTT. n+<äT
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT ø£$‘ê düT+<äse¡ TT e÷Á‘·yT˚ >±ø£ bÕsêj·TD ã+<ÛTä s¡eTT. n{Ϻ
düT+<äs¡ø±+&ÉeTTqT düTuÀ~Û˙ $es¡D düy˚T‘·eTT>∑ mì$T~ dü+|ü⁄≥eTT\+<äT
Á|üø{£ +Ï #·T#·Tqï l yÓT\Æ es¡|⁄ü düTÁãVü≤àD´eTT, uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄ >±s¡\
n|üPs¡« Á|üjT· ‘·ïeTT n‘·´+‘· Á|üX+¯ kÕbÕÁ‘·eTT.
Á|ü‹ XÀ¢ø£eTTq≈£î |ü<ä#˚ä<äeTT, nq«j·TÁø£eTeTT, Á|ü‹|ü<ës¡úeTT,
‘ê‘·Œs¡´eTT, $X‚cÕs¡eú TT\T dü+‘·]+∫q düTuÀ~Û˙ $es¡DeTT ì»eTT>∑ düTuÀ~Û˙
$es¡Dy˚T. ˇø£ dü+düÿ è‘· eT÷\eTTq≈£î ã<äTΔ \T ø±ø£, $$<Ûä eTTÁ<äDeTT\qT
|ü]o*+∫, n~Ûø£ XÀ¢øe£ TT\≈£î düV≤æ ‘·eTT ns¡ú $es¡DeTT ø±$+#·T≥ n_Ûq+<ä
˙j·TeTT. @ ˇø£ dü+düÿ è‘· yê´U≤´qeTTq≈£îqT ã<äT\Δ Tø±ø£, >√$+<äsêJj·TeTT,
eTùV≤X¯«s¡ rØújT· eTT, sêe÷qTJj·TeTT, sêe÷j·TD •s√eTDÏ, ‹\ø£eTT yÓTT<ä˝q’…
$$<Ûä yê´U≤´qeTT\qT |ü]XÀ~Û+∫ ns¡ú $X‚wüeTT\qT dü+|òüT{Ï+#·T≥ Ä<äs¡Ù
ÁbÕj·TeTT. Ç≥T¢ yÓTT‘·ÔeTT sêe÷j·TDeTT Á|üø£{Ï‘·yÓTÆq#√, n~ ‘Ó\T>∑Tyê]
düTø£è‘·yT˚ n>∑TqT. @ eTVü‰dü+dü˝ú À #˚|≥ ü eº \dæq @‘ê<äèX¯ eTVü‰ø±s¡´eTTq≈£î
@ø£<X˚ e¯ TT>∑Hq’Ó qT Ç<äs› T¡ e´≈£î\Ô T Bøå±ø£+ø£D<Ûës¡T\>∑T≥ Ä+Á<ÛTä \ eTVü‰uÛ≤>∑´y˚T.
ˇø£ $<Ûeä TT>∑ dü+dü\ú #˚‹˝À |ü&TÉ ≥ø£+f… e´≈£î\Ô HÓ‹qÔ |ü&TÉ ≥ yê©àøÏ n<äèwüeº TT.
õC≤„dü ìs¡e~Ûøe£ TT. n~ <˚Xø¯ ±\ eT‘· sê»ø°j÷· <äT\≈£î nr‘·eTT.
n+<äTqT, uÛ≤s¡rj·TT\≈£î ÁbÕe÷DÏø£ Á>∑+<∏äeTT\T e÷Á‘·y˚T >±ø£ bÕsêj·TD
Á>∑+<∏eä TT\THÓq’ uÛ≤s¡‘· uÛ≤>∑e‘· sêe÷j·TDeTT\ õC≤„dü kÕe~Ûø£ eT>∑T≥ dü+≈£î∫‘·
<äèwæøº Ï e÷Á‘·yT˚ ì<äsÙ¡ qeTT. |üs+¡ |üsê>∑‘y· TÓ qÆ dü+≈£î∫‘· <äèwæìº düs≈¡ î£ >=qø£,
düT$XÊ\<äèw摺 √ ` $$<Ûä yê´U≤´q $X‚weü TT\qT Áb˛~#˚d,æ @bÕ{Ï ‘Ó\T>∑TuÛ≤cÕ
|ü]#·j·TeTT ø£\yê]¬ø’qqT ø£s¡‘·˝≤eT\ø£ eT>∑Tq≥T¢ düTuÀ~Û˙ $es¡DeTTqT
(27)
dü÷øÏdÔ Tü +<äse¡ TT ø±$+∫q düTÁãVü≤àD´ ø±y˚TX¯«s¡T\ kÕs¡d«ü ‘· ø£èwæ dü|\üò eTT.
sêe÷j·TD õC≤„dTü e⁄\≈£î düTuÀ~Û˙ $es¡D düyT˚ ‘· düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT s¡eTD°jT·
s¡‘ï· <äsŒ¡ DeTT.
Ç≥T¢ düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT mì$T~ dü+|ü⁄≥eTT\T>∑ Á|üø{£ +Ï ∫, n+‘·‘√
dü+‘·è|æÔ #Ó+<äø,£ yÓTT‘·eÔ TT sêe÷j·TDeTTqT düTuÀ~Û˙ $es¡D düyT˚ ‘·eTT>∑ Ms¡T
Á|üø{£ +Ï |üe\j·TTqì Äø±+ø£.å n+<äT≈£î ‘Ó\T>∑Tyê] yÓ\T>∑T y˚\TŒ l ‹s¡T|ü‹
y˚+ø£fXÒ «¯ s¡kÕ«$T M]ì dü+ø£\Œ dæ<Tä \Δ qT #˚jT· T>±‘·eTì dü+ÁbÕs¡qú eTT.
ªªyê©àøÏ–]dü+uÛ÷Ñ ‘ê sêe÷+uÛÀì~Û dü+>∑‘ê ˆ
leTÁ<ëe÷j·TD° >∑+>± |ü⁄Hê‘·T uÛTÑ eqÁ‘·jT· yéT ˆˆμμ
★★★
lsêeT
düT+<äs¡ø±+&ÉeTT
ìy˚<äqeTT
sêeTø£<∏ëdüT<ÛäqT yê©àøÏeTVü≤]¸Áb˛ø£ÔeTT˝…’q eT<ÛäTs¡e#·qeTT\˝À
ÄkÕ«~+#·T≥ ˇø£ ~e´yÓTqÆ nqTuÛeÑ eTT.
n+<äTqT Ä j·÷~ø£$ s¡eTD°jT· ‘·sy¡ TÓ qÆ uÛ≤wü˝À ø£eT˙j·T‘·eTeTT˝…q’
uÛ≤eeTT\‘√ n~«rj·TeTVæ≤e÷&ÛÉ´eTT>± s¡÷bı+~+∫q düT+<äs¡ø±+&ÉeTTqT
n<Û´ä j·TqeTT #˚jT· T≥ Ç+ø£qT ~e´‘·sy¡ TÓ qÆ nqTuÛ÷Ñ ‹.
düT+<äs¡ø±+&ÉeTT ` C≤qø°sê|òüTe⁄\ ~e´#·]‘·eTTq≈£î ‘·q <Í‘·´
s¡÷|üeTTq Vü≤qTeT >±$+∫q uÛeÑ ´yÓTqÆ yê´U≤´qeTT.
d”‘êsêeTT\ HÓ&ç düTes¡eí T÷s¡T\Ô ≈£î Vü≤qTeT‘˚‡e j·THÓ&ç kÂs¡uÑÛ eT_“q
$•wüøº <£ ë∏ |òTü ≥ºyT˚ düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT.
Ä düTes¡dí Tü s¡_fiÛ #¯ ]· ‘·eTTq≈£î eTVü≤]¸bÕeqyêv±à<ÛTä s¡´$X‚weü TT ‘√&ÉT|ü&ç
s¡÷bı+~q ~e´ø±e´y˚T düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT.
ªbÕπsƒ´, π>j˚T #· eT<ÛäTs¡yéTμμ n>∑T#·T n˝ÖøÏø±q+<äÁ|ü<ëj·Tø£yÓTÆq
Ä~ø±e´eTTjÓTTø£ÿ kÕs¡eTìj·TTqT, düsê«s¡údæ~ΔÁ|ü<äeTT>±, düø£\»qdüT\uÛÑ
ùde´eTT>± ˝Àø£eTTq≈£î, eTVü≤]¸ Á|ükÕ~+∫q eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ eT+Á‘·sê» eTìj·TTqT
düs«¡ »qT\#˚ uÛøÑ ±Ô ´q+<äeTT\‘√ ñbÕdæ+|üã&ÉT ñ‘·ÿ èwüº ø±e´y˚T düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT.
yê&Éyê&É\qT, Ç+{Ï+≥qT y˚jT˚ \— eTq uÛ≤s¡rj·TT ˝…\]¢ Vü≤è<äjT· eTT
\+<äTqT dæús¡Á|ü‹w昑·T˝…’ j·TT+&ç eTq Jeq|ü<∏äeTT\+<äT m<äTs¡>∑T#·Tqï
ø£wüºdüTKeTT\‘√ <Ûäsêà<Ûäs¡àìs¡íj·TeTT #˚dæ ø£s¡Ôyê´ø£s¡Ôe´eTT\qT uÀ~Û+#·T#·T,
Åd”Ô|ü⁄s¡Twüß\#˚‘·qT, |ü+&ç‘·bÕeTs¡T\#˚‘·qT ‘Ó\¢yêiÏq~ yÓTT<ä\T Äràj·T‘·‘√
|ü\T$<Ûeä TT\T>± ùd$+|üã&ÉT#·Tqï eTq Äsê<Û´ä <Óe’ eTT˝…q’ d”‘e· Tà, sêeTj·T´,
Vü≤qTeTqï\ Á|üu≤Û e$X‚weü s¡qí y˚T düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT.
‘·T<ä≈£î ¬s+&ÉT e÷≥\˝À ` <Ó’M>∑TDdü+|ü<ä ` Ä~˝À Ä|ü<ä\#˚
u≤~Û‘e· Tj·TT´qT, ∫es¡≈î£ dæsú y¡ TÓ qÆ nuÛTÑ ´<äjT· yÓTT+<äTqT— ÄdüTs¡ã\dü+|üqà‘·T\Ô T
◊Væ≤ø£uÀÛ >∑$˝≤düeTT\ |üsêø±wü̃ q+~qqT, ‘·T<ä≈î£ ‘·eT n<Ûsä êàq\eTT#˚‘· ‘êeTT
(29)
<ä>∑TΔ\T ø±ø£e÷qs¡T ` nì ˝Àø£eTTq≈£î uÀ~Û+#·T s¡eTD°j·T‘·‘·Ô «XÊÅdüÔy˚T
düT+<äs¡ø±+&ÉeTT.
ªª@¬ø’ø£ eTø£ås¡+ Áb˛ø£Ô+ eTVü‰bÕ‘·ø£HêX¯qyéT,μμ nì n>∑Z\yÓTÆq
uÛøÑ ‘ÔÏ ê‘·Œs¡´eTT\‘√ y˚T MT düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT bÕsêj·TDeTT #˚jT· T#·T+&É>±
Ç+<ä* ns¡$ú X‚weü TT\qT $es¡eTT>∑ ‘Ó*dæø=qe˝…qqT ÄdüøÔÏ rÁeeT>∑T#·T+&Ó&~ç .
\uÛ´Ñ eTT˝…q’ ‘ê‘·Œs¡´j·TTø£ÁÔ >∑+<∏eä TT\T ô|<ä\› T s¡∫+∫q$ nH˚øe£ TT\T dü+bÕ~+∫
#·~$qqT ‘·ì$ ri<äjTÓ ´qT. eTVü≤]¸eTTKìdü‡ è‘·eTT˝…q’ e#·qeTT\≈£î Á|ü‹
|ü<eä TTq≈£îqT ns¡eú TT ‘Ó*dæø=qe˝… qqT ≈£î‘·÷Vü≤\eTT HÓiy˚i˝Ò<Tä . Ä ø√]ø£‘√
#˚dæq Á|üj·T‘·ïeTT˝À dü+düÿ è‘·yê´U≤´qÁ>∑+<∏äeTT\T ¬s+&ÉT <=]øÏq$. yê{Ï
kÕj·TeTT‘√ Á|ü‹|ü<ës¡eú TT kı+‘·eTT>±H˚ Áyêdæø=qe˝…qì ìX¯ÃsTT+#·Tø=+{Ï$T.
>∑Ts¡T<˚e⁄\ düàs¡DeTT‘√ Äs¡+_Û+∫ Ä j·÷ yê´U≤´‘·\T ‘Ó*|æq, y˚TeTT Á>∑V≤æ +∫q
$X‚weü TT\qT Ä j·÷ XÀ¢øe£ TT\ø£&HÉ ˚ #˚sT¡ Ãø=qT#·T {°ø£ Áyêdæø=qT≥ Äs¡+_Û+∫‹$T.
y˚TeTT #˚jT· T#·Tqï á ø£èwæ e÷uÀ{Ïyê]øÏ eTiÏ ô|≈£îÿeT+~øÏ ≈£L&É
ñ|üjÓ÷>∑|ü&Ée˝… qqï ø√]ø£‘√ ‘·≥düú|ü&çq õC≤„düT$TÁ‘·T\≈£î #·÷|ü⁄#·T+&É>±
yês¡+<äsT¡ qT á {°ø±$es¡DeTT\T düT+<äse¡ TT>± düTuÀ<Ûeä TT>± qTqï eqT#·T+&ç].
ø=~›ø±\eTT˝À y˚TeTT y˚iT|üqT\ô|’ yÓ[flq|ü&ÉT ôV≤’ <äsêu≤<äT˝ÀqT,
$»j·Tq>∑s¡eTT˝ÀqT Á>∑+<∏ë\j·TeTT\˝À Á|ü‹|ü<ës¡új·TTø£Ô düT+<äs¡ø±+&ÉeTT
#·÷&É>*∑ ‹Z $T. n~ düTe÷s¡T mqTã~ dü+e‘·‡s¡eTT\ ÁøÏ+<ä≥ n#·TÃ|ü&qç bÕ‘·Á|ü‹.
ÁbÕNqeTVü‰|ü+&ç‘T· \T ÁãVü≤àÁo #·<\ä yê&É düT+<äss¡ êeTXÊÅd>Ôæ ±s¡T ª|üse¡ ÷s¡#ú +· Á~ø£μ
nqT ù|s¡T‘√ s¡∫+∫q yê´U≤´Á>∑+<∏eä TT. Áø=‘·>Ô ± ÁX¯eT|ü&É qø£ÿi˝Ò≈î£ +&É m{À¢
<ëìøÏ e÷iTÁ|ü‹ Áyêdæø=qï dü]b˛e⁄qT >∑<ë j·Tì Ä Á>∑+<∏äeTTqT ÁX¯<äΔ>±
|ü]øÏ+∫‹$T. y˚TeTT ÁbÕs¡+_Û+∫ Áyêj·TT#·Tqï $<ÛëqeTT <ëìø£+f… ø=~› _ÛqïeTT>±
qT+&ç, $es¡eTT>±qT, düsfi¡ e¯ TT>±qT ñqï<äì e÷≈£î qeTàø£eTT ø£*–q~. ÁX¯eTqT
z]Ã |üP]Ô#˚j·T>∑*–q#√ e÷ |ü]ÁX¯eT |ü⁄qs¡Tø£Ôø£\ŒeTT ø±uÀ<äT. e÷uÀ{Ï
≈£î‘·÷Vü≤\eTT >∑\ H˚{Ï bÕsƒ≈¡ î£ \≈£î e÷ s¡#q· eTT $TøÏÿ* ñ|üjT· Tø£eÔ TT>± qT+&ÉTqT.
ø±ã{Ϻ e÷ ø£èwæì ø=qkÕ–+#·e\dæq<˚ nì ìX¯ÃsTT+#·Tø=ì ªªdüTuÀ~Ûìμμ nqT
ù|s¡T‘√ e÷ s¡#q· eTTqT q&ÉT|ü⁄#·T+{Ï$T.
e÷iTeT÷\\+<ä* <ä÷s¡<ä÷s¡Á>±eTeTT\˝À ìedæ+#·T#·Tqï y˚TeTT
M\T|ü&qç |ü &Ó\¢ ø£*dæø=ì ÁX¯<>Δä ∑ kÕ–+#·T#·TqïqT e÷ ø£èwæ ìs¡+‘·sêj·TeTT>±
q&É∫ á ãèVü≤Á<ä#q· eTT ø£&eÉ TT≥TºHê nqT »+≈£î ˇø£ e+ø£ eTeTTà u≤~Û+#·T
(30)
#·T+&Ó&ç~. Ä s√E\˝ÀH˚ e÷≈£î sêeTeT+Á‘· eTT|ü<˚•+∫q >∑Ts¡T<˚e⁄\T
eTVü‰eT+&É˝XÒ «¯ s¡, uÛ≤>∑e‘· #·]‘·yê´dü, lsêeT X¯sD¡ eT¨<äjT· T\T e÷ ÄX¯\qT,
e÷ X¯+ø£\qT e÷e\q $ì, yÓ+≥H˚ ªá Á>∑+<∏eä TTqT MTs¡T ‘·|Œü ø£ |üP]Ô#j ˚ T· >∑\s¡T.
»+≈£î ˝Òø£ eTT+<äTq≈£î kÕ–b˛e\dæq<˚μ nì Äosê«<ä|üPs¡«ø£eTT>± eT
e÷à<˚•+∫]. e÷ j·T‘·ïkÕ|òü\´eTT yê] Äo'|òü*‘·y˚T nqT uÛÑøÏÔ‘√ y˚T MT
Á>∑+<∏eä TTqT yê]πø n+øÏ‘· $T&ÉT≥≈£î n|ü&˚ ìX¯ÃsTT+#·Tø=+{Ï$T.
|æeTà≥ ø=~› ø±\eTT˝À y˚T eTqTø=q≈£î+&É <Óe’ ìs¡j í T· eTT>± l ‹s¡TeT\
‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúqeTT Á|üC≤dü+ã+<Ûä ø±s¡´XÊU≤~Ûø±] l sêe⁄\ dü÷s¡´Hêsêj·TD
>±]ì ø£*dæø=q>∑*‹Z $T. yês¡T e÷ ñ<ä´eTeTTqT >∑÷]Ã $ì ‘·eT dü+‘√wüeTTqT
‘Ó\T|ü⁄#·T ‘·eT <˚ekÕúqeTTqT+&ç M˝…q’ +‘· düV‰ü j·TeTT #˚jT· >∑\eTìj·TTqT á
Á>∑+<∏eä TT ‘·|Œü ø£ yÓ\T>∑T˝ÀìøÏ sê>∑\<äìj·TTqT e÷≈£î <Ûs’Ó ´¡ eTTqT >∑÷]à ì+&ÉT
Vü≤è<äjT· eTT‘√ eTeTTà Áb˛‘·‡Væ≤+∫].
Á>∑+<∏eä TT dü>e∑ TT |üP]ÔjTÆÓ q yÓ+≥H˚ yÓ+≥>=ì y˚TeTT ‹s¡T|ü‹ <˚ekÕúqeTT
ø±s¡´ìs¡«Vü≤D≤~Ûø±] l |æ.$.ÄsY.øπ .Á|ükÕ<äT, ◊[email protected]. eTVü‰X¯jT· T\qT <ä]Ù+∫
yê]øÏ Á>∑+<∏äeTTqT #·÷|æ düTe÷s¡T ¬s+&ÉTy˚\ |ü⁄≥\≈£î $T+∫ j·TT+&ÉT á
ãèVü≤Å<+Zä <∏eä TTq≈£î ‘·eT ÄyÓ÷<ädVü ‰ü j·TeTT\qT n]ú+#·T#·THêïeTì $qï$+∫‹$T.
yês¡T e÷ ø£èwæì Á>∑V≤æ +∫ ‘·eT ÄyÓ÷<äeTTqT ‘Ó\T|ü⁄#·T ‘·eT ìj·TeTeTT\≈£î
˝Àã&ç M˝…q’ +‘· ôV≤#·Tà Á<äe´düV‰ü j·TeTT #˚jT· >∑\eTìj·TTqT, yÓTT<ä{Ï dü+|ü⁄≥eTT
ÄyÓ÷<äeTTø=i≈£î ‘·«s¡˝À |ü+|üe\dæq<äìj·TT #Ó|Œæ e÷ nuÛ´Ñ s¡qú eTTqT dü|\üò eTT
#˚dæ eTe÷àq+~+|üCdÒ ]æ . n|ü&˚ á düT+<äsø¡ ±+&É ãèVü≤Å<+Zä <∏eä TTqT kÕ<Û´ä yÓTqÆ +‘·
düT+<äs¡eTT>± Á|üø£{Ï+#·T≥≈£î M\T>± mì$T~ dü+|ü⁄≥eTT\T>± $uÛÑõ+∫
eTTÁ~+#·T≥ j·TTø£eÔ TT>∑ qT+&ÉTqì ìX¯ÃsTT+#·Tø=+{Ï$T.
e÷ $TÁ‘·T\T, kÕVæ≤‘·´ $<ë´Á|üMDT\T, Ä+Á<ÛÁä |ü<X˚ ÀbÕ<Ûë´j·T |ü+&ç‘·
|ü]wü‘·TÔ |üPsê«<Ûä´≈£åî\TqT n>∑T l |ü⁄qïeTsêE ˝Àe¬s&ç¶|ü+‘·T\T >±s¡T e÷
dü+ø£\ŒeTTqT yÓTT<ä{qÏ T+&çjT· T Áb˛‘·‡Væ≤+#·T#·TqïfÒº e÷ Áyê‘·Á|ü‘T· \qT ÁX¯eT
rdæø=ì ÄeT÷˝≤Á>∑eTT>∑ |ü]o*+∫ neT÷\´yÓTÆq ‘·eT dü÷#·q\ H=dü>∑T#·T
e÷ düTuÀ~Ûì ‘·«s¡˝À eTTÁ~+|üã&ÉT≥≈£î m+‘·j÷Ó ‘√&ÉŒ&çjT· THêïs¡T.
eTTÁ<ä D eTTq≈£ î dæ < ä Δ e TT#˚ d æ q Áyê‘· Á |ü ‹ ì ∫e]kÕ]>± e÷≈£ î
düìïVæ≤‘·T\TqT, e÷ô|’ $TøÏÿ* eT≈£îÿe >∑\yês¡TqT, ‘·eT ãVüQÁ>∑+<∏eä TT\˝À
H=ø£{>Ï ± sêe÷j·TDÁ>∑+<∏eä TTô|’ |ü]XÀ<Ûqä #˚dæ ª‘Ó\T>∑T˝À sêe÷j·TDeTT\Tμ
(31)
nqT Á>∑+<∏äeTT s¡∫+∫qyês¡TqT n>∑T »>∑ yÓTiÏ–q eTVü‰ø£$|ü+&ç‘·T\T
l eT<ÛäTHê|ü+‘·T\ dü‘·´Hêsêj·TDXÊÅdæÔ>±]øÏ #·÷|æ yê] Äosê«<äeTTqT,
ÄyÓ÷<äeTTqT ø√]‹$T. yê Ø Á>∑+<∏äeTTqT ÄbÕ´j·TeTT>± ‹\øÏ+∫ eTeTTà
|ü$Á‘·yTÓ qÆ ˇø£ |òTü qø±s¡´eTTqT kÕ~Û+#·T#·Tqïyê]ì>± Äos¡«~+#·T≥j˚T >±ø£
‘·eT q>∑se¡ TT˝À »s¡T>∑T#·Tqï eTTÁ<äDø±s¡´eTTqT |üs´¡ y˚ø+åÏ #·T≥¬ø’ y˚TeTT #˚dqæ
ÁbÕs¡qú qT <äjT· ‘√ eTìï+∫ Ä uÛ≤s¡eTTqT >∑÷&É eVæ≤+∫].
Ç≥T¢ eTTÁ~‘·yÓTÆ ˝Àø±e˝Àø£qeTT H=+<äqTqï e÷ s¡#·qeTTqT
eT<ÛTä s¡V≤ü è<äjT· T˝…q’ l eT<ÛTä Hê|ü+‘·T\yês¡T >∑TD>∑DqeTT #˚dæ Ä+Á<Û»ä qT\≈£î
ª|ü]#·jT· eTTμ #˚jT· T≥j·TTqT, düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTô|’ ‘·eT≈£î m+‘·{Ï uÛøÑ >ÔÏ ös¡eeTT\T
>∑\y√ n+‘·{Ï Áù|e÷qTsê>∑eTT\qT e÷ô|’ p|æ le÷Hé luÛ≤wü´+yês¡T düV≤ü »
eT<ÛäTs¡yÓTÆq ‘·eT Á|üe#·qØ‹˝À ì+&ÉT eTqdüT‡‘√ ‘·eT ªÄyÓ÷<äeTTμqT
Á|ükÕ~+#·T≥j·TTqT, uÛÑ>∑e‘·Ô‘·Ô «Á|üuÀ<Ûäy˚T ‘·eT J$‘·düs¡«dü«eTT>∑ qT+&çq
yêvàj·T‘·|dü ‡ü +|üqTï\>∑T le÷Hé >√bÕ˝≤#ês¡´kÕ«$Tyês¡T nyê´»ø£sT¡ D‘√ e÷≈£î
ªeT+>∑fi≤XÊdüqeTTμ qqTÁ>∑Væ≤+#·T≥j·TTqT, C≤„qeè<äTΔ˝…’q ‘êeTT Á|üdüTÔ‘·eTT
ej·TdüT‡#˚ >∑÷&É $TøÏÿ* eè<äT˝Δ ’… j·TT+&çq $<ä«‘·ÿ$X‚Ks¡T\T l yÓ+|üsê\yês¡T
düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTô|’ y˚TeTT #˚jT· T#·Tqï ø£èwæì |ü]øÏ+∫ ‘·eT≈£î Äq+<äÁ|ü<yä TÓ qÆ
|ü]ÁX¯eT dü\T|ü⁄#·THêïs¡ì eTeTTà Äos¡«~+∫ n\Œe´e~Û˝À ˝Òì jÓ÷|æø£ ‘Ó#T· Ãø=ì
‘·eT ÄodüT‡ Áyêdæ |ü+|ü⁄≥j·TTqT ` e÷ lsêeTùdyê\ãΔu≤Û >∑´eTT>± uÛ≤$+#·T#·T
»>∑~«U≤´‘·j·TXÀ$XÊ\T¬s’q sT÷ |ü+&ç‘·~>∑›+‘·T\T e÷ô|’ p|æq nqTsê>∑
$X‚weü TTq≈£î yê]øÏ ø£è‘·»‘„ ‘· √ n+»* |òTü {Ï+#·T#·THêïeTT.
@Ø‹˝À HÓ ’ q lsêeTTì ùd$+#· T eTVü ‰ ‘· T à\qT >±+∫q+‘· H ˚
Äq+<äeTT‘√ |ü⁄\øÏ‘T· \ eT>∑T≥, @s¡÷|üeTT˝À HÓq’ ls¡|Tüò THêj·T≈£îì ùde˝À
uÛ≤>∑eTT dü+bÕ~+#·Tø=qe˝…qqT ≈£î‘·÷Vü≤\eTT ø£*–j·TT+&ÉT≥ ` nqT
\ø£Då eTT\T e÷ sTTs¡Te⁄]˝À düe÷qeTT>± qT+&ÉT≥ ø£qT>=ì e÷#˚ á $<Ûeä T>∑T
‘·q ùde #˚sTT+#·Tø=q HÓ+∫ sêeTÁ|üuÛÑTy˚ e÷≈£î |üs¡düŒs¡eTT |ü]#·j·TeTT
ø£*Œ+∫Hê &Éì e÷ qeTàø£eTT. á düT+<äsù¡ dyêdü+<äs“¡ e¤ TT˝À y˚TeTT dü+<ä]Ù+∫q
eT<ÛTä s¡ Vü≤è<äjT· T˝…q’ m+<äiÀ eTVü‰‘·Tà\T nqTsê>∑|Pü s¡eí #·qeTT\‘√ eTeTTà
n_Ûq+~+∫q|ü⁄&ÉT ‘·q ùde˝ÀH˚ sêeTÁ|üuTÑÛ e⁄ e÷≈£î ªªø±yê´eTè‘·sk¡ Õq+<äeTT,
dü»®qdü+>∑‹μμ nqT dü+kÕs¡kÕs¡|òü\<ä«j·TeTT≈£L&É \_Û+|üCÒj·TT#·THêï&Éì
Äq+~+‘·TeTT.
(32)
ªª<Óe’ + e÷qTwüs÷¡ ù|Dμμ nqTq≥Tº Ç{Ϻ m+<äiÀ eTVü≤˙j·TT\ s¡÷|üeTTq
lsêeT#·+Á<äT&˚ e÷≈£î ‘√&ÉŒ&ÉT#·THêï&ÉT. lsêe÷+X¯d+ü |üqTï˝…q’ á eTVü‰‘·Tà
\+<äiøÏ ìÏ , e÷≈£î X¯≈î£ Ô ´‘ê‡Vü≤eTT\ H=dü>T∑ #·Tqï+<äT\≈£î Vü≤è<äjT· |üPs¡«ø£eTT>±
ø£è‘·»‘„ ‘· √ e+<äqeTT \]Œ+#·Tø=qT#·THêïeTT.
e÷ ñ<˚›X¯eTT qqTdü]+∫ á Á>∑+<∏äeTT düeTÁ>∑eTT >±<äT. düeTÁ>∑
$wüj·TuÀ<ÛäeTTq øÏ~ k˛bÕqe÷Á‘·eTT>∑ ‘·|üŒø£ ñ|üj·TTø£ÔeTT ø±>∑\<äì
dü$qj·TeTT>∑ eTq$ #˚jT· T#·THêïeTT.
Á|üdTü ‘Ô · dü+|ü⁄≥eTT˝À e÷ j·TC≤„qeTTe\q ô|≈£îÿ$<Ûeä TT\>∑T ˝À|üeTT
\T+&ÉTqT. >∑TDÁ>∑Vü≤Dìs¡‘·T˝…’q düVü≤è<äj·T$ãT<ÛäT\T e÷ uÛÑ≈£îÔ ´‘ê‡Vü≤eTT\T
e÷Á‘·yT˚ ˝…øÿ£ >=ì ˝À|üeTT\qT eTìï+|ü>\∑ s¡ì ÁbÕ]ú+#·T#·THêïeTT.
Ç≥T¢
ãT<Û»ä q$<Û̊jT· T\T, düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T,
yÓT\Æ es¡|⁄ü düTãÁ Vü≤àD´eTT, uÀj·Tq|ü*¢ ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄.
n+øÏ‘·eTT
lsêeTX¯s¡D >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
>∑Ts¡T<˚e! l sêeTX¯sD ¡ eTVü‰<˚e !
dü‘‘· · sêeT $\>∑ï düs«¡ uÛ≤e !
‘ê yÓTTdü+–q ~e´sêeTeT+Á‘·eTTàqT
uÛeÑ <뻄jT· THÓ e÷≈£î ã\yÓTTdü+>∑
n|òTü ìãs¡ΩDeTTqT neTè‘·‘T· \´eTTàHÍ
düT+<äs¡ø±+&É düTXÀ¢ø£‘·‹øÏ
Á|ü‹|ü<ës¡eú TTqT ‘ê‘·Œs¡´eTTHé yÓ\sTT+∫
õC≤„dTü k˛<äsT¡ ˝Ÿ ùdø=q+>∑
á düTuÀ~Ûì+ >∑÷]Ã, sT÷ ø£è‹ì ‘·eT≈£î
n+øÏ‘· $Tà&ÉT#·THêïs¡ eT$T‘·uÛÑøÏÔ"
<ëeTT, ‘·eT˝Àì sêeT#·+Á<äÁ|üuTÑÛ "&ÉT,
sêeTuÛ≈Ñ î£ \Ô T, $ãT<ÛTä \T s¡+õ\+>∑ ˆˆ
düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T
yÓT\Æ es¡|⁄ü uÀj·Tq|ü*¢
düTÁãVü≤àD´eTT ø±y˚TX¯«s¡sêe⁄
lsêeT<˚eX¯sD
¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà
lsêeTHêeT »|ü|Pü ‘· ìC≤+‘·s+¡ >∑+
lsêeTHêeT |ü]ø°sqÔ¡ |ü⁄D´yê#·yTé ˆ
lsêeTHêeT edüHê+∫‘· s¡eT´<˚V≤ü +
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 1
≈£î+<äT]Ôe+X¯ ø£\XÀ<ä~Û |üPs¡#í +· Á<ä+
ly˚+ø£{≤&Û´É qs¡kÕs¡´ Ç‹ Á|ü^‘·yTé ˆ
yê‘·‡\´|üPs¡í Vü≤è<äj÷· <äè‘· •wü´ø√{Ï+
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 2
HêeTÁ|üj÷· >∑ Ç‹ düTÁ|ü~‘∏ ˚ dü«ø°jT˚
ãT<ëΔ+|ü⁄sπ ì»ìy˚•‘· eT+~s¡dyúü Té ˆ
d”‘ê|ü‹+ Vü≤qTeT‘ê düV≤ü ùdee÷q+
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 3
‘·+ eT+>∑fi+¯ ø£$>∑Ts¡T ~«»sê» kÂeT´
uÛ≤dü«∫äyês¡´ #·‘T· sêqq ~e´eT÷]ÔyTé ˆ
d”‘êdür s¡|Tüò Tesêì\CÒwuºü øÑÛ +Ô£
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 4
lsêeT‘·‘Ô· « eTT|ü~X¯´ düu≤Û +‘·sπ wüß
Á>∑+<∏ëHé $s¡#´· , $ìy˚X´¯ ‘·<ë∏ --\j·÷+X¯Ã ˆ
jÓ÷ sêeT<˚e eTìX¯+ uÛ»Ñ ‘˚ eTT<ë ‘·+
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 5
yê©àøÏ øö•ø£ e•wü̃eTTU…’ s¡Tà˙+Å<'’Ó
j·TÁ<ëeT‘·‘Ô· « eTdüøè£ ‘·T‡$y˚∫‘·+ ÁbÕø˘ ˆ
‘·<´˚ q kÕ<ÛTä $X¯BÁøÏjT· ‘˚-<ÛTä Hê, ‘·+
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 6
(35)
kÕø屑·ÿ è‘√ s¡|Tüò T|ü‹ ]ï»>±&ÛuÉ øÑÛ ±Ô ´
rÁy˚D eT+Á‘·»|üs÷¡ |ü ‘·b˛ã˝Òq ˆ
j˚T Hê|üJÔ $‘·|˝üò qÒ õ‘ê‘·àHê, ‘·+
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 7
sêy˚T-œ\+ »>∑~<ä+ |ü]˝Àø£jT· +‘·+
$X‚«-œ˝Ò #· s¡|Tüò THê<∏ä eTy˚øeå£ ÷DyéT ˆ
n+‘·s“¡ Væ≤X¯Ã s¡|Tüò THêj·Tø£|Pü s¡<í èä wæ+º
lsêeT<˚eX¯sD ¡ + >∑Ts¡T e÷q‘√-dæà ˆˆ 8
★★★
l sêeT »j·TsêeT »j·T»j·TsêeT lsêeTX¯sD
¡ Y >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
>∑Ts¡T<˚e⁄\ J$‘·#]· ‘Á ·
XÀ¢ˆˆ d”‘ê\ø£ÎDdü+j·TTø£'Ô bÕDÖ ø√<ä+&ÉXÀ_Û‘'· ˆ
eTÁ‹ŒjÓ÷ sêeTuÛ>Ñ y∑ êHé Vü≤è~ ‹wü‘˜ T· düs«¡ <ë ˆˆ
XÀ¢ˆˆ qeT ÁoÙsêeTX¯sD¡ #·sD¡ Ö uÛeÑ ‘ês¡DÖ ˆ
dü<ë •cÕ´[dü+|üPCÖ´ eùd‘ê+ Vü≤è<äjT˚ eTeT ˆˆ
XÀ¢ˆˆ lsêeT eTTÁ<ë+∫‘· #ês¡TVü≤dü+Ô
lsêeTeÅùdDÔ $XÀ_Û‘ê+>∑+ ˆ
lsêeTHêe÷eTè‘· bÕq˝À\+
lsêeTs¡÷|ü+ •s¡kÕ qe÷$T ˆˆ
n+Á<Û<ä X˚ e¯ TTq uÛøÑ ÔÏ Á|ü#ês¡eTTq¬ø’ ne‘·]+∫q uÛ>Ñ e∑ <ä+X¯d+ü uÛ÷Ñ ‘·T\˝À,
Á㈈ lˆˆ y˚ˆˆ l ≈£î+<äT]Ô yÓ+ø£≥qs¡dj ü T· ´>±s=ø£sT¡ .
|üs¡eT|ü$Á‘·yÓTÆq yê] #·]Á‘·eTT uÛÑebÕX¯\$Á‘·eTT, uÛÑ>∑eHêïeT
Á|ü#ês¡eTTq≈£î ø£s|¡ Áü ‘·yTÓ ,Æ ‘ê|üÁ‘·jT· eTT\ Ä‘·|eü TT u≤|ü⁄ #ÛÁ· ‘·yTÓ ,Æ $X¯ó<äÁΔ ù|eT≈£î
bÕÁ‘·yTÓ ,Æ ~e´yÓT,Æ uÛeÑ ´yÓTÆ n\sês¡TqT.
>∑T+≥÷s¡T eT+&É\eTTq, qs¡dsü êe⁄ù|≥, $qTø=+&É\≈£î eT<Û´ä >± ≈£î+<äT]Ô
j·TqT ∫qï |ü˝≥ ¢… ÷s¡T >∑\<äT. n~j˚T >∑Ts¡T<˚e⁄\ »qàkÕúqeTT. yê] |üPs¡T«\T,
bÕ‘·>T∑ +≥÷s¡T »MT+<ës¡T\e<ä› düeTT<ë›sT¡ \T>∑ |üì#˚d]æ . á e+X¯eTT q+<äT,
@&Ée‘·se¡ TTyê&Óq’ l\ø°Îqs¡dj ü T· ´>±s¡T ªªVü‰dü´ø£fi≤Á|ü|Pü s¡μí μ j·TqT _s¡T<äTH=+~,
yÓ+ø£≥–], #·\¢|ü*¢, |æsƒê|ü⁄s¡eTT eTTqï>∑T ÄkÕúqeTT\+<äTqT, lll
|üse¡ TVü≤+dü|]ü Áyê»≈£î\>∑T, |ü⁄wüŒ–] |”sêƒ ~Û|‘ü T· \#˚‘q· T düHêàì‘·T˝…]’ .
yê] ‘·|'ü |ü⁄D´|ò\ü y˚T ndüà<ë#ês¡T´\>∑T yÓ+ø£≥ qs¡dj ü T· ´>±s¡T.
yês¡T $XÊ«edüT HêeTdü+e‘·‡s¡ #ÓÁ’ ‘·ãVüQfi¯ Á‘·j÷Ó <ä•ì sπ er qø£Áå ‘·jT· Tø£Ô
eTø£s¡\>∑ïeTTq+<äT, sêÁ‹ |ü~ >∑+≥\≈£î nq>± ~.02.05.1905 ‘˚Bq
»qqeT+~].
(37)

#· >∑s¡T ãT
X¯ó ãT ≈£î X¯ó
X¯ øπ
sê• n+X¯
\ sê øπ #·+ sê
≈£î X¯ s¡ >∑T

yê] u≤\´eTTq, ˇø£ s√Eq yê] ‘·*>¢ ±s¡T u≤$<ä>sZ∑ ≈¡ î£ ˙s¡T ‘Ó#T· Ã≥≈£î
yÓfifl¯ >± u≤\T&É>T∑ ≥#˚ yêπs&ÉTekÕ–]. n‘·]Ô H=ø£ _Û≈îå£ e⁄ ªªsêeT qqT <äjT· #·÷&Ésêμμ
nì bÕ≥ bÕ&É>±H˚, yê sπ &ÉTe≈£î+&ç]. n+‘·˝Àq ‘·*>¢ ±s¡T sê>±, Ä _Û≈îå£ e⁄
‘·q≈£î _Ûø<å£ =s¡≈î£ qqT ÄX¯‘√ bÕ≥ bÕ&ÉT≥ e÷q>± eTs¡\ Hê bÕ|ü &˚&TÉ ekÕ¬>qT.
eTs¡\ Hê‘·&TÉ Ä ø°sqÔ¡ qT u≤&É>H∑ ˚ @&ÉT|ü⁄ e÷HÓqT. n~ #·÷∫ Ä kÕ<ÛTä e⁄ z
ne÷à! ˙ u≤\T&ÉT sêeTuÛøÑ sÔÏ ‘¡ ï· eTT ø±>∑\&Éì B$+#ÓqT.
n≥T¢ ~q~qÁ|ües¡eΔ ÷qT &É>T∑ ≥ HÓ<’ +˚ &ÉT¢ sê>±, Äj·Tq ø£øså£ êuÛ≤´düeTT
#˚d]æ . |üPe⁄ |ü⁄≥º>H∑ ˚ |ü]eTfi¯eTTqT yÓ<»ä \T¢ qqTØ‹>± qs¡dj ü T· ´>±s¡Tqï #√{Ï
ø=ø£ kÕ«eTT\yês¡T @‘Ó+∫]. Äj·Tq ‘·q ñ|üHê´düdeü Tj·TeTTq ‘·qeTT+<äT
≈£Ls=Ãìq u≤\Ts¡qT #·÷∫, <˚e⁄ &Óø£ÿ&ÉTHêï&Éì n&ÉT>∑>±, #ê˝≤eT+~
<˚yê\j·TeTT˝À e⁄Hêï&Éì qT&ç$]. ˇø£ÿ qs¡düj·T´>±s¡T e÷Á‘·eTT <˚e⁄&ÉT
<˚yê\j·TeTT˝ÀH˚ >±<äT, »>∑eT+‘·≥ qTHêï&Éì, ‘·q#˚‹ì Á‹|ü#·T #·÷|æ+∫].
n~ #·÷∫, á u≤\T&ÉT Á|üV‰ü <¢ Tä ì |ü–~ ˝Àø£eTTq ø±Vü‰<¢ eä TT ø£\T>∑#j ˚ T· >∑\&Éì
yês¡T ø=ìj·÷&ç].
n≥T¢ ø=ìï~qeTT\T >∑&TÉ e>±, Áø£eTÁø£eTeTT>± $<ë´uÛ≤´düeTT‘√u≤≥T,
uÛ»Ñ q\j·T+<äTqT, dü+ø°sqÔ¡ \j·T+<äTqT qs¡dj ü T· ´>±]øÏ eT≈£îÿe eè~Δ#+Ó <äkÕ¬>qT.
ˇø£#√≥ lø£èwüí»j·T+‹ dü+<äs¡“¤eTTq u≤\ø£èwüßíì ©˝≤$˝≤dü
e÷<ÛTä s¡´eTTqT, ‘·*j ¢ T· >∑T j·TXÀ<äjTÓ Tø£ÿ yê‘·‡\´uÛøÑ yÔÏ u’Ó eÑÛ eTTqT $ì, qs¡dj ü T· ´>±s¡T
|üse¡ X¯ó˝…]’ . qs¡dj ü T· ´>± s=ø£Hê&ÉT ‘·eT uÛ≤eeTTq u≤\ø£èwüßìí ì\T|ü⁄ø=ì ‘êqT
j·TXÀ<äqì uÛ≤$+#·Tø=ì, bı\eTTq ∫qï ø£èwüßìí yÓ<Tä ø£kÕ–]. n|ü&ÉT yê]
ø±\T >∑≥Tºq≈£î ‘·–*, u≤Vü≤´düà è‹ ˝Ò≈î£ +&É |ü&bç ˛sTT]. dü>e∑ TT sêÁ‹es¡≈î£ qT
yê sêdæ‹ú ˝ÀH˚ j·TT+&ç yÓT\≈£îe sê>±, yê]+{ÏøÏ e∫Ã].
(38)
n≥T¢ e∫à yê] eTqdüT‡qT, q+<äq+<äqTì ns¡TD≤s¡TD dü<èä X¯eT>∑T
#·sD
¡ ø£eT\eTT\ô|’ ì*|æ, yês=ø£ ^‘·eTTqT Áyêdæ].
lsê>∑eTT, Ä≥‘êfi¯eTT.
sê, sê, sê, >√bÕ\ø£èwüí ! sê, sê,
˝≤\≈£î sês¡ Hêqï, ˙\X¯Øs¡, ˙
y˚˝≤ ∫ø£ÿe⁄ Hê≈£î. #ê˝≤ n\dæ‹ ‘·+Á&ç ˆˆ sꈈ
‘·s¡Tyê‘· qs¡düj·T´>±s¡T bıq÷ïs¡T˝À yÓ+ø£≥bÕs¡«rX¯«s¡T\qT ø£e⁄\
ø£è‘·T\qT #·~$, ø£eqeTT q\¢ Hês¡+_Û+∫]. n+<äT >√bÕ\ø£èwüíX¯‘·ø£eTT
eTTK´yÓTqÆ ~. ñ<눈
XÀ¢ˆˆ ls¡e÷ s¡eTD°eTDÏ ∫‘·#Ô √s¡
uÛøÑ »Ô£ q e÷qk˛<ë´q bÕ]C≤‘·
sê~Ûø±≈£î#· qs¡d»æ sê»Vü≤+dü
e+<äq+ _<Ó, y˚DT>√bÕ\ø£èwüí !
eTTø£Ô|ü<äÁ>∑düÔeTT : `
düsd¡ ‘ü s· y¡ w˚ ü s¡‘ï· uÛ÷Ñ cÕ$X‚w,ü
X‚wuü ÷ÑÛ wüD Vü≤è‘·‡s¡d»æ ìyêdü
yêdüyê~ düTs¡$qT‘· bÕ<ä|<ü àä
|ü<àä <äfiH¯ Á˚ ‘· y˚DT>√bÕ\ø£èwüí !
Ç~j˚T>±ø£ qs¡düj·T´>±s¡T qs¡dü<ëdüTø°s¡Ôq\ì eT÷&ÉTuÛ≤>∑eTT\T>±
Áyêdæ].
1920 dü+e‘·‡s¡eTTq >±+BÛ>±s¡T $»j·Tyê&É e∫Ãq|ü&ÉT qs¡dj ü T· ´
>±s¡T yê] ìsê&É+ãs¡ J$‘·eTTq≈£î yês¡T ‘·eT sêyÓ÷bÕdüqqT <˚X<¯ ëdü´$eTTøÏøÔ Ï
$ìjÓ÷–+#·T≥ ø£#ÓÃs¡Ty=+~ Ä j·TT<ä´eTeTTq #˚], Ms¡T >∑÷&Ü n|üŒ{Ï
<˚Xu¯ ≈ÑÛ î£ \Ô ‘√ C…\’ T≈£î yÓ[fl].
qs¡dj ü T· ´>±s¡T C…\’ TqT+&ç $&ÉT<ä\jÓTÆ q ‘·sT¡ yê‘· sê»ø°jT· J$‘·eTT
H˚e–+∫, rÁeeT>∑T Ä<Ûë´‹àø£kÕ<Ûqä yÓTT<ä*&ç].
n‘·]Ô ì qs¡dj ü T· ´>±] ≈£î|üqj·Tq e÷jÓTqT. yês¡T >±j·TÁr eT+Á‘√bÕdüq
(39)
rÁeeTT>∑ #˚jT· yÓTT<ä*&ç]. Á|ü‹ì‘·´eTT düV≤ü Ádü>±j·TÁ‹ #˚dqæ ‘·sT¡ yê‘·>±ì
uÛÀ»qeTT #˚jT· qì ìj·TeTeTT #˚døæ =ì].
yês¡≥T¢ rÁeeTT>∑ »|üeTT #˚jT· T#·T+&É>± ˇø£Hê&ÉT yê] dü«|üïeTTq+<äT
eTTø±Ô$Á<äTeT, ùV≤eT, ˙\, <Ûeä fi¯es¡sí +¡ õ‘·yTÓ Æ |ü+#·e<äqeTT\‘√&ÉqT, eÁ»eTT,
bÕX¯eTT, n+≈£îX¯eTT, X¯+KeTT, #·Áø£eTT, |ü<àä eTT yÓTT<ä\>∑T Äj·TT<Ûeä TT\‘√,
ìdüTÔ\‘˚»+ãTqT yÓ<ä»\T¢ Vü≤düÔeTT\‘√, Vü‰s¡ πøj·T÷s¡, uÛÑ÷wüD, uÛÑ÷wæ‘·jÓÆT
nuÛj Ñ T· Vü≤düeÔ TT‘√ yê]øÏ l>±j·TÁre÷‘· >√#·]+∫ Ç≥¢HqÓ T `
ªªz e‘ê‡! ˙ Vü≤è<äjT· |ü]|üø«£ ‘· ˙ eTH√ìX¯Ã\‘· n_Ûq+<ä˙j·TeTT. ˙
ìj·TeTeTT ˝À≈£î\ ø±<äs¡ÙeT>∑T>±ø£!μμ nì qT&ç$, n+‘·sΔêqe÷jÓTqT.
qs¡dj ü T· ´>±s¡T y˚T˝§ÿì, j·÷ >±j·TÁr<˚$ ‘˚»'|ü⁄+»eTTq ø£+»* |òTü {Ï+∫, z
‘·©!¢ ˙ j·TqTÁ>∑V≤ü eTT Hê≈£î eT+>∑fiÁ¯ |ü<eä Tì ø=ìj·÷&ç].
ø=+‘·ø±\eTTq≈£î qs¡düj·T´>±s¡T $yêVæ≤‘·T˝…’ ñbÕ<Ûë´j·Teè‹Ô
qe\+_+∫]. n‘·]Ô ì yê]øÏ Ä+Á<Ûyä ê©àøÏ lyêdüT<ëdükÕ«$Tyê]‘√ |ü]#·jT·
y˚ T s¡ Œ &Ó q T. lsêeTkÕøå ± ‘êÿs¡ e TT H=+~q uÛ Ñ > ∑ e <ä + X¯ d ü + uÛ Ñ ÷ ‘· T \>∑ T
yêdüT<ëdükÕ«$Tyês¡T yê&Éyê&É\ uÛøÑ ÁÔÏ |ü#ês¡eTT #˚jT· T#·T+&ç]. ˇø£ÿ|ü] yês¡T
»eTTà\bÕ˝…eTT lsêe÷\j·TeTTq lsêeT‘·‘Ô· «eTTô|’ qT|üHê´düeTT ì#·TÃ#·T+&ç].
ªªsêeTHêeTdüeTT‘·Œqï' Á|üDy√ yÓ÷ø£<å ëj·Tø£'μμ ªªdü|øÔü √{Ï eTVü‰eT+Á‘ê', ∫‘·$Ô ÁuÛeÑ T
ø±s¡ ø ±', @ø£ @e |ü s √ eT+Á‘· ' ªsêeTμ Ç‘· ´ ø£ å s ¡ < ä « j· T yé T μμ ` Ç‘ê´~
nH˚øe£ #·qeTT\#˚ lsêeTeTVæ≤eTqT $X¯<|ä sü ∫¡ ]. Ç+ø£qT e÷qe⁄ì ∫‘·eÔ TTqT
lsêeTTì bÕ<ä|ü<äàeTT\j·T+<äT ì\ø£&É>∑ #˚]Ãj·TT+#·T qTbÕj·TeTTqT H=øÏÿ
eø±ÿDÏ+∫]. ‘·s¡Tyê‘· yês¡T á düuÛÑqT H˚qT uÀ~Û+∫q $<ÛäeTT>± HÓe«
s¡qTwæ+˜ #Ó<sä ì¡ lyêdüT<ëdükÕ«$Tyê s¡&TÉ >∑>±, qs¡dj ü T· ´>±s¡T ˝Ò∫ n+^ø±s¡eTTqT
‘Ó*|æ].
lyêdüT<ëdükÕ«$Tyês¡T n|ü&ÉT qs¡dj ü T· ´>±]ì p∫ Ç≥¢ì] ` ªz
≈£îe÷sê! ˙ $qj·T$<Ûj ˚ T· ‘·\T, ìcÕ˜>]∑ wü‘˜ ,· ˙ ‘·‘Ô· «õC≤„d,ü n≈£î+]ƒ‘u· øÑÛ uÔÏ ≤Û eeTT
qqTï $TøÏÿ*>± Äø£]¸+∫q$. Hê≈£î ˙ uÛ$Ñ wü´‘·TÔ ñ»®«\eTT>± ø±qe#·TÃ#·Tqï~.
H˚qT ìqTï #·÷&É>H∑ ˚ Hê j·T+‘·s+¡ >∑eTTq lsêeTuÛøÑ sÔÏ k¡ Õq+<äeTT ñbıŒ+>∑T#·Tqï~.
ø±e⁄q ˙≈£î H˚qT lsêeTeT+Á‘·eTT ˙j·T<ä\∫‹ì. n<ë›q ˙≈£î »>∑eT+‘·jT· T
sêeTeTj·TeTT>± ø±ìŒ+#·TqT.μ nì j·Tq>± qs¡düj·T´>± s¡$T‘êq+<äeTT‘√,
(40)
‘·q Vü≤è<äjT· øπ Áå ‘·eTTq lsêeTeT+Á‘·;»eTTqT Hê{Ï+#·Tø=ì]. >∑Ts¡Tes¡T´\‘√
á eTVü‰eT+Á‘· Bø£øå =s¡ø¬ ’ nqes¡‘e· TTqT ø£èwæd*ü ô|<ä qì qT&ç$].
Ä $<ÛäeTT>± eT+Á‘·Bø£åqT bı+~ qs¡düj·T´>±s¡T düTe÷s¡T Hê\T>∑T
>∑+≥\ ø±\eTT˝À 21,600 »|üeTT #˚jT· T#·T, s√Eq≈£î 10,000 sêeTHêeTeTTqT
Áyêj·TT#·T+&ç]. <Ûë´qeTTq lsêeT#·+Á<äTì ì\T|ü⁄ø=qT#·T+&ç].
Ç≥T¢+&É H=ø£Hê&ÉT u≤\ø£èwüß&í TÉ qs¡dj ü T· ´>±] dü«|üïeTTq >√#·]+∫
øÏ\øÏ\ qe⁄«#·T ì≥¢HqÓ T.
ªªz e‘ê‡! ˙ »|üeTT dü|\üò yÓTqÆ ~.μμ nì |ü*øÏ ìy˚Twüe÷Á‘·eTTq Ä
u≤\eTT≈£î+<äeT÷]Ô yêdüT<ëdüT>± ]∫Ãq eT+Á‘ê~ÛcÕ˜q<˚e‘· j·T>∑T ø√<ä+&É sêeTT
&ÜjÓTqT. lsêeT#·+Á<äT&ÉT Vü≤qTeT‘Y d”‘ê\ø£ÎD düy˚T‘·T&Ó’ kÕø屑·ÿ]+#ÓqT.
n|ü&ÉT qs¡dj ü T· ´>±] X¯Øs¡eTT |üse¡ X¯e÷jÓTqT. n|ü&ÉT yês¡T ª>∑Ts¡T|üPC≤μ
$<Ûëq eTqT |ü⁄düøÔ e£ TTqT Áyêdæ]. H˚{øÏ ìÏ #ê˝≤eT+~ <ëì düV‰ü j·TeTTq yê]yê]
>∑Ts¡Te⁄\qT |üPõ+#·Tø=+<äTs¡T.
qs¡dj ü T· ´>±s¡T ñbÕ<Ûë´j·Teè‹ÔjT· + <äT+&É>± ˇ+>√\Tq+<äT ˇø£Hê&ÉT
y˚ d ü $ ì Vü ≤ ]»qT &=ø£ & É T e&É < Ó ã “ ‹ì |ü & ç b ˛jÓ T qT. qs¡ d ü j · T ´>±s¡ T
eT\uÛ÷Ñ sTTwü̃yTÓ qÆ n‘·ì ô|e’ ÅdeÔü TTqT Bdæ yê] ô|j ’ T· T‘·ØÔ j·TeTT Hê‘·ìô|’ >∑|Œæ
n‘·ìì yê] uÛÑT»eTT\ô|’ yÓ÷#·Tø=ìe∫à düÁ‘·eTTq o‘·˝À|ü#ês¡eTT\T #˚dæ,
ùd<äB]q ‘·sT¡ yê‘· ì+{ÏøÏ |ü+|æ]. Ç{Ϻ ñ<ës¡d«ü uÛ≤eeTT‘√ yês¡T »>∑eT+‘·jT· TqT
sêeTeTj·TeTT>± #·÷#·T#·T, ªªX¯óì #Óe’ X¯«bÕπø #· |ü+&ç‘ê' düeT<ä]Ùq'μμ nqT
yêø£´eTTqT yês¡T Á|ü‘´· ø£Áå |üe÷DeTT #˚d]æ .
qs¡dj ü T· ´>±s¡T jÓ÷>±uÛ≤´düeTT #˚jT· kÕ–]. yês¡T kÕ‹Ô «ø±Vü‰s¡eTTqT
uÛÑTõ+#·T#·T sêÁ‹|üP≥ 10 >∑+ˆˆ\ es¡≈£î uÛÑ»q #˚j·TT#·T, ‘Ó\¢yês¡TC≤eTTq
4 >∑+≥\≈£î ˝Ò∫ jÓ÷>∑kÕ<Ûqä #˚jT· T#·T+&ç]. Ç≥T¢ jÓ÷>∑d~æ Δ H=+~j·TTqï qs¡dj ü T· ´
>±]øÏ jÓ÷>∑eTVæ≤eT\T ø=ìï >√#·]+#ÓqT. lyêdüT<ëdükÕ«$Tyês¡T ‘·eT Á|æjT·
•wüß´ì p#·T y˚&TÉ ø£‘√ qs¡dj ü T· ´>±] <ä>sZ∑ ≈¡ î£ e∫Ã, dæ<Tä \Δ e\˝À ã&ç düs«¡ dæ<Tä \Δ ≈£î
kÕ«$TjÓÆTq lsêeT#·+Á<äTì eTs¡Tee<ä›ì ñ<√“~Û+∫]. eTVæ≤eT\T #·÷|ü⁄≥
nqs¡øú e£ Tì yêìì Á|ü<]ä Ù+|üe\ <äì].
lsêeT#·+Á<äTì‘√, qs¡düj·T´>±s¡T düK´uÛÑøÏÔ #˚j·TT#·T+&ç]. yês¡T
lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô‘√, Ä≥bÕ≥ ˝≤&ÉT#·T+&ç]. ˇø£Hê{Ï sêÁ‹ qs¡düj·T´>±s¡T
(41)
|üsT¡ +&çjT· T+&É>± lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô düKT&Ó’ yê]Á|üøÿ£ H˚ ì<äT]+#ÓqT. qs¡dj ü T· ´
>±s¡T ìÁ<ë$eX¯ó˝…’ ø±\T sêeT#·+Á<äTìô|’ y˚d]æ . yÓ+≥H˚ lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô
˝Ò∫, ªqs¡dj ü ÷· ´! H˚qT ˙j·T+<ä* HÓjT· ´eTTq ˙ X¯jT· ´j·T+ <äT+&É>± Hêô|q’
ø±\Ty˚j·TT≥ ˙≈£î Hê´j·Te÷?μ nì]. qs¡düj·T´>±s¡T m<äT≥ ø±ìŒ+∫q
lsêeT#·+Á<äTì p∫ ÄX¯Ãs¡´eT>∑ïe÷qdüT˝…’ Ä Á|üuTÑÛ e⁄jÓTTø£ÿ ‘Ó\ì¢ eTTKeTT˝Ÿ
‘·\>∑T&Éq¶ T X¯jT· ´qT+&ç rdæ, Ä |ü⁄s¡Tc˛‘·eÔ TTq ø£+~+∫]. n‘·]Ô ì qs¡dj ü T· ´
>±]‘√ lsêeT#·+Á<äT &ç≥H¢ qÓ T. ªz qs¡dj ü ÷· ´! qH˚ï q$Tà uÛõÑ +#·T düT»qT\
#·sD ¡ s¡»eTT Hê ø¬ +‘·jT· TqT dü+‘·deü TTqT >∑÷s¡TÃ uÛdÑ àü eTT. <ëì <Ûës¡Dø=iπø
H˚qT HêuÛ≈Ñ î£ \Ô yÓ+≥ ‹s¡T>∑T<äTqT.μ
lyêdü T <ëdü k Õ«$Tyê] ø√<ä + &É s êeT ùdeø£ yê]¸ø√‘· ‡ eeTT\T
»s¡T>∑T#·T+&ÓqT. n+<äT qs¡dj ü T· ´>±s¡T ≈£L&Ü bÕ˝§Zì]. lsêeTHêeT øπ Áå ‘·eTTqT+&ç
lsê>∑+ Ä+»H˚jT· T\T>±s¡T eTTqï>∑Tyês¡T n#·Ã≥≈£î $#˚Ãdæ]. n‘·]Ô ì qs¡dj ü T· ´
>±s¡T uÛøÑ ìÔÏ >∑÷]Ã ñ|üq´dæ+∫]. dü+ø°sqÔ¡ >∑÷&Ü #˚d]æ . n~ $ì lsêeTHêeTπøÁå ‘·
|ü⁄s√_Ûeè~ΔøÏ <√Vü≤<äeTT #˚j·TT&Éì Ä düuÛÑT´\T ø√]]. qs¡düj·T´>± s¡+<äT\
ø£+^ø£]+∫]. Ä øπ Áå ‘·eTTq+<ä* kÕ<Ûqä XÊK≈£î Mπs n<Û´ä ≈£îå \T. ªyÓ÷ø£kå Õ<Ûìä μ |üÁ‹ø£≈î£
Mπs m&ç≥s¡T>± qT+&ç].
‘·sT¡ yê‘· qs¡djü T· ´>±s¡T ãT<ëΔeTT˝À ø±|ü⁄s¡eTT ô|{Ï,º yêdüT<ëdükÕ«$Tyês¡T
Áyêdæq eT+<äse¡ TTq≈£î kÕ|ü⁄ Áyêdæ].
Ç≥T¢+&É H=ø£Hê&ÉT qs¡düj·T´>±] uÛ≤s¡´ j·T>∑T X‚wüeTà>±s¡T yê]
neTà>±]+{ÏøÏ yÓ[fl]. qs¡dj ü T· ´>±s¡T j·T<∏ëìj·TeTeTT>± düV≤ü Ádü>±j·TÁ‹»|üeTT
21,600 »|üeTTqT |üP]Ô#˚düTø=ì dü«Vü≤düÔbÕø£eTTqT uÛÑTõ+∫, ø±\πøå|üeTT
#˚jT· T#·T+&ç]. ˇø£Hê&ÉT Ç+≥ H˚$Tj·TTqT ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚, ˇø£ÿ|üP≥ e÷Á‘·eTT
ndü+|üP]Ô>± uÛÀ»qeTT #˚dæ], sêÁ‹πø$Tj·TTqT ˝Ò<äT. yês¡T lsêeT#·+Á<äTì
ø£fi≤´D>∑TDeTT\qT düà]+∫, ø£sT¡ D≤ø±≈£î‘·Tú ‡ì eTq+ãTq ì*Œ, ìÁ<äb˛sTT].
n‘·]Ô ì qs¡dj ü T· ´>±] dü«|üïeTTq lsêeT#·+Á<äT&ÉT kÕø屑·ÿ]+#ÓqT. Ä Á|üuTÑÛ e⁄
X¯ Ø s¡ eT\dæ j· T T+&Ó q T. ˇ&É * qT+&ç #Ó e T≥ <Û ë sêÁ|ü y êVü ≤ eTT>±
Á|üeVæ≤+#·T#·T+&ÓqT. ˇ&É*ô|’ ‘·&Édæq ñ‘·ÔØj·T eTT+&ÓqT. Á|üuÛÑTe⁄ <Ûä]+∫q
<Ûëe[ dü>e∑ TTes¡≈î£ qT }&çjT· T+&ÓqT. Äj·Tq ñ#êä«dü, ìXÊÙ«düeTT\T ñs¡e&ç>±
e#·Tà #·T+&ÓqT. sêeT#·+Á<äÁ|üuÛÑTe⁄ ‘·q uÛÑø£Ôs¡ø£åD≤s¡úeTT |üs¡T>∑T|üs¡T>∑Tq
e∫Ãq≥T¢ + &Ó q T. H˚ Á ‘· e TT\qT+&ç nÁX¯ ó e⁄\T yÓ \ Te&É T #· T +&Ó q T. e∫Ã
(42)
qs¡dj ü T· ´>±]‘√ Ç≥¢HqÓ T `
ªz e‘ê‡! Äø£*‘√ ˙yÓ+‘· u≤<Ûä|ü&ÉT#·T+{Ïy√ >∑<ë! H˚qT ˙e+{Ï
Áù|e÷‹àø£ uÛ≈Ñ î£ \Ô Ç+≥ ã+Bq>∑T≥#˚ dü‘«· s¡$T≥≈£î sê˝Òøb£ ˛‹ì. qH˚ï @&ÉT>∑&>É ±
HÓ+#·Tø=qT yê]ì H˚qT $&ÉTeC≤\qT. Äø£*‘√ n\eT{Ï+#·T ˙ ø±Vü‰s¡eTTqT
‘Ó∫Ëì. qs¡dj ü ÷· ´! ˝Ò∫ H˚qT ˙ø=i¬ø’ ‘Ó∫Ãq ÄVü‰s¡eTTqT uÛTÑ õ+|ü⁄eTTμ nì
Äs¡ÁÔ ‘êD |üsêj·TDT+&É>T∑ lsêeT#·+Á<äT&ÉT ‘·q <äøD åÏ Vü≤düeÔ TTqT qs¡djü T· ´>±]
ø£ s ¡ e TTq qT+#Ó q T. qs¡ d ü j · T ´>± sê Vü ≤ dü Ô d ü Œ s¡ Ù #˚ y˚ T ˝≤ÿ+∫ #· ÷ &É Ä
|ü⁄+kÕ+yÓ÷Vü≤qeT÷]Ô n≥ ˝Ò&TÉ . ø±ì Ç+{ÏjTÓ Tø£ÿ <ë«s¡eTT\T ‘ÓsT¡ eã&çjT· T+&ÓqT.
qs¡düj·T´>±s¡T ˝Ò∫#·÷&É>± n#·Ã≥ H=ø£ |üfiËfleTTq Hê\T>∑T >√<ÛäTeT s=f…º\T
>∑\e⁄. yêìô|’ yÓqïeTT<ä› >∑\<äT. uÛ>Ñ y∑ êqTì yê‘·‡\´eTTq ≈£îbıŒ+– Ä y˚&yç &˚ ç
>√<ÛTä eT s=f…\º qT lsêeT#·+Á<äTì düà]+#·T#·T qs¡dj ü T· ´>±s¡T uÛTÑ õ+∫].
1941 dü+e‘·‡s¡eTTq Á‹y˚D°dü+>∑eTeTTq $sê{Ÿ dü+ø°s¡ÔqeTTqT
˝Àø£XÊ+‹¬ø’ l l l Á|üuTÑÛ <ä‘Ô· ÁãVü≤à#ê]>±s¡T ÁbÕs¡+_Û+∫]. n+<äT bÕ˝§ZqT≥¬ø’
l d”‘êsêeT dü+ø°s¡Ôq dü+|òüTeTTq≈£îqT ÄVü‰«qeTT e#ÓÃqT. qs¡düj·T´>±]øÏ
dü+ø°sqÔ¡ eTTq+<äTqT, Væ≤+BuÛ≤wüjT· +<äTqT ÁbÕMD´eTT+&ÉT≥#˚ yês¡T Ä dü+|òTü eTT
‘·s|¡ ⁄ü q Á|üj÷· >∑≈î£ Á|üj÷· DeTsTT]. yês¡T kÕ<Ûqä qT>∑÷]à ‘Ó\TdüTø=qe#·TÃqì,
eTVü‰‘·Tà\qT <ä]Ù+#·e#·TÃqì dü+‘√wü|&ü ]ç . Ä rs¡sú ê»eTTq yê] ø=ø£ eTVü‰‘·Tà&ÉT
<äsÙ¡ q$T#ÓÃqT. Ä ‘˚»XÊÙ*ì qs¡dj ü T· ´>±s¡T ˙ yÓes¡eì n&ÉT>∑>± Ä kÕ<ÛTä e⁄
lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô |ü≥eTTe+ø£ p∫ ∫s¡Tqe⁄« q$«]. Ä eTVü‰qTuÛ≤e⁄&ÉT
n<äèX¯ó´&ÜjÓTqT. ø±s¡´Áø£eTeTT |üP]ÔjT· >∑T≥#˚ qs¡dj ü T· ´>±s¡T Ç+{ÏøÏ e∫Ã].
Ç+{ÏøÏ e∫Ãq‘·] n+<äsT¡ qT yê]ì Ä#ês¡´|”s¡ƒ eT\+ø£]+#·T&Éì y˚&]ç . yês¡+<äT\
ø£+^ø£]+|ü˝<Ò Tä . n≥T¢+&É ˇø£Hê&ÉT yêdüT<ëdükÕ«$Tyês¡T ø£\˝À ø±ìŒ+∫ Ç≥¢ì].
z e‘ê‡! ˙ kÕ<Ûqä \ìïj·TTqT #·øÿ£ >± HÓsy¡ ]˚ q$. ˙e⁄ kÕ~Û+∫q
eT<ÛTä s¡sd¡ eü TTqT, ˝Àø£øπ eå TeTTq¬ø’ ñ|üj÷Ó –+#·TeTT. H˚qT ˙≈£î eT+Á‘·eTT ˙j·T≈£îqï
˙ eTqdüT‡ m+‘· œqï‘· H=+<äTH√ ìqTï >∑Ts¡Te⁄>± ø√s¡Tyê]øÏ ˙e⁄ eT+Á‘·
MTj·T ≈£î+&çq n+‘· u≤<Ûj ä T· T+&ÉTqT. ø±e⁄q ˙e⁄ Ç≥qT+&ç düs«¡ »qT\≈£îqT,
lsêeT HêeT Á|üu≤Û eeTTqT uÀ~Û+∫ Ä#ês¡´|”se¡ƒ TT q\+ø£]+#·TeTT. Ç~ Hê
Ä»„ >±e⁄q ˙e⁄ Bìì •s¡kÕeVæ≤+|ü⁄eTì ÄC≤„|+æ ∫ n+‘·sêΔqeTsTT].
>∑Ts¡T<˚e⁄\ Ä<˚XÊqTkÕs¡eTT qs¡düj·T´>±s¡T eT+Á‘·|ü⁄qX¯Ãs¡D
#˚j·Tã÷ì].
(43)
sêeTs¡Vü≤k˛´|üìwü‘·TÔ :` ªsêeTeT+Á‘êD≤+ ø£è‘·|⁄ü qX¯Ãs¡D' sêeT#·+Á<√ uÛeÑ ‹μ
sêeTeT+Á‘·eTTqT |ü⁄qX¯Ãs¡D (nø£så ¡ \ø£\å T) #˚dqæ yê&ÉT sêeT#·+Á<äT &É>T∑ #·THêï&ÉT.
eT+Á‘·d~æ Δ nø£så \¡ ø£\å T »|üeTT#˚dqæ >±ì dæ~+Δ |ü<Tä >±e⁄q rs¡sú ê»eT>∑T
Á|üj÷· >∑≈î£ |üjT· qeTsTT]. e÷|òTü e÷düeTTq Á‹y˚Dk° ÕïqeTT eTTøÏøÔ Ï <ë«s¡eTì
Á|ür‹. eTTø√ÿ{Ï <˚e‘·\T n|ü &É#≥ · kÕïqe÷&ÉT<äTs¡ì HêqT&ç. o‘·\eTTq
ø√s¡TÃø=ì n#·≥ #˚j·TT ‘·|üeTT dü<ä´'|òü\<ëj·Tø£eTT. qs¡dü<ëdüT>±s¡T n#·≥
H=ø£ |ü+~]y˚dTü ø=ì eT+Á‘·|⁄ü qX¯Ãs¡D yÓTT<ä*&ç].
n≥T¢ ‘·|üe÷#·]+#·>± qs¡düj·T´>±]øÏ eTT+<äTkÕ] e∫Ãq|ü&ÉT
n+‘·sêΔ qyÓTqÆ kÕ<ÛTä e⁄ eTs¡\ <äsÙ¡ q$T#ÓÃqT. yês¡T #·|Œæ &ç ‹ì, |ü>\∑ +‘·jT· T
»|üeTT #˚d]æ . s√Eq≈£î 80, 90 ≈£L&Ü »|üeTT#˚jT· >± Äj·Tq kÕø屑·ÿ]+#ÓqT.
Äj·Tq Ç≥¢HÓqT :` ªe‘ê‡! ˙ »|üeTT dæ~+Δ ∫q~. ˙e⁄ <Ûqä T´&Ée⁄μ nì |ü*ø¬ qT.
Äj·Tq qs¡dj ü T· ´>±] X¯Øs¡eTT ì$T¬sqT. yê sêj·TqqT ‘·q ≈£î{°se¡ TTq≈£î rdüTø=ì
e∫à Äj·Tq #·sD¡ eTT\qT >∑&–ç rs¡eú TTqT •s¡dTü ‡ô|’ <Û]ä +∫ eT<ÛTä s¡|<ü ës¡eú TT\qT
H√{ÏøÏ n+~+∫]. Ä eTVü‰eTVüQ&ÉT ‘·q #˚‹‘√ <˚ìì rdüTø=qø£, qs¡dj ü T· ´>±s¡T
n+~+∫q <ëìH˚ ‹qT#·T+&ç]. yês¡T qs¡dj ü T· ´>±]≈£îqï nìï dü+<˚V≤ü eTT\qT
r]Ã]. Äj·Tq dü>T∑ D ìs¡TD Z düeTq«j·TeTTq+<äT dü+X¯jT· eTT\qT düT\uÛeÑ TT>∑
B¬sÃqT. yê] Vü≤düeÔ TTqT qs¡dj ü T· ´>±] eTdüøÔ e£ TTq qT+#·>± yê]øÏ ì]«ø£\Œ
düe÷~Û ø£˝qZ… T. Ä ãTTwæ, qs¡dj ü T· ´>±]øÏ ªªlsêeTÁ‘·j÷Ó <äXÊø£Øå μμ eT+Á‘·eTTqT
ñ|ü<•˚ +#ÓqT. ˙ $+ø£ Ä#ês¡´|”se¡ƒ TTq qT+&ÉT≥ ø£sT¡ Ω&eÉ ì |ü*ø¬ qT.
Ä ‘·sT¡ yê‘· yê s¡j÷Ó <Û´ä ≈£î e∫Ã]. n+<äT düsj ¡ T· ÷‘·≥eTTq ªªdü«s¡Z
<ë«s¡eTTqμμ Äd”qT˝…’ eT+Á‘·|⁄ü qX¯Ãs¡D yÓTT<ä*&ç]. lsêeT#·+Á<äTì eTq+ãTq
ì*Œ eT+Á‘·|⁄ü qX¯Ãs¡D #˚jT· >± lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô düsj ¡ T· ÷»\+ãT\qT+&ç e∫Ã
qs¡dj ü T· ´>±] eTdüøÔ e£ TTq ‘·q Vü≤düeÔ TT qT+#ÓqT. yê sê Á|üuTÑÛ e⁄ bÕ<ä|<ü àä eTT\≈£î
kÕcÕº+>∑qeTkÕÿs¡eTT #˚dæ]. n+‘·˝ÀH˚ yê] m<äT≥ njÓ÷<Ûä´|”sƒê~Û|ü‘·T\T
l l l dæj÷· s¡|Tüò THê<∏ä X¯sD¡ >Y ± s¡qTyês¡T ªªd”‘êsê+ d”‘êsê+μμ nqT#·T ì\∫].
yê]≥¢ì].
ªz uÛøÑ ±ÔÁ>∑>D
∑ ´! ˙e⁄ #˚jT· T »|üeTT |ò*ü +∫q~.μ nì qs¡dj ü T· ´>±]ì
‘·q ÄÁX¯eTeTTq≈£î rdüTø=ìb˛sTT yê]øÏ ªªlsêeT|ü+#êj·T‘·qμμ eT+Á‘·eTT ì∫Ã].
qs¡dj ü T· ´>±] ÁbÕø£è‘·<V˚ ≤ü eTTqT lsêeT kÕø屑êÿs¡ C≤„Hê–ï#˚ <äV≤æ +|üCdÒ æ yê]øÏ
(44)
Bø£å ì∫à Hê{ÏqT+&çjT· TqT ªªlsêeT#·sD ¡ μY μ nqT Bøå±HêeTeTT ì∫Ã].
n#·Ã{ÏqT+&ç lsêeTX¯sD ¡ Y >±s¡T ø±oøÏ e∫Ã]. es¡TD, Äd” q<äT\
q&ÉTeT ñ‘·sÔ y¡ êVæ≤ìjÓTÆ Á|üeVæ≤+#·T >∑+>±rs¡eTTq >∑Ts¡T<˚e⁄\T X¯è+π>Ø|”se¡ƒ TT
q+<ä* y˚T&É˝À ˇø£ >∑~ rdüTø=ì •e|ü+#êø£åØeT+Á‘·eTTqT »|üeTT#˚j·T
yÓTT<ä*&ç]. ø±oπøÁå ‘·eTTq eT+Á‘·|⁄ü qX¯Ãs¡D |üP]Ôø±>± |üse¡ T•e⁄&ÉT Á|ü‘´· ø£yå TÓ Æ
Ç≥¢HÓqT.
ªªz uÛøÑ sÔ£ ‘¡ ï· e÷! H˚qT ìs¡+‘·se¡ TTqT #˚jT· T sêeTHêeTy˚T ˙j·T+<äT
ì\∫j·TTqï~. ˙e⁄ lsêeT#·+Á<äTì Áù|eT≈£î bÕÁ‘·T&Ée>∑T≥#˚ ˙e⁄ Hêø£‘´· +‘·
düìïVæ≤‘·T&Ée⁄. ˙e⁄ sêeTHêeTeTTqT Á|ü#ês¡eTT #˚jT· Tq|ü&ÉT Hê •eX¯øÔÏ ˙j·T+<äT
ì\#·TqT. ˙e⁄ Hê j·TqTÁ>∑V≤ü eTT#˚ sêeTHêeT Á|ü#ês¡ø£ s¡‘ï· eTT ø±>∑\e⁄.μμ nì
Äos¡«~+∫ n+‘·sêΔ qe÷jÓTqT.
ªªlsêeT#·sD¡ μY μ >±s¡T ‘·sT¡ yê‘· ãè+<ëeqeTTq≈£î #˚]]. n+<äT ì]«ø£\Œ
düe÷~Û H=+~q l ñ&çj÷· u≤u≤yê] ÄÁX¯eTeTTq ˇø£ >∑TVü≤j·T+<äT eT+Á‘·
|ü⁄qX¯Ãs¡D yÓTT<ä*&ç]. Ç#·Ã≥ >∑÷&É |ü⁄qX¯Ãs¡D |üP]Ô j·T>∑Tdü]øÏ sê<Ûëø£èwüß\í
jÓTTø£ÿ <äsÙ¡ quÛ≤>∑´eTT \_Û+#ÓqT.
n#·Ã{Ï qT+&ç >√es¡qΔ eTT #˚]]. n+<äT ≈£îdüTeTdüs√es¡eTTe<ä› |ü⁄qX¯Ãs¡D
|üP]Ô#j ˚ T· >± n#·Ã≥qT sê<Ûëø£èwüß\í <äsÙ¡ quÛ≤>∑´eTT ø£*>¬ qT.
‘·sT¡ yê‘· ø£*j·TT>∑ |üse¡ T|ü<<ä ë«s¡eT>∑T Vü≤]<ë«s¡eTTq lsêeTX¯sD ¡ Y
>±]øÏ lVü≤]Vü≤sêq+<äøs£ b¡ ÕÁ‘·J yê] <äsÙ¡ qeTT \_Û+#ÓqT.
n#·Ã{ÏqT+&ç ãT<ëΔeTT#˚] yê] ‘·|ü'|òü\eTT#˚ yê] Ç+{Ï m<äT≥
Á|üdüHêï+»H˚j·TkÕ«$Tì Á|ü‹wæ˜+∫]. Ä Á|ü<˚X¯eTT HêeTÁ|üj·÷>∑ j·Tì
yêdæ>±+#ÓqT. n+<˚ yês¡T l l l Á|üuTÑÛ <ä‘Ô· ÁãVü≤à#ê]>± ]∫Ãq bÕ\sê‹
sê<Ûëø£èwüí $Á>∑V≤ü eTT\qT Á|ü‹wæ̃+∫]. lsêeTX¯sD ¡ Y >±s¡T uÛøÑ ÁÔÏ |ü#ês¡eTTq+<äT
ìeT>∑Tï˝…’ ‘·T\d”<ëdü $s¡∫‘· ªªsêeT#·]‘·e÷qdüeTTμμ q+<ä* uÛøÑ CÔÏ ≤„qø£sà¡ j·T+<ä*
eTs¡àeTT\qT Á|üe#·qeTT #˚jT· kÕ–].
yês¡T eTè<äTeT<ÛTä s¡eTT>∑ ø£<ë∏ dü+ø°sqÔ¡ eTT #˚jT· >∑\s¡T. n+<äTqT X¯ã]
dü+ø°sqÔ¡ ãVüQs¡eT´eTT>±, Ä]Ô‘√ #˚d,æ Á|üC≤˙ø£eTT jÓTTø£ÿ eTqïq\qT ã&Éd]æ .
y˚DT|üÁ‘êø±s¡eTT>± ‹\ø£eTT ~<äTø› =ì ã+>±s¡T #Ûêj·T>∑\ X¯Øs¡eTT‘√ sêeTHêeT
(45)
eÅdeÔü TTqT q&ÉTeTTq≈£î ø£≥Tºø=ì, ø±fi¯fl≈£î >∑C\®… T ø£≥Tºø=ì, #˚‘· ∫{Ïø\£ T <Û]ä +∫
ø£se¡ TT\T #ê∫ ªªsêe÷, sêe÷μμ j·TqT#·T dü+ø°sqÔ¡ #˚jT· T lsêeTX¯sD¡ >Y ±] <äsÙ¡ qeTT
düø£\»qeTH√s¡+»qeTT.
1946 qT+&çj·TTqT yês¡T sêeTHêeT ‘·+&ÉT\uÛÀ»qeTTH˚ #˚j·TT
ìj·TeTeTT H˚sŒ¡ s¡#T· ø=ì]. lsêeT j·Tì ˇø=ÿø£ÿ _j·T´|ü⁄–+» H˚] e+&çq
uÛÀ»qy˚T yês¡T uÛTÑ õ+‘·Ts¡T.
lsêeT#·s¡DY>±] s¡#·q\T :`
ªªÄ»qàÁãVü≤à#ês¡T\TqTμμ, n|üs¡X¯óø£eTVü≤s¡T¸\TqT n>∑T Á|üuÛÑT<ä‘·Ô
ÁãVü≤à#ê]>±s¡T Áyêdæq uÛ≤>∑e‘·#]· Á‘·qT düsfi¡ ≤+Á<Ûeä TTq nqTe~+∫]. n~ 60
uÛ≤>∑eTT\T>±qTqï 16 y˚\ ù|J\ Á>∑+<∏eä TT. n~ ‘·sT¡ e® ÷ #˚dqæ +<äT\≈£î yê]øÏ
ªªuÛ≤>∑e‘·#]· ‘·yê´düμμ j·TqT _s¡T Bj·Tã&ÓqT.
Ä+Á<ÛäeTTq m#·Ã{ÏøÏ b˛sTTqqT lsêeT#·s¡DY>±s¡T uÛÑøÏÔÁ|üuÀ<ÛäeTT
#˚dæHês¡ì $ì l Á|üuÛÑT<ä‘·Ô ÁãVü≤à#ê]>±s¡T M]øÏ ªªeTVü‰eT+&É˝ÒX¯«s¡μμ j·Tì
_s¡T<äTì∫Ã].
lsêeT#·sD ¡ Y >±]øÏ, uÛ>Ñ y∑ êHé l dü‘´· kÕsTTu≤u≤yê]‘√qT |ü]#·jT·
y˚Ts¡Œ&ÓqT. yês¡T >±$+∫q dübÕÔV≤ü eTT˝À bÕ˝§ZqT≥≈£î lsêeTX¯sD ¡ >Y ±s¡T yÓ[fl].
n#·Ã≥ lsêeT#·s¡DY>±s¡T #˚dæq ñ|üHê´düeTTqT $ì u≤u≤yês¡T dü+‘·dæ+∫
|ü≥Tºã≥º\‘√qT, s¬ +&ÉTe+<ä\ s¡÷bÕj·T\‘√qT dü‘ÿ· ]+∫]. lsêyéT#·sD ¡ Y >±s¡T
ªªHêeTeTVæ≤eTμμ j·TqT Á>∑+<∏äeTTqT s¡∫+∫ u≤u≤>±]øÏ ø£è‹ì∫Ã]. n‘·Ô]ì
u≤u≤yês¡T M]ì ˙ ø√]ø£ #Ó|üeTq>± lsêeT#·s¡DY>±s¡T ªªkÕ«MT! Hê≈£î
MT düàs¡Dj˚T #ê\TqT. ◊qqT qqTï qeTTàø=ìj·TTqï •wüß´\≈£î yÓ÷ø£åeTT
qqTÁ>∑V≤æ +|ü⁄&Éì ø√]]. u≤u≤yê s¡+<äT\≈£î dü+‘√wæ+∫, lsêeT#·sD ¡ >Y ±s¡÷!
MT~ <äj÷· ÅsV›¡ ≤ü è<äjT· eTT. MT≈£î •wü´yê‘·‡\´eTT yÓT+&Éì ø=ìj·÷&ç n≥T\H˚
W>±ø£ j·Tì |ü*øÏ].
Ms¡T ªªsêeTeT+Á‘êqTcÕ˜qμμeTqT Á>∑+<∏eä TTqT Áyêdæ]. sêeT‘·‘Ô· « eT+<äT
#·øÿ£ >± bı+<äT|üsT¡ |üã&çq~. l l l ø£+∫ø±eTø√{Ï |”sêƒ ~Û|‘ü T· \T>∑÷&Ü <ëìì
ø=ìj·÷&ç]. Ç+ø£qT sêyÓ÷bÕdüHêdüs«¡ dü«eTT, Vü≤qTeTìïwü,˜ sêeTs¡V≤ü k˛´|üìwü‘T· Ô
eTTqï>∑Tq$ yê] ø£è‘·T\T.
(46)
ø£+{Ï#÷· |ü⁄ ‘·–qZ qT, H˚{øÏ ìÏ lsêeTHêeT Á|ü#ês¡eTT#˚jT· T >∑Ts¡T<˚e⁄\
bÕ<ä|<ü àä eTT\≈£î kÕcÕº+>∑ <ä+&ÉÁ|üD≤eTeTT\T.
lsêeTø£sêíeTè‘·eTT :`
XÀ¢ˆˆ lsêeTuÛÁÑ <ëÁ•‘· dü<Tä sZ ÷¡ D≤+
bÕ<ës¡$+<ä+ uÛ»Ñ ‘ê+ qsêD≤+ ˆ
Äs√>∑´yÓTXÆ «¯ s¡´ eTq+‘·ø]° 'Ô
n+‘˚ #· $c˛í' |ü<eä TdæÔ dü‘´· yéT ˆˆ
XÀ¢ˆˆ lsêeT#·+Á<äTì ÄÁX¯sTT+∫q jÓ÷>∑´>∑Ts¡Te⁄jÓTTø£ÿ bÕ<ä|<ü àä eTT\qT
ùd$+#·Tyê]øÏ, Äs√>∑´eTT, ◊X¯«s¡´eTTqT, n|ü]$T‘·ø°]Ôj·TTqT, n+‘·´ø±\eTT
q+<äT XÊX¯«‘·yTÓ qÆ |üse¡ T|ü<eä TTqT \_Û+#·TqT.
★★★
düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT
` düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T
düT+<äs√ sê|òTü e düT‡+<äØ C≤qø°
düT+<äs√ e÷s¡T‹ düT‡+<äsê düdÔ ´ü ‘˚ ˆ
$Áø£e÷ j·TÁ‘· dü+Á|üdTü ‘Ô ê düT‡+<äs+¡
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 1
$X¯«uÛ≤cÕdüT ^sê«D yêD° esê
‘·Á‘· sêe÷j·TD+ y˚<eä ‘êŒeqyéT ˆ
‘·Á‘· j·T‘Y kÕs¡e ìï]à‘·+ eTÚìHê
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 2
;Û‹ø£è Á<ÍÁ<ä ;uÛ‘Ñ ‡· Msê<äT“¤‘ê'
j·TÁ‘· X¯è+>±s¡ø±s¡TD´Vü‰kÕ´ s¡kÕ' ˆ
≈£îs¡«‘˚ ∫‘·Ô e÷q+<äeT>∑ï+ ∫s¡+
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 3
<Ûsä à¡ dü+ã<äj Δ ÷Ó s¡“e¤ ´#ê]Á‘·j÷Ó
XÀÙø£deü Tà>∑ïjÓ÷ sê®qø°sêeTjÓ÷' ˆ
<äT'KHêX¯Áø£y÷Ó j·TÁ‘· dü+e]í‘'·
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 4
Á≈£Ls¡sø¡ √å >∑D'Æ… |”&´É e÷Hê ∫s¡+
o\dü+s¡øD å£ Ò ‘·‘Œ· sê-Hês¡‘y· Té ˆ
øå±àdüT‘ê j·TÁ‘· <äècÕº ø£eå ÷s¡÷|æD°
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 5
<äTwüoº \dü´ uÛ≤>±´ì uÛÀ>±X¯Ã j˚T
$Áø£e÷ ùdÔ Væ≤ HêXÊj·T ‘·ùd´‹ ` ‘·‘Y ˆ
dü‘´· eTT<√Èw‘æ +· j·TÁ‘· yê©àøÏHê
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 6
(48)
\+|òTü sTT‘ê« eTVü‰_Δ+ eTV”≤C≤+ ∫s¡+
rÁe eTì«wü´ #êìX¯«düHé e÷s¡T‹' ˆ
ÄVü≤«j·T HÓï’ ø£XÀ j·TÁ‘· <Ó‘’ ê´Hé j·TT~Û
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 7
j·TÁ‘· ˝Àø√‘·sÔ ê+ dü«Á|üuÀÛ Ø«s¡‘ê+
õwüß‘í ê+ s¡eT´‘ê+ ø±eT´‘ê+ HÓø’ X£ '¯ ˆ
ø°sj
Ô¡ T· Hé bÕeì s¬ ’ ïe ‘·è|æ+Ô >∑‘'·
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 8
uÛÑø£Ôdü+s¡ø£åD≤ j·÷ers¡í+ øÏå‘Í
sêeT e÷e÷ïj·T>∑eT´+ |üs+¡ y˚<däÛ yü Té ˆ
y˚<‘ä T· ˝…’ ´ s¡«#√_Û s¡´ <ëU≤´‹ q'
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 9
<äTdüsÔ ¡ kÕ‡>∑s√ >√wüŒ<√ C≤j·T‘˚
sêeTuÛøÑ dÔ£ ´ü |òTü ÀsêdüTsê' ø°≥ø±' ˆ
Çwüdº ~æ Δ ÅsT¡ y› ê #˚‹ j·T<ä«øÏÔ q'
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 10
ÁbÕ|ü´‘˚ - ˝ÖøÏø±q+<äd~æ Δ s¡´‘·'
dü<‹Zä <√´‘·ø√ <Ûsä à¡ uÀ<Û√ j·T‘·' ˆ
˝ÖøÏø± #√äøC£ ≤˝≤ #·Ã eTTøÏÔ s¡´‘·'
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 11
ÁãVü≤àìùwq˜ yê©àøÏdHü ÍàìHê
eX¯´yê#ê düT<Ûëdü´+~_Û s¡´‘·Œ<Ó'’ ˆ
ì]à‘ê+ dü∫Ã<ëq+<äd+ü <Ûëj·Tø£+
‘·∫äe+ düT+<äs+¡ ø±e´ e÷ùde´‘êyéT ˆˆ 12
★★★
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düT|
Á d
ü qü ï'
X¯‘ê~‘·´‘˚CÀ$sê»qTàU≤ã®'
\düÁ<ä‘ï· uÛ÷Ñ cÕ $X‚c˛»® «˝≤+>∑' ˆ
düTesêíÁ~>∑+;Ûs¡kÂ+<äs¡´eT÷]Ô'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 1
‘·HÍ sêeT©˝≤düà è‘˚ s√eTVü≤s¡¸'
Vü≤è~ øå±àdüT‘êdü+j·TT‘√ sêeT#·+Á<ä' ˆ
eTTUÒ sêeTHêe÷eTè‘·+ j·Tdü´ k˛-j·T+
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 2
q‘·Á‘êD<äø√å j·TBj·T' ø£{≤ø£'å
n|òTü Ú|ò÷ü |üH√<äøeå£ TÚ j·Tdü´ bÕ<Í ˆ
X¯sD
¡ ´ dü‡‘ê+ ;Ûøs£ ¡ XÊÃdü‘ê+ j·T'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 3
ñy˚TXÀ s¡yT˚ XÀ ~H˚X¯ X¯ÙNX¯'
‘·<ë∏ -V”≤X¯ yêD°X¯ eTTU≤´ düT‡πsXÊ' ˆ
<ä<Tä dü‡ «dü«‘˚C≤+dæ j·Tôd’ à eTT<ë dü'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 4
j·T <∏’Ó yê‘·àX¯ø±Ô ´ $‘˚H˚ Á|üuTÑÛ + j·T+
nyêbÕÔ‘à· ø±eT+ ìs¡ddÔü «ü <äT'KyéT ˆ
‘·<ë∏ kÕ«+X¯Ã uÛøÑ ±ÔHé $<Ûë‘·T+ #·D dü‡'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 5
dü<ë sêeTbÕ<Í eTT<ë j·Tdü´ ùdyÍ´
eTV”≤C≤Á|æjT· dü´ Á|æjT· + j·T+ $<ä+‹ ˆ
j·T e÷VüQ s¡´eT+ s¡økå£ Õ+ •ø£D å Ò dü'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 6
(50)
qVæ≤ kÕ´ <äXø¯ ´£ + ø£«∫ <ä´dü´ øÏ+∫‘Y
eTVæ≤yÓ÷ï q#· kÕ´ ‘·T˝Ô ≤ j·Tdü´ ˝Àπø ˆ
n\uÛ´Ñ + q uÛøÑ dÔ£ ´ü j·T kÕ´dæÔ k˛-j·T+
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 7
uÛyÑ ê+uÛÀ~ÛeTπ>ï <äTsêXÊ~s¡T>π í
eT<äÁø√<Û>ä s∑ ê«~<äTsꓤeuÛ>πÑ ï ˆ
∫sê Á<ëeTuÛÁÑ <ë+Á|òTæ ùdyê$\π>ï
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 8
eTôV≤’ X¯«s¡´ e÷s√>∑´ eTT‘ê‡Vü≤ e÷j·TT'
ã\+ kÕVü≤dü+ XÖs¡´<Ûsπ’Ó ´ j·TX¯ X¯Ã ˆ
Á|üdqü ï düHÔ √‹ dü«uÛøπÑ wÔ ßü j·T dü‡'
Vü≤q÷e÷Hé eTsTT kÕ´‘Y dü<ë düTÁ|üdqü ï' ˆˆ 9
` düTuÀ~Û˙ düeTs¡Œ≈£î\T
★★★
>±j·Tr
Á sêe÷j·TDeTT
‘·|kü Õ‡«<Ûë´j·Tìs¡‘+· ‘·|dü «” yê–«<ë+ es¡yTé ˆ
Hês¡<+ä |ü]|üÁ|ü#÷ ¤ yê©àøÏ s¡Tàì|ü⁄+>∑eyéT ˆˆ 1
dü Vü≤‘ê« sêø£kå ÕHé düsê«Hé j·T»„|÷üò ïHé s¡|Tüò Tq+<äq' ˆ
ãTTwæ_'Û |üPõ‘· dü‡eT´>∑´<∏+˚ Á<√ $»sT÷ |ü⁄sê ˆˆ 2
$XÊ«$TÁ‘·d´ü <Ûsä êà‘êà ÁX¯ó‘ê« »qø£u≤Û wæ‘y· Té ˆ
e‘·‡ sêeT <Ûqä T' |üX´¯ Ç‹ sê|òTü e eTÁãM‘Y ˆˆ 3
‘·TcÕºyêdü´ ‘·<ë e+X¯+ Á|ü$X¯´ dü $XÊ+ |ü‘'˚ ˆ
X¯jT· ˙j·T+ qπs+Á<äd´ü ‘·<ëkÕ<ä´ e´‹wü̃‘· ˆˆ 4
eqyêdü+ Væ≤ dü+U≤´j·T yêkÕ+kÕ´uÛsÑ D ¡ ≤ì #· ˆ
uÛsÑ êÔs¡ eTqT>∑#÷ +¤ ‘Ó´’ d”‘êjÓTÆ X¯«X¯ós√ <ä<Í ˆˆ 5
sêC≤ dü‘´· + #· <Ûsä à¡ + #· sêC≤ ≈£î\e‘ê+ ≈£î\yéT ˆ
sêC≤ e÷‘ê |æ‘ê #Óe’ sêC≤ Væ≤‘·øs£ √ qèD≤yéT ˆˆ 6
ìØø£´å dü eTTVüAs¡+Ô ‘·T <ä<sä Ù¡ uÛsÑ ‘¡ √ >∑Ts¡TyéT ˆ
ñ≥CÒ sêeT e÷d”q+ »{≤e\ÿ\<Ûë]DyéT ˆˆ 7
j·T~ ãT~Δ' ø£è‘ê Á<äwßü º eT>∑d´Ôü + ‘·+ eTVü‰eTTìyéT ˆ
n<Ó´’ e >∑eTH˚ ãT~Δ+ s√#·jT· dü« eTVü‰j·TX¯' ˆˆ 8
uÛsÑ ‘¡ · kÕ´s¡´|ü⁄Á‘·d´ü X¯«ÁX¯SD≤+ eTeT #· Á|üuÀÛ ˆ
eTè>∑s÷¡ |ü $T<ä+ e´ø£+Ô $düàj·T+ »qsTTwü´‹ ˆˆ 9
>∑#÷ ¤ oÁ|òTü $T‘√ sêeT düTÁ^e+ ‘·+ eTVü‰ã\yéT ˆ
ej·Tdü´+ ‘·+ ≈£îs¡T øÏÁå |ü $T‘√ >∑‘ê«<ä´ sê|òTü e ˆˆ 10
<˚Xø¯ ±˝Ö Á|ürø£då «ü ø£eå Te÷D' Á|æj÷· Á|æjT˚ ˆ
düTK<äT'KdüV≤ü ' ø±˝Ò düTÁ^eeX¯>√ uÛeÑ ˆˆ 11
(52)
e+<ë´ ùdÔ ‘·T ‘·|dü ‡æ <ëΔ dü|Ô kü Õ M‘·ø\£ àcÕ' ˆ
Á|üwyºü ê´ ùdÔ-|æ d”‘êj·÷' Á|üeè‹Ô+ $qj·÷ì«‘Ó'’ ˆˆ 12
dü ì]®‘´· |ü⁄Ø+ ÁX‚cÕ˜ + \+ø±+ ‘ê+ ø±eTs¡÷|æDy° Té ˆ
$Áø£yT˚ D eTVü‰‘˚C≤ Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 13
<ÛHä ê´ <˚yê dü‡>∑+<Ûsä ê« dæ‡<ëΔXï |üse¡ Ts¡¸jT· ' ˆ
eTeT |üX´¯ +‹ j˚T Hê<∏+ä sêeT+ sêJe˝À#·qyéT ˆˆ 14
eT+>∑fi≤_ÛeTTF ‘·d´ü kÕ ‘·<ë--d” qàVü‰ø£ù|' ˆ
ñ|ü‘ù· dú $XÊ˝≤ø°å Á|üjT· ‘ê Vü≤e´yêVü≤qyéT ˆˆ 15
Væ≤‘·+ eTVü‰s¡+ú eTè<äT ùV≤‘·Tdü+Væ≤‘·yTé
e´r‘·ø±˝≤j·T‹dü+Á|ü‹ø£eå TyéT ˆˆ
ìX¯eT´ ‘·<ë«ø£´ eTT|üd‘úæ »· «s¡'
Á|üq+>∑yê qT‘·sÔ y¡ T˚ ‘· <äÁãM‘Y ˆˆ 16
<Ûsä êà‘êà s¡økå£ Õ+ ÁX‚wü̃ dü‡+ÁbÕb˛Ô-j·T+ $;ÛwD
ü 'ˆ
\+¬øX’ «¯ s¡´+ Á<ÛTä e+ le÷ qj·T+ ÁbÕb˛ï‘·´ø£+≥ø£yTé ˆˆ 17
jÓ÷ eÁ»bÕ‘êX¯ìdüìïbÕ‘ê qï #·T≈£îå uÛÒ Hê|æ #·#ê\ sêC≤ ˆ
dü sêeTu≤D≤_ÛV≤ü ‘√ uÛèÑ XÊs¡Ô X¯ÃXÊ˝ #ê|ü+ #· eTTyÓ÷#· Ms¡' ˆˆ 18
j·Tdü´ $Áø£eTe÷kÕ<ä´ sêø£kå Õ ì<Ûqä + >∑‘ê' ˆ
‘·+ eTH˚´ sê|òTü e+ Ms¡+ Hêsêj·TD eTHêeTj·TyéTˆˆ 19
q ‘˚ <ä<èä •πs sêeT+ <äV≤ü +‘· eT]yêVæ≤˙yéT ˆ
yÓ÷Væ≤‘ê' |üse¡ ÷ÅùdD
Ô >±+<Ûsπä «D eTVü‰‘·àHê ˆˆ 20
Á|üDeT´ <˚e‘êuÛ´Ñ X¯Ã Áu≤Vü≤àDÒu´ÑÛ X¯Ã yÓT~Æ ©∏ ˆ
ã<ëΔ+»*|ü⁄{≤ #˚<ä eTTyê #ê–ïdüMT|ü‘'· ˆˆ 21
#·\Hê‘·Œs¡«‘˚+Á<äd´ü >∑D≤ <˚yêX¯Ã ø£+|æ‘ê' ˆ
#·#ê\ bÕs¡«r #ê|æ ‘·<ë•¢cÕº eTùV≤X¯«s¡yTé ˆˆ 22
(53)
<ësê' |ü⁄Á‘ê' |ü⁄s¡+ sêÅw+ºü uÛÀ>±#êä<qä uÛ≤»qyéT ˆ
düs«¡ y˚Tyê$uÛøÑ +Ô£ H√ uÛ$Ñ wü´‹ Vü≤ØX¯«s¡ ˆˆ 23
j·÷ y˚Te sêÁ‹+ X¯Á‘·T|òTü ï' |üsXí¡ Ê˝≤+ düe÷$X¯‘Y ˆ
‘êy˚Te sêÁ‹+ d”‘ê-|æ Á|üd÷ü ‘ê <ës¡ø<£ «ä j·TyéT ˆˆ 24
Ç<ä+ sêe÷j·TD+ ø£è‘·‡ï+ >±j·TÁr;»dü+j·TT‘·yTé ,
Á‹dü+<Û´ä + j·T' |üsπ ƒ ìï‘·´+ düs«¡ bÕô|'’ Á|üeTT#·´‘˚ ˆˆ
Ç‹ l>±j·TÁrsêe÷j·TDyéT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
★★★
lÄ+»H˚j·÷wüºø£yéT
z+ qyÓ÷ yêj·TT|ü⁄Á‘êj·T ` ;ÛeTs¡÷bÕj·T BÛeT‘˚ ˆ
qeTùdÔ sêeT<ä÷‘êj·T ` ø±eTs¡÷bÕj·T leT‘˚ ˆˆ 1
yÓ÷Vü≤XÀø£$HêXÊj·T ` d”‘êXÀø£$Hê•H˚ ˆ
uÛ>Ñ ±ïXÀø£eHêj·÷düTÔ ` <ä>\Δ∑ +ø±j·T yê–àH˚ ˆˆ 2
>∑‹ì]®‘y· ê‘êj·T ` \ø£ÎDÁbÕD<ëj·T #· ˆ
eHÍø£kÕ+ e]c˜Õj·T ` e•H˚ eqyêdæH˚ ˆˆ 3
‘·‘Ô· «C≤„q düT<Ûëdæ+<ÛTä ` ìeT>±ïj·T eTV”≤j·Tùd ˆ
Ä+»H˚j÷· j·T X¯Ssêj·T ` düTÁ^edü∫yêj·T ‘˚ ˆˆ 4
»qàeTè‘·T´uÛjÑ T· |ò÷ü ïj·T ` düs«¡ øπ X¢ V¯ ≤ü sêj·T #· ˆ
H˚~c˜Õj·T Áù|‘·u÷ÑÛ ‘· ` |æXÊ#·uj ÑÛ T· Vü‰]DÒ ˆˆ 5
j·÷‘·HêHêX¯Hêj·÷düTÔ ` qyÓ÷ eTs¡ÿ≥s¡÷|æDÒ ˆ
j·Tø£så êø£då Xü Ês¡÷\› ` düsŒ¡ eè•Ãø£;VÛ ≤ü è‘˚ ˆˆ 6
eTVü‰ã˝≤j·T Msêj·T ` ∫s¡+J$Hé qyÓ÷-düTÔ ‘˚ ˆ
Vü‰]DÒ eÁ»<˚V‰ü j·T ` ñ\¢+|òTæ ‘·eTVü‰ãΔjT˚ ˆˆ 7
ã*Hê eTÁ>∑>D∑ ≤´j·T ` qyÓ÷ q' bÕVæ≤ e÷s¡T‘˚ ˆ
˝≤uÛ<Ñ √-dæ ‘·«y˚Tyê--X¯ó ` Vü≤qTeTHé sêø£kå Õ+‘·ø£ ˆ
j·TXÀ »j·T+ #· y˚T <˚V≤æ ` X¯Á‘·÷Hé HêX¯jT· HêX¯jT· ˆˆ 8
✫✫✫

kÕ«Á•‘êHê eTuÛj Ñ T· <ä+ ` j·T @e+ kÂÔ‹ e÷s¡T‹yéT ˆ

Vü‰ì' ≈£î‘√ uÛyÑ ˚ ‘·dÔ ´ü ` düs«¡ Á‘· $»sT÷ uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ
★★★
leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&É bÕsêj·TD $<ÛëqeTTq
n+>∑Hê´dü ø£sH¡ ê´düeTT\T
Ä#·eT´, <˚Xø¯ ±˝≤~ø£+ dü+ø°sÔ¡ ´,
... >√Á‘·dü´ .... HêeT<Û˚j·Tdü´ dü≈£î≥T+ãdü´ eTeT πøåeT ôdúÌs¡´ $»
j· ÷ -uÛ Ñ j · ÷ --j· T Tsês√¬ > ’ X ¯ « sê´_Û e è<ä Δ ´ s¡ ú + dü s ê«ìwü º ì yês¡ D ≤s¡ ú +
düsê«;Ûwdºü <æ ´Δä s¡+ú ldüT+<äsø¡ ±+&É eTVü‰eT+Á‘· bÕsêj·TD+ ø£]ùw´ ˆˆ
ndü´ ldüT+<äsø¡ ±+&É eTVü‰eT+Á‘·d´ü , yê©àøÏ' ãTTwæ', nqTwüߺ |t #Û+· <ä',
Ä+»H˚j÷Ó <˚e‘ê, sêeT<ä÷‘êj·T ø£|j ü T˚ Ç‹ ;»yéT, qyÓ÷ yê‘ê‘·àC≤j·T Ç‹
X¯ø'ÔÏ , düsê«ìwüìº yês¡D≤πsú düsê«;Ûwdºü <æ ´Δä sπ ú düT+<äsø¡ ±+&ÉbÕsêj·TDÒ»ù| $ìjÓ÷>∑'.
ñ<ä~ÁÛ ø±$TDÒ ‘·TuÛ´Ñ + qyÓ÷ sêø£då eü T]›H˚ ` n+>∑Tc˜ÕuÛ≤´+ qeT',
#Ûêj·÷Á>∑V≤ü $HêXÊj·T düTs¡kÕe÷s¡ø±j·T #· ` ‘·s˙®¡ uÛ≤´+ qeT',
yÓTHÆ êø£<]ä ÙH˚ ‘·TuÛ´Ñ + yÓTHÆ êø£–]e÷ìH˚ ` eT<Û´ä e÷uÛ≤´+ qeT',
Äø±X¯>±$TH˚ <˚ee÷ìH˚ düs«¡ <ësTTH˚ ` nHê$Tø±uÛ≤´+ qeT',
yêj·TT|ü⁄Á‘êj·T BÛsêj·T \+ø±<äsêŒ|üV‰ü ]DÒ ` ø£ìwæ̃ø±uÛ≤´+ qeT',
nø£Vå ≤ü +Á‘˚ qeTdüTuÔ ´ÑÛ + |ü⁄#·Ãe¤ Væ≤ïÁ|üB|æH˚ ` ø£s‘¡ \· ø£s|¡ èü cÕºu≤Û ´+ qeT',
ñ<ä~ÁÛ ø±$TDÒ ‘·TuÛ´Ñ + qyÓ÷ sêø£då eü T]úH˚ ` Vü≤è<äj÷· j·T qeT',
#Ûêj·÷Á>∑V≤ü $HêXÊj·T düTs¡kÕe÷s¡ø±j·T #· ` •s¡ùd kÕ«Vü‰,
yÓTHÆ êø£<]ä ÙH˚ ‘·TuÛ´Ñ + yÓTHÆ êø£–]e÷ìH˚ ` •U≤jÓTÆ ewü{Ÿ,
Äø±X¯>±$TH˚ <˚ee÷ìH˚ düs«¡ <ësTTH˚ ` ø£e#êj·T VüQyéT,
yêj·TT|ü⁄Á‘êj·T BÛsêj·T \+ø±<äsêŒ|üV‰ü ]DÒ ` H˚Á‘·Á‘·j÷· j·T yÍwü{Ÿ,
nø£Vå ≤ü +Á‘˚ qeTdüTuÔ ´ÑÛ + |ü⁄#·Ãe¤ Væ≤ïÁ|üB|æH˚ ` nÅkÕÔjT· |ò{ü Ÿ,
nwüeº T+Á‹düT‘êHê+ #· >∑s«¡ uÛ+Ñ >∑øè£ ‘˚ qeT' ` Ç‹ ~>∑“+<Û'ä —
<Ûë´qyéT ˆˆ düsê«ìwüìº yês¡ø+£ X¯óuÛøÑ s£ +¡ |æ+>±ø£å eTøå±|üV≤ü yéT
d”‘êH˚«wüD‘·‘Œ· s¡+ ø£|eæ s¡+ ø√{°+<äTdü÷s¡´Á|üuyÑÛ Té ˆ
\+ø±B«|üuj ÑÛ T· +ø£s+¡ düø\£ <ä+ düTÁ^edüe÷àìqyéT
<˚y+˚ Á<ë~düeTdü<Ô e˚ $qT‘·+ ø±≈£î‘·ú ‡<ä÷‘·+ uÛCÑ Ò ˆˆ
ãT~Δs“¡ \+ j·TXÀ <Ûs’Ó ´¡ + ìs¡“j ¤ T· ‘·« eTs√>∑‘ê ˆ
nC≤&É´+ yêø£Œ≥T‘·«+ #· Vü≤q÷e÷‘·‡às¡D≤<ä“y¤ ‘˚ Y ˆˆ
leT‘·T‡+<äs¡ø±+&É
bÕsêj·TD|òü\yéT
ÁãVü‰à+&É|ü⁄sêDÒ :`
‘·‘√ sêeD˙‘êj·÷ d”‡‘êj·÷ X¯ÙÁ‘·Tø£sÙ¡ q'
Ç‹ XÀ¢ø+£ düe÷ø£s´í¡ ø±s¡´dæ~+Δ \uÛqÒ ïs¡' ˆˆ 1
düT+<äsê~eTdüsdZ¡ úü Vü≤q÷eT~«Áø£e÷~ø£yTé ˆ
ÁX¯ó‘ê«-|ükÕàs¡≈î£ cÕ˜~ uÛ÷Ñ ‘·u‘ÒÛ êfi¯HêX¯qyéT ˆˆ 2

dü ì]®‘´· |ü⁄Ø+ ÁX‚cÕ˜ $T‹ XÀ¢ø±~e÷ø£så y¡ Té ˆ

ÁX¯ó‘ê« ã+<Ûë ~«eTTø£dÔ ‡ü Hé ÁãVü≤àuÛ÷Ñ j·÷j·T ø£\Œ‘˚ ˆˆ 3
d”‘êdü+<äsÙ¡ q+ ÁX¯ó‘ê« M‘·XÀø√ uÛ$Ñ wü´‹ ˆ
ÁX¯ó‘ê« ‘·T Á‹»{≤dü«|üï+ <äT'dü«b˛ï qX¯´‹ Á<äTeyéT ˆˆ 4
lsêeTeTTÁ~ø±<ëq+ j˚T X¯èD«+‘ê´<äsπ D ‘·T ˆ
ì]®‘´· X¯Á‘·÷Hé dü+Á>±y˚T dæsú +¡ sê»´+ Áe»+‹ ‘˚ ˆˆ 5
<ÛHä ê´ <˚yê dü‡>∑+<Ûsä ê« dæ‡<ëΔ Ç‘·´Á‘· #ê~eTyéT ˆ
ÁX¯ó‘ê« #·‘T· s¡X› +¯ es¡í eTdü+>√ yêj·TTe#·Ãsπ ‘Y ˆˆ 6
Vü≤q÷eTÅ<VZä ≤ü D+ ÁX¯ó‘ê« ã+<ÛëqTà#˚´‘· e÷qe' ˆ
\+ø±<ëVü‰ <ä´qTÁX¯ó‘ê« ‘ê|üÁ‘·jT· Vü≤‹ s¡“y¤ ‘˚ Y ˆˆ 7
eT+>∑fi≤_ÛeTTF‘·àdæàHé XÀ¢øπ j·TÁ‘·Œ<∏eä ÷ø£så y¡ Té ˆ
‘·<ëZjT· Á‘ê´' |ü+#·<Xä +¯ ÁX¯ó‘ê« eTÁ<ä÷|üu≤Û >∑“y¤ ‘˚ Y ˆˆ 8
ÁX¯ó‘ê« ‘·T |ü+#·eT+ ø±+&É+ Vü≤q÷eT~«»j·÷+øÏ‘y· Té ˆ
Ä+»H˚jT· Á|ükÕ<˚q ÁãVü≤à˝Àø£+ dü >∑#÷ ‹¤ ˆˆ 9
ø±+&Éd´ü düT+<äsêK´dü´ ÁX¯eD≤‘Y |üsH¡ƒ ê<ä|æ ˆ
e÷+ ÁbÕ|ü⁄ïj·÷ »®><∑ ‘Δ̊ T· + HêÁ‘· dü+<˚V≤ü Çwü´‘˚ ˆˆ 10
leT‘·T‡+<äs¡ø±+&É
bÕsêj·TD|òü\eTT
ÁãVü‰à+&É|ü⁄sêDeTTq+<äT :`
1. düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTq+<ä* yÓTT<ä{Ï XÀ¢øe£ TTqT $ìqe÷Á‘·eTTq ì]«|òTü ïeTT>∑
düs«¡ ø±s¡´eTT\T HÓiy˚sT¡ qT.
2. yÓTT<ä{Ï düseZ¡ TTq+<ä* Vü≤qTeT+‘·Tì |üsêÁø£e÷<äT\qT $ìq qs¡TìøÏ
n|ükÕàs¡eTT, ≈£îwü˜eTT eTTqï>∑T s√>∑eTT\TqT, uÛÑ÷‘·uÛÑj·TeTT\TqT
q•+#·TqT.
3. ªªdü ì]®‘´· μμ nqT XÀ¢øe£ TT yÓTT<ä{Ï nø£så e¡ TTqT @ø±Á>∑‘‘· √ $ìq qs¡T&ÉT
ø±sê>∑èVü≤$eTT≈£î&Ô ’Ó ÁãVü≤à|ü<eä TT H=+<äT≥ ø£sΩ¡T&É>T∑ qT.
4. Vü≤qTeT d”‘e· TàqT p∫q |òTü ≥ºeTTqT $ìq m\¢ <äT'KeTT\T ‘=\>∑TqT.
Á‹»{≤dü«|üïeè‘êÔ+‘·eTTqT $ìq <äTdü‡«|üïeTT\T q•+#·TqT.
5. n+>∑T∞j·Tø£Á|ü<ëq ø£<qä∏ T kÕ<äse¡ TT>∑ $ìqyês¡T j·TT<äeΔ TTq X¯Á‘·Te⁄\qT
»sTT+∫ dæsú y¡ TÓ qÆ sê»´eTTqT bı+<äT<äTs¡T.
6. >±j·TÁr #·‘·Ts¡›XÊø£ås¡yÓTÆq ªª<ÛäHê´ <˚yê....μμ nqT XÀ¢ø£eTT yÓTT<ä{Ï
nø£så e¡ TTqT $ìq bÕ|üd+ü >∑sV¡ ≤æ ‘·T&Ó’ yêj·TTe⁄e˝… |ü]X¯ó<äT&Δ ’Ó e]Ô+#·TqT.
7. Vü≤qTeT≈£î ø£*qZ ÁãVü‰àÅdãÔü +<Ûeä TTqT, $eTTøÏìÔ $ìq qs¡T&ÉT ã+<Ûä
$eTT≈£î&Ô >É T∑ qT. \+ø±<äV≤ü qeTTqT $ìq ‘ê|üÁ‘·jT· $eTTøÏÔ ø£\T>∑TqT.
8. >±j·TÁr |ü+#·<Xä Êø£så y¡ TÓ qÆ eT+>∑fi≤_ÛeTTF .... nqT XÀ¢øe£ TT yÓTT<ä{Ï
nø£så e¡ TTqT $ìq Hêe˝…(eTùV≤X¯«s¡Tìe˝…) lsêeTÁ|æjT· uÛ≈Ñ î£ &Ô ’Ó yÓ\j·TTqT.
9. Ä+»H˚jT· Tì $»j·T>±<∏j ä T· >∑T düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT ÁX¯<‘Δä √ $ìqyê&ÉT
Vü≤qTeT nqTÁ>∑V≤ü eTT H=+~ ÁãVü≤à˝Àø£eTT q+<ä>\∑ &ÉT.
10. düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTqT #·~$qqT, $ìqqT »>∑‘T· qÔ ≈£î eT÷\yÓTqÆ {Ϻ qqTï
(|üsy¡ T˚ X¯«s¡Tì) #˚sT¡ qT. Ç+<äT dü+<˚V≤ü eTT ˝Ò<Tä .
(58)
ñe÷dü+Væ≤‘êj·÷yéT :`
ÁX¯ó‘˚«eT+ düT+<äs+¡ ø±+&É+ |ü⁄sê yê©àøÏHê ø£è‘·yTé ˆ
j·TÁ‘· Á|üeè‹Ô+ d”‘êj·÷ sêeTdü´ #· ìy˚<qä yéT ˆˆ 1
dü+‘êHêØú <ÛHä êØú yê kÕÁe÷C≤´Øú #· e÷qe' ˆ
sê»ã+<Û$ä yÓ÷øå±Øú yÓ÷øå±Øú yê|æ jÓ÷ uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ 2
‘·‘‘Ô· Œ· \¤ eTyêb˛ï‹ d”‘êsêeTÁ|ükÕ<ä‘'· ˆ
Äeè‘ê´ #Óø’ $£ +X¯‘ê´ |ü⁄Á‘·d+ü ‘êq e÷|ü⁄ïj·÷‘Y ˆˆ 3
|ü+#·$+X¯‹düsêZ+X¯Ã Á|ü‘´· Vü≤+ |üs‘¡ƒ ˚ ‘·T j·T' ˆ
eTVü≤<äqΔ eTyêb˛ï‹ >∑èVü≤+ <ÛëHê´~ø£+ #· dü' ˆˆ 4
Á|ü‘´· Vü≤+ dü|dÔü sü êZ+X¯Ã |ü]‘ƒ ê« e‘·‡s¡+ qs¡' ˆ
eTVü≤‘ê‡Áe÷»´e÷b˛ï‹ |üèB∏«+Å<X’Ó Ã¯ Á|ü|Pü »´‘˚ ˆˆ 5
#·‘T· Åd+Ôæ X¯‹düsêZ+X¯Ã |ü]‘ƒ ê« j·TT>∑àøπ ~H˚ ˆ
‘êe‘ê´ #Óe’ #êeè‘êÔ ´ sê»ã+<Ûë ~«eTT#·´‘˚ ˆˆ 6

j·T<∏ëX¯øÔÏ |ü]‘ƒ ê«--X¯ó j·÷eJ®e+ qs√‘·eÔ T' ˆ

◊Væ≤ø£+ ‘·T düTK+ ÁbÕ|ü´ yÓ÷ø£å MTj·÷‘Y |üsÁ¡ ‘· #· ˆˆ 7
nHêeècºÕ´+ Á|üeè‘êÔj÷· eTeÁ>∑V≤ü ìeè‘·j Ô T˚ ˆ
|üsπ ƒ #·Ã düT+<äs+¡ ø±+&É+ düTeèwæXº ï ‘·‘√ uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ 8
øÏ+ ãVüAøπ qÔ $~ÛHê düsê«;ÛwÁºü |ü<ëj·Tø£yTé ˆ
Hê‘√-q´ ~«<ä´‘˚ ˝Àπø ÇVü‰eTTÁ‘·|\üò Á|ü<yä Té ˆˆ 9
$Á|üÁX‚cÕ˜ ~<ä+ ÁX¯ó‘ê« X¯ø±Ô ´ Áu≤Vü≤àDuÛÀ»qyéT ˆ
|üP»j˚T#Ó’ Ãe #ê#ês¡´+ >√uÛ÷Ñ eÅkÕÔ~uÛ÷Ñ wüD'Æ… ˆˆ 10
★★★
(59)
ñe÷dü+Væ≤‘·˝À :`
1.2. |üPs¡«eTT yê©àøÏ#˚ s¡∫+|üã&çq á düT+<äsø¡ ±+&ÉeTTq+<ä* sêeTTq≈£î
ìy˚~+|üã&çq d”‘êeè‘êÔ+‘·eTTqT $qïyês¡T yê] yê] ø√¬sÿ\
qqTdü]+∫ d”‘êsêeTT\ nqTÁ>∑Vü≤eTTe\q dü+‘êqeTT, <ÛäqeTT,
sêC≤´~Û|‘ü ´· eTT, ø±sê>±s¡ã+<Û$ä yÓ÷#·qeTT, yÓ÷ø£eå TT yÓTT<ä\>∑Tyêìì
bı+<Ó<äs¡T.
3.4.5.Çs¡Te~jÓTTø£ÿe÷iT düT+<äs¡ø±+&ÉeTT q+‘·qT bÕsêj·TDeTT #˚dæq
yê]øÏ |ü⁄Á‘·dü+‘êqeTT ø£\T>∑TqT. Çs¡Te~jÓÆT<äT düs¡Z\ #=|üq
bÕsêj·TDeTT #˚dæq >=|üŒ ◊X¯«s¡´eTTqT, >∑èVü≤eTT\T, <Ûäq<ÛëHê´~
ø£eTT\TqT \_Û+#·TqT. Á|ü‹~qeTT @&ÉTdüs\Z¡ #=|üq ˇø£ dü+e‘·‡s¡eTT
bÕsêj·TDeTT #˚dæq eT+&É˝≤~Û|ü‘·´eTT bı+~, sêE\#˚‘·>∑÷&É
|üPõ+|üã&ÉTqT.

6. ~qeTTq≈£î eTT|üŒ~Hê\T>∑T düs\Z¡ T#=|üq ns¡Te~Hê\TZ ~qeTT\˝À

eTT|üŒ~Hê\TZ e÷iT\T bÕsêj·TDeTT #˚dæq#√ ø±sê>∑èVü≤eTTqT+&ç
$eTT≈£îÔ&É>∑TqT.
7. Áã‹øÏjT· Tqï+‘·ø±\eTT Á|ü‹~qeTT X¯øøÔÏ =\~ bÕsêj·TDeTT #˚dqæ yê&ÉT
á ˝Àø£eTTq düTKeTT \qTuÛ$Ñ +∫ n+‘·eTTq yÓ÷ø£eå TT H=+<äTqT.
8. nHêeèwæº j˚Ts¡Œ&çq|ü&ÉT Ä <√wüìyês¡DeTTø=i≈£î düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü]+ƒ |üe˝…qT. <ëìe\q düTeèwæº ø£\T>∑TqT.
9. y˚j˚T\? á düT+<äs¡ø±+&É bÕsêj·TDeTTø£+f… ÇVü≤|üs¡eTT\+<äT
düsê«;Ûweºü TT\H=dü>T∑ kÕ<Ûqä eTT y˚i~Ò j·TT ˝Ò<Tä .
10. ñ‘·ÔeT$Á|ü⁄ìe\q á düT+<äs¡ø±+&ÉeTT $ì j·T<∏ëX¯øÏÔ>± Áu≤Vü≤àD
düe÷sê<Ûeä TT #˚dæ >√ uÛ÷Ñ eÅdÔü uÛ÷Ñ wüD≤<äT\#˚ >∑Ts¡Te⁄qT dü‘ÿ· ]+|üe˝…qT.
★★★
leT‘·T‡+<äs¡ø±+&É bÕsêj·TD√|üÁø£eTeTT
kÕàs¡Ô dü+Á|ü<ëj·TeTT
X¯óø±¢+ãs¡<säÛ +¡ $wüß+í X¯•es¡+í #·‘T· s¡T“¤»yéT ˆ
Á|üdqü ïe<äq+ <Ûë´j˚T‘Y düs«¡ $|òTü Àï|üXÊ+‘·jT˚ ˆˆ 1
yê^XÊ<ë´ düT‡eTqdü dü‡sê«sêúHê eTT|üÁø£yT˚ ˆ
j·T+ q‘ê« ø£è‘·øè£ ‘ê´' düT´dü+Ô qe÷$T >∑C≤qqyéT ˆˆ 2
<√]“¤sT¡ ´ø±Ô #·‘T· ]“¤' düŒ{¤ øÏ e£ TDÏeTsT÷ eTø£eå ÷˝≤+ <ä<ëÛ Hê
Vü≤ùdÔ HÓøπ’ q |ü<àä + dæ‘· eT|æ #· X¯óø£+ |ü⁄düøÔ +£ #ê|üsπ D ˆ
uÛ≤kÕ ≈£î+<˚+<äT X¯+KdüŒ{¤ øÏ £ eTDÏìuÛ≤ uÛ≤düe÷Hê-düe÷Hê ˆ
kÕ y˚T yêπ>e› ‘˚jT· + ìedü‘T· e<äH˚ düs«¡ <ë düTÁ|üdHü êï ˆˆ 3
≈£L»+‘·+ sêeT sêy˚T‹ eT<ÛTä s¡+ eT<ÛTä sêø£så y¡ Té ˆ
Äs¡TVü≤´ ø£$‘êXÊU≤+ e+<˚ yê©àøÏø√øÏ\yéT ˆˆ 4
yê©àπø s¡Tàìdæ+Vü≤dü´ ø£$‘êeq#ê]D' ˆ
X¯èD«Hé sêeTø£<ë∏ Hê<ä+ ø√ q j·÷‹ |üsê+ >∑‹yéT ˆˆ 5
j·T' |æãHé dü‘‘· +· sêeT#·]‘êeTè‘·kÕ>∑sy¡ Té ˆ
n‘·è|üÔ dü+Ô eTTì+ e+<˚ ÁbÕ#˚‘d· ü eTø£\àwüyTé ˆˆ 6
>√wüŒBø£è‘·yêsê•+ eTX¯øø° è£ ‘·sêø£då yü Té ˆ
sêe÷j·TDeTVü‰e÷˝≤s¡‘ï· + e+<˚-ì˝≤‘·à»yéT ˆˆ 7
n+»Hêq+<äq+ Ms¡+ C≤qø°XÀø£HêX¯qyéT ˆ
ø£|X” ¯ eTø£Vå ≤ü +‘ês¡+ e+<˚ \+ø±uÛj Ñ T· +ø£sy¡ Té ˆˆ 8
ñ\¢+|òTü ´ dæ+<Û√ dü‡*\+ dü©\+
j·T XÀÙø£eVæ≤ï+ »qø±‘·àC≤j·÷' ˆ
Ä<ëj·T ‘˚He’Ó <ä<ëVü≤ \+ø±+
qe÷$T ‘·+ ÁbÕ+»* sê+»H˚jT· yéT ˆˆ 9
Ä+»H˚jT· eT‹bÕ≥˝≤qq+ ø±+#·HêÁ~ ø£eT˙j·T $Á>∑V≤ü yéT ˆ
bÕ]C≤‘·‘s· T¡ eT÷\yêdæq+ uÛ≤ej·÷$T |üee÷qq+<äqyéT ˆˆ 10
(61)
j·TÁ‘· j·TÁ‘· s¡|Tüò THê<∏øä s° qÔ¡ + ‘·Á‘· ‘·Á‘· ø£è‘·eTdüøÔ ±+»*yéT ˆ
u≤wüŒyê]|ü]|üPs¡˝í À#·q+ e÷s¡T‹+ qeT‘· sêø£kå Õ+‘·øy£ Té ˆˆ 11
eTH√»e+ e÷s¡T‘·‘T· \´y˚>+∑ õ‘˚+Á~j·T+ ãT~ΔeT‘ê+ e]wüy˜ Té ˆ
yê‘ê‘·à»+ yêqs¡jT· ÷<∏eä TTK´+ lsêeT<ä÷‘·+ •s¡kÕ qe÷$T ˆˆ 12
j·T' ø£sêí+»*dü+|ü⁄f…Æ s¡V≤ü s¡V≤ü dü‡eT´ øό㠑ê´<äsê‘Y
yê©àπø s¡«<äHês¡$+<ä>[∑ ‘·+ sêe÷j·TD≤K´+ eT<ÛTä ˆ
»qàyê´~Û »sê$|ü‹Ô eTs¡DÆ… s¡‘´· +‘·k˛|üÁ<äe+
dü+kÕs¡+ dü $Vü‰j·T >∑#÷ ‹¤ |ü⁄e÷Hé $cí˛' |ü<+ä XÊX¯«‘·yTé ˆˆ 13
‘·<Tä |ü>‘∑ · düe÷dü dü+~Ûj÷Ó >∑+ düeTeT<ÛTä s√|üq‘ês¡yú êø£´ã<äyΔ Té ˆ
s¡|Tüò Tes¡#]· ‘·+ eTTìÁ|üD‘° +· <äX•¯ s¡dü X¯Ã e<Û+ä ìXÊeTj·T<Û«ä yéT ˆˆ14
yê©àøÏ–]dü+uÛ÷Ñ ‘ê sêeTkÕ>∑s>¡ ±$T˙ ˆ
|ü⁄Hê‘·T uÛTÑ eq+ |ü⁄D≤´ sêe÷j·TDeTVü‰qB ˆˆ 15
XÀ¢øk£ Õs¡deü ÷ø°s+í¡ düsøZ¡ ˝£ À¢\dü+≈£î\yéT ˆ
ø±+&ÉÁ>±Vü≤eTVü‰MTq+ e+<˚ sêe÷j·TD≤s¡eí yéT ˆˆ 16
y˚<yä <˚ ´˚ |üsπ |ü⁄+dæ C≤‘˚ <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÒ ˆ
y˚<'ä ÁbÕ#˚‘k· Õ <ëd”‘Y kÕøå± Á<ëe÷j·TD≤‘·àHê ˆˆ 17
yÓ<’ V˚ ≤” düV≤æ ‘·+ düTs¡Á<äTeT‘·˝Ò ôV≤’ y˚T eTVü‰eT+≥ù|
eT<Û̊´|ü⁄wüŒø£e÷düH˚ eTDÏeTj˚T MsêdüH˚ düTdæ‘ú y· Té ˆ
nÁπ> yê#·jT· ‹ Á|üu+ÑÛ »qdüT‘˚ ‘·‘Ô· «+ eTTìuÛ´Ñ ' |üs+¡
yê´U≤´+‘·+ uÛsÑ ‘¡ ê~_Û' |ü]eè‘·+ sêeT+ uÛCÑ Ò XÊ´eT\yéT ˆˆ 18
yêy˚T uÛ÷Ñ $TdüT‘ê |ü⁄s¡ X¯Ã Vü≤qTe÷Hé |üXÊÑ·T‡$TÁ‘êdüT‘·'
X¯Á‘·T|òTü Àï uÛsÑ ‘¡ · X¯Ã bÕs¡Ù«<äfij
¯ ÷Ó sê«j·÷«~ø√DÒwßü #· ˆ
düTÁ^e X¯Ã $;ÛwD ü X¯Ã j·TTesê{Ÿ ‘êsêdüT‘√ C≤+ãyêHé
eT<Û´˚ ˙\düs√»ø√eT\s¡T∫+ sêeT+ uÛCÑ Ò XÊ´eT\yéT ˆˆ 19
qyÓ÷-düTÔ sêe÷j·T dü\ø£ÎD≤j·T <˚y´’Ó #· ‘·ôd´’ »qø±‘·àC≤jÓTÆ ˆ
qyÓ÷düTÔ s¡TÁ<˚+Á<äjT· e÷ì˝ÒuÀÛ ´ qyÓ÷-düTÔ #·+Á<ës¡ÿeTs¡T<äD Z uÒ ´ÑÛ ' ˆˆ20
★★★
lyÓ’wüíe dü+Á|ü<ëj·TeTT
lXË˝’ XÒ <¯ j ä ÷· bÕÁ‘·+ BÛuøÑÛ ±Ô ´~>∑TD≤s¡eí yéT ˆ
j·Tr+Á<äÁ|üeD+ e+<˚ s¡eT´C≤e÷‘·s+¡ eTTìyéT ˆˆ 1
\ø°ÎHê<∏dä eü ÷s¡+uÛ≤+ Hê<∏j ä ÷· eTTqeT<Û´ä e÷yéT ˆ
ndüà<ë#ês¡´|üs´¡ +‘ê+ e+<˚ >∑Ts¡T|üs+¡ |üsêyéT ˆˆ 2
jÓ÷ ì‘·´ eT#·T´‘·|<ü ë+ãT»j·TT>∑às¡Tø£à
yê´yÓ÷Væ≤‘· dü~Ô ‘·sêDÏ ‘·èD≤j·T y˚TH˚ ˆ
ndüà<äTsZ √ s¡“>¤ e∑ ‘√-dü´ <äjTÆÓ ø£d+æ <Û√'
sêe÷qT»dü´ #·sD ¡ Ö X¯sD ¡ + Á|ü|<ü ´˚ ˆˆ 3
e÷‘ê |æ‘ê j·TTe‘·jT· düqÔ j·÷ $uÛ÷Ñ ‹'
düs«¡ + j·T<˚e ìj·Ty˚Tq eT<äq«j·÷HêyéT ˆ
Ä<ä´dü´ q' ≈£î\|ü‘˚ s¡«≈£îfi≤_ÛsêeT+
leT‘·<Ô +ä Á|òTæ j·TT>∑fi+¯ Á|üDe÷$T eT÷sΔêï ˆˆ 4
uÛ÷Ñ ‘·+ düsX¡ ï eTVü≤<ëVü≤«j·TuÛ≥ Ñ Hº ê<∏ä
luÛøÑ kÔÏ Õs¡ ≈£î\X‚Ks¡ jÓ÷–yêVü‰Hé ˆ
uÛøÑ ±Ô+Á|òTæ sπ DT |üsø¡ ±\ j·Tr+Á<ä$TÁXÊHé
leT‘·Œsê+≈£îX¯eTTì+ Á|üD‘√-dæà ì‘·´yéT ˆˆ 5
✫ ✫ ✫
|æ‘êeTVü≤kÕ´|æ |æ‘êeTVü‰j·T ÁbÕ#˚‘k· Õ<˚X|¯ \üò Á|ü<ëj·T ˆ
luÛ≤wü´ø±s√‘·eÔ T<˚•ø±j·T lXË\’ |üPsêíjT· qyÓ÷ qeT' kÕÔ‘Y ˆˆ 6
jÓ÷ ì‘·´ eT#·T´‘·|<ü ë+ãT»j·TT>∑às¡Tø£à
yê´yÓ÷Væ≤‘· dü~Ô ‘·sêDÏ ‘·èD≤j·T y˚TH˚ ˆ
ndüà<äTsZ √ s¡“>¤ e∑ ‘√ -dü´ <äjTÆÓ ø£d+æ <Û√'
sêe÷qT»dü´ #·sD ¡ Ö X¯sD
¡ + Á|ü|<ü ´˚ ˆˆ 7
sêe÷qT»|ü<#ä êäj÷· >√$+<ëVü‰´qbÕsTT˙ ˆ
‘·<ëj·T‘·dÔ «ü s¡÷bÕ kÕ Jj·÷ qà~«ÁX¯eTdü©ú ˆˆ 8
(63)
le‘·‡∫Vü≤ï$TÁX‚uÀÛ ´ qeTñøÏÔ eTBÛeTVæ≤ ˆ
j·T<äTø£j Ô T· ÅdsÔü T÷ø£+sπ ƒ j·÷+‹ eT+>∑fid¯ ÷ü Á‘·‘êyéT ˆˆ 9
l|üsêX¯su¡ {ÑÛ ≤ºs´¡ ' ls¡+>π X¯|⁄ü s√Væ≤‘·'
le‘ê‡+ø£dTü ‘· ÁoÙe÷Hé ÁX‚jT· ùd y˚T-düTÔ uÛ÷Ñ j·Tùd ˆˆ 10
qyÓ÷ y˚<ë+‘·y<˚ ë´j·T »>∑qà+>∑fiù¯ V≤‘·y˚ ˆ
j·Tdü´ yê>∑eTè‘êkÕs¡|Pü ]‘·+ uÛTÑ eqÁ‘·jT· yéT ˆˆ 11
y˚<ë+‘·y<˚ ë´eTè‘·yê]sêX‚' y˚<ës¡kú ÕsêeTè‘·|Pü s¡ eTÁ>∑´yéT ˆ
Ä<ëj·T es¡¸+‘·eTVü≤+ Á|ü|<ü ´˚ ø±s¡TD´|üPs¡+í ø£*yÓ]’ <ëdüyTé ˆˆ 12
lø£èwübí Õ<äbÕ<ëuÒ® qe÷$T •s¡kÕ dü<ë ˆ
j·TÁ‘·ŒkÕ<äÁ|üu≤Û y˚q düs«¡ dæ~Δ s¡u÷ÑÛ qàeT ˆˆ 13
leT‘·ÿ èwüdí eü ÷Vü‰«j·T qyÓ÷ j·÷eTTqdü÷qy˚ ˆ
j·T‘·ÿ{≤¬øøÌå \£ øå±´D≤+ düT\uÛÑ ÁoÙ<Ûsä ¡ dü‡<ë ˆˆ 14
˝Àø±#êsê´j·T >∑Ts¡y˚ ø£èwübí Õ<äd´ü dü÷qy˚ ˆ
dü+kÕs¡uÀÛ – dü+<äwºü JeJyê‘·y˚ qeT' ˆˆ 15
qeT ÁoÙXË\’ Hê<∏ëj·T ≈£î+rq>∑s»¡ qàH˚ ˆ
Á|ükÕ<ä\ãΔ|sü e¡ TÁbÕ|ü´ ø¬ +’ ø£s´¡ XÊ*H˚ ˆˆ 16
lXË˝’ XÒ <¯ jä ÷· bÕÁ‘·+ BÛuøÑÛ ±Ô ´~>∑TD≤s¡eí yéT ˆ
j·Tr+Á<äÁ|üeD+ e+<˚ s¡eT´C≤e÷‘·s+¡ eTTìyéT ˆˆ 17
s¡eT´C≤e÷‘·èjÓ÷^+Á<ä bÕ<äsπ U≤eTj·T+ dü<ë ˆ
‘·<ëj·T‘êÔ‘à· dü‘êÔ~+ sêe÷qT»eTTì+ uÛCÑ Ò ˆˆ 18
✫ ✫ ✫
‘·‘·' kÕ«#ês¡´XÀ¢ø±qTdü+<ÛëqyéT
≈£L»+‘·+ sêeT sêy˚T‹ eT<ÛTä s¡+ eT<ÛTä sêø£så y¡ Té ˆ
Äs¡TVü≤´ ø£$‘êXÊU≤+ e+<˚ yê©àøÏø√øÏ\yéT ˆˆ 19
yê©àπø s¡Tàìdæ+Vü≤dü´ ø£$‘êeq#ê]D' ˆ
X¯èD«Hé sêeTø£<ë∏ Hê<ä+ ø√ q j·÷‹ |üsê+ >∑‹yéT ˆˆ 20
(64)
j·T' |æãHé dü‘‘· +· sêeT#·]‘êeTè‘·kÕ>∑sy¡ Té ˆ
n‘·è|üdÔ +Ôü eTTì+ e+<˚ ÁbÕ#˚‘d· ü eTø£\àwüyTé ˆˆ 21
>√wüŒBø£è‘·yêsê•+ eTX¯øø° è£ ‘·sêø£då yü Té ˆ
sêe÷j·TDeTVü‰e÷˝≤s¡‘ï· + e+<˚-ì˝≤‘·à»yéT ˆˆ 22
n+»Hêq+<äq+ Ms¡+ C≤qø°XÀø£HêX¯qyéT ˆ
ø£|X” ¯ eTø£Vå ≤ü +‘ês¡+ e+<˚ \+ø±uÛj Ñ T· +ø£sy¡ Té ˆˆ 23
eTH√»e+ e÷s¡T‘·‘T· \´y˚>+∑ õ‘˚+Á~j·T+ ãT~ΔeT‘ê+ e]wüy˜ Té ˆ
yê‘ê‘·à»+ yêqs¡jT· ÷<∏eä TTK´+ lsêeT<ä÷‘·+ •s¡kÕ qe÷$T ˆˆ 24
ñ\¢+|òTü ´ dæ+<Û√ dü‡*\+ dü©\+ j·TXÀÙø£eVæ≤ï+ »qø±‘·àC≤j·÷' ˆ
Ä<ëj·T ‘˚ HÓe’ <ä<ëVü≤ \+ø±+ qe÷$T ‘·+ ÁbÕ+»* sê+»H˚jT· yéT ˆˆ25
Ä+»H˚jT· eT‹bÕ≥˝≤qq+ ø±+#·HêÁ~ ø£eT˙j·T $Á>∑V≤ü yéT ˆ
bÕ]C≤‘· ‘·sT¡ eT÷\yêdæq+ uÛ≤ej·÷$T |üee÷qq+<äqyéT ˆˆ 26
j·TÁ‘· j·TÁ‘· s¡|Tüò THê<∏øä s° qÔ¡ + ‘·Á‘· ‘·Á‘· ø£è‘·eTdüøÔ ±+»*yéT ˆ
u≤wüŒyê] |ü]|üPs¡˝í À#·q+ e÷s¡T‹+ qeT‘· sêø£kå Õ+‘·øy£ Té ˆˆ 27
y˚<yä <˚ ´˚ |üsπ |ü⁄+dæ C≤‘˚ <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÒ ˆ
y˚<'ä ÁbÕ#˚‘k· Õ <ëd”‘Y kÕøå± Á<ëe÷j·TD≤‘·àHê ˆˆ 28
‘·<Tä |ü>‘∑ · düe÷dü dü+~Ûj÷Ó >∑+ düeTeT<ÛTä s√|üq‘ês¡ú yêø£´ã<äyΔ Té ˆ
s¡|Tüò Tes¡#]· ‘·+ eTTìÁ|üD‘° +· <äX•¯ s¡dü X¯Ã e<Û+ä ìXÊeTj·T<Û«ä yéT ˆˆ 29
lsê|òTü e+ <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·à» eTÁ|üyT˚ j·T+
d”‘ê|ü‹+ s¡|Tüò Tesêq«j·T s¡‘ï· B|üyTé ˆ
ÄC≤qTu≤VüQ eTs¡$+<ä <äfi≤j·T‘êø£+å
sêeT+ ìXÊ#·s$¡ HêX¯øs£ +¡ qe÷$T ˆˆ 30
yÓ<’ V˚ ≤” düV≤æ ‘·+ düTs¡Á<äTeT‘·˝Ò ôV≤’ y˚T eTVü‰eT+&Éù|
eT<Û̊´ |ü⁄wüŒø£ e÷düH˚ eTDÏeTj˚T MsêdüH˚ düTdæ‘ú y· Té ˆ
nÁπ> yê#·jT· ‹ Á|üu+ÑÛ »qdüT‘˚ ‘·‘·Ô «+ eTTìuÛ´Ñ ' |üs+¡
yê´U≤´+‘·+ uÛsÑ ‘¡ ê~_Û' |ü]eè‘·+, sêeT+ uÛCÑ Ò XÊ´eT\yéT ˆˆ 31
★★★
e÷<Ûä«dü+Á|ü<ëj·TeTT
X¯óø±¢+ãs¡<säÛ +¡ $wüßí + X¯•es¡+í #·‘T· s¡T“¤»yéT ˆ
Á|üdqü ïe<äq+ <Ûë´j˚T‘Y düs«¡ $|òTü Àï|üXÊ+‘·jT˚ ˆˆ 1
\ø°ÎHêsêj·TD+ e+<˚ ‘·<“ä ø¤ ÁÔ£ |ües√ Væ≤ j·T' ˆ
leT<ëq+<ärsêúUÀ´ >∑Ts¡T dü+Ô #· qe÷eT´Vü≤yéT ˆˆ 2
y˚<˚ sêe÷j·TDÒ #Óe’ |ü⁄sêDÒ uÛ≤s¡‘˚ ‘·<ë∏ ˆ
Ä<ë e+‘˚ #· eT<Û̊´ #· $wüßí dü‡s¡«Á‘· ^j·T‘˚ ˆˆ 3
düs«¡ $|òTü ïÁ|üXe¯ Tq+ düs«¡ dæ~øΔ s£ +¡ |üsy¡ Té ˆ
düs«¡ JeÁ|üD‘Ò ês¡+ e+<˚ $»j·T<ä+ Vü≤]yéT ˆˆ 4
düsê«;ÛwÁºü |ü<+ä sêeT+ düsê«]wüìº yês¡øy£ Té ˆ
C≤qø°C≤ì eTìX¯+ e+<˚ eT<äTsZ T¡ e+~‘·yTé ˆˆ 5
nÁuÛeÑ T+ uÛ+Ñ >∑sV¡ ≤æ ‘· eT»&É+ $eT\+ dü<ë ˆ
Äq+<ärs¡ú eT‘·T\+ uÛCÑ Ò ‘ê|üÁ‘·j÷· |üV≤ü yéT ˆˆ 6
uÛeÑ ‹ j·T<äqTuÛ≤yê <˚&eÉ T÷ø√-|æ yê^à
»&ÉeT‹ s¡|æ »+‘·T, sê®jT· ‘˚ ÁbÕ»„eTÚ[' ˆ
düø\£ e#·q#˚‘√<˚e‘ê uÛ≤s¡r kÕ
eTeT e#·dæ $<Û‘ä êÔ+ düìï~Û+ e÷qùd #· ˆˆ 7
$T<∏ë´dæ<ëΔ+‘· <äTsΔê«+‘· $<Û«ä +düq$#·øD å£ ' ˆ
»j·TrsúêK´‘·sD ¡ Ï sꓤd‘ü ê+ H√ Vü≤è<ä+ãπs ˆˆ 8
∫Å‘Ó’' |ü<Ó’X¯Ã >∑+;Û¬s’ sê« ø¬ ’ ´ sêàHÓ’ s¡K+&ç‘Ó’' ˆ
>∑Ts¡TuÛ≤e+ e´+»j·T+r uÛ≤‹ l»j·Trs¡yú êø˘ ˆˆ 9
≈£L»+‘·+ sêeT sêy˚T‹ eT<ÛTä s¡+ eT<ÛTä sêø£så y¡ Té ˆ
Äs¡TVü≤´ ø£$‘êXÊU≤+ e+<˚ yê©àøÏø√øÏ\yéT ˆˆ 10
yê©àπø s¡Tàìdæ+Vü≤dü´ ø£$‘êeq#ê]D' ˆ
X¯èD«Hé sêeTø£<ë∏ Hê<ä+ ø√ q j·÷‹ |üsê+ >∑‹yéT ˆˆ 11
(66)
j·T' |æãHé dü‘‘· +· sêeT#·]‘êeTè‘·kÕ>∑sy¡ Té ˆ
n‘·è|üÔ dü+Ô eTTì+ e+<˚ ÁbÕ#˚‘d· ü eTø£\àwüyTé ˆˆ 12
>√wüŒBø£è‘·yêsê•+ eTX¯øø° è£ ‘·sêø£då yü Té ˆ
sêe÷j·TDeTVü‰e÷˝≤s¡‘ï· + e+<˚-ì˝≤‘·à»yéT ˆˆ 13
n+»Hêq+<äq+ Ms¡+ C≤qø°XÀø£HêX¯qyéT ˆ
ø£|X” ¯ eTø£Vå ≤ü +‘ês¡+ e+<˚ \+ø±uÛj Ñ T· +ø£sy¡ Té ˆˆ 14
eTH√»e+ e÷s¡T‘·‘T· \´y˚>+∑
õ‘˚+Á~j·T+ ãT~ΔeT‘ê+ e]wüy˜ Té ˆ
yê‘ê‘·à»+ yêqs¡jT· ÷<∏eä TTK´+
lsêeT<ä÷‘·+ •s¡kÕ qe÷$T ˆˆ 15
ñ\¢+|òTü ´ dæ+<Û√ dü‡*\+ dü©\+
j·TXÀÙø£eVæ≤ï+ »qø±‘·àC≤j·÷' ˆ
Ä<ëj·T ‘˚He’Ó <ä<ëVü≤ \+ø±+
qe÷$T ‘·+ ÁbÕ+»* sê+»H˚jT· yéT ˆˆ 16
Ä+»H˚jT· eT‹bÕ≥˝≤qq+
ø±+#·HêÁ~ ø£eT˙j·T$Á>∑V≤ü yéT ˆ
bÕ]C≤‘· ‘·sT¡ eT÷\yêdæq+
uÛ≤ej·÷$T |üee÷qq+<äqyéT ˆˆ 17
j·TÁ‘· j·TÁ‘· s¡|Tüò THê<∏øä s° qÔ¡ +
‘·Á‘· ‘·Á‘· ø£è‘·eTdüøÔ ±+»*yéT ˆ
u≤wüŒyê] |ü]|üPs¡˝í À#·q+
e÷s¡T‹+ qeT‘· sêø£kå Õ+‘·øy£ Té ˆˆ 18
y˚<yä <˚ ´˚ |üsπ |ü⁄+dæ C≤‘˚ <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÒ ˆ
y˚<'ä ÁbÕ#˚‘k· Õ <ëd”‘Y kÕøå± Á<ëe÷j·TD≤‘·àHê ˆˆ 19
Ä|ü<ë eT|üV≤ü sêÔs+¡ <ë‘ês¡+ düs«¡ dü+|ü<ëyéT ˆ
˝Àø±_ÛsêeT+ lsêeT+ uÛ÷Ñ jÓ÷ uÛ÷Ñ jÓ÷ qe÷eT´Vü≤yéT ˆˆ 20
‘·<Tä |ü>‘∑ · düe÷dü dü+~Ûj÷Ó >∑+
düeTeT<ÛTä s√|üq‘ês¡ú yêø£´ã<äyΔ Té ˆ
(67)
s¡|Tüò Tes¡#]· ‘·+ eTTìÁ|üD‘° +·
<äX•¯ s¡dü X¯Ã e<Û+ä ìXÊeTj·T<Û«ä yéT ˆˆ 21
yÓ<’ V˚ ≤” düV≤æ ‘·+ düTs¡Á<äTeT‘·˝Ò ôV≤’ y˚T eTVü‰eT+&Éù|
eT<Û̊´ |ü⁄wüŒø£ e÷düH˚ eTDÏeTj˚T MsêdüH˚ düTdæ‘ú y· Té ˆ
nÁπ> yê#·jT· ‹ Á|üu+ÑÛ »qdüT‘˚ ‘·‘Ô· «+ eTTìuÛ´Ñ ' |üs+¡
yê´U≤´+‘·+ uÛsÑ ‘¡ ê~_Û' |ü]eè‘·+, sêeT+ uÛCÑ Ò XÊ´eT\yéT ˆˆ 22
e+<˚ e+<ä´+ $~ÛueÑÛ eTùV≤+Á<ë~ ãè+<ës¡øπ +Å<'’Ó
e´ø£+Ô yê´|ü+Ô dü«>∑TD>∑D‘√ <˚X‘¯ '· ø±\‘· X¯Ã ˆ
<Û÷ä ‘êe<ä´+ düTKõ‹eTjÓTÆ s¡à+>∑fi’Ë s¡T´ø£Ô eT+¬>'’
kÕHê<∏´ä + H√ $<ä<äÛ <ä~øÛ +£ ÁãVü≤à Hêsêj·TD≤K´yéT ˆˆ 23
uÛ÷Ñ cÕs¡‘ï· + uÛTÑ eqe\j·T kÕ´œ˝≤X¯Ãs¡´s¡‘ï· +
©˝≤s¡‘ï· + »\~Û<Tä Væ≤‘·T sπ e› ‘êeTÚ[s¡‘ï· yéT ˆ
∫+‘ês¡‘ï· + »>∑‹ uÛ»Ñ ‘ê+ dü‘‡· s√»<äT´s¡‘ï· +
øödü˝≤´j·÷ \dü‘T· eTeT Vü≤èqà+&É˝Ò |ü⁄Á‘·s‘¡ ï· yéT ˆˆ 24
eTVü‰yê´ø£sD ¡ ≤+uÛÀ~Û eT+<∏eä ÷qdüeT+~s¡yTé ˆ
ø£ej·T+‘·+ sêeTø°sêÔ ´ Vü≤qTeT+‘· eTTbÕdüàùV≤ ˆˆ 25
eTTK´ÁbÕD≤j·T ;Ûe÷j·T qyÓ÷ j·Tdü´ uÛTÑ C≤+‘·sy¡ Té ˆ
HêHêMs¡dTü esêíHê+ ìø£cÕXÊàsTT‘·+ uÛCÑ Ò ˆˆ 26
kÕ«+‘·kÕúq+‘·Xj ¯ ÷· ´j·T |üPs¡Cí ≤„qeTVü‰s¡ùí d ˆ
ñ‘·T+Ô >∑yêø£sÔ +¡ >±j·T eT<Û«ä <äT>±Δãj Δ T˚ qeT' ˆˆ 27
yê©àπø söZ' |ü⁄˙j·÷ H√ï eTV”≤<Ûsä |¡ <ü ëÁX¯j÷· ˆ
j·T<äT› >∑Δ eTT|üJe+‹ ø£ej·T düsÔ øí¡ ± Çe ˆˆ 28
dü÷øÏsÔ ‘¡ êïø£sπ s¡yT˚ ´ eT÷\sêe÷j·TD≤s¡yí ˚ ˆ
$Vü≤s¡+‘√ eTV”≤j·÷+dü' Á|”jT· +‘ê+ >∑Ts¡y√ eTeT ˆˆ 29
Vü≤j·TÁ^e Vü≤j·TÁ^e Vü≤j·TÁ^y˚‹ jÓ÷ e<˚‘Y ˆ
‘·d´ü ìdü‡s¡‘˚ yêD° »VüQïø£Hê´Á|üyêVü≤e‘Y ˆˆ 30
★★★
leT‘·T‡+<äs¡ø±+&É
bÕsêj·TDdüe÷|üqÁø£eTeTT
kÕàs¡Ôdü+Á|ü<ëj·TeTT
dü«dæÔ Á|üC≤uÛ´Ñ ' |ü]bÕ\j·T+‘ê+
Hê´j˚T´q e÷πsD Z eTV”≤+ eTV”≤XÊ' ˆ
>√Áu≤Vü≤àDÒu´ÑÛ ' X¯óuÛeÑ TdüTÔ ì‘·´+
˝Àø± dü‡eTkÕÔ düT‡œH√ uÛeÑ +‘·T ˆˆ 1
ø±˝Ò es¡¸‘T· |üsq®¡ ´' |üè~∏M düd´ü XÊ*˙ ˆ
<˚XÀ-j·T+ øå√uÛsÑ V¡ ≤æ ‘√ Áu≤Vü≤àD≤ dü‡+‘·T ìs¡“j
¤ ÷· ' ˆˆ 2
n|ü⁄Á‘ê' |ü⁄Á‹Ddü‡+‘·T |ü⁄Á‹D dü‡+‘·T bÂÁ‹D' ˆ
n<ÛHä ê dü‡<ÛHä ê dü‡+‘·T Je+‘·T X¯s<¡ ë+ X¯‘y· Té ˆˆ 3
#·]‘·+ s¡|Tüò THê<∏dä ´ü X¯‘ø· √{ÏÁ|ü$düsÔ y¡ Té ˆ
@¬øø’ £ eTø£så +¡ Áb˛ø£+Ô eTVü‰bÕ‘·øH£ êX¯qyéT ˆˆ 4
X¯èD«Hé sêe÷j·TD+ uÛøÑ ±Ô ´ j·T' bÕ<ä+ |ü<yä T˚ e yê ˆ
dü j·÷‹ ÁãVü≤àD' kúÕq+ ÁãVü≤àD≤ |üP»´‘˚ dü<ë ˆˆ 5
sêe÷j·T sêeTuÛÁÑ <ëj·T sêeT#·+Á<ëj·T y˚<ùäÛ d ˆ
s¡|Tüò THê<∏ëj·T Hê<∏ëj·T d”‘êj·÷' |ü‘j
· T˚ qeT' ˆˆ 6
j·Tqà+>∑fi+¯ düV≤ü ÁkÕπøå düs«¡ <˚eqeTdüÿ è‘˚ ˆ
eèÁ‘·HêX‚ düeTuÛeÑ ‘·‘Ô Ô̊ uÛeÑ ‘·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 7
eT+>∑fi+¯ ø√dü˝+Ò Á<ëj·T eTVü≤˙j·T>∑TD≤‘·àH˚ ˆ
#·Áø£e]Ô‘q· ÷C≤j·T kÕs¡«uÛÖe÷j·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 8
j·T qà+>∑fi+¯ düT|üsdí¡ ´ü $q‘ê-ø£\Œj·T ‘·TŒsê ˆ
neTè‘·+ ÁbÕs¡j
ú ÷· qdü´ ‘· ‘Ô̊ uÛeÑ ‘·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 9
(69)
neTè‘√‘êŒ<äH˚ <Ó‘’ ê´Hé |òTü ï‘√ eÁ»<Ûsä d¡ ´ü j·T‘Y ˆ
n~‹ s¡à+>∑fi+¯ ÁbÕ<ë ‘·‘Ô Ô̊ uÛeÑ ‘·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 10
ÁrHé $Áø£e÷Hé Á|üÁø£eT‘√ $c˛í s¡$T‘·‘»˚ dü' ˆ
j·T <ëd” qà+>∑fi+¯ sêeT ‘·‘Ô̊ uÛeÑ ‘·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 11
ãTT‘·e kÕ‡>∑sê B«bÕ y˚<ë ˝Àø± ~X¯ X¯Ã ‘˚ ˆ
eT+>∑fi≤ì eTVü‰u≤¨ ~X¯+‘·T ‘·e düs«¡ <ë ˆˆ 12
ø±j˚Tq yê#ê eTqùd+Á~jÓTÆ sê«
ãT<Δë´‘·àHê yê Á|üøè£ ‘˚' dü«uÛ≤yê‘Y ˆ
ø£s√$T j·T<ä´ ‘·‡ø£\+ |üsô¡ d’ à
Hêsêj·TD≤j˚T‹ düeTs¡Œj·÷$T ˆˆ 13
★★★
lyÓ’wüíe dü+Á|ü<ëj·TeTT
@e y˚T‘· ‘·TŒsêeè‘·Ô e÷U≤´q+ uÛÁÑ <ä eTdüTÔ e' ˆ
Á|üyê´Vü≤s¡‘· $Ádüã+Δ ã\+ $cí˛' Á|ües¡‘Δ êyéT ˆˆ 1
˝≤uÛÑ ùdcÔ Õ+ »j·T ùdcÔ Õ+ ≈£î‘· ùdcÔ Õ+ |üsêuÛeÑ ' ˆ
j˚TcÕ $T+Bes¡XÊ´yÓ÷ Vü≤è<äjT˚ düTÁ|ü‹wæ̃‘'· ˆˆ 2
ø±˝Ò es¡¸‘T· |üsq®¡ ´' |üè~∏M düd´ü XÊ*˙ ˆ
<˚XÀ -j·T+ øå√uÛsÑ V¡ ≤æ ‘√ Áu≤Vü≤àD≤ dü‡+‘·T ìs¡“j ¤ ÷· ' ˆˆ 3
ø±y˚Ø es¡‘Δ ê+ ø±˝Ò ø±˝Ò es¡¸‘T· yêdüe' ˆ
ls¡+>∑Hê<∏√ »j·T‘·T Áos¡+>∑ÁoX¯Ã es¡‘Δ êyéT ˆˆ 4
dü«dæÔ Á|üC≤uÛ´Ñ ' |ü]bÕ\j·T+‘ê+ Hê´j˚Tq e÷πsD Z eTV”≤+ eTV”≤XÊ' ˆ
>√Áu≤Vü≤àDÒu´ÑÛ X¯óÙuÛÑ eTdüTÔ ì‘·´+ ˝Àø± dü‡eTkÕÔ düT‡œH√ uÛeÑ +‘·T ˆˆ 5
eT+>∑fi+¯ ø√dü˝+Ò Á<ëj·T eTVü≤˙j·T>∑TD≤‘·àH˚ ˆ
#·Áø£e]Ô‘q· ÷C≤j·T kÕs¡«uÛÖe÷j·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 6
y˚<yä <˚ ë+‘·y<˚ ë´j·T y˚T|òTü XÊ´eT\eT÷s¡j Ô T˚ ˆ
|ü⁄+kÕ+ yÓ÷Vü≤qs¡÷bÕj·T |ü⁄D´XÀ¢ø±j·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 7
$XÊ«$TÁ‘ê+‘·s+¡ >±j·T $T~∏˝≤q>∑Ø|ü‘'˚ ˆ
uÛ≤>±´Hê+ |ü]bÕø±j·T uÛeÑ ´s¡÷bÕj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 8
|æ‘è· uÛøÑ ±ÔjT· dü‘‘· +· ÁuÛ≤‘·è_Û dü‡Vü≤ d”‘j
· ÷· ˆ
q+~‘êœ\˝Àø±j·T sêeTuÛÁÑ <ëj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 9
‘·´ø£kÔ Õπø‘·yêkÕj·T ∫Á‘·≈L£ ≥$Vü‰]DÒ ˆ
ùdyê´j·T düs«¡ j·T$THê+ BÛs√<ësêj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 10
kÂ$TÁ‹D≤ #· C≤qø±´ #ê|üu≤D≤dæ<ëÛ ]DÒ ˆ
dü+ùdyê´j·T dü<ë uÛøÑ ±Ô ´ kÕ«$TH˚ eTeT eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 11
<ä+&Éø±s¡D´yêkÕj·T K+&ç‘êeTs¡XÁ¯ ‘·y˚ ˆ
>∑èÁ<Ûsä êC≤j·T uÛøÑ ±ÔjT· eTTøÏ<Ô ëj·÷düTÔ eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 12
(71)
kÕ<äs+¡ X¯ãØ<ä‘Ô· |ò\ü eT÷˝≤_Û˝≤wæDÒ ˆ
kÂ\uÛ´Ñ |ü]|üPsêíjT· dü‘√Ô «Á~ø±ÔjT· eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 13
Vü≤qTeT‘·‡eTy˚‘êj·T Vü≤ØXÊ;Ûw<ºü ësTTH˚ ˆ
yê*Á|üeT<∏Hä êj·÷düTÔ eTVü‰Msêj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 14
leT‘˚ s¡|Tüò TMsêj·T ùd‘·÷\¢+|òTæ ‘·d+æ <Ûyä ˚ ˆ
õ‘·sêø£då sü êC≤j·T s¡DBÛsêj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 15
ÄkÕ<ä´ q>∑Ø+ ~yê´ eT_Ûwøæ ±ÔjT· d”‘j · ÷· ˆ
sêC≤~Ûsê»sêC≤j·T sêeTuÛÁÑ <ëj·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 16
eT+>∑fi≤XÊdüq|üs¬ ’ s¡à<ë#ês¡´|ü⁄s√>∑yTÓ 'Æ ˆ
düs¬ ’ «X¯Ã |üPs¬ ’ « sê#ê¬s’ ´ dü‡‘·ÿ è‘êj·÷düTÔ eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 17

Vü≤] z+ dü‘Y ‘·‘Y

★★★

e÷<Ûä«dü+Á|ü<ëj·TeTT
dü«dæÔ Á|üC≤uÛ´Ñ ' |ü]bÕ\j·T+‘ê+ Hê´j˚Tq e÷πsD Z eTV”≤+ eTV”≤XÊ' ˆ
>√Áu≤Vü≤àDÒu´ÑÛ X¯óÙuÛÑ eTdüTÔ ì‘·´+ ˝Àø± dü‡eTkÕÔ düT‡œH√ uÛeÑ +‘·T ˆˆ 1
ø±˝Ò es¡¸‘T· |üsq®¡ ´' |üè~∏M düd´ü XÊ*˙ ˆ
<˚XÀ -j·T+ øå√uÛsÑ V¡ ≤æ ‘√ Áu≤Vü≤àD≤ dü‡+‘·T ìs¡“j¤ ÷· ' ˆˆ 2
˝≤uÛÑ ùdcÔ Õ+ »j·T ùdcÔ Õ+ ≈£î‘· ùdcÔ Õ+ |üsêuÛeÑ ' ˆ
j˚TcÕ $T+Bes¡XÊ´yÓ÷ Vü≤è<äjT˚ düTÁ|ü‹wæ̃‘'· ˆˆ 3
eT+>∑fi+¯ ø√dü˝+Ò Á<ëj·T eTVü≤˙j·T>∑TD≤‘·àH˚ ˆ
#·Áø£e]Ô‘q· ÷C≤j·T kÕs¡«uÛÖe÷j·T eT+>∑fiy¯ Té ˆˆ 4
ø±j˚Tq yê#ê eTqùd+Á~jÓTÆ sê« ãT<Δë´‘·àHê yê Á|üøè£ ‘˚' dü«uÛ≤yê‘Y ˆ
ø£s√$T j·T<ä´ ‘·‡ø£\+ |üsô¡ d’ à Hêsêj·TD≤j˚T‹ düeTs¡Œj·÷$T ˆˆ 5
★★★
leT<ë+»H˚jT· |üsãÁ¡ Vü≤àDÒ qeT'

n+uÛÀ<Û̊s+¢¡ |òTü H˚HêdüTs¡|‹ü q>∑sπ uÛ÷Ñ $TC≤H˚«wüDqÒ

\+ø±j·÷+ #ês¡DqÒ Á|ü‹uÛ≥Ñ ã\e<Ó‘Ì› ´· $Á<ëeDÒq ˆ
Á|üU≤´‘ê‹Á|üu≤Û e dü‡ Væ≤ eTeT uÛeÑ ‘ê <ë+»H˚jT· ' Á|üdqü ï'
ld”‘êsêeTbÕ<ë+ãT» eT<ÛTä \Vü≤ØbÕqeT‘·~Ô «πs|ò'ü ˆˆ
lsêe÷j·T qeT'
lsêeTX¯s¡D >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
leT<ë«©àøÏ sêe÷j·TDeTT
düT+<äs¡ ø±+&ÉeTT
Á|ü<∏äeTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ sêeD˙‘êj·÷ d”‡‘êj·÷' X¯Á‘·Tø£sÙ¡ q' ˆ
Çj˚Twü |ü<eä TH˚«wüß+º #ês¡D≤#·]‘˚ |ü~∏ ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` sêeD˙‘êj·÷' ` d”‘êj·÷' ` X¯Á‘·Tø£sÙ¡ q' ` Çj˚Twü `
|ü<yä Té ` nH˚«wüß+º ` #ês¡D≤#·]‘˚ ` |ü~∏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· X¯Á‘·Tø£sÙ¡ q' (Vü≤qTe÷Hé) sêeD˙‘êj·÷' d”‘êj·÷'
|ü<yä Té nH˚«wüß+º #ês¡D≤#·]‘˚ |ü~∏ (>∑+‘·TyéT) Çj˚Twü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘·' R n≥T|æeTà≥, X¯Á‘·Tø£s¡Ùq' R X¯Á‘·TeTs¡›qT&Ó’q
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, sêeD˙‘êj·÷' R sêeDTì#˚ n|üV≤ü ]+|üã&çq{Ï,º d”‘êj·÷' R
d”‘ê<˚$jÓTTø£ÿ , |ü<ä+ R ñìøÏì, nH˚«wüߺ+ R yÓ<ä≈£î≥¬ø’, #ês¡D≤#·]‘˚ R
#ês¡DT\qT <˚eC≤‹yê]#˚ dü+#·]+|üã&ÉTq{Ï,º |ü~∏ R e÷s¡yZ TÓ qÆ Äø±X¯eTTq+<äT,
(>∑+‘·TyéT R |üjT· ì+#·T≥≈£î), Çj˚Twü R ø√¬sqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` C≤+ãe+‘·T&ÉT, ‘·q kÕeTs¡ú´$X‚wüeTTqT miTø£|üs¡∫ ‘·qqT
Áb˛‘·‡Væ≤+∫q nq+‘·s¡eTT eTùV≤+Á<ä|üs¡«‘·eTTqT #˚], X¯Á‘·TuÛÑj·T+ø£s¡T&Ó’q
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, d”‘ê<˚$ì n|üV≤ü ]+∫q sêeD≤düTs¡T &ÜyÓT HÓ+<äT <ë∫j·TT+#ÓH√
yÓ < ä ø Ï ‘Ó \ Tdü T ø=qT≥¬ ø ’ #ês¡ D T\T eTTqï>∑ T <˚ e >∑ D eTT\T dü + #· ] +#· T
Äø±X¯e÷s¡eZ TTq+<äT |üjT· ì+∫ \+ø£qT #˚s>¡ √¬sqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` øÏwÿæ +<Ûëø±+&ÉeTTq+<äT lsêeTTì |üs‘¡ «· eTTqT ‘Ó\T|ü⁄q{Ϻ
nkÕ<Ûës¡D ø£fi≤´D >∑TDeTT\T e]í+|üã&çq$. á ø±+&ÉeTTq+<äT, Ä‘·ì düs«¡
dü+Vü‰s¡øX£ ø¯ ÔÏ e]í+|üã&ÉT#·Tqï~. yÓqTø£{øÏ ±+&ÉeTTq düs«¡ $<Ûeä TT\ $TÁ‘·d+ü s¡øDå£ y˚T
ø£seÔ¡ ´eTì ‘Ó\T|üã&çq~. á ø±+&ÉeTTq+<äT <ä÷‘·jTÓ Tø£ÿj·TT, |ü‹Áe‘·jTÓ Tø£ÿj·TT,
es¡qÔ eTT Ç≥T¢+&Ée˝…qì Á|ü‹bÕ~+|üã&ÉT#·Tqï~.
2 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|üPs¡«ø±+&ÉeTTq »>∑Á<äø£åDø±s¡´ ‘·‘·Œs¡T&Ó’q leTVü‰$wüßíe⁄q≈£î
(lsêeTTq≈£î) Ä#ês¡´s¡÷|üyÓTÆq |ü⁄s¡Twüø±s¡eTT (Vü≤qTeT+‘·T&ÉT) \_Û+∫q≥T¢
#Ó|üŒã&ÓqT. Ç#·Ã≥ Ä#ês¡T´ìjÓTTø£ÿ ø±s¡´eTT #Ó|üŒã&ÉT#·Tqï~. á Á|ü<∏äeT
düseZ¡ TTq+<äT >∑Ts¡Te⁄ ñ|ü<•˚ +|ü<–ä q •wüß´ì yÓ<Tä ≈£î≥ >∑÷]à #Ó|Œü ã&ÉT#·Tqï~.
‘·‘·' R eTTÁ~ø£ H=dü+>∑T≥ j·TqT uÛÑ>∑e<äqT»„ \_Û+∫q|æeTà≥—
X¯Á‘·Tø£sÙ¡ q' R ªª>∑TX¯ãd› Ôü «+<Ûøä ±s¡kÕ‡´‘Y, s¡TX¯ã› düìÔ ïs√<Ûøä '£ , n+<Ûøä ±s¡ìs√~Û‘ê«‘Y
>∑Ts¡T ]‘·´_ÛBj Û T· ‘˚μμ nqT Á|üe÷DeTT qqTdü]+∫ nC„≤qs¡÷|ü X¯Á‘·Tìes¡qÔ o\T&Óq’
>∑Ts¡Te⁄, #ês¡D≤#·]‘˚ |ü~∏ R #ês¡jT· +‹ Ä#ês¡jT· +‹ <Ûsä êàHé Ç‹ #ês¡D≤'—
|üPsê«#ês¡T´\T— (yê]#˚) Ä#·]‘˚ R nqTdü]+|üã&çq— |ü~∏ R e÷s¡eZ TTq+<äT—
ªªeTVü‰»H√ j˚Tq >∑‘· dü‡ |ü+<∏ë'μμ nqT dü÷øÏÔ qqTdü]+∫ <Ûäs¡àeTT\
Hê#·]+|ü#j ˚ T· Tq{Ϻ |üPsê«#ês¡T´\T q&É#T· q{Ϻ e÷s¡eZ TTq— sêeD˙‘êj·÷' R
ªªsêej·T‹ ndüÁ‘·Œ˝≤bÕHé ø±s¡j·Tr‹ sêeD', n$y˚ø£' Ç‘·´s¡ú'μμ nq>±
ndüÁ‘·Œ˝≤|üeTT\T >±$+#·Tq{Ϻ n$y˚ø£eTT#˚ kÕ«BÛqeTT #˚düTø=qã&çq{Ϻ—
d”‘êj·÷' R nHê~uÛÑ>∑e‘·Œs¡‘·+Á‘·T&Ó’q Je⁄ìjÓTTø£ÿ — Ç#·Ã≥ ªd”‘·μ j·TqT
|ü<äeTTe\q njÓ÷컑·«eTT, Åd”Ô*+>∑eTT#˚‘· bÕs¡‘·+Á‘·´eTTqT #Ó|üŒã&çq~.
(ªÅdÁÔ” bÕj·T $T‘·s‘¡ ‡· s¡«+μ nq>±, uÛ>Ñ e∑ +‘·Tìø£qï y˚s¬ q’ <ä+‘·jT· TqT ÅdÁÔ” bÕj·Ty˚T
nì kÕ+Á|ü<ëj·TeTT.) |ü<+ä R kÕúqeTTqT, dü+kÕs¡eT+&É\eTTqT. ˝Òø£
ªªXÀ¢ˆˆ $c˛í' ø£{≤ø£Xå ÊÃ<˚«wü' Ä_ÛeTTK´+ #· kÕ‹Ô « ¬ø’',
dü+uÛ≤wüD+ wü&‘˚ êì ‘ê«#ês¡´ÁbÕ|æùÔ V≤‘·e'.μμ
nì #Ó|Œü ã&çq Ø‹>±, Ä#ês¡´ÁbÕ|æøÔ Ï ùV≤‘·TyÓq’ kÕ‹Ô «ø£d+ü uÛ≤wüD≤~
∫Vü≤ïeTT\T— ˝Òø£ ª|ü<+ä μ nqT |ü<eä TTq≈£î, Á|üjT· ‘·ï eTìj·TT ns¡eú TTqï~. ø±ã{Ϻ
@ Je⁄ìøÏ uÛÑ>∑eÁ‘êŒ|æÔø=s¡≈£î Á|üj·T‘·ïeTT >∑\<√ yêìì— nH˚«wüߺ+ R yÓ<äøÏ
‘Ó\TdüTø=qT≥≈£î— Çj˚Twü R ø√¬sqT.
ªª#ês¡D≤#·]‘˚ |ü~∏, |ü<äyéT nH˚«wüߺyéT, Çj˚Twüμμ R Vü≤qTeT+‘·T
&Üø±X¯eTTq+<äT >∑÷&É d”‘e· Tà ñìøÏì yÓ<Tä ø£>√¬sqT. Bììã{Ϻ Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î
Äø±X¯eTTq+<äT >∑÷&É ùd«#·Ã>¤ ± ‹s¡T>∑>\∑ kÕeTs¡´ú eTTqT, ãT~Δ#ê‘·Ts¡´eTTqT, >∑\eì
#Ó|üŒã&ÉT#·Tqï~. Bì#˚‘· •wüß´&ÉT+&ÉT Á|ü<˚X¯eTT yÓ<ä≈£î≥j·T+<äT ÄdüøÏÔ>∑\
>∑Ts¡Te⁄jÓTTø£ÿ dü«s¡÷|üeTT #Ó|Œü ã&ÉT#·Tqï~.
á XÀ¢øe£ TTq≈£î |üPs¡«eTT |ü<Tä H=ø£+&ÉTy˚\ XÀ¢øe£ TT\T eTT–dæq$. á
XÀ¢øe£ TT |ü+Á&Ó+&Ée y˚sTT jÓTTø£ÿ yÓTT<ä{Ï XÀ¢øe£ TT. Ç+<äT >±j·TÁreT+Á‘·eTTjÓTTø£ÿ
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 3
|ü+Á&Ó+&Ée nø£så e¡ TT Á|üjT· Tø£yÔ TÓ qÆ ~. n~ |ü+&ç‘T· \≈£î $~‘·eTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rØúj·TeTT :` yÓqTø£{Ï ø±+&ÉeTTq, ªª»>±eT \+ø±+ eTqkÕ eTqd”«μμ
nì e÷qdæøy£ TÓ qÆ >∑eTqeTTqT ø£$ #Ó|Œæ Á|üdTü ‘Ô e· TT XÊØs¡ø>£ e∑ TqeTTq≈£î ñ<äT´≈£îÔ
&É>T∑ #·Tqï≥T¢ ‘Ó\T|ü⁄#·THêï&ÉT. á XÀ¢øe£ TTjÓTTø£ÿ Hê\Ze nø£så e¡ TT μeμ nqTq~
>±j·TÁreT+Á‘·eTTjÓTTø£ÿ |ü+Á&Ó+&Ée nø£så e¡ TT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` C≤+ãe+‘·T&ÉT Vü≤qTeTqT kÕ>∑s‘¡ s· D¡ eTTq¬ø’ Áb˛‘·‡Væ≤+∫q
‘·sT¡ yê‘· eè‘êÔ+‘·eTTqT ø£$ Ç#·≥ #Ó|ü #·THêï&ÉT. ‘·‘'· R ‘·q |üsêÁø£eTeTTqT
C„≤|üøe£ TT #˚dqæ |æeTà≥.
sêe÷qTJj·TeTT :` yÓqTø£{Ï øÏwÿæ +<Ûëø±+&ÉeTTjÓTTø£ÿ ∫e] düseZ¡ TTq #Ó|Œæ q
\+ø±>∑eTqø£<∏äqeTT πøe\eTT e÷qdæø£yÓTÆq~. Ç#·Ã≥ #Ó|üŒã&ÉTq~ XÊØs¡ø£
>∑eTqeè‘êÔ+‘·eTT.
yêdüT<ëdükÕ«$T :` á ø±+&ÉeTTq+<äT Ä‘êàe˝Àø£q‘·‘Œ· s¡T&Óq’ jÓ÷–#·s´¡ j·TT,
Ä‘·à #˚j·TT uÛÑ>∑e<äqTdü+<Ûëq$<ÛäeTT, Ä‘·à<äs¡ÙqeTT >∑\ jÓ÷– <˚Vü‰_Ûe÷q
‘ê´>∑eTTqT <Û«ä ì‘·eTT.
á ø±+&ÉeTT ª‘·μø±s¡eTT‘√ ÁbÕs¡+uÛyÑ TÓ ,Æ ª‘·μø±s¡eTT‘√&ÉH˚ eTT–dæq~.
Ç~ ª‘·‘μY nqT<ëìì uÀ~Û+#·T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ ‘· ~ ‘·´q_Ûd+ü <Ûëj·T |ò\ü + j·T»„‘|· 'ü ÁøÏj÷· ' ˆ
<ëqÁøÏj÷· X¯Ã $$<Ûë' ÁøÏjT· +‘˚ yÓ÷ø£øå ±+øÏ_å 'Û ˆˆ
` (uÛ>Ñ e∑ BZ‘· ` 17 n. 25 XÀ¢.)
‘ꈈ yÓ÷ø£eå TTqT >√s¡Tyês¡T y˚sT¡ |ò\ü eTTqT >√s¡ø£ ª‘·‘μY nì ñ#·Ã]+∫
nH˚ø$£ <Ûeä TT˝…q’ j·T»„eTT\T, <ëqeTT\T, ‘·|'ü ÁøÏjT· \TqT #˚jT· T#·THêïs¡T.
düT+<äsø¡ ±+&É |üsq¡ƒ eTTe\q uÛTÑ øÏeÔ TT≈£î\Ô T ø£\T>∑TqT. e÷qe⁄&ÉT Bìì
uÛøÑ j
ÔÏ T· T‘·eTT>± |ü]+ƒ #·e˝…qT. ns¡eú TT ‘Ó*j·Tø£ eTqdüT‡ s¡+õ\¢<Tä . eTqdüT s¡+õ\¢ø£
uÛøÑ ÔÏ ≈£î<äTs¡<Tä . ø±e⁄q Bìì ns¡j ú T· T‘·eTT>±H˚ #·<Tä ee˝…qT.
XÀ¢ˆˆ <äTwüÿs¡+ ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ ∫ø°s¸¡ Hé ø£sà¡ yêqs¡' ˆ
düeTT<äÁ>∑•s√Á^y√ >∑yê+|ü‹ ] yêãuÛÖ ˆˆ 2
4 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äTwüÿs¡+ ` ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ ` ∫ø°s¸¡ Hé ` ø£sà¡ ` yêqs¡' `
düeTT<äÁ>∑•s√Á^e' ` >∑yê+ ` |ü‹' ` Çe ` ÄãuÛÖ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqs¡' <äTwüÿs¡+ ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ ø£s¡à ∫ø°s¡¸Hé düeTT<äÁ>∑
•s√Á^e' >∑yê+|ü‹' Çe ÄãuÛÖ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqs¡' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <äTwüÿs¡+ R ø£]qƒ yÓTqÆ , ø£sà¡ R
ø±s¡´eTTqT, ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ R m<äTs¡T˝ÒìØ‹>±, ∫ø°s¸¡ Hé R #˚jT· >√s¡T#·T, düeTT<äÁ>∑
•s√Á^e' R MT~øÏ #ê∫q ‘·\j·TTqT yÓT&ÉjT· TqT >∑\, >∑yê+ |ü‹' Çe R
ÄuÀ‘·Te˝…— ÄãuÛÖ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ ` düVü‰j·÷+‘·s¡ s¡Væ≤‘·eTT>±, ˝Òø£ Á|ü‹ã+<Ûäø£
s¡V≤æ ‘·eTT>±.
uÛÑ÷wüDeTT :` ìÁwüŒ‹<ä«+<ä«+ ` m<äTs¡T ˝Òq{Ïqº ~>±qT, nì‘·sk¡ Õ<Û´ä eTT>±qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* ø£wyºü TÓ qÆ |üìì, Ç‘·sT¡ ˝…e«]øÏì kÕ<Û´ä eTT>±ì Ø‹>±
#˚j·Tã÷ì, düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T≥≈£î ñ<äT´≈£îÔ&Ó’q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·q
|üsêÁø£e÷‹X¯jT· eTT‘√ •s¡dTü ‡qT yÓT&ÉqT MT~øÏ m‹Ô, ñqï‘·yTÓ qÆ •s¡dTü ‡ yÓT&ÉjT· TqT
>∑\ eèwüusÑÛ ê»eTTe˝…, Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n<∏ä yÓ&’ ÷É s¡´eπswí ßü XÊ<ä«˝Òwßü eTVü‰ã\' ˆ
BÛs¡ dü‡*\ø£˝ŒÒ wüß $#·#ês¡ j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` yÓ&’ ÷É s¡´eπswí ßü ` XÊ<ä«˝Òwßü ` eTVü‰ã\' ` BÛs'¡ ` dü*\
ø£˝ŒÒ wüß ` $#·#ês¡ ` j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä, eTVü‰ã\', BÛs¡', (dü') yÓ’&É÷s¡´eπsíwüß dü*\ø£˝ÒŒwüß
XÊ<ä«˝Òwßü j·T<∏ëdüTK+ $#·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R n+‘·≥, eTVü‰ã\' R eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&ÉTqT, BÛs'¡ R
eTVü‰BÛsT¡ &ÉTqT n>∑T, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, yÓ&’ ÷É s¡´eπswí ßü R yÓ&’ ÷É s¡´
es¡eí TT ø£*–q{Ïj º T· TqT, dü*\ø£˝ŒÒ wüß R ˙{Ïe˝… qTqï{Ïj º T· TqT, XÊ<ä«˝Òwßü R
|ü∫Ãø£ãj·Tfi¯flj·T+<äT, j·T<∏ëdüTK+ R düTKeTT>±— $#·#ês¡ R dü+#·]+#ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 5
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
uÛÑ÷wüDeTT :` dü*\ø£˝ÒŒwüß R yÓ’&É÷s¡´es¡íeTT ø£*– j·TT+&ÉT≥#˚ n#·Ã{Ï
|ü∫Ãø£ãj·Tfi¯ófl ˙fi¯fle˝… >√#·]+#ÓqT. »\ÁuÛ≤+‹ì ø£*Œ+#·T≥ yÓ&’ ÷É s¡´ s¡‘ï· eTTq≈£î
düV≤ü »yÓTqÆ \ø£D
å eTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` yÓ&’ ÷É s¡´es¡eí TT ` Ä≈£î|ü#÷ es¡eí TT‘√ ≈£L&çq X¯óø£e¢ s¡eí TT.
Ä XÊ<ä«\eTT\T dü*\eTT\e˝… ø£ì|æ+#·T≥≈£î ùV≤‘·Te⁄ n+<ä* XË‘’ ´· eTT, e÷s¡e› eTT
yÓTT<ä\>∑T \ø£D
å eTT\#˚‘H· .˚
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£&ÉT ã\e+‘·T&ÉTqT, <ÛÓ’s¡´e+‘·T&ÉTqT n>∑T Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
eTs¡ø£‘·#êäj·T ø£*– ˙{Ïe˝… yÓTs¡j·TT#·Tqï n#·Ã{Ï |ü∫Ãø£ãj·Tfi¯flj·T+<äT
ø=~›ø±\eTT ùd«#·Ã>¤ ± Ç≥Tq≥T ‹]¬>qT.
XÀ¢ˆˆ ~«C≤ ì«Á‘êdüjT· Hé BÛe÷ qTs¡kÕ bÕ<äbÕHé Vü≤s¡Hé ˆ
eTè>±+X¯Ã düTãVüAHé ì|òTü ïHé Á|üeè<äΔ Çe øπ düØ ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ~«C≤Hé ` $Á‘êdüjT· Hé ` BÛe÷Hé ` ñs¡kÕ ` bÕ<äbÕHé `
Vü≤s¡Hé ` eTè>±Hé ` #· ` düTãVüAHé ` ì|òTü ïHé ` Á|üeè<ä'Δ ` Çe ` øπ düØ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` BÛe÷Hé (dü'), ~«C≤Hé $Á‘êdüjT· Hé ñs¡kÕ bÕ<äbÕHé Vü≤s¡H,é
düTãVüAHé eTè>±Hé ì|òTü ïHé #· Á|üeè<ä'Δ øπ düØ Çe $#·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` BÛe÷Hé R BÛXÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT— ~«C≤Hé $Á‘êdüjT· Hé R |ü≈îå£ \qT
uÛj
Ñ T· ô|≥Tº#T· , ñs¡kÕ R i=eTTà‘√, bÕ<äbÕHé Vü≤s¡Hé R eèø£eå TT\qT ≈£L\TÃ#·T,
düTãVüAHé eTè>±Hé R ô|≈£îÿ eTè>∑eTT\qT, ì|òüTïHé #· R dü+Vü≤]+#·T#·TqT,
Á|üeè<ä'Δ øπ düØ Çe R $»è+_Û+∫q dæ+Vü≤eTTe˝…, $#·#ês¡ R dü+#·]+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` BÛXÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n#·≥ |ü≈îå£ \qT uÛj Ñ T· ô|≥Tº#T· , ‘·q
i=eTTà‘√ eèø£eå TT\qT ≈£L\TÃ#·T, ô|≈£îÿ eTè>∑eTT\qT dü+Vü≤]+#·T#·T, #Ó\sπ –q
dæ+Vü≤eTTe˝… dü+#·]+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˙\˝ÀVæ≤‘·e÷+õwü̃|Áü ‘·es¬ Ìí d懑êdæ‘'’Ó ˆ
dü«uÛ≤e$Væ≤‘Ó’ •ÃÅ‘’Ó sêΔ‘T· _Û dü‡eT\+ø£è‘·yTé ˆˆ 5
XÀ¢ˆˆ ø±eTs¡÷|æ_Û sê$wüº eT;Ûøå£í+ dü|]ü #·Ã<¤ '’Ó ˆ
j·Tø£øå qÏ ïs¡>q∑ s¬Δ ’ « sπ e› ø£˝’… ŒX¯Ã |üqï¬>'’ ˆˆ 6
6 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ dü ‘·d´ü –]es¡´dü´ ‘·˝Ò Hê>∑esêj·TT‘˚ ˆ
‹wü̃Hé ø£|eæ s¡ düÁÔ ‘· ÁVü≤<˚ Hê>∑ Ç yêãuÛÖ ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˙\˝ÀVæ≤‘·e÷+õwü̃|Áü ‘·es¬ 'Ìí ` dæ‘êdæ‘'’Ó ` dü«uÛ≤e$Væ≤‘Ó'’ `
∫Å‘'’Ó ` <Ûë‘·T_Û' ` düeT\+ø£è‘·yTé ˆˆ
ø±eTs¡÷|æ_'Û ` Ä$wü+º ` n;Ûøí+å£ ` dü|]ü #·Ã<¤ '’Ó ` j·Tø£øå qÏ ïs¡>+∑ <Ûs¬ä «’ ' `
<˚eø£˝’… Œ' ` #· ` |üqï¬>'’ ` dü' ` ‘·d´ü ` –]es¡´dü´ ` ‘·˝Ò ` Hê>∑esêj·TT‘˚ `
‹wü̃Hé ` ø£|eæ s¡' ` ‘·Á‘· ` ÁVü≤<˚ ` Hê>∑' ` Çe ` ÄãuÛÖ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ˙\˝ÀVæ≤‘·e÷+õwü̃|Áü ‘·es¬ 'Ìí dæ‘êdæ‘'’Ó dü«uÛ≤e$Væ≤‘Ó'’ ∫Å‘'’Ó
<Ûë‘·T_Û' düeT\+ø£è‘·+, dü|]ü #·Ã<¤ '’Ó ø±eTs¡÷|æ_'Û j·Tø£øå qÏ ïs¡>+∑ <Ûs¬ä ’ «' <˚eø£˝…’ Œ'
|üqï¬>’X¯Ã n;Ûø£åí+ j·T‘Y Ä$wü+º , Hê>∑esêj·TT‘˚ ‘·d´ü –]es¡´dü´ ‘·˝Ò ‹wü̃Hé (dü')
ø£|eæ s¡' ÁVü≤<˚ Hê>∑' Çe ÄãuÛÖ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ˙\ ˝ÀVæ≤‘· e÷+õwü̃ |üÁ‘·es¬ 'Ìí R q\T|ü⁄ ms¡T|ü⁄ |üdTü |ü⁄|ü#÷
Ä≈£î|ü#÷ s¡+>∑T\T ø£*–q{Ïj º T· T, dæ‘êdæ‘'’Ó R ‘Ó\T|ü⁄ q\T|ü⁄ s¡+>∑T\T ø£*–q{Ïj º T· T,
dü«uÛ≤e$Væ≤‘Ó'’ R dü«‘·d‡æ <äeΔ TT˝…q’ s¡+>∑T\‘√ ˇ|ü#·Tqï$j·TTqT n>∑T, ∫Å‘'’Ó
<Ûë‘·T_Û' R $$<Ûäes¡íeTT\T >∑\ eTDÏ•˝≤~ <Ûë‘·Te⁄\#˚, düeT\+ø£è‘·yéT R
n\+ø£]+|üã&çq{Ïj º T· TqT, dü|]ü #·Ã<¤ '’Ó R n\+ø£]+#·Tø=qï{Ïyº ês¡TqT, ø±eTs¡÷|æ_'Û
R ø±eTs¡÷|ü⁄˝…q’ {Ïyº ês¡TqT n>∑T, j·Tø£øå qÏ ïs¡>+∑ <Ûs¬ä «’ ' R j·T≈£îå \#˚‘q· T øÏqïs¡T\
#˚‘·qT >∑+<Ûäs¡T«\#˚‘·qT, <˚eø£˝…’ Œ' |üqï¬>’' #· R <˚e‘·\‘√ düe÷qT˝…’q
Hê>∑T\#˚‘·qT, n;Ûø£åí+ R $TøÏÿ*>± (j·T‘Y R @ Á|ü<˚X¯eTT) Ä$wüº+ R
ì+&çjT· Tqï<√, Hê>∑esêj·TT‘˚ R Hê>∑ÁX‚we˜ü TT\‘√ ì+&çq, ‘·d´ü –]es¡d´ü ‘·˝Ò
R Ä –]sê»eTT jÓTTø£ÿ #·]j·Tô|,’ ‹wü̃Hé R ì\∫qyê&Ó,’ (dü') ø£|eæ s¡' R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ÁVü≤<˚ Hê>∑' Çe R eT&ÉT>∑Tq+<äT eT<ä>»∑ eTTe˝…, ÄãuÛÖ R
$TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ç#·Ã≥ |üs«¡ ‘·eTTq+<äT ‘·{≤ø£kÕeT´eTT XÊ´eTes¡eí TT#˚‘· e÷Á‘·yT˚ —
ª|üÁ‘·es¬ 'Ìí μ øÏ ã<äT\T>± ª|ü<àä e¬s'Ìí μ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT. ªdü«uÛ≤e$Væ≤‘Ó'’ μ øÏ ã<äT\T>±
ªdü«uÛ≤edæ<'ÌΔÓ μ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` q\T|ü⁄ ms¡T|ü⁄ |üdüT|ü⁄|ü#·Ã Ä≈£î|ü#·Ã eHÓï\T ø£*Zq{Ϻj·TTqT,
∫Á‘· e TT˝… ’ q {Ï º j · T T, dü « uÛ ≤ edæ < ä Δ e TT˝… ’ q {Ï º j · T T, eTDÏ • ˝≤~<Û ë ‘· T e⁄\#˚
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 7
n\+ø£]+|üã&çq{Ïj º T· T, ø±eTs¡÷|ü⁄\TqT n\+ø£è‘·T\T q>∑T j·Tø£øå qÏ ïs¡>+∑ <Ûsä T¡ «\
#˚‘q· T, <˚e‘·\‘√ düe÷qT\>∑T Hê>∑T\#˚‘q· T ì+&çq{Ϻ Ä eTùV≤+Á<ä–]jÓTTø£ÿ
#·]j·Tô|’ ì\∫ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ô|<ä› eT&ÉT>∑Tq+<äTqï @qT>∑Te˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü dü÷sê´j·T eTùV≤+Á<ëj·T |üeHêj·T dü«j·T+uÛTÑ y˚ ˆ
uÛ÷Ñ ‘˚u´ÑÛ XÊÃ+»*+ ø£è‘ê« #·ø±s¡ >∑eTH˚ eT‹yéT ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` dü÷sê´j·T ` eTùV≤+Á<ëj·T ` |üeHêj·T ` dü«j·T+uÛTÑ y˚ `
uÛ÷Ñ ‘˚u´ÑÛ '`#·`n+»*+ ` ø£è‘ê«`#·ø±s¡`>∑eTH˚`eT‹yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' dü÷sê´j·T eTùV≤+Á<ëj·T |üeHêj·T dü«j·T+uÛTÑ y˚ uÛ÷Ñ ‘˚u´ÑÛ '
#· n+»*+ ø£è‘ê« >∑eTH˚ eT‹+ #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT— dü÷sê´j·T R dü÷s¡T´q≈£îqT,
eTùV≤+Á<ëj·T R <˚y+˚ Á<äTq≈£îqT, |üeHêj·T R yêj·TT<˚e⁄q≈£îqT, dü«j·T+uÛTÑ y˚
R ÁãVü≤à≈£îqT, uÛ÷Ñ ‘˚u´ÑÛ X¯Ã R uÛ÷Ñ ‘·eTT\≈£îqT, (nq>± |ü+#·eTVü‰uÛ÷Ñ ‘·eTT\≈£îqT)
n+»*+ ø£è‘ê« R Á|üD$T*¢, >∑eTH˚ eT‹+ #·ø±s¡ R |üj·TqeTTq ≈£î<äT´≈£îÔ
&ÜjÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü«j·T+uÛTÑ y˚ |üeHêj·T R ‘·q C„≤qeTT#˚ jÓ÷–ãè+<äeTTqT bÕeqeTT
#˚jT· Tq{Ï,º Á|ü‘´· ø˘‘‘· Ô· «uÛ÷Ñ ‘·T&Óq’ uÛ>Ñ e∑ +‘·T&Óq’ sêeTTq≈£îqT, á düT‹Ô #˚‘· düø\£ $|òTü ï
ìyês¡Dø=i¬ø’ Çwüº<˚e‘êÁbÕs¡úq|üPs¡«ø£eTT>∑H˚ j·÷Á‘· dü\T|üe\j·TTqqT
dü<ë#ês¡eTT Ç#·Ã≥ uÀ~Û+|üã&çq~.
ª|üeqμ X¯ãe› TTq≈£î á XÀ¢øe£ TTq lsêeTT&Éìj·TTqT, MT~ XÀ¢øe£ TTq
yêj·TT<˚e⁄&Éìj·TTqT $X‚wD ü uÛ<Ò eä TT#˚ ns¡eú TT Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q >∑Ts¡Te>∑T dü÷s¡T´q≈£îqT,
eTùV≤+Á<äTq≈£îqT, yêj·TT<˚e⁄q≈£îqT, ÁãVü≤à≈£îqT, |ü+#·eTVü‰uÛÑ÷‘·eTT\≈£îqT
n+»* |òTü {Ï+∫ |üjT· qeTTq ≈£î<äT´≈£îÔ &ÜjÓTqT.
XÀ¢ˆˆ n+»*+ ÁbÕvóàK' ≈£îs¡«Hé |üeHê j·÷‘·àjÓ÷qj˚T ˆ
‘·‘√-_Ûeeè<Û˚ >∑+‘·T+ <äøDåÏ √ <äøDåÏ ≤+ ~X¯yTé ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n+»*+ ` ÁbÕvóàK' ` ≈£îs¡«Hé ` |üeHêj·T ` Ä‘·àjÓ÷qj˚T `
8 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘·‘'· `n_Ûeeè<Û̊ ` >∑+‘·T+`<äøD åÏ ' ` <äøDåÏ ≤+`~X¯yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÁbÕvóàK' Ä‘·àjÓ÷qj˚T |üeHêj·T n+»*+ ≈£îs¡«Hé ‘·‘'·
<äøD åÏ ' (dü') <äøD
åÏ ≤+ ~X¯+ >∑+‘·TyéT n_Ûeeè<Û̊.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁbÕvóàK' R ‘·÷s¡TŒq ø£_eÛ TTKT&Ó,’ Ä‘·àjÓ÷qj˚T |üeHêj·T R
‘·q »q≈£î&É>∑T yêj·TT<˚e⁄q≈£î— n+»*+ ≈£îs¡«Hé R <√dæ* ˇ–Zqyê&Ó’
(Á|üD$T\T¢#T· ), ‘·‘'· R |æeTà≥, <äøD åÏ ' (dü') R düeTs¡Tú &Óq’ Ä Ä+»H˚jT· T&ÉT,
<äøDåÏ ≤+ ~X¯+ >∑+‘·T+ R <äøDåÏ ~≈£îÿ yÓTT>∑eTT>± b˛e⁄≥≈£î, n_Ûeeè<Û˚ R X¯Øs¡eTTqT
ô|+#·Tø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT <äøÏåD ~≈£îÿ>∑H˚ ì\∫ ‘·q n+»*ì
e÷Á‘·eTT ‘·÷s¡TŒ ~≈£îÿq≈£î Á‹|æŒ qeTdüÿ]+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTs¡Tú&Ó’q Vü≤qTeT ÁbÕvóàKeTT>± ‹]–, ‘·q ‘·+Á&çjÓÆTq
yêj·TT<˚e⁄q≈£î Á|üD$T\T¢#T· , |æeTà≥ <äøDåÏ ~X¯>± |üjT· ì+|ü>√], ‘·q X¯Øs¡eTTqT
#·øÿ£ >± ô|+#·Tø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üe¢ +>∑Á|ües¬ ’ s¡› èwü'º |üe¢ H˚ ø£è‘·ìX¯Ãj·T' ˆ
eeè<Û˚ sêeTeè<ä´Δ s¡+ú düeTTÁ<ä Çe |üs«¡ düT ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üe¢ +>∑Á|ües¬ '’ ` <äèwü'º ` |üe¢ H˚ ` ø£è‘·ìX¯Ãj·T' ` eeè<Û̊ `
sêeTeè<ä´Δ s¡+ú ` düeTTÁ<ä' ` Çe ` |üs«¡ düT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üe¢ +>∑Á|ües¬ ’ <äèwü'º |üe¢ H˚ ø£è‘·ìX¯Ãj·T' (dü') |üs«¡ düT düeTTÁ<ä'
Çe sêeTeè<ä´Δ s¡+ú eeè<Û̊.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üe¢ +>∑Á|ües¬ ’ R yêqs¡Ms¡T\#˚, <äèwü'º R <ä]Ù+|üã&ÉT#·Tqïyê&Ó,’
|üe¢ H˚ R düeTTÁ<ä\+|òTü qeTTq+<äT, ø£è‘·ìX¯Ãj·T' (dü') R dæsú ì¡ X¯Ãj·TeTT ø£*qZ Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |üs«¡ düT düeTTÁ<ä' Çe R |üP]íe÷~|üs«¡ eTT\+<äT düeTTÁ<äeTTe˝…,
sêeTeè<äΔ´s¡ú+ R lsêeTTì ø±s¡´kÕ<ÛäqeTTø=i≈£î, eeè<Û˚ R X¯Øs¡eTTqT
ô|+#·Tø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªsêeTeè<ä´Δ s¡+ú μ R sêe÷uÛTÑ ´<äjT· eTTø=i≈£î—
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 9
uÛÑ÷wüDeTT :` ªsêeTeè<ä´Δ s¡+ú μ R sêeTTì Á|üj÷Ó »qeTTqT>∑÷]×
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡Ms¡T\T ‘·qqT #·÷#·T#·T+&É>±, kÕ>∑s¡eTTqT \+|òæT+|ü
ìX¯ÃsTT+∫qyê&Ó’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT sêeTTì eè~Δì ø√s¡T#·T |üs¡«ø±\eTTq+<äT
bı+>∑Tq{Ϻ düeTTÁ<äeTTe˝… ‘·q X¯Øs¡eTTqT ô|+#·Tø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ ìÅwŒü e÷DX¯Øs¡d‡ü Hé *\+|òTü sTTwüß s¡seí¡ yéT ˆ
u≤VüQuÛ≤´+ |”&j É ÷· e÷dü #·sD¡ ≤uÛ≤´+ #· |üs«¡ ‘·yTé ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìÁwüŒe÷DX¯Øs¡' ` düHé ` *\+|òüTsTTwüß' ` ns¡íeyéT `
u≤VüQuÛ≤´+ ` |”&j É ÷· e÷dü ` #·sD ¡ ≤uÛ≤´+`#·`|üs«¡ ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ns¡eí + *\+|òTü sTTwüß' (dü') ìÁwüŒe÷DX¯Øs¡' (düH)é u≤VüQuÛ≤´+
#·sD¡ ≤uÛ≤´+ #· |üs«¡ ‘·+ |”&jÉ ÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ns¡íe+ R düeTTÁ<äeTTqT— *\+|òüTsTTwüß' dü' R \+|òæT+|ü
ø√]q{Ϻ Ä Vü≤qTeT, ìÁwüŒe÷DX¯Øs¡' (düH)é R n|ü]$T‘·yTÓ qÆ <˚V≤ü eTT >∑\yê&Ó,’
u≤VüQuÛ≤´+ #·sD¡ ≤uÛ≤´+ #· R s¬ +&ÉT bÕ<äeTT\‘√&ÉqT s¬ +&ÉT #˚‘T· \‘√&ÉqT, |üs«¡ ‘·+
|”&j É ÷· e÷dü R |üs«¡ ‘·eTTqT n~yÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ªu≤VüQuÛ≤´+μ ` yêqs¡T&ÉT ø±ã{Ϻ ‘·q bÕ<äeTT\qT
#˚‘T· \qT>∑÷&É \+|òTü qeTTq ≈£î|üj÷Ó –+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q X¯Øs¡eTTqT n|ü]$T‘·eTT>± ô|+∫, düeTTÁ<äeTTqT \+|òTæ +|ü
ø√]qyê&Ó’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q #˚‘·T\‘√qT, bÕ<äeTT\‘√qT Ä |üs¡«‘·eTTqT
ã\eTT>± n~yÓTqT.
XÀ¢ˆˆ dü #·#ê˝≤ -#·\XÊÃ|æ eTTVüAs¡+Ô ø£||æ &” ‘ç '· ˆ
‘·s÷¡ D≤+ |ü⁄w挑êÁ>±D≤+ düs«¡ + |ü⁄wüŒeTXÊ‘·jT· ‘Y ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü'`#·#ê\ ` n#·\' ` #· ` n|æ ` eTTVüAs¡+Ô ` ø£||æ &” ‘ç '· `
‘·s÷¡ D≤+ ` |ü⁄w挑êÁ>±D≤+ ` düs«¡ +`|ü⁄wüŒyéT`nXÊ‘·jT· ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n#·\XÊÃ|æ dü' ø£|æ|”&ç‘·' (düHé) eTTVüAs¡Ô+ #·#ê\—
|ü⁄w挑êÁ>±D≤+ ‘·s÷¡ D≤+ düs«¡ + |ü⁄wüŒyéT nXÊ‘·jT· ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n#·\X¯Ã n|æ R düV≤ü »eTT>± #·\qs¡V≤æ ‘·yTÓ qÆ <Óq’ |üŒ{ÏøìÏ , dü'
10 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R Ä |üs«¡ ‘·eTT, ø£||æ &” ‘ç '· (düH)é R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚ |”&+ç |üã&çq<Ó,’ eTTVüAs¡+Ô
R s¬ +&ÉT ø£D
å eTT\ ø±\eTT, #·#ê\ R ø£+|æ+#ÓqT. |ü⁄w挑êÁ>±D≤+ ‘·s÷¡ D≤+ R
|üP∫j·TTqï eèø£åeTT\jÓTTø£ÿ , düs¡«+ |ü⁄wüŒ+ R |ü⁄wüŒdüeT÷Vü≤eTT q+‘·qT,
nXÊ‘·jT· ‘Y R sê*Ãy˚ôdqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªnXÊ‘·jT· ‘Yμ ` ø=+&ÉjT˚ bÕ<ä|Tüò ≥ºqe\¢ |ü⁄wüŒeTT\qT sê˝…ÃqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düVü≤»eTT>± n#·\eTj·TT´qT Ä |üs¡«‘·eTT Vü≤qTeT+‘·Tì#˚
|”&+ç |üã&ç n|ü&ÉT eTTVüAs¡øÔ ±\eTT #·*+#ÓqT. |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï eèø£Cå ≤\eTT\ô|’
qTqï |ü⁄wüŒeTT \ìïj·TTqT yÓ+≥H˚ sê*b˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘˚q bÕ<ä|eü TTπøqÔ |ü⁄cÂŒù|Tò D düT>∑+~ÛHê ˆ
düs«¡ ‘· dü‡+eè‘·X’Ë Ù˝À ãuÛÖ |ü⁄wüŒeTjÓ÷ j·T<∏ë ˆˆ 13
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ‘˚q ` bÕ<ä|eü TTπøqÔ ` |ü⁄cÂŒù|Tò D`düT>∑+~ÛHê` düs«¡ ‘·' ` dü+eè‘·'
` XË\’ ' ` ãuÛÖ ` |ü⁄wüŒeTj·T' ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` bÕ<ä|eü TTπøqÔ düT>∑+~ÛHê ‘˚q |ü⁄cÂŒù|Tò D düs«¡ ‘·' dü+eè‘·'
(dü') XË\’ ' |ü⁄wüŒeTjÓ÷ j·T<∏ë ãuÛÖ.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` bÕ<ä|eü TTπøqÔ R #Ó≥q¢ T+&ç sê*q, düT>∑+~ÛHê R |ü]eTfi¯e+‘·yTÓ qÆ ,
‘˚q |ü⁄cÂŒù|Tò D R Ä |ü⁄e⁄«\ düeT÷Vü≤eTT#˚, düs«¡ ‘·' dü+eè‘·' R n+‘·≥qT
ø£|Œü ã&çjT· Tqï{Ï,º dü' XË\’ ' R Ä eTùV≤+Á<ä|sü «¡ ‘·eTT, |ü⁄wüŒeTj·T' j·T<∏ë R |ü⁄e⁄«\
ø=+&Ée˝…, ãuÛÖ R Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #Ó≥¢qT+&ç sê*q düTyêdüq\T >∑\ Ä |üP\sê•#˚ ì+&ÉT>±
ø£|Œü ã&çq<Ó’ j·÷ eTùV≤+Á<ä–] ˇø±H=ø£ |ü⁄wüŒ|üs«¡ ‘·eTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘˚q #√‘·eÔ TMπs´D |”&´É e÷qdü‡ |üs«¡ ‘·' ˆ
dü*\+ dü+Á|üdTü ÁkÕe eT<ä+ eT‘·Ô Çe ~«|ü' ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘˚q ` #· ` ñ‘·eÔ TMπs´D ` |”&´É e÷q' ` dü' ` |üs«¡ ‘·' `
dü*\+ ` dü+Á|üdTü ÁkÕe ` eT<ä+ ` eT‘·'Ô ` Çe ` ~«|ü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñ‘·eÔ TMπs´D ‘˚q |”&´É e÷q' dü' |üs«¡ ‘·' eT‘·~Ô «|ü' eT<äyTé
Çe dü*\+ dü+Á|üdTü ÁkÕe.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 11
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ‘·eÔ TMπs´D ‘˚q R eTVü‰Ms¡T&Ó’ q{Ϻ j·÷ Vü≤qTeT#˚, |”&´É e÷q'
dü' |üs«¡ ‘·' R |”&+ç |üã&çq{Ϻ Ä |üs«¡ ‘·eTT, eT‘·'Ô ~«|ü' R eT~+∫q{Ϻ @qT>∑T,
eT<äyTé Çe R eT<ä»\eTTqTe˝…, dü*\+ dü+Á|üdTü ÁkÕe R ˙{Ïì yÓ&\É Á>∑ø¬ ÿqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Vü≤qTeT+‘·Tì#˚ |”&+ç |üã&çq j·÷ |üs«¡ ‘·eTT eT~+∫q
@qT>∑T eT<ä»\eTTqT Ádü$+|üCdÒ qæ ≥T¢ »\<Ûës¡\qT Ádü$+|üCôÒ dqT.
XÀ¢ˆˆ |”&´É e÷qdüTÔ ã*Hê eTùV≤+Á<äùdqÔ |üs«¡ ‘·' ˆ
Ør ]ïs¡«s¡jÔ ÷· e÷dü ø±+#·Hê+»qsê»r' ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |”&´É e÷q' ` ‘·T ` ã*Hê ` eTùV≤+Á<ä' ` ‘˚q ` |üs«¡ ‘·' ` Ør'
` ìs¡«s¡j Ô ÷· e÷dü ` ø±+#·Hê+»qsê»r' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ã*Hê ‘˚q |”&´É e÷q' eTùV≤+Á<ä' |üs«¡ ‘·' ø±+#·Hê+»q
sê»r' Ør' ìs¡«s¡j Ô ÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ã*Hê ‘˚q R eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Ä Vü≤qTeT#˚— |”&´É e÷q' R
|”&ç+|üã&ÉT#·Tqï<Ó’— (dü') eTùV≤+Á<ä' |üs¡«‘·' R Ä eTùV≤+Á<ä|üs¡«‘·eTT—
ø±+#·Hê+»qsê»r' R ã+>±s¡eTT ø±≥Tø£ yÓ+&ç nqT yêìjÓTTø£ÿ— Ør' R
yÓTs¡|⁄ü \qT— ìs¡«s¡j
Ô ÷· e÷dü R Á|üø±•+|üCôÒ dqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ä j·÷ s¡+>∑T\T >∑\ »\<Ûës¡\qT Á|üd]ü +|üCôÒ dqT. Ä es¡eí TT\T
yê{Ï yê{Ï ÁøÏ+<äqTqï sêfi¯fl#˚ ø£*>¬ qT.
uÛÑ÷wüDeTT :` ø±+#·Hê+»qs¡»‘·es¡eí TT˝…q’ •\\T Áã<ä˝› ’… e∫Ãq ˙s¡T n≥T¢
y˚sT¡ y˚sT¡ s¡+>∑T\‘√ #·÷|üfqº… T. (Ør' øÏ ã<äT\T>± <Ûësê' j·Tì bÕsƒê+‘·se¡ TT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã\XÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT |”&+ç |ü>± Ä |üs«¡ ‘·eTTq ã+>±s¡T sêfi¯ófl,
yÓ+&ç ø±≥Tø£ sêfi¯ófl |ü–* Ä j·÷ <Ûë‘·Te⁄\jÓTTø£ÿ $$<Ûeä s¡eí TT\T >∑\ »\<Ûës¡\qT
∫eTTà#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTyÓ÷#· #· •˝≤XË’ Ù˝À $XÊ˝≤ dü‡eTq•Ù˝≤' ˆ
eT<Û´ä y˚T Hê]ÃcÕ Ec˛º <Û÷ä eTsêJ ]yê-q\' ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTyÓ÷#· ` #· ` •˝≤' ` XË\’ ' ` $XÊ˝≤' ` düeTq•Ù˝≤' `
eT<Û´ä y˚Tq ` n]ÃcÕ ` Ewü'º ` <Û÷ä eTsêJ' ` Çe ` nq\' ˆˆ
12 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` XË\’ ' düeTq•Ù˝≤' $XÊ˝≤' •˝≤' eT<Û´ä y˚Tq n]ÃcÕ Ewü'º
nq\' <Û÷ä eTsêJ' Çe eTTyÓ÷#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (dü') XË\’ ' R (Ä) eTùV≤+Á<ä|sü «¡ ‘·eTT, düeTq•Ù˝≤' R eTDÏ
•\\‘√ ≈£L&çq{Ï,º $XÊ˝≤' •˝≤' R ô|<ä› ô|<ä› •\\qT, eT<Û´ä y˚Tq n]ÃcÕ Ewü'º R
q&ÉTeT C≤«\\T ø£*–q{Ϻ, nq\' R n–ï, <Ûä÷eTsêJ' Çe R <Ûä÷eT
düeTT<ëj·TeTT\qT e˝…, eTTyÓ÷#· R yÓ&\É Á>∑≈î£ ÿ#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
uÛÑ÷wüDeTT :` eT<Û´ä eTTq >∑\ C≤«\j˚T, bı>∑qT yÓ<õä eTTàqT. bÕs¡Ù«eTTq C≤«\
j·TTqï|ü&ÉT, <Û÷ä eTeTT yÓ\Te&É<Tä .
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ªªeT<Û´ä y˚Tq n]ÃcÕ Ewü'º μμ nq>± eT<Û´ä eTC≤«\‘√ ì+&çq~.
yÓTT‘·eÔ TT n–ïC≤«\\T @&ÉT. n–ï<˚e⁄&ÉT dü|õÔü VüQ«&ÉT. ø±∞, ø£sê∞, $düTŒ¤*+–˙,
<Û÷ä ÁeTesêí, $X¯«s¡T∫', ˝ÀVæ≤‘ê, eTH√»yê nqT dü|HÔü êeTeTT\T >∑\$. Ç+<äT
eT<Û´ä eTC≤«\≈£î <Û÷ä ÁeTes¡í j·Tì ù|s¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø±[, ø£sê[, $düTŒ¤*+–ì, <Û÷ä ÁeTes¡,í $X¯«s¡T∫, ˝ÀVæ≤‘·, eTH√»e
j·TqT dü|üÔHêeTeTT\T >∑\ dü|üÔõVü≤«\˝À, q&ç$T<Ó’q <Ûä÷ÁeTC≤«\‘√ ≈£L&çq
n–ïqT+&ç, bı>∑\ es¡Tdü\T ãj·T\TyÓ&\É T q≥T¢, Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ø£<*ä +#·T≥#˚
Ä eTùV≤+Á<ä|sü «¡ ‘·eTTqT+&ç, eTDÏ•\ eTTqï>∑T |ü#÷ ì >¬ ]’ ø£<ëÛ ‘·Te⁄\T, q\¢ì
•\\T ãj·T\TyÓ&˝É q… T.
XÀ¢ˆˆ –]D≤ |”&´É e÷H˚q |”&´É e÷Hêì düs«¡ ‘·' ˆ
>∑TVü‰$cÕºì uÛ÷Ñ ‘êì $H˚<Tä ]«ø£è‘Ó'’ dü«s¬ '’ ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` –]D≤ ` |”&´É e÷H˚q ` |”&´É e÷Hêì ` düs«¡ ‘·' ` >∑TVü‰$cÕºì `
uÛ÷Ñ ‘êì ` $H˚<Tä ' ` $ø£è‘Ó'’ ` dü«s¬ '’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |”&´É e÷H˚q, (‘˚q) –]D≤, düs«¡ ‘·', |”&´É e÷Hêì, >∑TVü‰$cÕºì,
uÛ÷Ñ ‘êì, $ø£è‘Ó'’ , dü«s¬ '’ , $H˚<Tä '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |”&´É e÷H˚q (‘˚q) –]D≤ R |”&+ç |üã&ÉT#·Tqï Ä |üs«¡ ‘·eTT#˚,
düs¡«‘·' R nìï eT÷\\j·T+<äTqT, |”&É´e÷Hêì R |”&ç+|üã&ÉT#·Tqï{Ϻ—
>∑TVü‰$cÕºì R >∑TVü≤\˝À|ü\ qTqï{Ï,º uÛ÷Ñ ‘êì R uÛ÷Ñ ‘·eTT\T, $ø£è‘Ó'’ dü«s¬ '’ R
$ø£è‘·eTT˝…q’ <Û«ä qT\‘√, $H˚<Tä ' R ÄÁø√•+∫q$.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 13
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªã*Hêμ≈£î ã<äT\T>±, ªªVü≤]D≤μμ j·Tì bÕsƒê+‘·s¡eTT. nq>±
ø£|eæ s¡Tì#˚‘,· ªªuÛ÷Ñ ‘êìμμ nqT |ü<eä TTq≈£î ã<äT\T>±, ªªdü‘êÔ «ìμμ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
nq>± ÁbÕDT\T nì ns¡eú TT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ª$ø£è‘Ó'’ μ R <Óq’ ´e´+»ø£eTT˝…q’ {Ï,º dü«s¡eTT\#˚.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |üs«¡ ‘·eT≥T¢ |”&+ç |üã&É>±, n+<ä* >∑TVü≤\˝Àì $$<Ûeä TT˝…q’
ÁbÕDT\T, |ü+#·uÛÑ÷‘·eTT\TqT, u≤<ÛäH=+~qyÓ’, $ø£è‘·eTT˝…’q dü«s¡eTT\‘√,
$TøÏÿ*>±, |òTü Àwüô|f…qº T.
XÀ¢ˆˆ dü eTVü‰dü‘Ô· «düHêï<ä' XË\’ |”&Üì$T‘·»Ô ' ˆ
|üè~∏M+ |üPs¡j÷· e÷dü ~X¯XÀÃ|üeHêì #· ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eTVü‰dü‘Ô· «düHêï<ä' ` XË\’ |”&Üì$T‘·»Ô ' ` |üè~∏M+ `
|üPs¡j÷· e÷dü ` ~X¯' ` #· ` ñ|üeHêì ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` XË\’ |”&Üì$T‘·»Ô ' dü' eTVü‰dü‘·Ô «düHêï<ä', |üè~∏M+, ~X¯Xï ,
ñ|üeHêì #·, |üPs¡j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` XË\’ |”&Üì$T‘·»Ô ' R |üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ |”&qÉ eTTe\q »ì+∫q{Ï,º
dü' eTVü‰dü‘·Ô «düHêï<ä' R Ä eTVü‰dü‘·«eTT\ ÄÁø√X¯eTT, |üè~∏M+ R
uÛÑ÷eT+&É\eTTqT, ~X¯X¯Ã R (düeTdüÔ) ~≈£îÿ\qT, ñ|üeHêì #· R (nìï)
ñ<ë´qeqeTT\qT, |üPs¡j÷· e÷dü R ì+|æy#’Ó qÓ T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªeTVü‰dü‘Ô· «düHêï<ä'μ ` ªeTVü‰Hé dü‘Ô· «düHêï<ä'μ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` eTVü‰dü‘êÔ «' R eTVü‰uÛ÷Ñ ‘ê'
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` eTVü‰dü‘êÔ «' R eTVü‰»+‘·Te⁄\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |üs«¡ ‘·|&” qÉ eTTe\q >∑*–q{Ϻ uÛ÷Ñ ‘·eTT\jÓTTø£ÿ |òTü ÀwüeTT,
uÛÑ÷$T n+‘·j·TTqT ì+&ç düø£\~≈£îÿ\j·T+<äTqT, ñ<ë´qeqeTT\j·T+<äTqT,
yê´|æ+#ÓqT.
14 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ •s√_Û' |üè<∏Tä _Û dü‡sêŒ e´ø£dÔ «ü dæøÔ \£ ø£å D…'Æ ˆ
eeT+‘·' bÕeø£+ |òTü Às¡+ <ä<+ä X¯ós¡X› H¯ ’Ó •Ù˝≤' ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` •s√_Û' ` |üè<∏Tä _Û' ` düsêŒ' ` e´ø£dÔ «ü dæøÔ \£ ø£å D…'Æ ` eeT+‘·' `
bÕeø£+ ` |òTü Às¡+ ` <ä<+ä X¯ó' ` <äXH¯ '’Ó ` •˝≤' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düsêŒ' e´ø£dÔ «ü dæøÔ \£ ø£å D…'Æ |üè<∏Tä _Û' •s√_Û' |òTü Às¡+ bÕeø£+
eeT+‘·', <äXH¯ '’Ó •˝≤' <ä<+ä X¯ó'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düsêŒ' R (Ä |üs«¡ ‘·eTTq+<ä*) düsŒ¡ eTT\T, e´ø£dÔ «ü dæøÔ \£ ø£å D…'Æ R
ø£qã&ÉT#·Tqï dü«dæøÔ ∫£ Vü≤ïeTT\T>∑\, |üè<∏Tä _Û' •s√_Û' R $XÊ\yÓTqÆ |ü&>É \∑ #˚,
|òüTÀs¡+ bÕeø£+ eeT+‘·' R ;Ûø£s¡yÓTÆq n–ïì Á>∑≈£îÿ#·TqïyÓ’, <äX¯HÓ’'R (‘·eT)
ø√s¡\#˚, •˝≤' R (Ä ø=+&É\MT~) sê‹ã+&É\qT, <ä<+ä X¯ó' R ø±≥T y˚ôdqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü«dæøÔ '£ R |ü&>É ô∑ |q’ Tqï q\¢ì sπ K, <ä<+ä X¯ó' R ‘·eT |”&#É ˚ ø£*–q
ø√|üeTTe\q ø£s∫¡ qeì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` dü«dæøÔ £ eTq>±, bÕeTT |ü&>É ô∑ |’ ø£qã&Ó&ç ns¡#Δ +· Á<ëø±s¡eTT‘√
qT+&ÉT >∑Ts¡T.Ô
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü«dæøÔ ∫£ Vü≤ïeTT\‘√ >∑÷&çq ‘·eT ô|<ä› |ü&>É \∑ ‘√ ì|ü\qT Á>∑≈î£ ÿ#·T,
düsŒ¡ eTT\T ‘·eT ø√s¡\#˚ •\\qT >±&ÛeÉ TT>± ø£]#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êdüÔ<ë dü$ôw’ s¡›cÕº' ≈£î|æ‘Ó’ôdÔÌs¡àVü‰•˝≤' ˆ
»»«\T' bÕeø√B›bÕÔ' __Û<Tä X¯Ã düV≤ü Ádü<ëÛ ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê' ` ‘·<ë ` dü$ôw'’ ` <äcÕº' ` ≈£î|æ‘'’Ó ` ‘Ó'’ ` eTVü‰•˝≤' `
»»«\T', bÕeø√B›bÕÔ' ` __Û<Tä ' ` #· ` düV≤ü Ádü<ëÛ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü$ôw'’ ≈£î|æ‘'’Ó ‘Ó'’ <äcÕº', ‘ê' eTVü‰•˝≤', bÕeø√B›bÕÔ',
»»«\T'— düV≤ü Ádü<ëÛ __Û<Tä X¯Ã.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü$ôw’' R $wüeTT‘√ >∑÷&çq{Ϻj·TTqT, ≈£î|æ‘Ó’' R Áø√<ÛäeTT
H=+~j·TTqï$j·TT q>∑T, ‘Ó'’ R Ä düsŒ¡ eTT\#˚, <äcÕº' R ø±≥T y˚jT· ã&çq{Ï—º ‘ê'
eTVü‰•˝≤' R Ä |üs¡«‘·eTTq+<ä* eTVü‰•\\T, bÕeø√B›bÕÔ' R n–ï#˚
s¡>∑T˝§ÿ\Œã&çqyÓ’, »»«\T' R Á|ü»«*+∫q$. düVü≤Ádü<Ûë R y˚sTTeTTø£ÿ\T>±,
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 15
__Û<Tä X¯Ã R Áã<ä˝› ’… b˛sTTq$ ≈£L&ÉqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä $wüdsü Œ¡ eTT\#˚ ø£sT¡ eã&çq Ä •\\T s¡>T∑ \Tø=ì eT+&ÓqT.
eTiÏjT· TqT n$, y˚sTT ‘·Tqø£\T>± ∫ÛqïeTT ˝…q’ $ >∑÷&ÉqT.
XÀ¢ˆˆ j·÷ì #Íwü<CäÛ ≤˝≤ì ‘·dàæ Hé C≤‘êì |üs«¡ ‘˚ ˆ
$wü|÷üò ïq´|æ Hê>±Hê+ q X‚≈î£ X¯Ù$T‘·T+ $wüyTé ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷ì ` #· ` Wwü<CäÛ ≤˝≤ì ` ‘·dàæ Hé ` C≤‘êì ` |üs«¡ ‘˚ `
$wü|÷üò ïì ` n|æ ` Hê>±Hê+ ` q ` X‚≈î£ ' ` X¯$T‘·T+ ` $wüyTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·dàæ Hé |üs«¡ ‘˚ C≤‘êì Wwü<CäÛ ≤˝≤ì j·÷ì (dü+‹) (‘êì)
$wü|÷üò ïì n|æ, Hê>±Hê+ $wü+ X¯$T‘·T+ q X‚≈î£ '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·dæàHé |üs¡«‘˚ R Ä eTùV≤+Á<ä|üs¡«‘·eTTq+<äT, C≤‘êì R
yÓTT\∫q{Ï,º j·÷ì Wwü<CäÛ ≤˝≤ì (dü+‹) R @ jÓ÷wü<TäÛ \ düeT÷Vü≤eTT\Tqïy√
(‘êì R n$) $wü|÷üò ïì n|æ R $wüd+ü Vü‰s¡øe£ TT˝…q’ |üŒ{ÏøìÏ , Hê>±Hê+ $wü+ R
Ä düsŒ¡ eTT\ $wüeTTqT, X¯$T‘·T+ R Vü≤]+#·T≥≈£î, q X‚≈î£ ' R düeTs¡eú TT\T
>±ø£b˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä ø=+&ÉjT· +<äT |ü⁄{Ïqº jÓ÷wü<TäÛ \ düeT÷Vü≤eTT\˝À mìïjÓ÷
$wüdü+Vü‰s¡ø£eTT˝…’q$ ñqï|üŒ{ÏøÏì, n$ Ä düs¡ŒeTT\ $wüeTTqT b˛>=≥º˝Òø£
b˛sTTq$.
XÀ¢ˆˆ _Û<ä´‘˚-j·T+ –] s¡÷“¤‘’Ó ]‹ eT‘ê« ‘·|dü «æ q' ˆ
Á‘·kÕÔ $<ë´<Ûsä ê dükÔ Õà<äT‘˚Œ‘·T' Åd>Ô” D∑ Æ… dü‡Vü≤ ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` _Û<´ä ‘˚ ` nj·T+ ` –]' ` uÛ÷Ñ ‘Ó'’ ` Ç‹ ` eT‘ê« ` ‘·|dü «æ q' `
Á‘·kÕÔ' ` $<ë´<Ûsä ê' ` ‘·kÕà‘Y ` ñ‘˚Œ‘·T' ` Åd>Ô” D ∑ 'Æ… ` düV≤ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` uÛ÷Ñ ‘Ó'’ nj·T+ –]' _Û<´ä ‘˚ Ç‹ eT‘ê« ‘·|dü «æ q' $<ë´<Ûsä ê'
‘·kÕà‘Y Åd>Ô” D
∑ 'Æ… düV≤ü ñ‘˚Œ‘·T'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` uÛ÷Ñ ‘Ó'’ R (n#·Ã{Ï) uÛ÷Ñ ‘·eTT\#˚, nj·T+ –]' R á |üs«¡ ‘·eTT,
_Û<ä´‘˚ R Áã<ä›\Tø=≥ºã&ÉT#·Tqï~, Ç‹ eT‘ê« R nì ‘·\+∫, ‘·|üdæ«q'
$<ë´<Ûsä ê' R ne÷j·T≈£î˝…q’ $<ë´<Ûsä T¡ \T, Á‘·kÕÔ' R ;Û‹ì bı+~qyê¬s—’ Åd>Ô” D∑ dÆ… ‡ü Vü≤
R ‘·eT uÛ≤s¡´\‘√>∑\dæ, ‘·kÕà‘Y R Ä |üs¡«‘·eTTqT+&ç, ñ‘˚Œ‘·T' R
(Äø£düeTTq¬ø–]b˛sTT].)
16 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` uÛ÷Ñ ‘Ó'’ R ÁãVü≤às¡ø'å£ Á|üuèÑÛ ‹ eTVü‰uÛ÷Ñ ‘·eTT\#˚,
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` uÛ÷Ñ ‘Ó'’ R (uÛTÑ $ ñ‘Ó'’ yê´ô|'ÌÔ ) nq>± uÛ÷Ñ $Tj·T+<äT+&Ó&ç
<˚e$X‚weü TT\#˚.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` uÛÑ÷‘Ó’' R |üè~∏yê´~ |ü+#·eTVü‰uÛÑ÷‘·eTT\‘√, (ø£\dæ,
Áã<ä›\>∑T#·Tqï~.)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛ÷Ñ ‘·eTT\#˚ á –] |ü>T∑ \>=≥ºã&ÉT#·Tqï<äì ‘·\∫, $<ë´<Ûsä T¡ \T
‘·eT uÛ≤s¡´\‘√ >∑÷&É, Ä |üs«¡ ‘·eTTqT+&ç Äø£deü TTq ø¬ >∑d]æ .
XÀ¢ˆˆ bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘+· Væ≤‘ê« ôV≤’ eT e÷düeuÛ≤»qyéT ˆ
bÕÁ‘êDÏ #· eTVü‰sêΩDÏ ø£sø¡ ±+X¯Ã Væ≤s¡Dàj·÷Hé ˆˆ 23
XÀ¢ˆˆ ˝ÒV‰ü ´qT#êe#êq“¤ø±å ´Hé e÷+kÕì $$<Ûëì #· ˆ
Äs¡¸u≤Û DÏ #· #·sêàDÏ K&ÜZ+X¯Ã ø£qø£‘‡· s¡÷Hé ˆˆ 24
XÀ¢ˆˆ ø£è‘·ø+£ sƒ>¡ T∑ D≤' ø°uå ≤ s¡øeÔ£ ÷˝≤´qT˝Ò|Hü ê' ˆ
s¡ø±Ôø±å ' |ü⁄wüÿsêøå±X¯Ã >∑>q∑ + Á|ü‹ù|~πs ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘+· ` Væ≤‘ê« ` ôV≤’ eTyéT ` ÄdüeuÛ≤»qyéT ` bÕÁ‘êDÏ
` #· ` eTVü‰sêΩDÏ ` ø£sø¡ ±Hé ` #· ` Væ≤s¡Dàj·÷Hé ˆˆ ˝ÒV‰ü ´Hé ` ñ#êÃe#êHé `
uÛøÑ ±å ´Hé ` e÷+kÕì ` $$<Ûëì ` #· ` Äs¡¸u≤Û DÏ ` #· ` #·sêàDÏ ` K&ÜZHé ` #· `
ø£qø£‘‡· s¡÷Hé ˆˆ ø£è‘·ø+£ sƒ>¡ T∑ D≤' ` ø°uå ≤' ` s¡øeÔ£ ÷˝≤´qT˝Ò|Hü ê' ` s¡ø±Ôø±å ' `
|ü⁄wüÿsêøå±' ` #· ` >∑>q∑ + ` Á|ü‹ù|~πs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘+· ôV≤’ eTyéT ÄdüeuÛ≤»q+, eTVü‰sêΩDÏ bÕÁ‘êDÏ
#·, Væ≤s¡Dàj·÷Hé ø£sø¡ ±+X¯Ã, ñ#êÃe#êHé ˝ÒV‰ü ´Hé, uÛøÑ ±å ´Hé, $$<Ûëì e÷+kÕì #·,
Äs¡¸u≤Û DÏ #·sêàDÏ #·, ø£qø£‘‡· s¡÷Hé K&ÜZHé #· Væ≤‘ê«, ø£è‘·ø+£ sƒ>¡ T∑ D≤', ø°uå ≤',
s¡øeÔ£ ÷˝≤´qT˝Ò|Hü ê', s¡ø±Ôø±å ', |ü⁄wüÿsêøå±' #· (dü+‘·') >∑>q∑ +, Á|ü‹ù|~πs.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘+· R bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äTqï{Ï,º ôV≤’ eTyéT ÄdüeuÛ≤»q+
R ã+>±s¡T eT<ä´bÕÁ‘·qT, eTVü‰sΩêDÏ bÕÁ‘êDÏ #· R $TøÏÿ* $\TyÓq’ bÕÁ‘·\qT,
Væ≤s¡Dàj·÷Hé ø£sø¡ ±+X¯Ã R ã+>±s¡T ø£\X¯eTT\qT, ñ#êÃe#êHé R $$<Ûeä TT˝…q’ ,
˝ÒV‰ü ´Hé R ˝ÒV≤ü ´eTT\qT, uÛøÑ ±å ´Hé R |æ+&çe+≥\qT, $$<Ûëì e÷+kÕì #· R
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 17
|ü\T$<Ûeä TT\>∑T e÷+kÕVü‰s¡eTT\qT, Äs¡¸u≤Û DÏ #·sêàDÏ #· R eèwüu#ÑÛ s· à¡ eTT‘√
ì]à+|üã&çq &Ü\T\qT, ø£qø£‘·‡s¡÷Hé K&ÜZ+ X¯Ã R ã+>±s¡T |æ&ÉT\T>∑\
K&ÉeZ TT\qT, Væ≤‘ê« R $&ç∫ô|{Ï,º ø£è‘·ø+£ sƒ>¡ T∑ D≤' R ø£+sƒV¡ ‰ü s¡eTT\qT <Û]ä +∫q
yês¡TqT, ø°uå ≤' R eT‹Ô*¢ j·TTqïyês¡TqT, s¡øeÔ£ ÷˝≤´qT˝Ò|Hü ê' R mi¿ì >∑+<Ûeä TTqT
e÷*ø£\qT <Û]ä +∫qyês¡TqT, s¡ø±Ôø±å ' R mi¿ì ø£qTï\T >∑\yês¡TqT, |ü⁄wüÿsêøå±'
#· R ‘êeTs¡ |ü⁄wüŒeTT\e˝…, $XÊ\yÓTÆq H˚Á‘·eTT\T ø£*–j·TTqïyês¡T q>∑T
$<ë´<Ûsä T¡ \T, >∑>q∑ + Á|ü‹ù|~πs R Äø£deü TTqT #˚sT¡ ø=ì].
$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ø£è‘·ø+£ sƒ>¡ T∑ D≤' R yÓ\&¢ +ç ∫q ø£+sƒd¡ «ü s¡eTT >∑\yês¡TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä $<ë´<Ûsä T¡ \T, bÕqXÊ\j·T+<ä* dü«s¡í bÕÁ‘·\qT, $TøÏÿ* $\TyÓq’
Ç‘·s¡ bÕÁ‘·\qT, $$<Ûeä TT˝…q’ ˝ÒV≤ü ´eTT\qT, uÛøÑ å£ ´eTT\qT, e÷+düeTT\H˚>±ø£,
‘·eT &Ü\T\qT, ã+>±s¡T |æ&TÉ \T>∑\ K&ÉeZ TT\qT mø£ÿ&ç$ nø£ÿ&É $&ç∫ô|{Ï,º
eT+∫ ø£+sƒV¡ ‰ü s¡eTT\qT, mi¿ì >∑+<Ûeä ÷˝≤´<äT\qT <Û]ä +∫ j·TTqï{Ϻ yês¡+<äsT¡ qT
eT<ä´bÕqeTT#˚ mi¿ã&çq $XÊ\ H˚Á‘·eTT\‘√ MT~øÏ m>∑dæ Äø±X¯eTTqT #˚sT¡ ø=ì].
XÀ¢ˆˆ Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡ øπ j·T÷s¡ bÕ]Vü‰s¡´<Ûsä ê ÅdÔæ‡j·T' ˆ
$dæà‘ê dü‡dæà‘êdüdÔ Tü ú sêø±X‚ s¡eTD…Æ dü‡Vü≤ ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡øπ j·T÷s¡bÕ]Vü‰s¡´<Ûsä ê' ` Ådj Ôæ T· ' ` $dæà‘ê' ` düdàæ ‘ê'
` ‘·dTü 'ú ` Äø±X‚ ` s¡eTD…'Æ ` düV≤ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡ øπ j·T÷s¡ bÕ]Vü‰s¡´<Ûsä ê' Ådj Ôæ T· ' s¡eTD…Æ dü‡Vü≤
Äø±X‚ $dæà‘ê' düdàæ ‘ê' ‘·dTü 'ú .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü‰s¡ R Vü‰s¡eTT\qT, q÷|ü⁄s¡ R n+<Ó\qT, πøj·T÷s¡ R
(n+>∑<eä TT\qT) uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô qT, bÕ]Vü‰s¡´ R ø£+ø£DeTT\qT, <Ûsä ê' R <Û]ä +∫
j·TTqï{Ï,º ÅdjÔæ T· ' R $<ë´<Ûsä Å¡ d\Ô” T, s¡eTD…dÆ ‡ü Vü≤ R ‘·eT Á|æjT· T\‘√>∑÷&ç, Äø±X‚
R >∑>∑qeTTq+<äT, $dæà‘ê' R $düàj·TeTT H=+<äT#·Tqïyês¡TqT, düdæà‘ê' R
∫s¡Tqe⁄«‘√ >∑÷&çqyês¡T q>∑T#·T, ‘·dTü 'ú R ì\∫j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£+sƒV¡ ‰ü s¡eTT\qT, n+<Ó\qT, uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô qT, eTTs¡T>∑T\qT <Û]ä +∫q
$<ë´<Ûsä e¡ ì‘·\T, $düàj·TeTT H=+~, ∫s¡Tq>∑e⁄>∑\ yÓ÷eTT‘√, ‘·eT uÛsÑ \Ô¡ ‘√
>∑\dæ, Äø±X¯eTTq ì*∫].
18 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ <äsÙ¡ j·T+‘√ eTVü‰$<ë´+ $<ë´<Ûsä e¡ TVü≤s¡¸jT· ' ˆ
düV≤æ ‘ê düdÔ Tü sú êø±X‚ Møå±+#·Á≈£îX¯Ã |üs«¡ ‘·yTé ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äsÙ¡ j·T+‘·' ` eTVü‰$<ë´+ ` $<ë´<Ûsä e¡ TVü≤s¡¸jT· ' ` düV≤æ ‘ê' `
‘·dTü 'ú ` Äø±X‚ ` Møå±+#·Á≈£î' ` #· ` |üs«¡ ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $<ë´<Ûsä e¡ TVü≤s¡¸jT· ' eTVü‰$<ë´+ <äsÙ¡ j·T+‘·' Äø±X‚, düV≤æ ‘ê'
‘·dTü 'ú |üs«¡ ‘·+ Møå±+#·Á≈£îX¯Ã.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $<ë´<Ûsä ¡ eTVü≤s¡¸jT· ' R eTVü‰ãTTwüß\ e+{Ï j·÷ $<ë´<Ûsä T¡ \T,
eTVü‰$<ë´+ R nDÏe÷~ jÓ÷>∑$<ä´qT, <äsÙ¡ j·T+‘·' R Á|ü<]ä Ù+#·T #·Tqïyê¬s,’
düV≤æ ‘ê' R ‘êyÓT\¢sT¡ qT >∑\dæ, Äø±X‚ ‘·dTü 'ú R Äø±X¯eTTq+<äT ì\∫b˛sTT],
|üs«¡ ‘·+ R Ä eTùV≤+Á<ä|sü «¡ ‘·eTTqT, Møå±+#·Á≈£îX¯Ã R $+‘·>± #·÷#·T#·T+&ç].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` eTVü‰$<ë´+ R ìs¡e\+ãq dæ‹ú s¡÷|üyTÓ qÆ dü«X¯øìÔÏ .
>√$+<äsêJj·TeTT :` eTVü‰$<ë´+ R nDÏe÷~ nwüº eTVü‰dæ~Δ s¡÷|üyTÓ qÆ $<ä´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä $<ë´<Ûsä T¡ \T, ‘·eT jÓ÷>∑$<ä´qT, ñ|üj÷Ó –+∫ Äø£deü TTq+
<=ø£ #√≥≈£î #˚], j·÷ |üs«¡ ‘·eTTqT ‹\øÏ+#·T #·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ X¯óÁX¯óe⁄X¯Ã ‘·<ë X¯ãe› Tèw”D≤+ uÛ≤$‘ê‘·àHêyéT ˆ
#ês¡D≤Hê+ #· dæ<ëΔHê+ dæ‘ú êHê+ $eT˝Ò-eT“πs ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óÁX¯óe⁄' ` #· ` ‘·<ë`X¯ã›+`ãTTw”D≤+` uÛ≤$‘ê‘·àHêyéT`
#ês¡D≤Hê+ ` #· ` dæ<ëΔHê+ ` dæ‘ú êHê+ ` $eT˝Ò ` n+ãπs ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` $eT˝Ò n+ãπs dæ‘ú êHê+ uÛ≤$‘ê‘·àHêyéT ãTTw”D≤+ #ês¡D≤Hê+
dæ<ëΔHê+ #· X¯ãy› Té X¯óÁX¯óe⁄'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $eT˝Ò n+ãπs R ìs¡à\yÓTqÆ Äø±X¯eTTq+<äT, dæ‘ú êHê+ R
ñqï{Ï,º uÛ≤$‘ê‘·àHêyéT ãTTw”D≤+ R Ä‘·à C„≤q dü+|üqTï\>∑T eTVü≤s¡T¸\ jÓTTø£ÿj·TT,
#ês¡D≤Hê+ R #ês¡DT\ jÓTTø£ÿj·TT, dæ<ëΔHê+ R dæ<Tä \Δ jÓTTø£ÿj·TT, X¯ã+› R
|ü\T≈£î\qT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, X¯óÁX¯óe⁄' #· R $ì](≈£L&ÉqT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ìs¡à\yÓTqÆ Äø±X¯eTTq+ <äT+&ç, Ä‘·àìcÕ˜|sü T¡ ˝…q’ eTTqT\jÓTTø£ÿj·TT,
dæ<Tä \Δ jÓTTø£ÿj·TT, #ês¡DT\ jÓTTø£ÿj·TT, e#·qeTT\qT á Ø‹>∑ $ìj·TT+&ç].
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 19
XÀ¢ˆˆ @wü |üs«¡ ‘·d+ü ø±XÀ Vü≤qTe÷Hé e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆ
‹rs¡¸‹ eTVü‰y˚>'∑ düeTTÁ<ä+ eTø£sê\j·TyéT ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @wü' ` |üs«¡ ‘·d+ü ø±X¯' ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ` ‹rs¡¸‹
` eTVü‰y˚>'∑ ` düeTTÁ<ä+ ` eTø£sê\j·TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰y˚>'∑ e÷s¡T‘ê‘·à»' |üs«¡ ‘·d+ü ø±X¯' @wü' Vü≤qTe÷Hé
eTø£sê\j·T+ düeTTÁ<ä+ ‹rs¡¸‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰y˚>'∑ R n$T‘·yTÓ qÆ y˚>e∑ TT >∑\ yê&ÉTqT, e÷s¡T‘ê‘·à»' R
yêj·TT<˚e⁄ì |ü⁄Á‘·T&ÉTqT, |üs«¡ ‘·d+ü ø±X¯' R |üs«¡ ‘·eTTqT uÀ*j·TTqï yê&ÉTqT
n>∑T, @wü' Vü≤qTe÷Hé R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, eTø£sê\j·T+ düeTTÁ<ä+ R »\
»+‘·Te⁄\#˚ ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ kÕ>∑se¡ TTqT, ‹rs¡¸‹ R \+|òTæ +|ü >√s¡T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üs«¡ ‘·eTTe+{Ï y˚TqT>∑\, á yêj·TTq+<äqT&ÉT, eTVü‰y˚>e∑ TT‘√,
eTø£se¡ TT\#˚ ;Ûøs£ y¡ TÓ j
Æ T· Tqï, j·÷ kÕ>∑se¡ TTqT <ë≥ >√s¡T#·THêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ sêe÷s¡+ú yêqsês¡+ú #· ∫ø°s¸¡ Hé ø£sà¡ <äTwüÿs¡yTé ˆ
düeTTÁ<äd´ü |üs+¡ bÕs¡+ <äTÁcÕŒ|ü+ ÁbÕ|ü⁄$Ô T#·Ã‹¤ ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêe÷s¡+ú ` yêqsês¡+ú ` #· ` ∫ø°s¸¡ Hé ` ø£sà¡ ` <äTwüÿs¡yTé `
düeTTÁ<äd´ü ` |üs+¡ ` bÕs¡+ ` <äTÁcÕŒ|ü+ ` ÁbÕ|ü⁄yÔ Té ` Ç#·Ã‹¤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêe÷s¡+ú yêqsês¡+ú #· <äTwüÿs¡yTé ø£sà¡ ∫ø°s¸¡ H,é düeTTÁ<äd´ü
<äTÁcÕŒ|ü+ |üs+¡ bÕs¡+ ÁbÕ|ü⁄yÔ Té Ç#·Ã‹¤ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêe÷s¡+ú R lsêeTTì ø=i≈£îqT, yêqsês¡+ú #· R yêqs¡T\
ø=s¡≈î£ qT, <äTwüÿs¡+ ø£sà¡ R ø£]qƒ yÓTqÆ ø±s¡´eTTqT, ∫ø°s¸¡ Hé R #˚jT· >√]qyê&Ó,’
<äTÁcÕŒ|ü+ R #˚sT¡ ≥≈£î ø£wyºü TÓ qÆ , düeTTÁ<äd´ü |üs+¡ bÕs¡+ R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ
Äe*jÓTT&ÉTq¶ T, ÁbÕ|ü⁄yÔ Té Ç#·Ã‹¤ R #˚s¡ >√s¡T#·THêï&ÉT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` yêqsês¡+ú R sêeTø±s¡´eTTq+<äT yêqs¡T\T n‘ê´dü≈î£ ˝Ô ’…
j·TT+&ÉT≥#˚, düeTTÁ<ä\+|òüTqeTT yêqs¡T\≈£î dü+‘√wüeTT ø£*–+#·Tq<˚ j·Tì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üsT¡ \ ø£kÕ<Û´ä yÓTqÆ , á <äTwüÿs¡ ø±s¡´eTTqT #˚jT· ã÷ì lsêeTTì
20 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ø=i≈£îqT, yêqs¡T\ ø=i≈£îqT, á‘·&TÉ düeTTÁ<äeTT jÓTTø£ÿ, Äe* jÓTT&ÉTq¶ ≈£î
#˚s>¡ √s¡T#·THêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ $<ë´<Ûsä êÁX¯óÙ‘ê« e#·ùdcÔ Õ+ eTVü‰‘·àHêyéT ˆ
‘·eTÁ|üyT˚ j·T+ <ä<èä X¯ó' |üs«¡ ‘˚ yêqs¡s¸¡ uyÑÛ Té ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` $<ë´<Ûsä ê' ` ÁX¯ó‘ê« ` e#·' ` ‘˚cÕ+ ` eTVü‰‘·àHêyéT `
‘·yTé ` nÁ|üyT˚ j·T+ ` <ä<èä X¯ó' ` |üs«¡ ‘˚ ` yêqs¡s¸¡ uyÑÛ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç‹ ‘˚cÕ+ eTVü‰‘·àHê+ e#·' ÁX¯ó‘ê«, $<ë´<Ûsä ê' |üs«¡ ‘˚ ‘·yTé
nÁ|üyT˚ j·T+ yêqs¡s¸¡ uyÑÛ Té <ä<èä X¯ó'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ R á $<Ûeä TT>± (|ü*øÏq), ‘˚cÕ+ eTVü‰‘·àHê+ R Ä
eTVü‰‘·Tà\jÓTTø£ÿ, e#·' R e#·qeTT(\)qT, ÁX¯ó‘ê« R $ì, $<ë´<Ûsä ê' R Ä
$<ë´<Ûsä T¡ \T, |üs«¡ ‘˚ R Ä |üs«¡ ‘·eTTq+<äT, nÁ|üyT˚ j·T+ R n|ü]$T‘· X¯Øs¡eTT
ø£*–q{Ï,º ‘·+ yêqs¡s¸¡ uyÑÛ Té R Ä yêqs¡ÁX‚wßü ì˜ , <ä<èä X¯ó' R #·÷∫].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä eTVü‰‘·Tà\T |ü*øÏq e#·qeTT\qT $ì, $<ë´<Ûäs¡T\T, Ä
|üs«¡ ‘·eTTô|’ eTVü‰ø±j·TT&Óq’ Vü≤qTeT+‘·Tì >±+∫].
XÀ¢ˆˆ <äT<ÛTä y˚ #· dü s√e÷DÏ #·ø+£ ù| #ê#·˝À|üeT' ˆ
qHê<ä düTeTVü‰Hê<ä+ düTeTVü‰ìe ‘√j·T<ä' ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äT<ÛTä y˚ ` #· ` dü' ` s√e÷DÏ ` #·ø+£ ù| ` #· ` n#·˝À|üeT' `
qHê<ä ` düTeTVü‰Hê<ä+ ` düTeTVü‰Hé ` Çe ` ‘√j·T<ä' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' s√e÷DÏ <äT<ÛTä y˚, n#·˝À|üeT' (dü') #·ø+£ ù| #·. düTeTVü‰Hé
‘√j·T<ä' Çe düTeTVü‰Hê<ä+ qHê<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, s√e÷DÏ R X¯Øs¡eTT ô|’ >∑\ s√eTeTT\qT,
<äT<ÛTä y˚ R $~˝…ÃqT, n#·˝À|üeT' R |üs«¡ ‘·eTTe˝… qTqï j·÷‘·&TÉ , #·ø+£ ù| #· R
ø£+|æ+#ÓqT. düTeTVü‰Hé ‘√j·T<ä' Çe R >=|üŒ<Óq’ y˚T|òTü eTTe˝…, düTeTVü‰Hê<ä+ R
>=|üŒ<Û«ä ì ø£\TZq≥T¢>±, qHê<ä (#·) R >∑]+® #ÓqT ≈£L&É.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üs«¡ ‘· dü<èä X¯ó&Óq’ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n|ü&ÉT ‘·q s√eTeTT\qT
$~˝…ÃqT. n≥T ì≥T q÷¬>qT. >=|üŒ<Óq’ y˚T|òTü eTTe˝…, ô|<ä<› «äÛ ì ø£\T>∑Tq≥T¢>±
>∑]+® #ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 21
XÀ¢ˆˆ ÄqT|üPsπ « ´D eè‘·+Ô #· ˝≤+>∑÷\+ s√eT_ەÑ·yTé ˆ
ñ‘·Œ‹wü´Hé $∫πø|å ü |üøsåÏ ê» Çy√s¡>y∑ Té ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÄqT|üPsπ « ´D ` eè‘·+Ô ` #· ` ˝≤+>∑÷\+ ` s√eT_Û' ` ∫‘·yTé
ñ‘·Œ‹wü´Hé ` $∫πø|å ü ` |üøsåÏ ê»' ` Çe ` ñs¡>y∑ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñ‘·Œ‹wü´Hé dü', ÄqT|üPπs«´D eè‘·Ô+, s√eT_Û' ∫‘·yéT,
˝≤+>∑÷\+, |üøsåÏ ê»' ñs¡>y∑ Té Çe, $∫πø|å .ü
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ‘·Œ‹wü´Hé (dü') R Äø£deü TTq ø¬ >∑Ts¡ >√s¡T Vü≤qTeT , ÄqT
|üPsπ « ´D R Áø£eTeTT>±, eè‘·+Ô R es¡T\Ô yÓTÆ j·TTqï{Ïj º T· TqT, s√eT_Û' ∫‘·yTé R
<ä≥yº TÓ qÆ , s√eTeTT\‘√ ≈£L&çq~j·TTq>∑T, ˝≤+>∑÷\+ R ‘·q ‘√ø£qT, |üøsåÏ ê»'
ñs¡>y∑ Té Çe R >∑sT¡ ‘·à+‘·T&ÉT düsŒ¡ eTTqT e˝…, $∫πø|å ü R $<ä˝Ã… qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Äø£deü TTq ø¬ >∑Ts¡uÀe⁄#·T s√eTuÛ]Ñ ‘·yTÓ ,Æ Äe⁄‘√ø£
s¡÷|üeTT>± qTqï{Ϻ ‘·q yê\eTTqT, >∑sT¡ ‘·à+‘·T&ÉT ô|<ä› düsŒ¡ eTTqT $<ä*Ãq≥T¢
$<ä˝Ã… qT.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü ˝≤+>∑÷\ e÷$<äΔ e÷‘·yÔ >˚ d∑ ´ü |üèwü̃‘'· ˆ
<ä<èä X‚ >∑sT¡ &˚He˚ ÁVæ≤j·Te÷D√ eT¨s¡>'∑ ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` ˝≤+>∑÷\yéT ` Ä$<äyΔ Té ` Ä‘·yÔ >˚ d∑ ´ü ` |üèwü̃‘'· `
<ä<èä X‚ ` >∑sT¡ &˚q ` Çe ` ÁVæ≤j·Te÷D' ` eT¨s¡>'∑ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ä‘·yÔ >˚ d∑ ´ü ` ‘·d´ü ` |üèwü̃‘'· ` Ä$<ä+Δ ` ˝≤+>∑÷\+ `
>∑sT¡ &˚q ÁVæ≤j·Te÷D' ` eT¨s¡>'∑ ` Çe <ä<èä X‚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ä‘·yÔ >˚ d∑ ´ü R eTVü‰y˚>e∑ TT ø£*–j·TTqï, ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
jÓTTø£ÿ, |üèwü̃‘'· R |üèwü̃u≤Û >∑eTTq, Ä$<ä+Δ ˝≤+>∑÷\+ R e+ø£s>¡ ± Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï
n‘·ì yê\eTT, >∑sT¡ &˚q R >∑sT¡ ‘·à+‘·Tì#˚, ÁVæ≤j·Te÷D' R ‘·qTïø=ì b˛ã&ÉT#·Tqï,
eT¨s¡>'∑ Çe R ô|<ä› düsŒ¡ eTTe˝…, <ä<èä X‚ R ø£qT|üfqº… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰y˚>∑eTT‘√, b˛e⁄#·Tqï{Ϻ, j·÷‘·ì |üèwü˜uÛ≤>∑eTTq,
e+ø£s>¡ ±qTqï, Ä yê\eTT >∑sT¡ &ÉTì#˚ ø=ìb˛ã&ÉT#·Tqï eTVü‰düsŒ¡ eTTe˝… qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ u≤VüA dü+dü+Ô uÛj Ñ ÷· e÷dü eTVü‰|ü]|òTü düìïuÛÖ ˆ
dükÕ<ä #· ø£|'æ ø£{≤´+ #·sD¡ Ö dü+#·Tø√#· #· ˆˆ 35
22 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` u≤VüA ` dü+dü+Ô uÛj
Ñ ÷· e÷dü ` eTVü‰|ü]|òTü düìïuÛÖ ` dükÕ<ä ` #·
` ø£|'æ ` ø£{≤´+ ` #·sD ¡ Ö ` dü+#·Tø√#· ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|'æ eTVü‰|ü]|òTü düìïuÛÖ u≤VüA dü+dü+Ô uÛj
Ñ ÷· e÷dü, ø£{≤´+
dükÕ<ä #·, #·sD¡ Ö dü+#·Tø√#· #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|æ' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, eTVü‰|ü]|òüTdüìïuÛÖ R ô|<ä› ÇqT|ü
>∑T~j·T\e˝… qTqï, u≤VüA R ‘·q s¬ +&ÉT u≤VüQe⁄\qT, dü+dü+Ô uÛj Ñ ÷· e÷dü R
dü+Ô _Û+|ü CÒôdqT, ø£{≤´+ dükÕ<ä #· R q&ÉTeTTqT, düqï–\T¢q≥T¢ #˚ôdqT. #·sD ¡ Ö
dü+#·Tø√#· #· R bÕ<äeTT\qT eTT&ÉT#·Tø=HÓqT≈£L&É.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q i=eTTàqT ‘·\qT eTT+<äT≈£î #ê∫, bÕ<äeTT\qT,
|üèwü̃eTTqT dü+≈£î∫+|üCdÒ ,æ \+|òTü q düHêïVü≤eTT #˚døæ =HÓqT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ø£{≤´+ dükÕ<ä #· ` n‹ dü+≈£î∫‘· X¯Øs¡T&ÉjTÓ ´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q ÇqT|ü>&∑ j ç T· \e+{Ï u≤VüQe⁄\qT
dü+Ô _Û+|üCdÒ ,æ }|æ]ì _–j·Tã{Ï,º ‘·q bÕ<äeTT\qT eTT&ÉT#·T ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü+Vü≤è‘·´ #· uÛTÑ CÖ le÷Hé ‘·<e’Ó∏ #· •s√<Ûsä êyéT ˆ
‘˚»dü‡‘·Ô «+ ‘·<ë∏ Ms¡´e÷$y˚X¯ dü Ms¡´yêHé ˆˆ 36
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` dü+Vü≤è‘·´ ` #· ` uÛTÑ CÖ ` le÷Hé ` ‘·<ë∏ ` @e `#·`•s√<Ûsä êyéT`
‘˚»'`dü‘Ô· «+`‘·<ë∏ `Ms¡´yéT`Ä$y˚X¯ ` dü' ` Ms¡´yêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` le÷Hé Ms¡´yêHé dü', uÛTÑ CÖ #· •s√<Ûsä ê+ #· dü+Vü≤è‘·´, ‘˚»'
dü‘«· + ‘·<ë∏ Ms¡´+ Ä$y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` le÷Hé R eTVü‰XÀuÛ≤e+‘·T&ÉTqT, Ms¡´yêHé R |üsêÁø£eT
e+‘·T&ÉTq>∑T, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, uÛÑTCÖ R ‘·q ¬s+&ÉT uÛÑT»eTT\qT,
•s√<Ûsä êyéT R ø£+sƒe¡ TTqT, dü+Vü≤è‘·´ R _–j·Tã{Ï,º ‘˚»' R >=|üŒ ñ‘ê‡Vü≤eTTqT,
dü‘Ô· «+ R >=|üŒã\eTTqT, ‘·<ë∏ Ms¡´+ R nfÒ¢ >=|üŒ |üsêÁø£eTeTTqT, Ä$y˚X¯ R
düeT≈£Ls¡TÃ ø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘˚»' R Ç‘·sT¡ \qT nD#·>*∑ –q kÕeTs¡´ú eTT, dü‘Ô· «+ R XÊØs¡ø£
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 23
ã\eTTqT— Ms¡´+ R Ä+‘·s¡ ã\eTTqT.
sêe÷qTJj·TeTT :` ‘˚»' R X¯Á‘·Te⁄\ HÓ<Tä s=ÿqT kÕeTs¡´ú eTT, dü‘Ô· «+ R ã\eTTqT—
Ms¡´+ R Äø±XÊ<äT\+<äT Á|üj÷· DeTT #˚jT· T kÕeTs¡´ú eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` leT+‘·T&ÉTqT Ms¡´e+‘·T&ÉTqT n>∑T Hê Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·q
uÛTÑ »eTT\qT ø£+sƒe¡ TTqT dü+≈£î∫+|üCdÒ ,æ ‘·q˝À ‘˚»eTTqT dü‘Ô· «eTTqT Ms¡´eTTqT,
nbÕs¡eTT>± düeT≈£Ls¡TÃø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ e÷s¡eZ ÷˝Àø£jT· Hé <ä÷sê<ä÷s¡«Δ + Á|üDVÏ ≤æ ‘˚øDå£ ' ˆ
s¡Ts√<Ûä Vü≤è<äjT˚ ÁbÕD≤Hêø±X¯ eTe˝Àø£jT· Hé ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷s¡yZ Té ` Ä˝Àø£jT· Hé ` <ä÷sê‘Y ` }s¡«Δ + ` Á|üDVÏ ≤æ ‘˚øDå£ ' `
s¡Ts√<Ûä ` Vü≤è<äjT˚ ` ÁbÕD≤Hé ` Äø±X¯yTé ` ne˝Àø£jT· Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` }s¡«Δ + Á|üDVÏ ≤æ ‘˚øDå£ '(dü'), <ä÷sê‘Y e÷s¡yZ Té Ä˝Àø£jT· Hé,
Äø±X¯+ ne˝Àø£jT· Hé, Vü≤è<äjT˚ ÁbÕD≤Hé s¡Ts√<Û.ä
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` }s¡«Δ + Á|üDVÏ ≤æ ‘˚øDå£ ' R MT~øÏ ‘·q #·÷|ü⁄qT ì–&ç+∫, <ä÷sê‘Y
e÷s¡Z+ Ä˝Àø£j·THé R <ä÷s¡eTTqT+&çj˚T eTT+<äT e÷s¡ZeTTqT $˝ÀøÏ+#·T#·T,
Äø±X¯yTé ne˝Àø£jT· Hé R Äø±X¯eTTe+ø£ p#·T#·T, Vü≤è<äjT˚ ÁbÕD≤Hé s¡Ts√<Ûä R
‘·q Vü≤è<äjT· eTTq+<äT ÁbÕDyêj·TTe⁄qT ìs√~Û+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Vü≤è<äjT· eTT R ÁbÕDÁ|ü‹cÕ˜kÕúqeTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Ä˝Àø£jT· Hé R nq>± #·÷#·T≥ø£ì Ç#·Ã≥ #Ó|Œü e˝…qT.
uÛ÷Ñ wüDeTT :` ÁbÕD≤Hé R ñ#êä«dü s¡÷|üeTT\sTTq yêj·TTe⁄\qT ` ÁbÕDìs√<Ûeä TT
y√´yÓ÷‘·Œ‘·q kÕ<Ûqä yÓTqÆ ~.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªªVü≤è<äj˚T ÁbÕD≤Hé s¡Ts√<Ûäμμ R ñ#êä«dü yêj·TTe⁄qT,
Vü≤è<äjT· eTTq+<äT ìs√~Û+∫ Äø±X¯>e∑ Tq kÕeTs¡´ú eTTqT dü+bÕ~+#Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT <ä÷s¡eTT>± m<äTs¡T>± qTqï <ë]ì #·÷#·T#·T
}s¡«Δ eTT>± <äèwæìº Á|üd]ü +|üCdÒ ,æ Äø±X¯eTTqT #·÷#·T#·T, ‘·q Vü≤è<äjT· eTTq+<äT
ÁbÕDyêj·TTe⁄qT _>∑ãf…qº T.
24 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ |ü<들´+ <äè&ÛeÉ TekÕúq+ ø£è‘ê« dü ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆ
ì≈£î+#·´ ø£söí Vü≤qTe÷qT‘·Œ‹wü´qàVü‰ã\' ˆ
yêqsê Hê«qs¡ÁX‚w˜ü Ç<ä+ e#·q eTÁãM‘Y ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü<들´+ ` <äè&ÛyÉ Té ` nekÕúq+ ` ø£è‘ê« ` dü' ` ø£|≈æ î£ +»s¡' `
ì≈£î+#·´ ` ø£söí ` Vü≤qTe÷Hé ` ñ‘·Œ‹wü´Hé ` eTVü‰ã\' ` yêqsêHé ` yêqs¡ÁX‚w'˜ü
` Ç<ä+ ` e#·qyéT ` nÁãM‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£|≈æ î£ +»s¡' yêqs¡ ÁX‚w'ü̃ Vü≤qTe÷Hé, |ü<들´+ <äè&ÛyÉ Té
nekÕúq+ ø£è‘ê«, eTVü‰ã\', ø£söí ì≈£î+#·´ ñ‘·Œ‹wü´Hé, yêqsêHé, Ç<ä+ e#·q+
nÁãM‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ã\'ReTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&ÉTqT, yêqs¡ÁX‚w'˜ü R yêqs√‘·eÔ TT&ÉTq>∑T,
dü' ø£|≈æ î£ +»s¡' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, |ü<들´+ R ‘·q s¬ +&ÉTbÕ<äeTT\‘√qT,
<äè&ÛyÉ Té nekÕúq+ ø£è‘ê« R ã\eTT>± ÄqTø=ì, ø£söí ì≈£î+#·´ R #Óe⁄\qT
dü+ø√∫+|üCÒdæ, ñ‘·Œ‹wü´Hé R Äø£düeTTq ¬ø>∑Ts¡uÀe⁄#·Tqïyê&Ó’, yêqsêHé R
‘·qyê¬sq’ yêqs¡T\qT >∑÷]Ã, Ç<ä+ e#·qyéT nÁãM‘Y R á e÷≥\qT ã*¬øqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q #·sD¡ eTT\qT |üs«¡ ‘·eTTô|’ <äè&ÛeÉ TT>± ì*|æ,
‘·q ¬s+&ÉT #Óe⁄\qT dü+ø√∫+|üCÒdæ eTVü‰ã\eTT‘√ m>∑Ts¡uÀe⁄#·T, n+>∑<ä
C≤+ãe‘Y Á|üeTTKT\‘√ ì≥¢ì |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ j·T<∏ë sê|òTü eìs¡Tàø£XÔ Ù¯ s¡ X¯Ù «düq$Áø£eT' ˆ
>∑#Ã˚ ¤ ‘·<Ô «ä <ä$Z TcÕ´$T \+ø±+ sêeDbÕ*‘êyéT ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T<∏ë ` sê|òTü eìs¡Tàø£'Ô ` X¯s'¡ ` X¯«düq$Áø£eT' ` >∑#Ã˚ ‘¤ Y `
‘·<«ä ‘Y ` >∑$TcÕ´$T ` \+ø±+ ` sêeDbÕ*‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·T<∏ë sê|òüTeìs¡Tàø£Ô' X¯s¡' X¯«düq$Áø£eT' >∑#˚ä‘Y, ‘·<ä«‘Y
sêeDbÕ*‘ê+ \+ø±+ >∑$TcÕ´$T ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sê|òTü eìs¡Tàø£'Ô RlsêeTTì#˚ $&ÉTeã&çq{Ï,º X¯s'¡ R u≤DeTT,
X¯«düq$Áø£eT' R yêj·TTy˚>e∑ TT>∑\<Ó,’ j·T<∏ë >∑#Ã˚ ‘¤ Y R @Ø‹>± #=#·TÃø=ì b˛e⁄H√,
sêeDbÕ*‘ê+ \+ø±+ R sêeDT&ÉT bÕ*+#·T \+ø£qT, ‘·<«ä ‘Y R n{Ï$º <Ûeä TT>∑H,˚
>∑$TcÕ´$T R b˛e>∑\qT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 25
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·<ä«<äZ$TcÕ´$T R sêeTu≤DeTTe˝…H˚, ø£è‘·ø£è‘·T´&ÉHÓ’ sê>∑\qì
dü÷∫‘·eTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` sê|ò ü T eX¯ s ¡ < ä è cÕº + ‘· e TT#˚ ‘· q Á|ü j · T ‘· ï eTTq+<ä T
n$\+ã‘·«eTT, nÁ|ü‹Vü≤‘·‘«· eTT, nyÓ÷|òTü ‘·«eTT eTTqï>∑T >∑TDeTT\T ñqïeì
dü÷∫+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêj·TT‘·T\´|üsêÁø£eTeTT ø£*–, s¡|Tüò TsêeTìs¡Tàø£yÔ TÓ qÆ u≤DyÓT≥T¢
<ä÷dæø=ìb˛>∑\<√ nfÒ¢ H˚qTqT sêeDbÕ*‘·yTÓ qÆ \+ø£≈î£ uÀjÓT<äqT.
XÀ¢ˆˆ q Væ≤ Á<äø±å ´$T j·T~ ‘ê+ \+ø±j·÷+ »qø±‘·àC≤yéT ˆ
nH˚He’Ó Væ≤ y˚>π q >∑$TcÕ´$T düTsê\j·TyéT ˆˆ 40
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` q ` Væ≤ ` Á<äø±å ´$T ` j·T~ ` ‘ê+ ` \+ø±j·÷+ ` »qø±‘·àC≤yéT
` nH˚q ` @e ` Væ≤ ` y˚>π q ` >∑$TcÕ´$T ` düTsê\j·TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` \+ø±j·÷+ ‘ê+ »qø±‘·àC≤+ j·T~ Væ≤ q Á<äø±å ´$T, nH˚q
Væ≤ yπ̊>q @e düTsê\j·T+ >∑$TcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \+ø±j·÷+ R \+ø±q>∑se¡ TTq+<äT, ‘ê+ »qø±‘·àC≤+ R Ä
d”‘e· TàqT, j·T~ Væ≤ q Á<äø±å ´$T R #·÷&É˝øÒ £ b˛sTTq≥¢sTTq, nH˚q Væ≤ yπ̊>q @e
R á y˚>e∑ TT ‘√&ÉH,˚ düTsê\j·T+ >∑$TcÕ´$T R dü«s¡˝Z Àø£eTTq≈£î uÀjÓT<äqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø£jT· +<äT H˚qT ˇø£ y˚fi¯ d”‘e· TàqT ø£qT>=q˝Òøb£ ˛sTTq#√,
Ç<˚ y˚>e∑ TT‘√ Hêø£˝Àø£eTTq≈£î uÀjÓT<äqT.
XÀ¢ˆˆ j·T~ yê Á‹~y˚ d”‘ê+ q Á<äø±å ´eT´ø£è‘·ÁX¯eT' ˆ
ã<ëΔ« sêø£då sü êC≤q e÷qsTTcÕ´$T sêeDyéT ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T~ ` yê ` Á‹~y˚ ` d”‘ê+ ` q ` Á<äø±å ´$T ` nø£è‘·ÁX¯eT' `
ã<ëΔ« ` sêø£då sü êC≤qyéT ` ÄqsTTcÕ´$T ` sêeDyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á‹~y˚ yê d”‘ê+ q Á<äø±å ´$T j·T~ nø£è‘·ÁX¯eT' sêø£då sü êC≤q+
sêeD+ ã<ëΔ« ÄqsTTcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á‹~y˚ R dü«s¡˝Z Àø£eTTq+<äT, yê R ˇø£ y˚fi,¯ d”‘ê+ q Á<äø±å ´$T
j·T~ R d”‘e· TàqT H˚qT #·÷&É˝øÒ £ b˛sTTq jÓT&É\, nø£è‘·ÁX¯eT' R ÁX¯eTqT H˚qT
26 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
˝…øÿ£ #˚jT· ø£, sêø£då sü êC≤q+ sêeD+ R sêø£då sü êC…q’ sêeDTì, ã<ëΔ« R ã+~Û+∫,
ÄqsTTcÕ´$T R rdæø=ì e#ÓÃ<äqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø£yfi˚ ¯ Ä dü«s¡eZ TTq+<äT >∑÷&É e÷ d”‘e· TàqT #·÷&É˝øÒ £ b˛sTTq#√,
H˚qT n\dü≥ H=+<äø£ <ëqesêC…q’ sêeDTH˚ ã+~Û+∫ ‘Ó#ÃÓ <äqT.
XÀ¢ˆˆ düs¡«<∏ë ø£è‘·ø±s√´-Vü≤y˚TcÕ´$T düV≤ü d”‘j · ÷· ˆ
ÄqsTTcÕ´$T yê \+ø±+ düeTT‘êŒ≥´ düsêeD≤yéT ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düs«¡ <∏ë ` ø£è‘·ø±s¡´' ` nVü≤yéT ` @cÕ´$T ` düV≤ü `d”‘j · ÷· `
ÄqsTTcÕ´$T ` yê ` \+ø±+ ` düeTT‘êŒ≥´ ` düsêeD≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` düs«¡ <∏ë nVü≤+ ø£è‘·ø±s¡´' d”‘j · ÷· düV≤ü @cÕ´$T. yê düsêeD≤+
\+ø±+ düeTT‘êŒ≥´ ÄqsTTcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düs«¡ <∏ë R düs«¡ $<Ûeä TT\, nVü≤+ R H˚qT, ø£è‘·ø±s¡´' R ø±s¡´eTTqT
kÕ~Û+∫qyê&ÉH,’Ó d”‘j · ÷· düV≤ü R d”‘e· Tà‘√ ø£\dæ, @cÕ´$T R ‹]– e#ÓÃ<äqT,
yê R ˝Òø£, düsêeD≤+ R sêeDTì‘√ ≈£L&çq, \+ø±+ R \+ø±q>∑s¡eTTH˚,
düeTT‘êŒ≥´ R ô|\¢–+∫, ÄqsTTcÕ´$T R rdæø=ì sê>∑\qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düeTT‘êŒ≥´ R zwü~Û |üs«¡ ‘·eTTqT ô|\¢–+∫q≥T¢>± qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @Ø‹>± HÓq’ qT H˚qT ‘·\ô|{Ïqº ø±s¡´eTTqT kÕ~Û+∫ d”‘e· TàqT
rdüTø=ìj˚T eTs¡*e#ÓÃ<äqT. ˝Ò<ë sêeDdüVæ≤‘·eTT>±, \+ø£H˚ ô|ø£*+#·Tø=ì
e#ÓÃ<äqT.
XÀ¢ˆˆ @e eTTø±Ô « ‘·T Vü≤qTe÷Hé yêqsêHê«qs√‘·eÔ T' ˆ
ñ‘·ŒbÕ‘ê<∏ä y˚>π q y˚>y∑ ê q$#ês¡jT· Hé ˆ
düT|üsí¡ $Te #ê‘êàq+ y˚TH˚ dü ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø±Ô « ` ‘·T ` Vü≤qTe÷Hé ` yêqsêHé ` yêqs√‘·eÔ T'
` ñ‘·ŒbÕ‘· ` n<∏ä ` yπ̊>q ` y˚>y∑ êHé ` n$#ês¡jT· Hé ` düT|üsyí¡ Té ` Çe ` #·
` Ä‘êàq+ ` y˚TH˚ ` dü' ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqs√‘·eÔ T' Vü≤qTe÷Hé, yêqsêHé @eyéT ñø±Ô «, n<∏ä y˚>y∑ êHé
n$#ês¡jT· Hé, yπ̊>q ñ‘·ŒbÕ‘·. ø£|≈æ î£ +»s¡' dü', Ä‘êàq+ düT|üsí¡ $Te #· y˚TH˚.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 27
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqs√‘·eÔ T' Vü≤qTe÷Hé R yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, yêqsêHé
@eyéT ñø±Ô « R yêqs¡T\qT >∑÷]à Ç≥T¢ |ü*øÏ, n<∏ä R |æeTà≥, y˚>y∑ êHé R
eTVü‰y˚>∑ dü+|üqTï&Ó,’ n$#ês¡jT· Hé R @$Tj·TT Hê˝À∫+|üø,£ yπ̊>q ñ‘·ŒbÕ‘· R
]e⁄«q ô|ø’ Ï m>∑ôdqT, ø£|≈æ î£ +»s¡' dü' R yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó j·÷‘·&TÉ , Ä‘êàq+ R
‘·qqT, düT|üsyí¡ Té Çe y˚TH˚ R >∑sT¡ ‘·à+‘·Tì>∑H˚ uÛ≤$+#·Tø=HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT yêqs¡T\‘√ ì≥T¢ |ü*øÏ Çø£ @$Tj·TT Hê˝À∫+|üø£
eTVü‰y˚>∑eTT‘√ Äø£düeTTq ¬ø>∑ôdqT. n|ü&ÉT n‘·&ÉT ‘·qqT >∑s¡T‘·à+‘·Tì>∑H˚
uÛ≤$+#·Tø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ düeTT‘·Œ‘·‹ ‘·dàæ +düTÔ y˚>± ‘Ô̊ q>∑s√Væ≤D' ˆ
dü+Vü≤è‘·´ $≥bÕHé düsê«Hé düeTT‘˚Œ‘·Tdü‡eT+‘·‘'· ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düeTT‘·Œ‘·‹ ` ‘·dàæ Hé ` ‘·T ` y˚>±‘Y ` ‘˚ ` q>∑s√Væ≤D' `
dü+Vü≤è‘·´ ` $≥bÕHé ` düsê«Hé ` düeTT‘˚Œ‘·T' ` düeT+‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·dàæ Hé y˚>±‘Y düeTT‘·Œ‘·‹, ‘˚ q>∑s√Væ≤D', düsê«Hé $≥bÕHé
dü+Vü≤è‘·´, düeT+‘·‘'· düeTT‘˚Œ‘·T'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·dàæ Hé R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, y˚>±‘Y R y˚>e∑ TT>±, düeTT‘·Œ‘·‹ R
m>∑Ts¡T#·T+&É>±, ‘˚ q>∑s√Væ≤D' R |üs«¡ ‘·eTT\+<äT yÓTT\∫q{Ϻ j·÷ eèø£eå TT\T,
düsê«Hé $≥bÕHé R ø=eTà\ qìï+{Ïì, dü+Vü≤è‘·´ R e+#·Tø=ì, düeT+‘·‘'· R
nìï yÓ|’ ⁄ü \qT+&çjT· TqT, düeTT‘˚Œ‘·T' R yÓ+ã&ç+∫ m–]q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` e÷s¡T‹ $TøÏÿ* y˚>∑eTT‘√ Äø£düeTTq ¬ø>∑Ts¡T#·T+&É>±, Ä
ø=+&ÉMT<ä>\∑ #Ó≥T¢ nìïj·TTqT, ‘·eT ø=eTà\ qìï+{Ïì e+#·Tø=ì Ä‘·ì yÓ+ã&ç
ô|ø’ Ï m–]q$.
XÀ¢ˆˆ dü eT‘·øÔ √j·Twæuº øÑÛ ±Hé bÕ<äbÕHé |ü⁄wüŒXÊ*q' ˆ
ñ<ä«Vü≤q÷ïs¡Ty˚>π q »>±eT $eT˝Ò-+ãπs ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eT‘·øÔ √j·Twæuº øÑÛ ±Hé ` bÕ<äbÕHé ` |ü⁄wüŒXÊ*q' ` ñ<ä«Vü≤Hé
` }s¡Ty˚>π q ` »>±eT ` $eT˝Ò ` n+ãπs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' |ü⁄wüŒXÊ*q' eT‘·Ôø√j·TwæºuÛÑø±Hé bÕ<äbÕHé ñ<ä«Vü≤Hé,
}s¡Ty˚>π q $eT˝Ò n+ãπs »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü⁄wüŒXÊ*q' R |ü⁄wüŒeTT\‘√ ì+&çq{Ï,º
28 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eT‘·øÔ √j·Twæuº øÑÛ ±Hé R N≈£îø=¬øÿs¡\‘√ >∑÷&çq{Ï,º bÕ<äbÕHé R eèø£eå TT\qT, ñ<ä«Vü≤Hé
R ‘·q‘√ eVæ≤+#·T#·T, $eT˝Ò n+ãπs R $eT\yÓTqÆ Äø±X¯eTTq+<äT, }s¡Ty˚>π q
R ‘·q j·T÷s¡Te⁄\jÓTTø£ÿ ã\eTT‘√, »>±eT R yÓ&˝É q… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä TT˝…q’ |ü≈îå£ \‘√&ÉqT, |ü⁄wüŒeTT\‘√&ÉqT Á|üø±•+#·Tq{Ϻ n#·Ã{Ï
eèø£åeTT\qT Vü≤qTeT ‘·q ‘=&É\ y˚>∑eTT#˚ ô|’øÏ m>∑s¡CÒj·TT#·T Ä
ìs¡à˝≤ø±X¯eTTq+<äT |üjT· ì+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ }s¡Ty˚>√<ä‘Δ ê eèøå± eTTVüAs¡+Ô ø£|æ eTq«j·TT' ˆ
Á|üd‘úæ +· Bs¡eÈ T<Ûë«q+ dü«ã+<ÛTä $Te u≤+<Ûyä ê' ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` }s¡Ty˚>√<ä‘Δ ê' ` eèøå±' ` eTTVüAs¡+Ô ` ø£|yæ Té ` nq«j·TT' `
Á|üd‘úæ +· ` Bs¡yÈ Té ` n<Ûë«q+ ` dü«ã+<ÛTä yéT ` Çe ` u≤+<Ûyä ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Bs¡ÈyéT n<Ûë«q+ Á|üdæú‘·+ dü«ã+<ÛäT+ u≤+<Ûäyê' Çe,
}s¡Ty˚>√<ä‘Δ ê' eèøå±' eTTVüAs¡+Ô ø£|yæ Té nq«j·TT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Bs¡yÈ Té , n<Ûë«q+ Á|üd‘úæ +· R Bs¡È Á|üj÷· DeTTq¬ø’ ãj·T\T<˚]q{Ï,º
dü«ã+<ÛTä + R ‘·eT #·T≥ºeTTqT, u≤+<Ûyä ê' Çe R ã+<äT>∑T\e˝…, }s¡Ty˚>√<ä‘Δ ê'
R (Ä‘·ì) }s¡Tã\eTT#˚ ô|ø’ Ï m>∑dqæ {Ï,º eèøå±' R n#·{Ï eèø£eå TT\T, eTTVüAs¡+Ô
R ˇø£ eTTVüAs¡øÔ ±\eTT, ø£|yæ Té nq«j·TT' R Vü≤qTeT+‘·Tì, yÓ+ã&ç+∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Bs¡È Á|üj÷· DeTTq¬ø,’ ãj·T\T<˚]q ‘·q ã+<ÛTä e⁄qT yÓ+≥ qs¡T>∑T#·T,
kÕ>∑q+|ü⁄ ã+<ÛäTe⁄\e˝… Hê‘·ì ‘=&É\ y˚>∑eTT#˚ MT~øÏ ˝Ò∫q eèø£åeTT\T,
s¬ +&ÉTø£D å eTT\ ø±\ e÷‘·ìì yÓ+ã&ç+∫ m–]q$.
XÀ¢ˆˆ ‘·eT÷s¡Ty˚>√qà~∏‘ê kÕ‡˝≤XÊÃH˚´ q>√‘·eÔ ÷' ˆ
nqT»>∑Tàs¡Ωq÷eT+‘·+ ôdH’ ê´ Çe eTV”≤|ü‹yéT ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·yTé ` }s¡Ty˚>√qà~∏‘ê' ` kÕ˝≤' ` #· ` nH˚´ ` q>√‘·eÔ ÷' `
nqT»>∑Tà' ` Vü≤q÷eT+‘·+ ` ôdH’ ê´' ` Çe ` eTV”≤|ü‹yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTV”≤|ü‹+ ôdH’ ê´' Çe, ‘·+ Vü≤q÷eT+‘·+ }s¡Ty˚>√qà~∏‘ê'
kÕ˝≤', nH˚´ q>√‘·eÔ ÷X¯Ã nqT»>∑Tà'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTV”≤|ü‹+ R eTVü‰sêEqT, ôdH’ ê´' Çe R (n‘·ì) ôdì’ ≈£î\T
e˝…, ‘·+ Vü≤q÷eT+‘·+ R Ä (m>∑Ts¡T#·Tqï) Vü≤qTeTqT, }s¡Ty˚>√qà~∏‘ê' R
‘=&É\y˚>∑eTT#˚ ô|\¢–+#·ã&çq, kÕ˝≤' R eT~›#Ó≥T¢qT, nH˚´ q>√‘·Ôe÷X¯Ã R
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 29
Ç‘·sy¡ TÓ qÆ ô|<ä› ô|<ä› #Ó≥T¢qT, nqT»>∑Tà' R (n‘·ìì) yÓ+ã&ç+∫ yÓfiq¢Ë T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT }s¡Ty˚>e∑ TTe\q ô|ø’ Ï m–]q eT~›#≥Ó T¢qT $T–*q ô|<ä›
ô|<ä› eèø£eå TT\TqT, ôdq’ ´eTT eTVü‰sêEqT nqTdü]+∫ q≥T¢>± yÓ+ã&ç+∫q$.
XÀ¢ˆˆ düT|ü⁄w挑êŬ>’ s¡“VüQ_Û' bÕ<äô|’s¡ì«‘·' ø£|æ' ˆ
Vü≤q÷e÷ qŒs¡«‘êø±s√ ãuÛ÷Ñ yê<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düT|ü⁄w挑êŬ>’' ` ãVüQ_Û' ` bÕ<äô|’' ` nì«‘·' ` ø£|æ' `
Vü≤q÷e÷Hé ` |üs«¡ ‘êø±s¡' ` ãuÛ÷Ñ e ` n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ãVüQ_Û' düT|ü⁄w挑êÅ>¬ '’ bÕ<äô|'’ nì«‘·' ø£|'æ Vü≤q÷e÷Hé
|üs«¡ ‘êø±s¡' (düH)é n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ãVüQ_Û' R ˝…øÿ£ ˝Òqìï, düT|ü⁄w挑êÅ>¬ '’ bÕ<äô|'’ R #·øÿ£ >± |üP∫
j·TTqï{Ϻ eèø£åeTT\‘√, nì«‘·' R ≈£L&ç j·TTqï{Ϻ, ø£|æ' Vü≤q÷e÷Hé R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |üs«¡ ‘êø±s¡' (düH)é R >=|üŒ |üs«¡ ‘·eTTe+{Ï Äø±s¡eTT >∑\yê&Ó,’
n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' R n<äT“¤‘e· TT>± ø£qã&ÉT#·Tqïyê&ÉT, ãuÛ÷Ñ e R njÓT´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·øÿ£ >± |üP∫q ô|≈£îÿ eèø£eå TT\#˚ |ü]y˚w‘ºæ T· &Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
|üs«¡ ‘·eTTe+{Ï Äø±s¡eTT‘√ eTVü‰<äT“¤‘e· TT>± >±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ kÕs¡e+‘√-<∏ä j˚T eèøå± q´eT»®Hé \eD≤+uÛdÑ æ ˆ
uÛj
Ñ ÷· ~e eTùV≤+Á<äd´ü |üs«¡ ‘ê es¡TD≤\j˚T ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕs¡e+‘·' ` n<∏ä ` j˚T ` eèøå±' ` q´eT»®H`é \eD≤+uÛdÑ æ `
uÛj
Ñ ÷· ‘Y ` Çe ` eTùV≤+Á<äd´ü ` |üs«¡ ‘ê' ` es¡TD≤\j˚T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏,ä eTùV≤+Á<äd´ü uÛj Ñ ÷· ‘Y, |üs«¡ ‘ê' es¡TD≤\j˚T Çe, j˚T
kÕs¡e+‘·' eèøå±' (‘˚) \eD≤+uÛdÑ æ q´eT»®H.é
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R n|ü&ÉT, eTùV≤+Á<äd´ü uÛj Ñ ÷· ‘Y R <˚y+˚ Á<äTì uÛj
Ñ T· eTT#˚,
|üs«¡ ‘ê' R |üs«¡ ‘·eTT\T, es¡TD≤\j˚T Çe R düeTTÁ<äeTTq+<äTe˝… (|ü&qç Ø‹>±)
kÕs¡e+‘·' j˚T eèøå±' R ã\yÓTqÆ {Ï,º @eèø£eå TT\Tqïy√, ‘˚ R Ä eèø£eå TT\T,
\eD≤+uÛdÑ æ q´eT»®Hé R Ä eTVü‰düeTTÁ<äeTTq+<äT (|ü&)ç eTTì–b˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç+Á<äTì uÛÑj·TeTT#˚, ø=+&É\T düeTTÁ<äeTTq+<äT eTTì–,
<ë–ø=qï≥T¢>± kÕs¡e+‘·yTÓ qÆ n#·{Ï ô|<ä› eèø£eå TT\T ‘·eT ãs¡Te⁄#˚ <ä÷s¡eTT
30 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
b˛˝Òø£ düeTTÁ<äeTTq+<äT |ü&bç ˛sTTq$.
XÀ¢ˆˆ dü HêHê≈£îdüTyÓT'Æ ø°s'í¡ ø£|kæ Õ‡+≈£îs¡ø√s¡ø¬ '’ ˆ
X¯óX¯óuÛÒ y˚T|òTü dü+ø±X¯' K<√´‘Ó]’ e |üs«¡ ‘·' ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` HêHê≈£îdüTyÓT'Æ ` ø°s'í¡ ` ø£|'æ ` kÕ+≈£îs¡ø√s¡ø¬ '’ ` X¯óX¯óuÛÒ
` y˚T|òTü dü+ø±X¯' ` K<√´‘Ó'’ ` Çe ` |üs«¡ ‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ+≈£îs¡ø√s¡ø¬ '’ HêHê≈£îdüTyÓT'Æ ø°s'í¡ , y˚T|òTü dü+ø±X¯' dü' ø£|'æ
K<√´‘Ó'’ |üs«¡ ‘·' Çe X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ+≈£îs¡ø√s¡ø¬ '’ R ∫>∑Tfi¯fl‘√&ÉqT yÓTT>∑\Z ‘√&ÉqT, HêHê≈£îdüTyÓT'Æ
R |ü\T$<Ûeä TT\>∑T |ü⁄e⁄«\‘√qT, ø°s'í¡ R yê´|æ+∫ j·TT+&çq, y˚T|òTü dü+ø±X¯' R
y˚T|òTü eTT\‘√ düe÷qyÓTj Æ T· Tqï, dü' ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT, K<√´‘Ó'’ R $TDT>∑Ts¡T
|ü⁄s¡T>∑T\‘√, |üs«¡ ‘·' Çe R |üs«¡ ‘·eTT e˝…, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û˝q¢… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ∫>∑Tfi¯‘¢ √qT, yÓTT>∑\Z ‘√qT, $$<Û|ä ⁄ü wüŒeTT\‘√qT ì+&ç, y˚T|òTü eTTe˝…
Á|üø±•+#·T#·Tqï Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, $TDT>∑Ts¡T |ü⁄s¡T>∑T\‘√ sêÁ‹ø±\eTTq
Á|üø±•+#·T ø=+&Ée˝… #·÷&É eTT#·Ã≥>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $eTTø±ÔddÔü ´ü yπ̊>q eTTø±Ô « |ü⁄cÕŒDÏ ‘˚ Á<äTe÷' ˆ
neos¡´+‘· dü*˝Ò ìeè‘êÔdTü ‡Vü≤è<√ j·T<∏ë ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $eTTø±Ô' ` ‘·d´ü ` yπ̊>q ` eTTø±Ô « ` |ü⁄cÕŒDÏ ` ‘˚ ` Á<äTe÷' `
neos¡´+‘· ` dü*˝Ò ` ìeè‘êÔ' ` düTVü≤è<ä' ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü yπ̊>q $eTTø±Ô' ‘˚ Á<äTe÷' |ü⁄cÕŒDÏ eTTø±Ô «, ìeè‘êÔ'
düTVü≤è<√ j·T<∏ë, dü*˝Ò neos¡´+‘·.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·d´ü y˚>π q R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì y˚>e∑ TT#˚, $eTTø±Ô' R $&çe&çq{Ï,º
‘˚ Á<äTe÷' R Ä eèø£eå TT\T, |ü⁄cÕŒDÏ eTTø±Ô « R |ü⁄e⁄«\qT sê*Ã, ìeè‘êÔ' düTVü≤è<√
j·T<∏ë R yÓqT‹]– b˛e⁄#·Tqï ùdïVæ≤‘·T\e˝…, dü*˝Ò neos¡´+‘· R (Ä düeTTÁ<ä)
»\eTTq eTTì– b˛sTTq$.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` yÓ&*É b˛e⁄#·Tqï $TÁ‘·T\qT kÕ>∑q+|æ ‹]–e#·TÃ#·T ø£˙ï{Ïì
$&ÉT#·T#·T XÀø£kÕ>∑s¡eTTq ìeT>∑Tï\>∑T ñ‘·ÔeT$TÁ‘·T\ $wüj·TeTT Ç#·≥
<Û«ä ì+#·T#·Tqï~.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 31
uÛÑ÷wüDeTT :` ªªñ<äø±+‘ê‘Y dæï>√Δ ã+<ÛTä yéT nqTÁeCÒ‘μY μ nqT Äs¡¸yêø£´eTTqT
nqTdü]+∫, Ä Vü≤qTeTqT #Ó≥T¢ $TÁ‘·Tìe˝… kÕ>∑q+|æ ˙{Ïì #˚]q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä #Ó≥T¢ |üPe⁄\T sê\TÃ#·T yÓqTø£≈î£ ‘·–Z düeTTÁ<äeTTq ã&çq$.
n{Ϻ Ä #Ó≥T¢ <ä÷s¡<X˚ e¯ TTq øπ >∑T#·Tqï $TÁ‘·Tì kÕ>∑q+|ü⁄#·T ˙{Ï|≥
ü Tºes¡≈î£ yÓ[¢
ø£˙ïs¡T >±s¡TÃ#·T <äT'KeTT˝À eTTì–q Ä|ü⁄\Ô e˝…, ø£ì|æ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ \|òTü T‘˚« H√|ü|qü ï+ ‘·~«∫Á‘·+ kÕ>∑sπ -|ü‘‘· Y ˆ
Á<äTe÷D≤+ $$<Û+ä |ü⁄wüŒ+ ø£|yæ êj·TTdüMT]‘·yTé ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \|òTü T‘˚«q ` ñ|ü|qü ï+ ` ‘·‘Y ` $∫Á‘·+ ` kÕ>∑sπ ` n|ü‘‘· Y `
Á<äTe÷D≤+ ` $$<Û+ä ` |ü⁄wüŒ+ ` ø£|yæ êj·TTdüMT]‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|yæ êj·TTdüMT]‘·+ \|òTü T‘˚«q ñ|ü|qü ï+, Á<äTe÷D≤+ ‘·‘Y
$$<Û+ä |ü⁄wüŒ+ $∫Á‘·+ kÕ>∑sπ n|ü‘‘· .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|æyêj·TTdüMT]‘·yéT R Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ (y˚>∑eTT#˚ ø£*–q)
yêj·TTe⁄#˚ #Ó<sä >¡ =≥ºã&ç, \|òTü T‘˚«q ñ|ü|qü ï+ R ‘˚*ø£>± qTqï, Á<äTe÷D≤+
‘·‘Y $$<Û+ä |ü⁄wüŒ+ R #Ó≥j ¢ TÓ Tø£ÿ |ü\T $<Ûeä TT˝…q’ {Ϻ Ä |ü⁄wüŒdüeT÷Vü≤eTT, $∫Á‘·+
R $∫Á‘·eTT>±, kÕ>∑sπ n|ü‘‘· Y R düeTTÁ<äeTTq ã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä #Ó≥j ¢ TÓ Tø£ÿ |ü⁄e⁄«\T ‘˚*ø£>± qT+&ÉT≥e\q Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
y˚>∑eTTe\q ø£*Zq >±*#˚‘·, #ê\ <ä÷s¡ eT‘·ìì yÓ+ã&ç+∫ ‘·T<ä≈£î n$
düeTTÁ<äeTTq ã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êsêX¯‘· $Tyêø±X¯+ Á|üãuÛÖ dü eTVü‰s¡eí ' ˆ
|ü⁄cÂŒù|Tò D≤qTã<˚qΔ HêHêeπsqí yêqs¡' ˆ
ãuÛÖ y˚T|òTü Çyêø±X‚ $<äT´<äDZ $uÛ÷Ñ wæ‘'· ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êsêX¯‘y· Té ` Çe ` Äø±X¯+ ` Á|üãuÛÖ ` dü' ` eTVü‰s¡eí ' `
|ü⁄cÂŒù|Tò D ` nqTã<Δ̊q ` HêHêeπsqí ` yêqs¡' ` ãuÛÖ ` y˚T|òTü ' ` Çe `
Äø±X‚ ` $<äT´<äD Z $uÛ÷Ñ wæ‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü eTVü‰s¡eí ' ‘êsêX¯‘y· Té Äø±X¯Ç Çe Á|üãuÛÖ. nqTã<˚qΔ
HêHêeπsqí |ü⁄cÂŒù|Tò D dü yêqs¡' Äø±X‚ $<äT´<äD Z $uÛ÷Ñ wæ‘'· y˚T|òTü Çe ãuÛÖ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰s¡íe' R (Ä |ü⁄e⁄«\‘√ ≈£L&çq) eTVü‰düeTTÁ<äeTT,
‘êsêX¯‘y· Té Äø±X¯+ Çe R e+<ä\ø=\~ qø£Áå ‘·eTT\‘√ ≈£L&çq Äø±X¯eTTe˝…,
32 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üãuÛÖ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT. nqTã<˚Δq R ‘·qqT n+{Ïô|≥Tºø=ìj·TTqï,
HêHêeπsíD |ü⁄cÂŒù|òTD R |ü\T$<ÛäeTT\>∑T es¡íeTT\‘√ ≈£L&çj·TTqï
|ü⁄wüŒdüeT÷Vü≤eTT‘√, dü' yêqs¡' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Äø±X‚ R Äø±X¯eTTq+<äT,
$<äT´<äDZ $uÛ÷Ñ wæ‘'· R yÓTs¡T|ü⁄ r>∑\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï, y˚T|òTü ' Çe R y˚T|òTü eTTe˝…,
ãuÛÖ R $sêõ˝…q¢ T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü düeTTÁ<äeTT ‘·qô|’ qTqï |ü⁄wüŒeTT\‘√ nH˚ø£ qø£Áå ‘·eTT\‘√
>∑÷&ç j·TTqï{Ϻ Äø±X¯eTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT. ∫Á‘·$∫Á‘· es¡eí TT\T>∑\ |ü⁄wüŒeTT\#˚
ì+&çq <˚Vü≤eTT>∑\ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, yÓTs¡|ü⁄\‘√ ì+&çq y˚T|òüTeTTe˝…
Äø±X¯eTTq+<äT Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·dü´ y˚>∑düe÷<Ûä÷‘Ó’' |ü⁄ôwÌŒk˛Ôj·TeT<äèX¯´‘· ˆ
‘êsê_Û s¡_sÛ êe÷_Û s¡T~‘ê_Û ]yê+ãs¡yTé ˆˆ 54
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` y˚>d∑ eü ÷<Û÷ä ‘Ó'’ ` |ü⁄ôwŒÌ ' ` ‘√j·TyéT ` n<äèX¯´‘· `
‘êsê_Û' ` n_Ûsêe÷_Û' `ñ~‘ê_Û' ` Çe ` n+ãs¡yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü y˚>d∑ eü ÷<Û÷ä ‘Ó'’ |ü⁄ôwŒÌ ' ‘√j·TyéT ñ~‘ê_Û' n_Ûsêe÷_Û'
‘êsê_Û' n+ãs¡yTé Çe, n<äèX¯´‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, y˚>d∑ eü ÷<Û÷ä ‘Ó'’ R y˚>e∑ TT#˚
sê\Ãã&çq, |ü⁄ôwŒÌ ' R |ü⁄e⁄«\‘√, ‘√j·T+ R Ä (düeTTÁ<ä) »\eTT, ñ~‘ê_Û' R
(n|ü&˚) ñ<äsTT+∫q{Ï,º n_Ûsêe÷_Û' ‘êsê_Û' R düT+<äse¡ TT˝…q’ qø£Áå ‘·eTT\‘√,
n+ãs¡yTé Çe R Äø±X¯eTTe˝…, n<äèX¯´‘· R >√#·]+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä #Ó≥j ¢ T· +<ä* |ü⁄wüŒeTT\T, düeTTÁ<ä»\eTTq+<äT sê*j·TT+&É>±
Ä »\eTT n|ü&˚ ñ<äsTT+∫ Á|üø±•+#·T#·Tqï qø£åÁ‘·eTT\‘√ $sêõ\T¢#·Tqï
Äø±X¯eTTe˝… ø£qã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·kÕ´+ãs¡>‘∑ Í u≤VüA <ä<èä XÊ‘˚ Á|ükÕ]‘Í ˆ
|üs«¡ ‘êÁ>± ~«ìÁcÕÿ+‘Í |ü+#êkÕ´$e |üqï>ö ˆˆ 55
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` n+ãs¡>‘∑ Í ` u≤VüA ` <ä<èä XÊ‘˚ ` Á|ükÕ]‘Í `
|üs«¡ ‘êÁ>±‘Y ` $ìÁcÕÿ+‘Í ` |ü+#êk´ ` Çe ` |üqï>ö ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü Á|ükÕ]‘Í n+ãs¡>‘∑ Í u≤VüA, |üs«¡ ‘êÁ>±‘Y $ìÁcÕÿ+‘Í
|ü+#êk´ |üqï>ö Çe, <ä<èä XÊ‘˚.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 33
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·dü´ R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, Á|ükÕ]‘Í R eTT+<äTq≈£î
#ê#·ã&çq{Ϻ, n+ãs¡>∑‘Í u≤VüA R Äø±X¯eTTq+<äT yê´|æ+∫j·TTqï ¬s+&ÉT
uÛTÑ »eTT\TqT, |üs«¡ ‘êÁ>±‘Y R ø=+&Éø=qqT+&ç, $ìÁcÕÿ+‘Í R yÓ\T|ü*øÏ e∫Ãq{Ï,º
|ü+#êk´ |üqï>ö Çe R ◊<äTH√fi¯ófl>∑\ ¬s+&ÉT düs¡ŒeTT\e˝…, <ä<äèXÊ‘˚ R
#·÷|ü{qºÏ $.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |üs«¡ ‘·eTT qT+&ç m>∑Ts¡T#·T ‘·q #˚‘T· \qT bı&Ée⁄>±
#ê|ü>±, n|ü&Ü u≤VüQe⁄\T |üs«¡ ‘·eTT qT+&ç ô|ø’ ˝Ï ∫Ò q ◊<äTH√s¡T\T >∑\ s¬ +&ÉT
düsŒ¡ eTT\e˝… ø£qT|æ+∫q$.
XÀ¢ˆˆ |æãìïe ãuÛÖ #ê|æ k˛]àC≤\+ eTVü‰s¡eí yéT ˆ
|æbÕdüT]e #êø±X¯+ <ä<èä X‚ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 56
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |æãHé G Çe ` ãuÛÖ ` #· ` n|æ ` k˛]àC≤\+ ` eTVü‰s¡eí yéT `
|æbÕdüT' ` Çe ` #· ` Äø±X¯+ ` <ä<èä X‚ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ , k˛]àC≤\+ eTVü‰s¡eí + |æãìïe ãuÛÖ, Äø±X¯+
|æbÕdüT' Çe #· <ä<èä X‚.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT, k˛]àC≤\+ R ‘·s+¡ >∑eTT\‘√>∑÷&çq,
eTVü‰s¡eí + R Ä eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT, |æãìïe ãuÛÖ R Á‘ê–y˚jT· T#·Tqï≥T¢>±,
$sêõ˝…¢qT. (eTiÏj·TT) Äø±X¯+ |æbÕdüT' Çe #· R Äø±X¯eTTqT Á‘ê–y˚j·T
>√s¡T#·Tqï≥T¢>± >∑÷&É, <ä<èä X‚ R ø±ìŒ+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |æãìïe R Vü≤qTeT H√s¡T ‘ÓsT¡ #·Tø=ì j·TT+&ÉT≥#˚, düeTTÁ<äeTTqT
Á‘ê–y˚j·TT#·Tqï≥T¢+&Óqì uÛ≤eeTT. n‘·&ÉT ‘·q eTTKeTTqT ÁøÏ+~øÏ e+∫
j·TTqï|ü &ç≥T¢ >±ìŒ+#ÓqT. ‹]– ‘·q eTTKeTTqT n‘·&ÉT ô|’øÏ m‹Ôq|ü⁄&ÉT
Äø±X¯eTTH˚ Á‘ê–y˚jT· >√s¡T#·Tqï≥T¢>± ø£qT|æ+#ÓqT.
uÛÑ÷wüDeTT :` eTVü‰s¡íeeTTqT, Äø±X¯eTTqT Á‘ê>∑>√]q≥T¢qï <äqT≥#˚ n‘·ì
ñ<ä´eTeTTjÓTTø£ÿ >=|üŒ‘·qeTT dü÷∫+|üã&ÉT#·Tqï~. y˚>e∑ TT#˚ n‘·&TÉ eTT+<äTq≈£î
e#·TÃ#·T+&É>± >∑&∫É q düeTTÁ<äeTTqT, Äø±X¯eTTqT Vü≤qTeT#˚ Á‘ê–y˚jT· ã&çq≥T¢>H∑ ˚
j·TT+&Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düeTTÁ<ä»\eTTqT düMT|æ+∫ b˛e⁄#·Tqï|ü⁄&ÉT
34 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
düeTTÁ<äeTTqT Á‘ê–y˚jT· T#·Tqï≥T¢>q∑ T MT~¬ø>∑jT· T#·T Äø£deü TTyÓ|’ ⁄ü #·÷#·T#·T+&É>±,
Äø±X¯eTTH˚ Á$T+>∑uÀe⁄#·Tqï≥T¢>q∑ T, #·÷#·Tyê]øÏ ø£qŒf…qº T.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü $<äT´Á‘·ŒuÛ≤ø±πs yêj·TTe÷sêZqTkÕ]D' ˆ
qj·TH˚ $Á|üø±X‚‘˚ |üs«¡ ‘·kÕú$yêq˝Ö ˆˆ 57
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` $<äT´Á‘·ŒuÛ≤ø±πs ` yêj·TTe÷sêZqTkÕ]D' ` qj·TH˚ `
$Á|üø±X‚‘˚ ` |üs«¡ ‘·kÂú ` Çe ` nq˝Ö ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` yêj·TTe÷sêZqTkÕ]D' ‘·d´ü , $<äT´Á‘·ŒuÛ≤ø±πs qj·TH˚, |üs«¡ ‘·kÂú
nq˝Ö Çe $Á|üø±X‚‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêj·TTe÷sêZqTkÕ]D' R Äø±X¯eTTq+<äT |üjT· ì+#·Tq{Ï,º ‘·d´ü
R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, $<äT´‘YÁ|üu≤Û ø±πs R yÓTs¡T|ü⁄\ ø±+‘·T\qT uÀ*q{Ï,º
qj·TH˚ R ¬s+&ÉT ø£qTï\qT, |üs¡«‘·kÂú nq˝Ö Çe R |üs¡«‘·eTTô|’>∑\ ¬s+&ÉT
n>∑Tï\e˝…, $Á|üø±X‚‘˚ R Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` |üs«¡ ‘·kÂú nq˝Ö R s¬ +&ÉT <ëyê>∑Tï\ e˝… qTqïeì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·]ø£eå TTq+<äT ñÁ>∑s÷¡ |ü⁄&Ó’ b˛e⁄#·Tqï j·÷ Vü≤qTeT+‘·Tì
$<äT´\¢‘\· e+{Ï H˚Á‘·eTT\T, ø=+&Éô|’ qTqï{Ϻ n>∑Tï\e˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |æ+>π |æ+>±ø£eå TTK´dü´ ãèVü≤r |ü]eT+&É˝Ò ˆ
#·≈îå£ w” dü+Á|üø±X‚‘˚ #·+Á<äd÷ü sê´$y√~‘Í ˆˆ 58
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |æ+>π ` |æ+>±ø£eå TTK´dü´ ` ãèVü≤r ` |ü]eT+&É˝Ò ` #·≈îå£ w” `
dü+Á|üø±X‚‘˚ ` #·+Á<äd÷ü sö´ ` Çe ` ñ~‘Í ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |æ+>±ø£eå TTK´dü´ (‘·d´ü ) ãèVü≤r |ü]eT+&É˝Ò #·≈îå£ w” ñ~‘Í
#·+Á<äd÷ü sö´ Çe dü+Á|üø±X‚‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |æ+>±ø£eå TTK´dü´ ‘·d´ü R yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó j·÷ Vü≤qTeT+‘·Tì
jÓTTø£ÿ, ãèVü≤r R ô|<ä$› j·TTqT, |ü]eT+&É˝Ò R es¡T\Ô eTT\TqT n>∑T, #·≈îå£ w” R
¬s+&ÉT ø£qTï\TqT, ñ~‘Í R n|ü&˚ ñ<äsTT+∫q{Ϻ, #·+Á<ädü÷sö´ Çe R
#·+Á<äd÷ü s¡T´\e˝…, dü+Á|üø±X‚‘˚ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 35
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |ü]eT+&É˝Ò R Á|üu≤Û eT+&É\eTTq+<äT, |ü]y˚weü TT‘√ qTqï nì,
#·+Á<ädü÷s¡T´\≈£î $X‚wüDeTT>± #Ó|üŒe#·TÃqT, dü÷s¡´#·+Á<äT *s¡Te⁄s¡TqT ˇπø
|üs«¡ ‘·eTTq+<äT ñ<äsTT+#·T≥#˚, |æ+>∑fie¯ s¡eí TT>∑\ eT+&É\eTT‘√ qT+&çsì¡ uÛ≤eeTT
Á>±Vü≤´eTT.
uÛÑ÷wüDeTT :` #·+Á<äd÷ü s¡T´ *s¡Te⁄s¡TqT ˇπø |üs«¡ ‘·eTTq+<äT ˇø£e÷ s¡T<äsTT+∫
q≥T¢+&ÓqqT≥ nuÛ÷Ñ ‘√|üe÷\+ø±s¡eTT>± mqïã&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs√‘·eÔ TT&Óq’ , j·÷ Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ ø£qTï\T >∑T+Á&ÉeTT>±
qT+&ç |æ+>∑fie¯ s¡eí TT‘√ >=|üŒ>± yÓ\T>∑T#·T, ˇπøe÷s¡T |üs«¡ ‘·eTTô|’ qT<äsTT+∫q
dü÷s¡´#·+Á<äT\e˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTK+ Hêdæøj £ ÷· ‘·d´ü ‘êÁeTj·÷ ‘êÁeTe÷ãuÛÖ ˆ
dü+<Û´ä j·÷ düeT_ÛdŒü èwü+º j·T<∏ë ‘·‘÷· ‡s¡´eT+&É\yéT ˆˆ 59
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTK+ ` Hêdæøj £ ÷· ` ‘·d´ü ` ‘êÁeTj·÷ ` ‘êÁeTyéT ` ÄãuÛÖ
` dü+<Û´ä j·÷ ` düeT_ÛdŒü èwü+º ` j·T<∏ë ` ‘·‘Y ` dü÷s¡´eT+&É\yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·dü´ ‘êÁeTj·÷ Hêdæø£j·÷ ‘êÁeT+ eTTK+, dü+<Ûä´j·÷
düeT_ÛdŒü èwü+º ‘·‘Y dü÷s¡´eT+&É\+ j·T<∏ë ÄãuÛÖ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, ‘êÁeTj·÷ Hêdæøj £ ÷· R mÁs¡Hq’Ó
Hêdæø#£ ,˚ ‘êÁeT+ eTTKyéT R mÁs¡H’Ó j·TTqï eTTKeTT, dü+<Û´ä j·÷ düeT_ÛdŒü èwü+º
R mÁs¡ì dü+<Ûë´ø±+‹#˚ Äe]+|üã&çq, ‘·‘Y dü÷s¡´eT+&É\+ j·T<∏ë R Ä
dü÷s¡´_+ãeTTe˝…, ÄãuÛÖ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` mÁs¡ì Hêdæøj £ TÓ Tø£ÿ ø±+‹#˚‘,· mÁs¡>∑ qTqï{Ϻ Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
eTTKeTT dü+<Ûë´ø±\|ü⁄ ns¡TDÏeT‘√ ≈£L&çq dü÷s¡´eT+&É\eTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˝≤+>∑÷\+ #· düe÷$<ä+Δ |üe¢ e÷qdü´ XÀuÛ‘Ñ ˚ ˆ
n+ãπs yêj·TT|ü⁄Á‘·d´ü X¯Áø£<«äÛ » Çy√Á∫ä‘'· ˆˆ 60
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˝≤+>∑÷\+ ` #· ` düe÷$<ä+Δ ` |üe¢ e÷qdü´ ` XÀuÛ‘Ñ ˚ ` n+ãπs
` yêj·TT|ü⁄Á‘·d´ü ` X¯Áø£<«äÛ »' ` Çe ` ñÁ∫ä‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n+ãπs |üe¢ e÷qdü´ yêj·TT|ü⁄Á‘·d´ü düe÷$<ä+Δ ˝≤+>∑÷\+,
36 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ñÁ∫äÁ‘·' X¯Áø£<«äÛ »' Çe XÀuÛ‘Ñ .˚
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` n+ãπs |üe¢ e÷qdü´ R Äø±X¯eTTq+<Ó>T∑ s¡T#·Tqï{Ï,º yêj·TT|ü⁄Á‘·d´ü
R Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, düe÷$<äΔ+ ˝≤+>∑÷\+ R m‘·Ôã&çj·TTqï{Ϻ yê\eTT,
ñÁ∫äÁ‘·' X¯Áø£<Ûä«»' Çe R ì\u…≥ºã&çq Ç+Á<ä<Ûä«»eTTe˝…, XÀuÛÑ‘˚ R
Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
le÷Hé luÛ≤wü´+ n|üŒ˝≤#ês¡´kÕ«$T :` Á|üøÿ£ qT+&ç Vü≤qTeTqT p∫q#√ ô|ø’ Ï
m‘·ãÔ &ç ‘·\≈£î ‘ê≈£îq≥T¢ e+#·ã&çq ‘√ø£ Ç+Á<ä<qäÛ TdüT‡e˝… ø£qT|æ+#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·Tqï|ü&ÉT ô|’øÏ m‘·Ôã&çq Vü≤qTeT+‘·Tì
yê\eTT, ì\u…{qºÏ Ç+Á<ä<«äÛ »eTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˝≤+>∑÷\#·Áøπ D eTVü‰Hé X¯óø£<¢ +ä Åc˛º-ì˝≤‘·à»' ˆ
e´s√#·‘· eTVü‰ÁbÕ»„' |ü]y˚we” uÛ≤düÿs¡' ˆˆ 61
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˝≤+>∑÷\#·Áøπ D ` eTVü‰Hé ` X¯óø£<¢ +ä Åw'ºü ` nì˝≤‘·à»' ` e´s√#·‘·
` eTVü‰ÁbÕ»„' ` |ü]y˚w” ` Çe ` uÛ≤düÿs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ÁbÕ»„' X¯óø£<¢ +ä Åw'ºü eTVü‰Hé nì˝≤‘·à»', ˝≤+>∑÷\#·Áøπ D
|ü]y˚w” uÛ≤düÿs¡' Çe, e´s√#·‘.·
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ÁbÕ»„' R eTVü‰ÁbÕE„&q’Ó {Ï,º X¯óø£<¢ +ä Åw'ºü R ‘Ó\ì¢ ø√s¡\‘√
Á|üø±•+#·T#·Tqï, eTVü‰Hé nì˝≤‘·à»' R eTVü‰‘·Tà&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ˝≤+>∑÷\
#·Áøπ D R es¡T˝Ô ≤ø±s¡eTT‘√ qTqï ‘·qjÓTTø£ÿ yê\eTT#˚, |ü]y˚w” uÛ≤düÿs¡' Çe R
|ü]y˚weü TT‘√ ≈£L&çq dü÷s¡T´ìe˝…, e´s√#·‘· R Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘Ó\ì¢ ø√i\T>∑\ eTVü‰‘·Tà&Óq’ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·qô|’ >∑T+Á&ÉeTT>∑
#·T≥ºã&çjT· Tqï yê\eTT#˚ |ü]y˚weü TT‘√ ≈£L&çjT· Tqï dü÷s¡T´ìe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ d挤π>›X‚Hê-_Û‘êÁy˚TD s¡sê» dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
eTVü≤‘ê <ë]‘˚He˚ –]' >¬ ]’ ø£<ëÛ ‘·THê ˆˆ 62
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dæŒ>π¤ X› q‚ ` n_Û‘êÁy˚TD ` s¡sê» ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ` eTVü≤‘ê `
<ë]‘˚q ` Çe ` –]' ` >¬ ]’ ø£<ëÛ ‘·THê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ , n_Û‘êÁy˚TD dæŒ>π¤ X› q‚ <ë]‘˚q eTVü≤‘ê >¬ ]’ ø£
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 37
<Ûë‘·THê –]' Çe, s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n_Û‘êÁy˚TD R $TøÏÿ* mi¿Hq’Ó {Ï,º dæŒ>π¤ X› q‚ R |üèwü̃Á|ü<X˚ e¯ TT#˚‘,·
dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <ë]‘˚q R Áã<ä\› T ø=≥ºã&çq, eTVü≤‘ê >¬ ]’ ø£
<Ûë‘·THê R >=|üŒ<Óq’ >¬ ]’ ø£<ëÛ ‘·T•\‘√&É, –]' Çe R |üs«¡ ‘·eTTe˝…, s¡sê» R
Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dæŒ>π¤ X› q‚ R mi¿ì, ø£{ÁÏ |ü<X˚ e¯ TT‘√qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó j·÷‘·&TÉ $TøÏÿ* mi¿Hq’Ó ‘·q yê\eT÷\Á|ü<X˚ e¯ TT‘√
|ü–*j·TTqï mi¿ì, >¬ ]’ ø±~ <Ûë‘·Te⁄\‘√ ≈£L&çq |üs«¡ ‘·eTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü yêqs¡d+æ Vü≤dü´ |üe¢ e÷qdü´ kÕ>∑sy¡ Té ˆ
ø£ø±å +‘·s>¡ ‘∑ √ yêj·TTØ®eT÷‘· Çe >∑s‹®¡ ˆˆ 63
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` yêqs¡d+æ Vü≤dü´ ` |üe¢ e÷qdü´ ` kÕ>∑sy¡ Té ` ø£ø±å +‘·s¡
>∑‘'· ` yêj·TT' ` JeT÷‘·' ` Çe ` >∑s‹®¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ>∑s+¡ |üe¢ e÷qdü´, ‘·d´ü yêqs¡d+æ Vü≤dü´, ø£ø±å +‘·s>¡ ‘∑ '·
yêj·TT' JeT÷‘·' Çe >∑s‹®¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ>∑s¡+ |ü¢ee÷qdü´ R düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·Tqï{Ϻ, ‘·dü´
yêqs¡dæ+Vü≤dü´ R Ä yêqs¡ÁX‚wüߘìjÓTTø£ÿ, ø£øå±+‘·s¡>∑‘·' R u≤VüQeT÷\eTT\
Á|üy•˚ +∫q{Ï,º yêj·TT' R >±*, JeT÷‘·' Çe R eTVü‰y˚T|òTü eTTe˝…, >∑s‹®¡ R
>∑]+® #·T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É‹y˚>e∑ TT‘√ düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·T+&É>± n‘·ì
u≤VüQeT÷\eTT\j·T+<äT Á|üy˚•+∫q yêj·TTe⁄jÓTTø£ÿ X¯ã›eTT y˚T|òüTeTT
>∑]®+∫q≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ UÒ j·T<∏ë ì|ü‘‘· T· ´˝≤ÿ VüQ´‘·sÔ ê+‘ê~«ìdü‡ è‘ê ˆ
<äèX¯´‘˚ kÕqTã+<Ûë #· ‘·<ë∏ dü ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ 64
|ü<ä#˚ä<äeTT :` UÒ ` j·T<∏ë ` ì|ü‘‹· ` ñ˝≤ÿ ` Væ≤ ` ñ‘·sÔ ê+‘ê‘Y ` $ìdü‡ è‘ê
` <äèX¯´‘˚ ` kÕqTã+<Ûë ` #· ` ‘·<ë∏ ` dü' ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñ‘·sÔ ê+‘ê‘Y $ìdü‡ è‘ê kÕqTã+<Ûë ñ˝≤ÿ , UÒ j·T<∏ë ì|ü‘‹· ,
38 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘·<ë∏ dü' ø£|≈æ î£ +»s¡' <äèX¯´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ‘·sÔ ê+‘ê‘Y R ñ‘·sÔ |¡ ⁄ü ø=qqT+&ç, $ìdü‡ è‘ê R <äøDåÏ eTTq≈£î
ãj·T\T yÓ&*É q, kÕqTã+<Ûë R |ü⁄#·Ãe¤ TT‘√ ≈£L&çq, ñ˝≤ÿ R ‘√ø£#T· ø£ÿ, UÒ R
Äø±X¯eTTq+<äT, j·T<∏ë ì|ü‘‹· R m≥T¢ |ü&TÉ #·T+&ÉTH√ (b˛e⁄#·T+&ÉTH√), ‘·<ë∏ R
Ä Ø‹>±, dü' ø£|≈æ î£ +»s¡' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ >É T∑ Vü≤qTeT (yê\j·TT≈£î&Ô )’Ó , <äèX¯´‘˚
R (<äøDåÏ ~≈£îÿ≈£î b˛e⁄#·T) ø£qT|æ+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` kÕqTã+<Ûë R Ç‘·se¡ TT\>∑T, dü÷ø£ÎeT>∑T ñ\ÿ\#˚ nqTã<äyΔ TÓ .Æ
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` kÕqTã+<Ûë R |ü⁄#êäøè£ ‹ ‘˚CÀ$X‚wj ü T· Tø£yÔ TÓ qÆ <Ó.’
uÛÑ÷wüDeTT :` ‘√ø£#·Tø£ÿ, |ü⁄#·Ã¤j·TTø£ÔyÓTÆ |ü&ÉTqT.
sêe÷qTJj·TeTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì >∑eTqeTTqT ñ˝≤ÿbÕ‘·eTT‘√ b˛*Ã e]í+#·T≥#˚
sêeDTq≈£î uÛ≤$ø±\eTTq ø£\T>∑uÀe⁄ nX¯óuÛeÑ TT dü÷∫+|üã&ÉT#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ‘·sÔ ~¡ ≈£îÿqT+&ç, <äøDåÏ ~≈£îÿq≈£î yÓ&\É T#·Tqï{Ϻ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
sêeD≤qs¡ú dü÷#·øe£ TT>± bı&É$Tq ‘√ø£#T· ø£ÿe˝… Äø£deü TTq+<äT >±ìŒ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü‘‘· Œ· ‘·+>∑d+ü ø±XÀ yê´j·T‘·Xó¯ ÙX¯óuÛÒ ø£|'æ ˆ
Á|üeè<äΔ Çe e÷‘·+>∑' ø£øå£ ´j·÷ ã<Û´ä e÷qj·÷ ˆˆ 65
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü‘‘· |Y ‘ü +· >∑d+ü ø±X¯' ` yê´j·T‘·' ` X¯óX¯óuÛÒ ` ø£|'æ ` Á|üeè<ä'Δ
` Çe ` e÷‘·+>∑' ` ø£øå£ ´j·÷ ` ã<Û´ä e÷qj·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ã<Û´ä e÷qj·÷, ø£øå£ ´j·÷ Á|üeè<ä'Δ , e÷‘·+>∑' Çe yê´j·T‘·'
(dü) ø£|'æ , |ü‘‘· |Y ‘ü +· >∑d+ü ø±X¯' (düH)é X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ã<Û´ä e÷qj·÷ ø£øå£ ´j·÷ R q&ÉTeTTq≈£î ø£≥㺠&çq |ü≥ø±‘√,
Á|üeè<ä'Δ R Bs¡sÈ ÷¡ |üeTT‘√ qTqï, e÷‘·+>∑' Çe R eT<ä>»∑ eTTe˝…, yê´j·T‘·'
(dü') ø£|'æ R eTT+<äTq≈£î kÕ–j·TTqï{Ϻ Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü‘‘· |Y ‘ü +· >∑d+ü ø±X¯'
R eTT+<äTq≈£î b˛e⁄ dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qT&Ó,’ X¯óX¯óuÛÒ R $sêõ˝…q¢ T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |ü‘‘· |Y ‘ü +· >∑d+ü ø±X¯' R eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·Tqï dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qT&Ó.’
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 39
ø£øå£ ´ R @qT>∑T q&ÉTeTT≈£î ã+~Û+∫q ã+<Ûqä s¡Ee® ⁄.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Ç#·Ã≥ Vü≤qTeT+‘·Tì ˝≤+>∑÷\ j·TTe≈£î&ÉT>±
Á>∑V≤æ +#·e˝…qT (yê´j·T‘·', nqT≥#˚), Á|üeè<ä'Δ R eTVü‰ø±j·TT&Óq’ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü÷s¡´dü<èä X¯ó&Ó,’ eT¨qï‘êø±s¡T&Ó’ eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·Tqï Vü≤qTeT
q&ÉTeTTq≈£î ‘√\T|ü≥ø± ø£≥㺠&çjT· Tqï, >∑C+Ò Á<äeTTe˝… Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ñ|ü]cÕº#÷ ؤ sπ D #Ûêj·Tj·÷ #êe>±&ÛjÉ ÷· ˆ
kÕ>∑sπ e÷s¡T‘ê$cÕº HÍ]yêd”‘<Ô· ë ø£|'æ ˆˆ 66
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ|ü]cÕº‘Y ` X¯Øsπ D ` #Ûêj·Tj·÷ ` #· ` ne>±&Ûj É ÷· ` kÕ>∑sπ
` e÷s¡T‘ê$cÕº ` HÍ' ` Çe`Äd”‘`Y ‘·<ë`ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ>∑sπ ñ|ü]cÕº‘Y X¯Øsπ D, ne>±&Ûj É ÷· #Ûêj·Tj·÷ #·, ‘·<ë
ø£|'æ , e÷s¡T‘ê$cÕº HÍ' Çe Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ>∑sπ R düeTTÁ<äeTTq+<äT, ñ|ü]cÕº‘Y R ô|’ uÛ≤>∑eTTq, X¯Øsπ D
R ‘·q <˚V≤ü eTT#˚‘,· ne>±&Ûj É ÷· R ˙{Ï˝À Á|ü‹_+_+∫q, #Ûêj·Tj·÷ #· R ‘·q
˙&É#‘˚ q· T, ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq+<äT, ø£|'æ R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, e÷s¡T‘ê$cÕº R
>±*#˚ ì+|üã&çq (‘Ós#¡ ê|ü>\∑ ), HÍ' Çe R z&Ée˝…, Äd”‘Y R ñ+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yêj·TTeX¯eTT#˚, z&É y˚>∑eTT>± b˛e⁄qT. ø±e⁄q ˙{Ïô|’qTqï
Vü≤qTeT+‘·Tì ø±j·TeTT, ‘Ós#¡ ê|ü‘√ b˛\Ãã&çq≥T¢ e]í+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT Äø£deü TTq+<äT |üjT· ì+#·T#·T+&É>±, n‘·ì ˙&É düeTTÁ<äeTT
q+<äT |ü&çj·TT+&ÓqT. ˙{Ï ô|’uÛ≤>∑eTTq q\¢ì ˙&Éj·TT, Äø£düeTTq+<äT
Á|üø±X¯e+‘·yÓTÆq Vü≤qTeT+‘·Tì <˚Vü≤eTTqT, eTVü‰y˚>∑eTT‘√ eTT+<äTq≈£î
b˛e⁄#·T+&É>± ô|<ä›>±*‘√ ì+|üã&çq ‘Ós¡#ê|ü>∑\ ô|<ä› z&É eTVü‰y˚>∑eTT‘√
düeTTÁ<äeTTô|’ b˛e⁄#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·T+ j·T+ <˚X+¯ düeTTÁ<äd´ü »>±eT dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
dü dü ‘·k˛´s¡Ty˚>π q k˛Hêà<ä Çe \ø£å ´‘˚ ˆˆ 67
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T+ ` j·T+ ` <˚X+¯ ` düeTTÁ<äd´ü ` »>±eT ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ
` dü' ` dü' ` ‘·d´ü ` }s¡Ty˚>π q ` k˛Hêà<ä' ` Çe ` \ø£å ´‘˚ ˆˆ
40 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ düeTTÁ<äd´ü j·T+ j·T+ <˚X+¯ »>±eT ‘·d´ü
}s¡Tyπ̊>q dü' dü' (<˚X'¯ ) k˛Hêà<ä' Çe \ø£å ´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó j·÷ Vü≤qTeT, düeTTÁ<äd´ü R
kÕ>∑se¡ TTjÓTTø£ÿ, j·T+ j·T+ <˚X+¯ R @j˚T Á|ü<X˚ e¯ TTqT, »>±eT R #˚s¬ H√, dü' dü'
(<˚X'¯ ) R Äj·÷ Á|ü<X˚ e¯ TT, ‘·d´ü R n‘·ìjÓTTø£ÿ, }s¡Tyπ̊>q R }s¡Te⁄\jÓTTø£ÿ
y˚>e∑ TT#˚, k˛Hêà<ä' Çe R |æ∫ÃmøÏÿq~e˝…, \ø£å ´‘˚ R ø±ìŒ+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` k˛Hêà<ä' R n|ükÕàs¡s√–e˝… >∑T+Á&ÉeTT>∑ ‹s¡T>∑T≥, qTs¡T>∑T\T Á>∑≈î£ ÿ≥,
$+‘·<«äÛ qT\T #˚jT· T≥ eTTqï>∑T $ø±s¡eTT\e\¢.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` k˛Hêà<ä' R yÓi¿Ï Äq+<äeTTqT bı+~q<ëìe˝….
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì >∑eTqy˚>∑eTT ‘·–*q düeTTÁ<äÁ|ü<˚X¯yÓT\¢qT,
düT&ÉT\‘√qT, qTs¡T>∑T\‘√qT X¯ã›eTT\‘√&ÉqT ≈£L&çq<Ó’ ñqà‘·TÔì #˚wüº\‘√
>∑÷&çq≥T¢>± $+‘·>± >√#·]+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ>∑s¡ k˛´]àC≤˝≤HêeTTs¡kÕ XË\’ es¡¸ àD≤yéT ˆ
n_Û|Tüò ï+düTÔ eTVü‰y˚>'∑ |ü⁄|ü⁄¢y˚ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 68
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ>∑sd¡ ´ü ` }]àC≤˝≤HêyéT ` ñs¡kÕ ` XË\’ es¡¸ àD≤yéT ` n_Û|Tüò ïHé
` ‘·T`eTVü‰y˚>'∑ `|ü⁄|ü⁄¢y`˚ dü'`eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` XË\’ es¡¸ àD≤yéT kÕ>∑sd¡ ´ü }]àC≤˝≤Hê+ ñs¡kÕ n_Û|Tüò ïHé, dü'
eTVü‰ø£|'æ eTVü‰y˚>'∑ |ü⁄|ü⁄¢y.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` XË\’ es¡¸ àD≤+ R |üs«¡ ‘·eTTe˝… dü÷\ú yÓTqÆ {Ï,º kÕ>∑sd¡ ´ü }]à
C≤˝≤Hê+ R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ ‘·s+¡ >∑deü T÷Vü≤eTT\qT, ñs¡kÕ R ‘·q i=eTTà‘√,
n_Û|Tüò ïHé R n<äTeTT#·T, dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ , eTVü‰y˚>'∑ R rÁeyÓTqÆ
y˚>e∑ TT >∑\yê&Ó,’ |ü⁄|ü⁄¢y˚ R m>∑Ts¡T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` XË’\es¡¸ àD≤, ñs¡kÕ, }]àC≤˝≤ì Ç‹ bÕsƒê+‘·s¡yéT `
|üs«¡ ‘·eTT e˝… dü÷\ú yÓTqÆ ‘·q i=eTTà‘√ Vü≤qTeT düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ ñqï‘·yTÓ qÆ
‘·s+¡ >∑eTT\qT, ÁøÏ+~øÏ nD∫ y˚jT· T#·T+&Óqì uÛ≤eeTT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 41
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä+»H˚j·TT&ÉT n‹y˚>∑eTT>± eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·T XË’\eTTe˝…
ñqï‘·eTT˝…’q{Ϻ kÕ>∑s¡‘·s¡+>∑eTT\qT ‘·q i=eTTà#˚‘· ÁøÏ+<ä≈£î n~$Ty˚j·TT
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£|yæ ê‘·Xï ã\yêHé y˚T|òTü yê‘·Xï ìdü‡ è‘·' ˆ
kÕ>∑s+¡ ;ÛeTìs√Èw+ü ø£+|üj÷· e÷dü‘T· s¡“¤ èX¯yTé ˆˆ 69
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£|yæ ê‘·' ` #·`ã\yêHé`y˚T|òTü yê‘·'`#· ` ìdü‡ è‘·' ` kÕ>∑s+¡ `
;ÛeTìs√Èw+ü ` ø£+|üj÷· e÷dü‘T· ' ` uÛèÑ X¯yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìdü‡ è‘·' ø£|æyê‘·X¯Ã, ã\yêHé y˚T|òüTyê‘·X¯Ã, ;ÛeTìs√Èwü+
kÕ>∑s+¡ , uÛèÑ X¯yTé ø£+|üj÷· e÷dü‘T· '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìdü‡ è‘·' R (n|ü&ÉT) ãj·T\T yÓ&É*q, ø£|æyê‘·X¯Ã R
Vü≤qTeT+‘·Tì (y˚>e∑ TT#˚ ø£*–q) yêj·TTe⁄qT, ã\yêHé R rÁeyÓTqÆ {Ï,º y˚T|òTü yê‘·Xï
R y˚T|òTü eTTe\q ø£*–q yêj·TTe⁄qT, ;ÛeTìs√Èw+ü R ;Ûøs£ <¡ «äÛ qT\‘√ ≈£L&çjT· Tqï,
kÕ>∑s+¡ R Ä düeTTÁ<äeTTqT, uÛèÑ X¯yTé R >±&ÛeÉ TT>±, ø£+|üj÷· e÷dü‘T· ' R ø£\∫
yÓ’∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT Vü≤qTeTy˚>∑eTT#˚ »ì+∫q{Ϻ yêj·TTe⁄qT, y˚T|òüT
eT+&É\eTTq+<ä* yêj·TTe⁄qT ø£*dæ, ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ <Û«ä ì‘√ kÕ>∑se¡ TTqT rÁeeTT>±
ø£\∫y˚j·TT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $ø£s¸¡ q÷ï]àC≤˝≤ì ãèVü≤+‹ \eD≤+uÛdÑ æ ˆ
|ü⁄|ü⁄¢y˚ ø£|Xæ Ês¡÷˝› À $øÏsì¡ ïe s√<äd” ˆˆ 70
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $ø£s¸¡ Hé ` }]àC≤˝≤ì ` ãèVü≤+‹ ` \eD≤+uÛdÑ æ ` |ü⁄|ü⁄¢y˚ `
ø£|Xæ Ês¡÷\› ' ` $øÏsH¡ é ` Çe ` s√<äd” ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` \eD≤+uÛdÑ ,æ ãèVü≤+‹ }]àC≤˝≤ì $ø£s¸¡ Hé (dü') ø£|Xæ Ês¡÷\› ',
s√<äd” $øÏsH¡ é Çe, |ü⁄|ü⁄¢y.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \eD≤+uÛdÑ æ R Ä eTVü‰düeTTÁ<äeTTq, ãèVü≤+‹ }]àC≤˝≤ì R
ô|<äy› q’Ó ø¬ s¡≥eTT\ >∑T+|ü⁄\qT, $ø£s¸¡ Hé R Á|üøÿ£ \≈£î HÓ{yºÏ j
˚ T· T#·T, (dü') ø£|æ
XÊs¡÷\› ' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ , s√<äd” R uÛ÷Ñ $T Äø±X¯eTT\qT, $øÏsH¡ é Çe R
y˚sT¡ #˚jT· T#·Tqï≥T¢>±, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R m>∑Ts¡T#·T+&ÓqT.
42 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` uÛÑ÷$Tì, Äø±X¯eTTqT, düeTTÁ<ä|ü⁄ »\eTTq+<äT
|ü&yÉ j ˚ T· T#·Tqï≥T¢>±, Vü≤qTeT+‘·T&ÉT eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·T+&ÓqT.
uÛÑ÷wüDeTT :` uÛ÷Ñ $Tì, Äø±X¯eTTqT y˚sT¡ #˚jT· T#·Tqï≥T¢>± qT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düeTTÁ<äeTTqT <ë≥Tq|ü&ÉT ‘·q >=|üŒ‘·qeTT
#·÷|ü⁄#·T ì+&ÉT‘·s+¡ >∑eTT\ >∑T+|ü⁄\qT Á|üøÿ£ \≈£î ‘√dæyj ˚ T· T#·T, Äø±X¯eTTq≈£î
uÛ÷Ñ $TøÏì m\¢\T @sêŒ≥T #˚jT· T#·THêï&√ nqTq≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XÊ qT<ä‘Δ êHé dü eTVü‰s¡yí ˚ ˆ
n‹Áø±eTqàVü‰y˚>∑ düsÔ +¡ >± qZDj·Tìïe ˆˆ 71
|ü<ä#˚ä<äeTT :` y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XÊHé ` ñ<ä‘Δ êHé`dü' ` eTVü‰s¡yí ˚ ` n‹Áø±eT‘Y
` eTVü‰y˚>'∑ `‘·s+¡ >±Hé`>∑Dj·THé`Çe ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰s¡yí ˚ ñ<ä‘Δ êHé y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XÊHé ‘·s+¡ >±Hé >∑Dj·Tìïe,
eTVü‰y˚>'∑ dü' n‹Áø±eT‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰s¡íy˚ R Ä eTVü‰düeTTÁ<äeTTq+<äT, ñ<äΔ‘êHé R MT~øÏ
m>∑j·TT#·Tqï, y˚Ts¡TeT+<äs¡dü+ø±XÊHé R y˚Ts¡T|üs¡«‘·eTT‘√&ÉqT, eT+<äs¡
|üs¡«‘·eTT‘√&ÉqT düe÷qyÓTÆq, ‘·s¡+>±Hé R ¬øs¡≥eTT\qT, >∑Dj·THé Çe R
˝…øÿ£ ô|≥Tº#T· qï≥T¢>±, eTVü‰y˚>'∑ R >=|üŒy˚>e∑ TTø£\, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
n‹Áø±eT‘Y R eTT+<äTq≈£î kÕ–b˛e⁄ #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É‹y˚>e∑ TT>± düeTTÁ<äeTTqT \+|òTæ +#·T#·T+&É>± $TøÏÿ*
m‘·TÔ>±qTqï Ä düeTTÁ<ä‘·s¡+>∑eTT\ qìï{Ïì ˝…ø£ÿô|≥Tº#·T b˛e⁄#·Tqï≥T¢>±
ø£ì|æ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü y˚>d∑ eü TT<ä÷‘Δ +· »\+ dü»\<ä+ ‘·<ë ˆ
n+ãs¡d+úü $ãÁuÛ≤» XÊs¡<ëÁuÛÑ $Tyê‘·‘y· Té ˆˆ 72
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` y˚>d∑ eü TT<ä÷‘Δ +· ` »\+ ` dü»\<ä+ ` ‘·<ë ` n+ãs¡d+úü
` $ãÁuÛ≤» ` XÊs¡<ëÁuÛyÑ Té ` Çe ` Ä‘·‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë ‘·d´ü y˚>d∑ eü TT<ä÷‘Δ +· dü»\<ä+ »\yéT n+ãs¡dyúü Té
Ä‘·‘+· , XÊs¡<ëÁuÛyÑ Té Çe $ãÁuÛ≤».
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 43
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq, ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, y˚>∑
düeTT<ä÷‘Δ +· R y˚>e∑ TT#˚ MT~ ø¬ >∑Ts¡ >=≥ºã&çq, dü»\<ä+ »\+ R y˚T|òTü eTT\‘√
>∑÷&çq »\eTT, n+ãs¡dyúü Té R Äø±X¯eTTô|’ qTqï<Ó,’ Ä‘·‘y· Té R $XÊ\yÓTqÆ {Ï,º
XÊs¡<ëÁuÛyÑ Té Çe R X¯s‘¡ êÿ\eT+<ä* y˚T|òTü eTTe˝…, $ãÁuÛ≤» R $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T
#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT+‘·Tì y˚>∑eTT#˚ MT~øÏ ∫eTàã&çq ‘Ó\¢HÓ’q
düeTTÁ<ä»\eTT y˚T|òüTeT+&É\eTT es¡≈£îqT yê´|æ+∫, n#·Ã≥ X¯s¡‘êÿ\y˚T|òüT
ãè+<äeTTe˝… Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‹$TqÁø£sa¡ cÕ' ≈£Lsêà <äèX¯´HÔ̊ $eè‘êdü<Ô ë ˆ
eÅkÕÔ|øü s£ ¸¡ DHÒ e˚ X¯ØsêDÏ X¯Ø]D≤yéT ˆˆ 73
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‹$TqÁø£sa¡ cÕ' ` ≈£Lsêà' ` <äèX¯´+‘˚ ` $eè‘ê' ` ‘·<ë `
eÅkÕÔ|øü s£ ¸¡ DqÒ ` Çe ` X¯ØsêDÏ ` X¯Ø]D≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·<ë, $eè‘ê' ‹$TqÁø£sa¡ cÕ' ≈£Lsêà', eÅkÕÔ|øü s£ ¸¡ DqÒ X¯Ø]D≤+
X¯ØsêDÏ Çe <äèX¯´+‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R (˙s¡T ‘=\–+|üã&çjT· Tqï{Ï)º Ä düeTj·TeTTq+<äT,
$eè‘ê' R yÓ\&¢ j ç TÆÓ j·TTqï{Ï,º ‹$TqÁø£sa¡ cÕ' ≈£Lsêà' R ‹$T+–\eTT\T, yÓTTdüfió¯ ,¢
#˚|\ü T, ‘êuÒfió¯ ,¢ X¯Ø]D≤+ R eTqTwüß´\jÓTTø£ÿ, eÅkÕÔ|øü s£ ¸¡ DqÒ R eÅdeÔü TT\qT
˝≤–y˚jT· T≥#˚ (n>∑|&ü TÉ ), X¯ØsêDÏ Çe R (q>∑ï) X¯Øs¡eTT\e˝…, <äèX¯´+‘˚ R
ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eÅdüÔeTTqT ˝≤–y˚j·TT≥#˚, q>∑ïX¯Øs¡eTTq+<äT eTqTE\
nej·TeeTT\T düŒwüeº TT>± ø±qe#·TÃq≥T¢ Vü≤qTeT y˚>e∑ TT#˚ düeTTÁ<ä»\eTT #Û~˚ *¢
(Á|üøÿ£ \≈£î ‘=\–) Äø£deü TTq ø¬ >∑jT· >± n+<ä* #˚|\ü T, yÓTTdüfió¯ fl, ‘êuÒfió¯ fl düŒwüyº TÓ qÆ
Äø±s¡eTT\‘√ ø±ìŒ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üe¢ e÷q+ düMTøå±´<∏ä uÛTÑ »+>± kÕ‡>∑sê\j·÷' ˆ
y√´$Tï ‘·+ ø£|Xæ Ês¡÷\› + düT|üsí¡ Ç‹ y˚Tìπs ˆˆ 74
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üe¢ e÷q+ ` düMTø£å ´ ` n<∏ä ` uÛTÑ »+>±' ` kÕ>∑sê\j·÷' `
y√´$Tï`‘·+`ø£|Xæ Ês¡÷\› + ` düT|üs'í¡ `Ç‹`y˚Tìπs ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` n<∏ä y√´$Tï |üe¢ e÷q+ ‘·+ ø£|Xæ Ês¡÷\› + düMTø£å ´ kÕ>∑sê\j·÷'
44 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
uÛTÑ »+>±' düT|üs'í¡ Ç‹ y˚Tìπs.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R n|ü&ÉT, y√´$Tï R Äø±X¯eTTq, |ü¢ee÷q+ R
m>∑Ts¡T#·Tqï{Ϻ, ‘·+ ø£|æXÊs¡÷›\+ R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì, düMTø£å ´ R #·÷∫,
kÕ>∑sê\j·÷' R düeTTÁ<äeTTq+<äT ìedæ+#·T#·Tqï, uÛTÑ »+>±' R düsŒ¡ eTT\T, düT|üs'í¡
Ç‹ R >∑sT¡ ‘·à+‘·T&˚y÷Ó j·Tì, y˚Tìπs R uÛ≤$+∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTTq+<ä* düsŒ¡ eTT\T Äø±X¯eTTq+<äT eTVü‰y˚>e∑ TT‘√ uÀe⁄
Vü≤qTeT+‘·Tì $˝ÀøÏ+∫ ‘·eTô|’ m>∑Ts¡T#·Tqï~ >∑sT¡ ‘·à+‘·T&˚y÷Ó j·Tì ;Û‹ #Ó+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <äXj¯ ÷Ó »q$d”sÔ êí Á‹+X¯<√´»q e÷j·T‘ê ˆ
#Ûêj·÷ yêqs¡d+æ Vü≤dü´ »˝Ò #ês¡T‘·sê-uÛeÑ ‘Y ˆˆ 75
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äXj¯ ÷Ó »q$d”sÔ êí ` Á‹+X¯<√´»qyéT ` Äj·T‘ê ` #Ûêj·÷ `
yêqs¡ dæ+Vü≤dü´ ` »˝Ò ` #ês¡T‘·sê ` nuÛeÑ ‘Y
nq«j·TÁø£eTeTT :` <äXj ¯ ÷Ó »q$d”sÔ êí, Á‹+X¯<√´»qyéT Äj·T‘ê, yêqs¡d+æ Vü≤dü´
#Ûêj·÷, »˝Ò #ês¡T‘·sê nuÛeÑ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` »˝Ò R »\eTTq+<äT, <äXj ¯ ÷Ó »q$d”sÔ êí R |ü~ jÓ÷»qeTT\T
yÓ&É\TŒ>∑*–q~j·TTqT, Á‹+X¯‘YjÓ÷»q+ Äj·T‘ê R eTT|üŒ~jÓ÷»qeTT\
bı&Ée⁄qT >∑*–q{Ϻ, yêqs¡dæ+Vü≤dü´ R Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, #Ûêj·÷ R ˙&É,
#ês¡T‘·sê nuÛeÑ ‘Y R $TøÏÿ*s¡eTD°jT· yÓTqÆ <Ó’ j·TT+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` #Ûêj·÷Á|üe÷Des¡íqeTT#˚ Vü≤qTeT+‘·Tì X¯Øs¡Á|üe÷DeTT>∑÷&É
e]í+|üã&çq≥¢jTÓ ´qT. á ˙&É eT<Ûë´Vü≤ïø±\eT+<ä*<˚ j·Tì #Ó|Œü e˝…qT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ª»˝Òμ nqT |ü<eä TTq≈£î ª»y˚μj·Tì bÕsƒê+‘·se¡ TT. n+<äT#˚‘·
n‘·ì y˚>e∑ TTq+<äT ≈£L&É n‘·ì ˙&É düT+<äse¡ TT>± qTqï<äì uÛ≤eeTT.
uÛÑ÷wüDeTT :` eTT|üŒ~jÓ÷»qeTT\ bı&Ée⁄ Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î düVü≤»eTT>∑H˚
j·TTqï#√, Hê\Ze n&ÉT>∑T y˚jT· ø£jT˚ n‘·&TÉ \+ø£˝À #˚s>¡ \∑ &ÉT. yÓTHÆ êø£d+ü yê<äeTT
düTs¡kÕdü+yê<äeTT eTTqï>∑T |òüT≥ºeTT\‘√ $s√<ÛäeTT>∑÷&É ÁbÕ|æÔ+#·TqT.
_+ãeTTø£+f… Á|ü‹_+ãeTTjÓTTø£ÿ bı&Ée⁄ Ç+‘· n~Ûøe£ TT>± m≥T¢+&ÉTqì X¯+øÏ+|ü
qedüs¡eTT˝Ò<äT. ñ<äj·Tø±\eTTq+ <ä‘·ì ˙&É $TøÏÿ* Bs¡ÈeTT>± qT+&ÉT≥
dü+uÛÑey˚T. Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düeTTÁ<ä‘·s¡DeTTqT ñ<äj·TeTTqH˚ ÁbÕs¡+_Û+#ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 45
n|ü&ÉT n‘·ì ˙&É Bs¡yÈ TÓ Æ j·TT+&ÉTqT >∑<ë.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ |ü~ j·÷eT&É\ yÓ&\É TŒ, eTT|üŒ~j·÷eT&É\
bı&Ée⁄qT >∑\ X¯Øs¡eTT ˙&É ˙{Ïô|’ ã&ç $TøÏÿ* düT+<äse¡ TT>± Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X‚«‘êÁuÛ|Ñ Tüò qsêJe yêj·TT|ü⁄Á‘êqT>±$T˙ ˆ
‘·d´ü kÕ X¯óX¯óuÛÒ #Ûêj·÷ $‘·‘ê \eD≤+uÛdÑ æ ˆˆ 76
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X‚«‘êÁuÛ|Ñ Tüò qsêJ ` Çe ` yêj·TT|ü⁄Á‘êqT>±$T˙ ` ‘·d´ü `kÕ`
X¯óX¯óuÛÒ ` #Ûêj·÷ ` $‘·‘ê ` \eD≤+uÛdÑ æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` \eD≤+uÛÑdæ $‘·‘ê yêj·TT|ü⁄Á‘êqT>±$T˙ ‘·dü´ #Ûêj·÷
X‚«‘êÁuÛ|Ñ Tüò qsêJe X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \eD≤+uÛdÑ æ R kÕ>∑s»¡ \eTTq+<äT, $‘·‘ê R $dü]Ô +∫j·TTqï{Ï,º
yêj·TT|ü⁄Á‘êqT>±$T˙ R Vü≤qTeT+‘·Tì yÓ+ã&ç+∫ b˛e⁄#·Tqï{Ï,º ‘·d´ü #Ûêj·÷ R
n‘·ì ˙&É, X‚«‘êÁuÛ|Ñ Tüò qsêJe R ‘Ó\H¢ q’Ó y˚T|òTü eTT\jÓTTø£ÿ ô|<äe› s¡Tdüe˝…, X¯óX¯óuÛÒ
R Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTTq+<äT yê´|æ+∫j·TTqï{Ϻ j·÷ Vü≤qTeT+‘·Tì ˙&É, n‘·ìì
yÓ+ã&ç+∫ b˛e⁄#·Tqï<Ó’, ‘Ó\¢HÓ’q{Ϻ y˚T|òüTeTT\jÓTTø£ÿ <ä≥ºyÓTÆq |ü+øÏÔe˝…
Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯óX¯óuÛÒ dü eTVü‰‘˚C≤ eTVü‰ø±jÓ÷ eTVü‰ø£|'æ ˆ
yêj·TTe÷πsZ ìsê\+uÒ |üøyå£ êìe |üs«¡ ‘·' ˆˆ 77
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óX¯óuÛÒ ` dü' ` eTVü‰‘˚C≤' ` eTVü‰ø±j·T' ` eTVü‰ø£|'æ `
yêj·TTe÷πsZ ` ìsê\+uÒ ` |üøyå£ êHé ` Çe ` |üs«¡ ‘·' ˆˆ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø±j·T' eTVü‰‘˚C≤' eTVü‰ø£|'æ ìsê\+uÒ yêj·TTe÷πsZ
|üøyå£ êHé |üs«¡ ‘·' Çe X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø±j·T' R >=|üŒ X¯Øs¡eTT >∑*qZ {Ïyº ê&ÉTqT, eTVü‰‘˚C≤' R
n|ü]$T‘·yTÓ qÆ ‘˚»düT‡>∑\yê&ÉTq>∑T, dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT,
ìsê\+uÒ yêj·TTe÷πsZ R Ä<Ûës¡sV¡ ≤æ ‘·yTÓ qÆ {Ϻ Äø±X¯e÷s¡eZ TTq+<äT, |üøyå£ êHé |üs«¡ ‘·'
Çe R s¬ ø£ÿ\T>∑*qZ {Ϻ ø=+&Ée˝…, X¯óX¯óuÛÒ R Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ X¯Øs¡eTT, >=|üŒ ‘˚»düT‡ >∑\ Ä e÷s¡T‘ê‘·àE&ÉT, ìsê<Ûës¡eT>∑T
46 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Äø±X¯eTTq m>∑Ts¡T#·T i…øÿ£ \‘√ >∑÷&çjT· Tqï |üs«¡ ‘·eTTe˝… XÀ_Û˝q¢… T.
XÀ¢ˆˆ j˚THêk j·÷‹ ã\yêHé yπ̊>q ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆ
‘˚q e÷πsDZ düV≤ü kÕ Á<√D°øè£ ‘· Çyês¡eí ' ˆˆ 78
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j˚Tq ` nk ` j·÷‹ ` ã\yêHé ` y˚>π q ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ` ‘˚q
` e÷πsD Z ` düV≤ü kÕ ` Á<√D°øè£ ‘·' ` Çe ` ns¡eí ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nk ã\yêHé ø£|≈æ î£ +»s¡' y˚>π q j˚Tq e÷πsDZ j·÷‹, ‘˚q
e÷πsDZ ns¡eí ' düV≤ü kÕ Á<√D°øè£ ‘·' Çe Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ã\yêHé R eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ , nk ø£|≈æ î£ +»s¡' R á Vü≤qTeT,
yπ̊>q R eTVü‰y˚>e∑ TT‘√, j˚Tq e÷πsD Z j·÷‹ R @ e÷s¡eZ TTq b˛e⁄#·T+&ÓH√,
‘˚q e÷πsD Z R Ä e÷s¡eZ TTq, ns¡eí ' R düeTTÁ<äeTT, düV≤ü kÕ R ‘·‘øY D å£ y˚T,
Á<√D°øè£ ‘·' Çe R <=HÓï>± #˚jT· ã&çq~e˝…, Äd”‘Y R ñ+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á<√D° R Ç+&Éj
¢ T· +<äT ˙s¡T yÓ&\É T≥¬ø’ ì]à+#·ã&çq ø±wü̃jT· +Á‘·eTT
(‘·÷eTT). Äø±X¯eTTq+<äT m>∑Ts¡T#·Tqï Vü≤qTeT+‘·T&ÉT y˚T|òTü eTT\qT ‘ê≈£î≥#˚,
n‘·ì ˇ‹Ô&øç Ï y˚T|òTü eTT\˝À qT+&ÉT ˙s¡T ˙{Ï >=≥ºeTT\˝À qT+&ç e#·Tà ˙{Ïe˝…
Á|üøÿ£ ≈£î ∫eTàã&ÉT#·T+&ÓqT.
uÛÑ÷wüDeTT :` Á<√D° R ø£{≤Vü≤eTT ˝Òø£ >∑+>±fi¯eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã\e+‘·T&Óq’ , Vü≤qTeT+‘·T&ÉT y˚>e∑ TT>± uÀe⁄ Ä e÷s¡eZ T+‘·jT· TqT,
<√HÓe˝… q&ÉTeT uÛ≤>∑eTTq |ü\e¢ TTqT, áe˝≤e\qT m‘·T>Ô ± >∑\<Ó,’ Á‘·$«+∫q
ø±\Tee˝… ø±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ ÄbÕ‘˚ |üødåÏ +ü |ò÷ü Hê+ |üøsåÏ ê» Çe Áe»Hé ˆ
Vü≤qTe÷Hé y˚T|òTü C≤˝≤ì Á|üøs£ ¸¡ Hé e÷s¡T‘√ j·T<∏ë ˆˆ 79
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÄbÕ‘˚ ` |üødåÏ +ü |ò÷ü Hê+ ` |üøsåÏ ê»' ` Çe ` Áe»Hé ` Vü≤qTe÷Hé
` y˚T|òTü C≤˝≤ì ` Á|üøs£ ¸¡ Hé ` e÷s¡T‘·' ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üødåÏ +ü |ò÷ü HêyéT ÄbÕ‘˚ |üøsåÏ ê»' Çe, y˚T|òTü C≤˝≤ì e÷s¡T‘·'
j·T<∏ë, Á|üøs£ ¸¡ Hé Vü≤qTe÷Hé j·Tj·TÚ.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 47
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üøÏådü+|òü÷HêyéT ÄbÕ‘˚ R |ü≈£åî\ düeT÷Vü≤eTTjÓTTø£ÿ
e÷s¡eZ TTq+<äT, |üøsåÏ ê»' Çe R >∑sT¡ ‘·à+‘·T&ÉTe˝…, y˚T|òTü C≤˝≤ì R y˚T|òTü eTT\
>∑T+|ü⁄\qT, e÷s¡T‘·' j·T<∏ë R yêj·TTe⁄e˝…H,˚ Á|üøs£ ¸¡ Hé R Á‘√dæyj
˚ T· T#·T, Vü≤qTe÷Hé
R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, j·Tj·TÚ R eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Äø±X¯e÷s¡eZ TTq Vü≤qTeT y˚T|òTü ÁX‚DìÏ ˇs¡jT· T#·T, y˚T|òTü eTT\qT
#Ó<sä >¡ =≥Tº#T· |ü≈îå£ \ q&ÉTeT >∑sT¡ ‘·à+‘·Tìe˝… eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ bÕ+&ÉTsês¡TDesêíì ˙\e÷+õwüø˜ ±ì #· ˆ
ø£|Hæ ê-- ø£èwü´e÷D≤ì eTVü‰ÁuÛ≤DÏ #·ø±•πs ˆˆ 80
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕ+&ÉTsês¡TDesêíì ` ˙\e÷+õwü˜ø±ì ` #· ` ø£|æHê `
Äø£èwü´e÷D≤ì ` eTVü‰ÁuÛ≤DÏ ` #·ø±•πs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|æHê Äø£èwü´e÷D≤ì eTVü‰ÁuÛ≤DÏ, bÕ+&ÉTsês¡TDesêíì
˙\e÷+õwüø˜ ±ì #· #·ø±•πs.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|æHê R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚, Äø£èwü´e÷D≤ì R Äø£]¸+|ü
ã&ÉT#·Tqï{Ï,º eTVü‰ÁuÛ≤DÏ R ô|<äô› |<ä› y˚T|òTü eTT\T, bÕ+&ÉTsês¡TDesêíì R ‘Ó\ì¢ ,
mi¿ì es¡eí TT\T>∑\$j·TT, ˙\e÷+õwüø˜ ±ì #· R q\¢ì, |ü#÷ ì s¡+>∑T\T>∑\$>±qT,
#·ø±•πs R Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Äø£èwü´e÷D≤ì R y˚T|òTü eTT\T >±*#˚ Äø£]¸+|üã&çq≥T¢+&Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì#˚ Äø£]¸+|üã&çq{Ϻ y˚T|òTü eTT\T, n‘·ì X¯ØsêuÛsÑ D¡
$X‚wüeTT\#˚ ‘Ó\T|ü⁄, ms¡T|ü⁄, q\T|ü⁄, |üdüT|ü⁄ s¡+>∑T\T >∑\yÓ’ eTT#·Ã≥>±
Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü$X¯qïÁuÛCÑ ≤˝≤ì ìwüŒ‘·+X¯Ã |ü⁄q' |ü⁄q' ˆ
Á|ü#÷ q¤ ïX¯Ã Á|üø±X¯Xï #·+Á<äe÷ Çe \ø£å ´‘˚ ˆˆ 81
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$X¯Hé ` nÁuÛCÑ ≤˝≤ì ` ìwüŒ‘·Hé `#· ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' `
Á|ü#÷ q¤ ï' ` #· ` Á|üø±X¯' ` #· ` #·+Á<äe÷' ` Çe ` \ø£å ´‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄q' |ü⁄q' nÁuÛCÑ ≤˝≤ì Á|ü$X¯Hé ìwüŒ‘·Hé #· (dü' Vü≤qTe÷Hé),
Á|ü#÷ q¤ ï' #· Á|üø±X¯' #· #·+Á<äe÷' Çe \ø£å ´‘˚.
48 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' Vü≤qTe÷Hé R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü⁄q' |ü⁄q' R eTs¡\
eTs¡\, nÁuÛCÑ ≤˝≤ì R y˚T|òTü eTT\ >∑T+|ü⁄\qT, Á|ü$X¯Hé R Á|üy•˚ +#·T#·T, ìwüŒ‘·Hé
#· R yÓ\Te&ÉT#·TqT, Á|ü#÷ q¤ ï' R eTs¡T>∑T|ü&j
ç T· Tqïyê&ÉTqT, Á|üø±X¯' #· (ø£qã&ÉT#·T)
yÓ\T>∑T#·Tqïyê&ÉTqT n>∑T, #·+Á<äe÷' Çe R #·+Á<äTìe˝…, \ø£å ´‘˚ R
ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT y˚T|òTü ÁX‚DìÏ Á|üy•˚ +#·T#·T eTs¡\ n+<äT+&ç
yÓ\Te&ÉT#·T, ø=~›ùd|ü⁄ eTãT“\#ê≥TqqT, ø=~›ùd|ü⁄ Äø£deü TTq+<äTqT >√#·]+#·Tq{Ϻ
#·+Á<äTìe˝… >∑qŒf…qº T.
XÀ¢ˆˆ |üe¢ e÷q+ ‘·T ‘·+ <äècÕº « |üe¢ +>∑+ ‘·«]‘·+ ‘·<ë ˆ
ees¡T¸' |ü⁄wüŒesê¸DÏ <˚e>∑+<Ûsä «¡ <ëqyê' ˆˆ 82
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üe¢ e÷q+ ` ‘·T ` ‘·+ ` <äècÕº « ` |üe¢ +>∑+ ` ‘·«]‘·+ ` ‘·<ë
` ees¡T¸' ` |ü⁄wüŒesê¸DÏ ` <˚e>∑+<Ûsä «¡ <ëqyê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë ‘·«]‘·+ |ü¢ee÷q+ ‘·+ |ü¢e+>∑+ <äècÕº « <˚e
>∑+<Ûsä «¡ <ëqyê' |ü⁄wüŒesê¸DÏ ees¡T¸'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq, ‘·«]‘·+ R eTVü‰y˚>e∑ TT>±, |üe¢ e÷q+
R m–]b˛e⁄#·Tqï{Ϻ, ‘·+ |ü¢e+>∑+ R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì, <äècÕº « R #·÷∫,
<˚e>∑+<Ûsä «¡ <ëqyê' R <˚e‘·\TqT >∑+<Ûsä T¡ «\TqT <ëqe⁄\TqT, |ü⁄wüŒesê¸DÏ ees¡T¸'
R |ü⁄wüŒes¡¸eTTqT >∑T]|æ+∫].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTTqT n<äT“¤‘·yÓTÆq X¯øÏÔ‘√, eTVü‰y˚>∑eTT>± <ë≥T#·Tqï
j·÷ Vü≤qTeT+‘·Tì >±+∫, <˚e>∑+<Ûsä «¡ <ëqe⁄\T Äq+<ëX¯Ãs¡´eTT\‘√ n‘·ìô|’
|üP\yêq >∑T]|æ+∫].
XÀ¢ˆˆ ‘·‘ê|ü q Væ≤ ‘·+ dü÷s¡´' |üe¢ +‘·+ yêqs√‘·eÔ TyéT ˆ
dæùwy˚ #· ‘·<ë yêj·T÷ sêeTø±sê´s¡dú <æ jΔä T˚ ˆˆ 83
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘ê|ü ` q`Væ≤`‘·+ ` dü÷s¡´' ` |üe¢ +‘·+ ` yêqs√‘·eÔ T+ `
dæùwy˚ ` #· ` ‘·<ë ` yêj·TT' ` sêeTø±sê´s¡dú <æ j Δä T˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTø±s¡´s¡dú <æ j
Δä T˚ |üe¢ +‘·+ ‘·+ yêqs√‘·eÔ T+, ‘·<ë dü÷s¡´'
q Væ≤ ‘·‘ê|ü— yêj·TT' #· dæùwy˚.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 49
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTø±sê´s¡dú <æ j
Δä T˚ R lsêeTTì ø±s¡´eTTqT dæ~+Δ |üCj
Ò T· T≥¬ø,’
|üe¢ +‘·+ R (Äø±X¯eTTq) m–] b˛e⁄#·Tqï{Ï,º ‘·+ yêqs√‘·eÔ TyéT R Ä yêqs¡
ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeTqT, ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq+<äT, dü÷s¡´' R dü÷s¡T´&ÉT, q Væ≤
‘·‘ê|ü R @$Tj·TT ‘ê|üeTT ø£\T>∑˙j·T≈£î+&ÓqT— yêj·TT' #· R yêj·TTe⁄>∑÷&É,
dæùwy˚ R (ÁX¯eT‘=\>∑Tq≥T¢ M∫) ùd$+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yêj·TT<˚e⁄&ÉT ‘·q |ü⁄Á‘·T&Ó’q Vü≤qTeT≈£î ÁX¯eT ø£\T>∑≈£î+&É
düTKø£se¡ TT>± M#ÓqT nì ùd$+#ÓqqT |ü<eä TTq≈£î uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ‘·q e+X¯eTTyê&Óq’ lsêeTTì ø±s¡´kÕ<Ûqä ø¬ ’ yÓ&\É T#·THêï&ÉT
ø±ã{Ï,º Ä Vü≤qTeT≈£î dü÷s¡T´&ÉT ‘ê|üeTT ø£\T>∑≈î£ +&É #˚ôdqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì ø±s¡´eTTqT kÕ~Û+#·T≥¬ø’ Äø£deü TTq+<äT |üjT· ì+#·T#·Tqï
Vü≤qTeT≈£î ‘ê|üeTT ø£\T>∑≈î£ +&É dü÷s¡´uÛ>Ñ y∑ êqT&ÉT #·\>¢ H∑ ˚ Á|üø±•+#ÓqT. nfÒ¢
yêj·TT<˚e⁄&ÉTqT Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ÁX¯eT‘=\>∑Tq≥T¢>± düTKø£se¡ TT>± M#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ãTTwüjT· düTwÔ ßü eº ⁄ XËÃÌ q+ |üe¢ e÷q+ $Vü‰j·TkÕ ˆ
»>∑TX¯Ã <˚e>∑+<Ûsä ê«' Á|üX+¯ dü+‘√ eTVü≤Ö»düyTé ˆˆ 84
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãTTwüjT· ' ` ‘·Twüßeº ⁄' ` #· ` @q+ ` |üe¢ e÷q+ ` $Vü‰j·TkÕ `
»>∑T' ` #· ` <˚e>∑+<Ûsä ê«' ` Á|üX+¯ dü+‘·' ` eTVü≤Ö»düyTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $Vü‰j·TkÕ |ü¢ee÷qyéT @qyéT, ãTTwüj·T' ‘·Twüߺe⁄' #·—
eTVü≤Ö»dü+ ‘·+ Á|üX+¯ dü+‘·', <˚e>∑+<Ûsä ê«' »>∑T' #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $Vü‰j·TkÕ R Äø±X¯e÷s¡eZ TTq, |üe¢ e÷q+ R m>∑Ts¡T#·Tqï,
@q+ R á Vü≤qTeT+‘·Tì, ãTTwüjT· ' R eTVü≤s¡T¸\T, ‘·Twüßeº ⁄' #· R düT‹Ô +∫]
≈£L&ÉqT. eTVü≤Ö»dü+ ‘·+ R eTVü‰Á|ü‘ê|üXÊ*jÓTÆ q n‘·ìì, <˚e>∑+<Ûsä ê«' R
<˚e‘·\TqT >∑+<Ûsä T¡ «\TqT, Á|üX+¯ dü+‘·' R $TøÏÿ* XÊ¢|Tæò +#·T#·Tqïyê¬s,’ »>∑T' #· R
(ø°]ìÔ ) >±qeTT #˚d]æ ≈£L&ÉqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Äø±X¯e÷s¡eZ TTq n≥T¢ |üjT· ì+#·T#·Tqï Ä Vü≤qTeTqT eTVü≤s¡T¸\T
$TøÏÿ* düTÔ‹+#·T#·T+&ç]. nfÒ¢ eTVü‰Á|ü‘ê|üdü+|üqTï&Ó’q n‘·ìì, <˚e‘·\TqT
>∑+<Ûsä T¡ «\TqT >=|üŒ>± XÊ¢|Tæò +#·T#·T, n‘·ì ø°]ìÔ >±qeTT #˚jT· T#·T+&ç].
50 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Hê>±X¯Ã ‘·Twüßeº ⁄s¡´ø£så ø¡ ±å +dæ $ãT<Ûë' K>±' ˆ
Áù|ø£å ´ düsπ « ø£|eæ s¡+ düV≤ü kÕ $>∑‘ø· e¢£ TyéT ˆˆ 85
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Hê>±' ` #· ` ‘·Twüßeº ⁄' ` j·Tø£så ø¡ ±å +dæ ` $ãT<Ûë' ` K>±' `
Áù|ø£å ´ ` düsπ « ` ø£|eæ s¡+ ` düV≤ü kÕ ` $>∑‘ø· e¢£ TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $>∑‘ø· e¢£ TyéT (‘·+) ø£|eæ s¡+ Áù|ø£å ´ düV≤ü kÕ düsπ « Hê>±' j·Tø£å
s¡ø±å +dæ $ãT<Ûë' K>±X¯Ã ‘·Twüßeº ⁄'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $>∑‘·ø£¢eTyéT R ÁX¯eTqT ms¡T>∑q{Ϻ, (‘·+) ø£|æes¡+ R Ä
Vü≤qTeT+‘·Tì, Áù|ø£å ´ R #·÷∫, düV≤ü kÕ R yÓ+≥H˚, düsπ « Hê>±' R Hê>∑T\+<äsT¡ qT,
j·Tø£så ø¡ ±å +dæ R j·T≈£îå \TqT sêø£då Tü \TqT, $ãT<Ûë' R <˚e‘·\T, K>±X¯Ã R |ü≈îå£ \TqT,
‘·Twüßeº ⁄' R düT‹Ô +∫].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªs¡ø±å +dæμ á sêø£då Tü \T ~ø±Œ\≈£î\˝Àì, HÓã’ TT‹ ~≈£îÿqT
bÕ*+#·T s¡ø√å >∑DeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÁX¯eTqT ms¡T>∑≈î£ +&É n<äT“¤‘y· TÓ qÆ Äø±X¯>e∑ TqeTT #˚jT· T#·Tqï Ä
Vü≤qTeT+‘·Tì >±+∫ n#·Ã{Ï Hê>∑T\T, j·T≈£îå \T, sêø£då Tü \T, <˚e‘·\T eTTqï>∑Tyês¡T
m\¢sT¡ qT Äq+<äeTT‘√, n‘·ìì Á|üX+¯ dæ+∫].
XÀ¢ˆˆ ‘·dàæ Hé |üe¢ >∑XÊs¡÷˝› Ò |üe¢ e÷H˚ Vü≤q÷eT‹ ˆ
Çø屫≈£î\e÷HêØú ∫+‘·j÷· e÷dü kÕ>∑s'¡ ˆˆ 86
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·dàæ Hé ` |üe¢ >∑XÊs¡÷˝› Ò ` |üe¢ e÷H˚ ` Vü≤q÷eT‹ ` Çø屫≈£î
≈£î\e÷HêØú ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` kÕ>∑s'¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·dàæ Hé |üe¢ >∑XÊs¡÷˝› Ò Vü≤q÷eT‹ |üe¢ e÷H˚ (dü‹), Çø屫≈£î≈£î\
e÷HêØú kÕ>∑s'¡ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡eú TT :` ‘·dàæ Hé |üe¢ >∑XÊs¡÷› ˝Ò R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó {Ï,º Vü≤q÷eT‹ R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü¢ee÷H˚ (dü‹) R düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·T+&É>±, Çø屫≈£î
≈£î\e÷HêØú R Çø屫≈£îe+X¯eTTjÓTTø£ÿ >ös¡eeTTqT ø√s¡Tq{Ï,º kÕ>∑s'¡ R düeTTÁ<äT&ÉT,
∫+‘·j÷· e÷dü R (Ç≥T¢) Ä˝À∫+#ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 51
$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` kÕ>∑ s ¡ ' R Çøå ± «≈£ î e+oj· T T&Ó ’ q , dü > ∑ s ¡ T ì#˚
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ì]à+|üã&çqyê&Éì düeTTÁ<äTì |üPs¡«eè‘êÔ+‘·eTT á
uÛÑ÷wüDeTT :` |ü<äeTT#˚ dü÷∫‘·eTT. n<ë›ì#˚ Ç‘·&ÉT Çø屫≈£î
≈£î\e÷Hê]ú j·TjÓT´qT. Ç#·Ã≥ e÷qeTT nq>±
ãVüQe÷qeTT nì, |üP» j·Tì $$<Ûä yê´U≤´‘·\T
qT&ç$].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä+»H˚jT· T&ÉT düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·T+&É>± düeTTÁ<äT&ÉT ‘êqT
Çø屫≈£îe+X¯eTTyê&Ó’q dü>∑s¡Tì |ü⁄Á‘·T\#˚ ô|+#·ã&çqyê&É>∑T≥#˚ Çø屫≈£î
e+X¯eTTjÓTTø£ÿ ÁX‚jT· düT‡qT ø√]qyê&Ó’ ‘·q eTqdüT‡q+ ~≥¢ì jÓ÷∫+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕVü‰j·T´+ yêqπs+Á<äd´ü j·T~ HêVü≤+ Vü≤q÷eT‘·' ˆ
ø£]cÕ´$T uÛ$Ñ cÕ´$T düs«¡ yê#√´ $eø£‘å êyéT ˆˆ 87
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕVü‰j·T´+ ` yêqπs+Á<äd´ü ` j·T~`q`nVü≤+` Vü≤q÷eT‘·' `
ø£]cÕ´$T ` uÛ$Ñ cÕ´$T ` düs«¡ yê#·´' ` $eø£‘å êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqπs+Á<äd´ü Vü≤q÷eT‘·' kÕVü‰j·T´yéT nVü≤+ q ø£]cÕ´$T
j·T~, (‘·<ë) $eø£‘å ê+ düs«¡ yê#·´' uÛ$Ñ cÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqπs+Á<äd´ü R yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó , Vü≤q÷eT‘·' R Vü≤qTeT+‘·TìøÏ,
kÕVü‰j·T´+ R düV‰ü j·TeTTqT, nVü≤+ R H˚qT, q ø£]cÕ´$T j·T~ R #˚jT· ø£
b˛sTTq#√, (‘·<ë R á $wüjT· eTTq), $eø£‘å ê+ R eT+∫ #Ó&\¶É T #Ó|ü ø=qT
˝À≈£î\≈£î, düs«¡ yê#·´' R nìï $<Ûeä TT\T>∑qT ì+<äT´&ÉqT, uÛ$Ñ cÕ´$T R ø±>∑\qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
uÛÑ÷wüDeTT :` $eø£‘å ê+ R ≈£î‹‡‘·yTÓ qÆ n|üyê<äT\T y˚jT· T »qT\≈£î.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Á|üdTü ‘Ô e· TT Vü≤qTeT+‘·TìøÏ H˚qT düV‰ü j·TeTT #˚jT· ø£b˛sTTq#√
eT+∫#Ó&\¶É T $eT]Ù+∫ e÷≥˝≤&ÉTq{Ϻ ˝À≈£î\≈£î H˚qT düs«¡ $<Ûeä TT\ ì+<äT´&ÉqT
ø±>∑\qT >∑<ë.
XÀ¢ˆˆ nVü≤$Tø屫≈£îHê<∏q˚ dü>sπ∑ D $e]Δ‘'· ˆ
Çø屫≈£îdü∫eXÊÃj·T+ Hêed”~‘·T eTs¡Ω‹ ˆˆ 88
52 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nVü≤yéT ` Çø屫≈£îHê<∏q˚ ` dü>sπ∑ D ` $e]Δ‘'· ` Çø屫≈£îdü∫e'
` #· ` nj·T+ ` q ` ned”~‘·TyéT ` ns¡Ω‹.
nq«j·TÁø£eTeTT :` Çø屫≈£îHê<∏q˚ dü>sπ∑ D nVü≤+ $e]Δ‘'· — Çø屫≈£îdü∫e' nj·T+
ned”~‘·T+ q ns¡Ω‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nVü≤+ R H˚qT, Çø屫≈£îHê<∏q˚ R Çø屫≈£îe+X¯ÁX‚wßü &˜ q’Ó , dü>sπ∑ D
R dü>∑s¡eTVü‰sêE#˚‘·, $e]Δ‘·' R ô|+bı+~+|üã&ç‹ì. Çø屫≈£îdü∫e' R
Çø屫≈£îsêEø±sê´]újTÆÓ q, nj·T+ R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ned”~‘·T+ R $TøÏÿ*
ÁX¯eT|ü&TÉ ≥≈£î, q ns¡Ω‹ R ‘·>&∑ TÉ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Çø屫≈£îe+X¯eTTq+<äT ÁX‚wßü &˜ q’Ó dü>s∑ T¡ ì#˚ H˚qT ô|+|üã&ç‹ì. Ä
e+X¯E&Ó’q lsêeTTì ø±sê´]újÓÆT b˛e⁄#·Tqï á‘·&ÉT ø£wüº|ü&ÉT#·T+&É>∑ #·÷∫
H˚q÷s¡≈£î+&ÉC≤\qT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<ë∏ eTj·÷ $<Ûë‘·e´+ $ÁX¯yT˚ ‘· j·T<∏ë ø£|'æ ˆ
X‚w+ü #· eTsTT $ÁXÊ+‘·dTü ‡UÒHê‹|ü‹wü´‹ ˆˆ 89
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ‘·<ë∏ ` eTj·÷ ` $<Ûë‘·e´+ ` $ÁX¯yT˚ ‘· ` j·T<∏ë ` ø£|'æ `
X‚w+ü ` #· ` eTsTT ` $ÁXÊ+‘·' ` düTUÒq ` n‹|ü‹wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ø£|'æ j·T<∏ë $ÁX¯yT˚ ‘· eTj·÷ ‘·<ë∏ $<Ûë‘·e´yéT— eTsTT $ÁXÊ+‘·'
X‚w+ü düTUÒq n‹|ü‹wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|'æ R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, j·T<∏ë $ÁX¯yT˚ ‘· R @ $<Ûeä TT>∑
$ÁXÊ+‹ rdüTø=q>∑\&√, eTj·÷ R Hê#˚‘·, ‘·<∏ë $<Ûë‘·e´+ R Ä Ø‹>±
#˚jT· ã&Ée\dæjT· Tqï~, eTsTT $ÁXÊ+‘·' R Hêj·T+<äT $ÁX¯$T+∫q{Ïyº ê&Ó,’ X‚w+ü
R $T–*q{Ϻ <ä÷s¡eTTqT, düTUÒq R nHêj·÷düeTT>±, n‹|ü‹wü´‹ R <ë{Ïb˛>∑\&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äT&ÉT ‘·q eTq+ãTq ‘êqT Ç≥T¢ jÓ÷∫+#ÓqT. Ç|ü&ÉT á
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT @ $<Ûeä TT>∑ $ÁXÊ+‹ rdüTø=q>∑\&√ Ä Ø‹>± H˚qT n‘·&TÉ ÁX¯eT
rs¡TÃø=qT≥≈£î #˚jT· e\dæjT· Tqï~. n‘·&TÉ Hêj·T+<äT $ÁX¯$T+∫q{Ïyº ê&Ó’ $T–*q
<ä÷s¡eTTqT düTHêj·÷düeTT>± b˛>∑\&ÉT.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ ø£è‘ê« eT‹+ kÕBÛ«+ düeTTÁ<äXï q¤ ïeT+uÛdÑ æ ˆ
Væ≤s¡D´HêuÛ+Ñ yÓTHÆ êø£ eTTyê#· –]dü‘eÔ· TyéT ˆˆ 90
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` ø£è‘ê« ` eT‹+ ` kÕBÛ«+ ` düeTTÁ<ä' ` #Ûq· ïyéT `
n+uÛdÑ æ ` Væ≤s¡D´HêuÛ+Ñ ` yÓTHÆ êø£yTé ` ñyê#· ` –]dü‘eÔ· TyéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` Ç‹ kÕBÛ«+ eT‹+ ø£è‘ê« düeTTÁ<ä' n+uÛdÑ æ #Ûq· ï+ Væ≤s¡D´HêuÛ+Ñ
–]dü‘eÔ· T+ yÓTHÆ êø£yTé ñyê#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ R (nì) áØ‹>±, kÕBÛ«+ eT‹+ ø£è‘ê« R ñ‘·eÔ TyÓTqÆ
Ä˝À#·q #˚dæ, düeTTÁ<ä' R düeTTÁ<äT&ÉT, n+uÛÑdæ #Û·qï+ R ‘·q˙{Ïj·T+<äT
<ë–j·TTqï{Ϻ, Væ≤s¡D´HêuÛÑ+ R dü«s¡íX¯è+>∑eTT\T ø£*Zq{Ϻ, –]dü‘·ÔeT+ R
|üs«¡ ‘·ÁX‚wßü &˜ >É T∑ , yÓTHÆ êø£yTé R yÓTHÆ ê≈£îì >∑÷]Ã, ñyê#· R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç≥T¢ Vü≤qTeT+‘·TìøÏ düVü‰j·TeTT #˚j·T<ä\∫q Ä˝À#·q‘√,
‘·qj·T+<˚ <ë–j·TTqï |üs«¡ ‘·ÁX‚wßü &˜ q’Ó yÓTHÆ ê≈£îì >∑÷]à düeTTÁ<äT&ÉT Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ‘·«$TVü‰düTs¡d+ü |ò÷ü Hê+ bÕ‘êfi¯‘\· yêdæHêyéT ˆ
<˚esêC„≤ –]ÁX‚wü̃ |ü]|òTü dü‡ìïy˚•‘·' ˆˆ 91
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·«yéT ` ÇVü≤ ` ndüTs¡d+ü |ò÷ü Hê+ ` bÕ‘êfi¯‘\· yêdæHêyéT `
<˚esêC„≤ ` –]ÁX‚wü̃ ` |ü]|òTü ' ` düìïy˚•‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ –]ÁX‚wü˜ ‘·«+ <˚esêC„≤ bÕ‘êfi¯‘·\yêdæHêyéT ndüTs¡
dü+|ò÷ü HêyéT ÇVü≤ |ü]|òTü ' düìïy˚•‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ –]ÁX‚wü̃ R z |üs«¡ ‘·sê»e÷! ‘·«+ R ˙e⁄, <˚esêC„≤ R
<˚y+˚ Á<äTì#˚, bÕ‘êfi¯‘\· yêdæHê+ R bÕ‘êfi¯˝Àø£ìyêdüT\>∑T, ndüTs¡d+ü |ò÷ü Hê+ R
sêø£då dü eü T÷Vü≤eTT\≈£î, ÇVü≤ R á düeTTÁ<äeTTq+<äT, |ü]|òTü ' R n&ÉT>¶ &∑ j ç T· >±,
düìïy˚•‘·' R @sêŒ≥T #˚jT· ã&ç‹$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z |üs«¡ ‘·ÁX‚wßü &˜ Ü! ˙e⁄ bÕ‘êfi¯ìyêdüT\>∑T sêø£då Tü \qT+&ç s¡øDå£
ø=i≈£î bÕ‘êfi¯<ë«s¡eTTq≈£î ÇqT|ü>&∑ j ç T· >± <˚y+˚ Á<äTì#˚ ì*|æjT· T+#·ã&ç‹$.
XÀ¢ˆˆ ‘·«y˚TcÕ+ C≤‘·Msê´D≤+ |ü⁄qπsy√‘·Œ‹wü´‘êyéT ˆ
bÕ‘êfi¯kÕ´ - Á|üyT˚ j·Tdü´ <ë«s¡e÷eè‘·´ ‹wü̃dæ ˆˆ 92
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·«yéT ` @cÕ+ ` C≤‘·Msê´D≤+ ` |ü⁄q' ` @e` ñ‘·Œ‹wü´‘êyéT
` bÕ‘êfi¯d´ü ` nÁ|üyT˚ j·Tdü´ ` <ë«s¡yTé ` Äeè‘·´ ` ‹wüd˜ .æ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·«+ C≤‘·Msê´D≤+ |ü⁄qπse ñ‘·Œ‹wü´‘êyéT @cÕyéT
54 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nÁ|üyT˚ j·Tdü´ bÕ‘êfi¯d´ü <ë«s¡yTé Äeè‘·´ ‹wü̃d.æ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·«+ R ˙e⁄, C≤‘·Msê´D≤+ R |üsêÁø£eTe+‘·T˝…q’ {Ïjº T· T, |ü⁄qπse
ñ‘·Œ‹wü´‘ê+ R ‹]– (MT~ ˝Àø£eTTq≈£î) m>∑Ts¡uÀe⁄#·Tqï{Ï,º @cÕyéT R á
sêø£ådüT\jÓTTø£ÿ, nÁ|üy˚Tj·Tdü´ bÕ‘êfi¯dü´ R nq+‘·yÓTÆq{Ϻ á bÕ‘êfi¯˝Àø£eTT
jÓTTø£ÿ, <ë«s¡yTé R <ë«s¡eTTqT, Äeè‘·´ R n&É–¶ +∫, ‹wüd˜ æ R ì\Teã&çjT· THêïe⁄.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üsêÁø£eTe+‘·T˝…’ ‹]– ô|˝’ Àø£eTTq≈£î m>∑Ts¡uÀe⁄q{Ϻ sêø£då Tü \
bÕ‘êfi¯<ë«s¡eTTq≈£î ˙ dü÷ú\yÓTÆq X¯Øs¡eTT‘√ ˙e⁄ n&ÉT¶>∑&çj·Te˝… ì\∫
j·TTHêïe⁄>∑<ë.
XÀ¢ˆˆ ‹s¡´ >∑÷s¡«Δ eT<ÛXä ÃÌË e X¯øùÔÏ dÔ XË\’ e]Δ‘T· yéT ˆ
‘·kÕà‘·‡+#√<äj÷· $T ‘ê«eTT‹Ôwü̃ –]dü‘eÔ· T ˆˆ 93
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‹s¡´ø˘ ` }s¡«Δ yéT ` n<Û'ä ` #· ` @e ` X¯ø'ÔÏ ` ‘˚ ` XË\’ `
e]Δ‘T· yéT ` ‘·kÕà‘Y ` dü+#√<äj÷· $T ` ‘ê«yéT ` ñ‹Ôw˜ü ` –]dü‘eÔ· T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ôV≤’ XË\’ ! ‘˚ ‹s¡´ø˘ }s¡«Δ yéT, n<ÛXä ï e]Δ‘T· yéT X¯ø'ÔÏ ndæ,Ô
‘·kÕà‘Y ‘ê«+ dü+#√<äj÷· $T, ùV≤ –]dü‘eÔ· T ñ‹Ôw.˜ü
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ XË\’ ! R z |üs«¡ ‘√‘·eÔ ÷! ‘˚ R ˙≈£î, ‹s¡´ø˘ R n&Ée¶ TT>±qT,
}s¡«Δ yéT R MT<äT>±qT, n<ÛXä ï R ÁøÏ+<äT>∑qT, e]Δ‘T· + R ô|s¡T>∑T≥≈£î, X¯ø'ÔÏ ndæÔ R
kÕeTs¡ú´eTT>∑\<äT, ‘·kÕà‘Y R n+<äT#˚, ‘ê«yéT R ìqTï, dü+#√<äj·÷$T R
Áb˛‘·‡Væ≤+#·T#·THêïqT. ùV≤ –]dü‘eÔ· T! R z |üs«¡ ‘·ÁX‚weü̃ ÷, ñ‹Ôw!ü̃ R ˝…eTTà!
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` e]Δ‘T· + X¯ø'ÔÏ ndæÔ nqT≥#˚ ˙e⁄ bÕ‘êfi¯<ë«s¡eTT qT+&ç $&É∫
sê≈£î+&É>H∑ ˚ MT~øÏ ô|]– sêe\dæjT· Tqï<äì dü÷∫+#·T#·THêï&ÉT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ‘·qjÓTTø£ÿ |üøeå£ TT\T #Û̊~+|üã&ÉTqqT uÛj
Ñ T· eTT#˚ yÓTHÆ ê≈£î&ÉT
düeTTÁ<äeTTq+<äT <ë–j·TTqï ‘·sT¡ yê‘·, <˚y+˚ Á<äT&ÉT bÕ‘êfi¯yêdüT˝…q’ sêø£då Tü \qT
n&É–¶ +#·T ø±s¡´eTTqT yÓTHÆ ê≈£îq≈£î ìjÓ÷–+#Óqì ‘Ó*j·TT#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˙e⁄ n&Ée¶ TT>∑qT bı&Ée⁄>∑qT ÁøÏ+<äT>∑qT j·T<∏#˚ ÷ e¤ TT>± ô|]–
m+‘·y˚Ts¡¬ø’qqT $düÔ]+#·T≥≈£î X¯øÏÔ >∑*–j·TTHêïe⁄. n+<äT#˚‘·H˚ ìqTï H˚qT
Áb˛‘ê‡Vü≤|üsT¡ #·T#·THêïqT. ø±e⁄q ˙e⁄ <äjT· #˚dæ MT~øÏ ˝…eTTà.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 55
XÀ¢ˆˆ dü @wü ø£|Xæ Ês¡÷\› kÔÕ«eTT|üsπ ´‹ Ms¡´yêHé ˆ
Vü≤qTe÷Hé sêeTø±sê´s¡+ú ;ÛeTø£sêà Ke÷|¢ü⁄‘·' ˆˆ 94
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` @wü' ` ø£|Xæ Ês¡÷\› ' ` ‘ê«yéT ` ñ|ü] ` @‹ ` Ms¡´yêHé
` Vü≤qTe÷Hé ` sêeTø±sê´s¡+ú ` ;ÛeTø£sêà ` KyéT ` Ä|¢⁄ü ‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡´yêHé ø£|Xæ Ês¡÷\› ' dü' @wü' ‘ê«yéT ñ|ü] @‹ ;ÛeTø£sêà
Vü≤qTe÷Hé sêeTø±sê´s¡+ú KyéT Ä|¢⁄ü ‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡´yêHé R |üsêÁø£eTe+‘·T&ÉTqT, ø£|æXÊs¡÷›\' R yêqs¡
ÁX‚wߘü &ÉTq>∑T, dü' @wü' R n~>√ á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘ê«yéT ñ|ü] R ˙≈£î MT<äT>±
(Äø£deü TTq+<äT) @‹ R b˛e⁄#·THêï&ÉT, ;ÛeTø£sêà Vü≤qTe÷Hé R uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ
ø±s¡´eTTqT #˚j·Tã÷ìq{Ϻ á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, sêeTø±sê´s¡ú+ R lsêeTTì
ø±s¡´eTTqT kÕ~Û+#·T≥¬ø,’ KyéT Ä|¢⁄ü ‘·' R Äø£deü TTq |üjT· ì+#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yÓTHÆ êø±! á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ç|ü&ÉT ˙≈£î MT<äT>± |üjT· ì+#·T
#·THêï&ÉT. á‘·&TÉ lsêeTTì ø±s¡´eTTqT kÕ~Û+|ü>√]qyê&Ó’ ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ ø£è‘·´eTTqT
|üPì, Ç≥T¢ Äø±X¯e÷s¡eZ TTq yÓ&\É T#·THêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ ndü´ kÕVü≤´+ eTj·÷ ø±s¡´ $Tø屫≈£î≈£î\e]Ôq' ˆ
eTeT V”≤ø屫ø£e' |üPC≤´' |üs+¡ |üP»´‘·e÷düeÔ ˆˆ 95
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ndü´ ` kÕVü≤´+ ` eTj·÷ ` ø±s¡´yéT ` Çø屫≈£î≈£î\e]Ôq' `
eTeT ` Væ≤ ` Çø屫ø£e' ` |üPC≤´' ` |üs+¡ ` |üP»´‘·e÷' ` ‘·e ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Çø屫≈£î≈£î\e]Ôq' ndü´ eTj·÷ kÕVü≤´+ ø±s¡´yéT. eTeT
Çø屫ø£e' |üPC≤´'— ‘·e |üs+¡ |üP»´‘·e÷'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Çø屫≈£î≈£î\e]Ôq' R Çø屫≈£î≈£î\eT+<ä* sêEjÓTTø£ÿ øπ eå TeTTq¬ø’
Á|üe]Ô+#·T#·Tqï{Ï,º ndü´ R á‘·ìøÏ, eTj·÷ R Hê#˚‘,· kÕVü≤´+ ø±s¡´yéT R düV‰ü j·TeTT
‘·|Œü ø£ #˚jT· ã&Ée˝…qT. eTeT R Hê≈£î, Çø屫ø£e' R Çø屫≈£îe+X¯|⁄ü sêE\T, |üPC≤´'
Væ≤ R |üP»˙j·TT\T >∑<ë, ‘·e R ˙≈£î, |üs+¡ R eT]j·TTqT, |üP»´‘·e÷' R
$TøÏÿ* |üP»˙j·TT\>∑T<äTs¡T düTe÷!
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` |üP»´‘·e÷' R nq>± ˙ $#·≥ ìyêdüeTT #˚jT· >∑\TZ#T· Hêïe⁄.
56 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ø±ã{Ϻ Çø屫≈£îe+X¯|⁄ü sêE ˝…\s¢ T¡ qT Hêø£+f…qT ˙≈£î |üP»´‘·eTT\>∑T<äTs¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Çø屫≈£îe+X¯eTTyê] ø±s¡´eTTô|’ |üjT· ì+#·T#·Tqï á‘·ìøÏ H˚qT
‘·|Œü ø£ düV‰ü j·TeTT #˚jT· e\dæjT· Tqï~. Hê≈£î Çø屫≈£îe+oj·TT ˝…\s¢ T¡ qT |üPE´˝Ò!
nfÒ¢ Hêø£+f…qT ≈£L&É yês¡T ˙≈£î |üP»˙j·TT\>∑T<äTs¡T düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ≈£îs¡T kÕ∫e´ eTkÕàø£+ q q' ø±s¡´ eT‹Áø£yT˚ ‘Y ˆ
ø£seÔ¡ ´ eTø£è‘·+ ø±s¡´+ dü‘ê+ eTqT´eTTBs¡jT˚ ‘Y ˆˆ 96
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£îs¡T ` kÕ∫e´yéT ` nkÕàø£+ ` q ` q' ` ø±s¡´yéT ` n‹Áø£yT˚ ‘Y
` ø£seÔ¡ ´yéT ` nø£è‘·+ ` ø±s¡´+ ` dü‘ê+ ` eTqT´yéT ` ñBs¡jT˚ ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nkÕàø£+, kÕ∫e´+ ≈£îs¡T. q' ø±s¡´+ q n‹Áø£yT˚ ‘Y— ø£seÔ¡ ´+
ø±s¡´yéT nø£è‘·+ (#˚‘)Y dü‘ê+ eTqT´yéT ñBs¡jT˚ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nkÕàø£+ R e÷≈£î, kÕ∫e´+ R düV‰ü j·TeTT, ≈£îs¡T R #˚jT· TeTT,
q' ø±s¡´+ R eTq ø£seÔ¡ ´yÓTqÆ |üì, q n‹Áø£yT˚ ‘Y R n‹Áø£$T+|ü>÷∑ &É<Tä , ø£seÔ¡ ´+
ø±s¡´+ R #˚j·Te\dæj·TTqï{Ϻ ø±s¡´eTT, nø£è‘·+ #˚‘Y R #˚j·Tã&É≈£î+&çq#√,
dü‘ê+ R dü‘T· Œs¡Twüß\≈£î, eTqT´yéT R ø√|üeTTqT, ñBs¡jT˚ ‘Y R ø£*–+|üe#·TÃqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚TeTT ‘·\∫q ø±s¡´eTT MT]b˛e≈£î+&É>± ˙e⁄ e÷≈£î düV‰ü j·TeTT
#˚jT· TeTT. #˚jT· e\dæjT· Tqï dü‘êÿs¡´eTT #˚jT· ≈£îqï#√, dü»q® T\≈£î ø√|üeTT e#·TÃqT.
XÀ¢ˆˆ dü*˝≤<ä÷s¡Δ« eTT‹Ôwü̃ ‹wü̃ ‘˚«wü ø£|ædÔü «sTT ˆ
nkÕàø£ eT‹~∏XÃÌË e |üP»´X¯Ã |üe¢ ‘ê+ es¡' ˆˆ 97
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü*˝≤‘Y ` }s¡«Δ yéT ` ñ‹Ôwü̃ ` ‹wü̃‘T· ` @wü' ` ø£|'æ ` ‘·«sTT
` nkÕàø£yTé ` n‹~∏' ` #· ` @e ` |üP»´' ` #· ` |üe¢ ‘ê+ ` es¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü*˝≤‘Y }s¡«Δ yéT ñ‹Ôw,ü̃ @wü' ø£|'æ ‘·«sTT ‹wü̃‘T· — @wü'
|üe¢ ‘ê+ es¡' nkÕàø£yTé , n‹~∏Xï , |üP»´' #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü*˝≤‘Y R »\eTTqT+&ç, }s¡«Δ + R MT~øÏ, ñ‹Ôw˜ü R ˝…eTTà,
@wü' ø£|'æ R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·«sTT R ˙ô|,’ ‹wü‘˜ T· R (ø=~›ùd|ü⁄) ì\∫j·TT+&ÉT
>±ø£, |üe¢ ‘ê+ es¡' (@wü') R yêqs¡T\˝À |òTü qT&Óq’ á‘·&TÉ , nkÕàø£+ R eTq≈£î,
n‹~∏Xï R n‹~∏jT· TqT, |üP»´' #· R |üPõ+|ü<–ä qyê&ÉTqT >∑÷&É.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚‘·, ˙e⁄ ˙{ÏMT~øÏ s¡eTTà. á‘·&ÉT ˙ô|’ ø=+‘·ùd|ü⁄
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 57
$ÁX¯$T+#·T>±ø£— á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT H˚&ÉT eTq≈£î n‹~∏j˚T >±ø£ $TøÏÿ*
|üP»˙j·TT&ÉT >∑÷&ÉqT düTe÷!
XÀ¢ˆˆ #êMTø£se¡ TVü‰HêuÛÑ <˚e>∑qsΔ «¡ ùd$‘· ˆ
Vü≤qTe÷+ düÔ «sTT $ÁXÊqÔ dü‘Ô · X‚Ùwü+ >∑$Twü´‹ ˆˆ 98
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #êMTø£se¡ TVü‰HêuÛÑ ` <˚e>∑qsΔ «¡ ùd$‘· ` Vü≤qTe÷Hé ` ‘·«sTT `
$ÁXÊ+‘·' ` ‘·‘'· ` X‚w+ü ` >∑$Twü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` #êMTø£s¡eTVü‰HêuÛÑ <˚e>∑+<Ûäs¡«ùd$‘· Vü≤qTe÷Hé, ‘·«sTT
$ÁXÊ+‘·', ‘·‘'· X‚w+ü >∑$Twü´‹.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` #êMTø£se¡ TVü‰HêuÛÑ R düTes¡•í Ks¡eTT\‘√ Á|üø±•+#·Tq{Ϻ yê&Ée⁄qT,
<˚e>∑+<Ûsä «¡ ùd$‘· R <˚e‘·\#˚‘q· T >∑+<Ûsä T¡ «\#˚‘q· T ùd$+|ü ã&ÉTyê&Ée⁄qT n>∑T,
z |üs«¡ ‘·ÁX‚weü̃ ÷! Vü≤qTe÷Hé R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·«sTT $ÁXÊ+‘·' R ˙ô|’
$ÁX¯$T+∫qyê&Ó,’ ‘·‘'· R ‘·sT¡ yê‘·, X‚w+ü R e÷s¡XZ w‚ eü TTqT, >∑$Twü´‹ R düTKeTT>±
b˛>∑\&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z |üs«¡ ‘·ÁX‚wߘü &Ü! ˙e⁄ dü«s¡•í Ks¡eTT\‘√ $sêõ\T¢#T· <˚e >∑+<Ûsä T¡ «\#˚
ùd$+|üã&ÉTq{Ïyº ê&Ée⁄. á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ˙ô|’ ø=+‘·ùd|ü⁄ $ÁX¯$T+∫ |æeTà≥
‘·q<ë]ì düTKeTT>± kÕ–b˛e⁄qT.
XÀ¢ˆˆ ø±≈£î‘Ydkúü Õ´qèX¯+dü´+ #· yÓT~Æ ˝∏ ≤´X¯Ã $yêdüqyéT ˆ
ÁX¯eT+ #· |üe¢ >π Åqd› ´ü düMTøå√´‘êú‘T· eTs¡Ωdæ ˆˆ 99
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±≈£î‘Yddúü ´ü ` ÄqèX¯+dü´+ ` #· ` yÓT~Æ ˝∏ ≤´' ` #· ` $yêdüqyéT
` ÁX¯eT+ ` #· ` |üe¢ >π +Á<äd´ü ` düMTø£å ´ ` ñ‘êú‘T· yéT ` ns¡Ωdæ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±≈£î‘Ydüúdü´, ÄqèX¯+dü´+ #· yÓTÆ~∏˝≤´' $yêdüqyéT #· `
|üe¢ >π +Á<äd´ü ` ÁX¯eT+ #· düMTø£å ´ ñ‘êú‘T· yéT ns¡Ωd.æ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±≈£îdüdú ´ü R lsêeTTìjÓTTø£ÿ, ÄqèX¯+dü´+ #· R <äj÷· o\‘·jT· T,
yÓT~Æ ˝∏ ≤´' R C≤qø°<$˚ jÓTTø£ÿ, $yêdüqyéT #· R |üs<¡ X˚ y¯ êdüeTTqT, |üe¢ >π +Á<äd´ü R
Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ , ÁX¯eT+ #· R øπ X¢ e¯ TTqTï, düMTø£å ´ R >∑eTì+∫, ñ‘êú‘T· yéT ns¡Ωdæ
R u…≥ ’ ≈£î sêe\j·TTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì <äj÷· $X‚weü TTqTï C≤qø£eTàjÓTTø£ÿ |üs<¡ X˚ y¯ êdüeTTqTï
>∑eTì+∫ Vü≤qTeT+‘·TìøÏ düV‰ü j·TeTT#˚jT· T≥¬ø’ ˙$|ü&ÉT ‘·|Œü ø£ ˝Ò∫ sêe˝…qT.
58 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Væ≤s¡D´HêuÛÀ yÓTHÆ êø√ ìX¯eT´ \eD≤+uÛdÑ 'ü ˆ
ñ‘·ŒbÕ‘· »˝≤‘·÷sÔ +í¡ eTVü‰Á<äTeT\‘êj·TT‘·' ˆˆ 100
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Væ≤s¡D´HêuÛ'Ñ ` yÓTHÆ êø£' ` ìX¯eT´ ` \eD≤+uÛdÑ 'ü ` ñ‘·ŒbÕ‘· `
»˝≤‘Y ` ‘·÷s¡+í ` eTVü‰Á<äTeT\‘êj·TT‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Væ≤s¡D´HêuÛÑ' yÓTÆHêø£' \eD≤+uÛÑdü' (e#·q+) ìX¯eT´
eTVü‰Á<äTeT\‘êj·TT‘·' »˝≤‘Y ‘·÷s¡yí Té ñ‘·ŒbÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Væ≤s¡D´HêuÛÑ' R düTes¡í•Ks¡T&Ó’q, yÓTÆHêø£' R yÓTÆHê≈£î&ÉT,
\eD≤+uÛÑdü' R düeTTÁ<äTìjÓTTø£ÿ , e#·q+ R e÷≥qT, ìX¯eT´ R $ì,
eTVü‰Á<äTeT\‘êj·TT‘·' R eTVü‰eèø£eå TT\‘√&ÉqT \‘·\‘√&ÉqT ≈£L&çqyê&Ó,’ ‘·÷s¡+í
R oÁ|òTü eTT>±, »˝≤‘Y R düeTTÁ<äeTTqT+&ç, ñ‘·ŒbÕ‘· R MT~øÏ e#ÓÃqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á Á|üø±s¡eTT düeTTÁ<äT&ÉT |ü*øÏq e÷≥\T $ì yÓTHÆ ê≈£î&ÉT oÁ|òTü y˚T
düeTTÁ<ä»\eTTqT+&ç MT~øÏ ˝Ò#qÓ T.
XÀ¢ˆˆ dü kÕ>∑s»¡ \+ _Û‘êÔ « ãuÛ÷Ñ yêuÛTÑ ´‹ú‘· dü<Ô ë ˆ
j·T<∏ë »\<Ûsä +¡ _Û‘êÔ « B|üsÔ •¡ à]›yêø£s'¡ ˆˆ 101
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` kÕ>∑s»¡ \+ ` _Û‘êÔ « ` ãuÛ÷Ñ e ` nuÛTÑ ´‹ú‘'· ` ‘·<ë `
j·T<∏ë ` »\<Ûsä +¡ ` _Û‘êÔ « ` B|üsÔ •¡ à' ` ~yêø£s'¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` »\<Ûsä +¡ _Û‘êÔ « B|üsÔ •¡ à' ~yêø£s'¡ j·T<∏ë, dü' kÕ>∑s»¡ \+
_Û‘êÔ « ‘·<ë nuÛTÑ ´‹ú‘'· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` »\<Ûsä +¡ _Û‘êÔ « R y˚T|òTü eTTqT uÛ~Ò +∫, B|üsÔ •¡ à' R rø£åíyTÓ qÆ
Á|üø±X¯eTT>∑\, ~yêø£s'¡ j·T<∏ë R dü÷s¡T´&ÉTe˝…, dü' R Ä yÓTHÆ ê≈£î&ÉT, kÕ>∑s»¡ \+
R düeTTÁ<ä»\eTTqT, _Û‘êÔ « R #Û̊~+#·Tø=ì, ‘·<ë R n|ü&ÉT, nuÛTÑ ´‹ú‘'· R
MT~øÏ e#ÓÃqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT yÓTHÆ ê≈£î&ÉT y˚T|òTü eT+&É\eTTqT #Û̊~+#·Tø=ì, yÓ\T|ü*øÏ
e#·TÃ dü÷s¡T´ìe˝… düeTTÁ<ä»\eTTqT #Û̊~+#·Tø=ì yÓ\T|ü*øÏ e#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ dü eTVü‰‘êà eTTVüAsπ qÔ |üs«¡ ‘·d‡ü *˝≤eè‘·' ˆ
<äsÙ¡ j·÷e÷dü X¯è+>±DÏ kÕ>∑sπ D ìjÓ÷õ‘·' ˆˆ 102
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 59
XÀ¢ˆˆ XÊ‘·≈î£ +uÛeÑ TjÓTÆ X¯Ù è+¬>'’ düøqÏ ïs¡eT¨s¡>¬ '’ ˆ
Ä~‘√´<äjT· dü+ø±XË'’ Ä*K~“¤]yê+ãs¡yTé ˆˆ 103
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` dü'`eTVü‰‘êà`eTTVüAsπ qÔ ` |üs«¡ ‘·' ` dü*˝≤eè‘·' ` <äsÙ¡ j·÷e÷dü
` X¯è+>±DÏ ` kÕ>∑πsD ` ìjÓ÷õ‘·' ` XÊ‘·≈£î+uÛÑeTjÓÆT' ` X¯è+¬>’' `
düøqÏ ïs¡eT¨s¡>¬ '’ ` Ä~‘√´<äjT· dü+ø±XË'’ ` Ä*K~“¤' ` Çe ` n+ãs¡yTé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` kÕ>∑sπ D ìjÓ÷õ‘·' dü*˝≤eè‘·' eTVü‰‘êà dü |üs«¡ ‘·', n+ãs¡yTé
Ä*K~“¤', Ä~‘√´<äj·Tdü+ø±XË’' düøÏqïs¡eT¨s¡¬>’' XÊ‘·≈£î+uÛÑeTjÓÆT' X¯è+¬>’'
(nuÛTÑ ´‹ú‘'· ) X¯è+>±DÏ <äsÙ¡ j·÷e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ>∑πsD ìjÓ÷õ‘·' R düeTTÁ<äTì#˚ ìjÓ÷–+|üã&çqyê&Ó’,
dü*˝≤eè‘·' R ˙{Ï˝À eTTì–j·TTqï{Ï,º eTVü‰‘êà dü' |üs«¡ ‘·' R eTVü≤˙j·TT&Óq’ Ä
yÓTHÆ ê≈£î&ÉT, n+ãs¡yTé Ä*K~“¤' R Äø±X¯eTT H=ij·TT#·Tqï{Ïj º T· TqT, Ä~‘√´<äjT·
dü+ø±XË'’ R ñ<äsTT+#·T#·Tqï dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qyÓTqÆ {Ïj º T· TqT, düøqÏ ïs¡eT¨s¡>¬ '’
R øÏqïs¡T\‘√&ÉqT eT¨s¡>e∑ TT\‘√&ÉqT ≈£L&çq{Ïj º T· TqT, XÊ‘·≈î£ +uÛeÑ TjÓTÆ ' X¯è+¬>'’
R düTes¡eí Tj·TyÓTqÆ {Ϻ •Ks¡eTT\‘√&ÉqT, (nuÛTÑ ´‹ú‘'· R MT~øÏ e∫Ãq yê&Ó)’ X¯è+>±DÏ
R •Ks¡eTT\qT, <äsÙ¡ j·÷e÷dü R (Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î) Á|ü<]ä Ù+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Ä~‘√´<äjT· dü+ø±XË'’ R dü÷s√´<äjT· eTT#˚, Á|üø±•+#·T#·Tqï
˝Ò<ë ñ<äjT· ø±\|ü⁄ dü÷s¡T´ìe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ï$º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äTì#˚ Áù|]‘·T&Ó’ ˙{ÏqT+&ç ãj·T\TyÓ&*É q eTVü‰‘·Tà&Óq’
yÓTÆHê≈£î&ÉT j·Tø£åøÏqïsê<äT\≈£î ìyêdüyÓTÆq{Ϻj·TTqT, Äø£düeTT q+{Ïj·TT+&ÉTq
≥¢>∑T|ü&ÉT≥#˚ ñ<äj·Tø±\|ü⁄ dü÷s¡T´ìe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ$j·TTqT n>∑T
X¯è+>∑eTT\‘√ MT~øÏ e∫Ã, ‘·q •Ks¡eTTqT Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î Á|ü<]ä Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·|üÔC≤+ã÷q<Ó’ X¯Ù è+¬>’' |üs¡«‘·dü´ düeTT‹ú‘Ó’' ˆ
Äø±X¯+ X¯ÅddÔü +ü ø±X¯ eTuÛeÑ ‘êÿ+#·qÁ|üuyÑÛ Té ˆˆ 104
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·|CÔü ≤+ã÷q<Ó'’ ` X¯è+¬>'’ ` |üs«¡ ‘·d´ü ` düeTT‹ú‘'’Ó ` Äø±X¯+ `
X¯ÅddÔü +ü ø±X¯yTé ` nuÛeÑ ‘Y ` ø±+#·qÁ|üuyÑÛ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düeTT‹ú‘'’Ó ‘·|CÔü ≤+ã÷q<Ó'’ |üs«¡ ‘·d´ü X¯è+¬>'’ X¯ÅddÔü +ü ø±X¯yTé
Äø±X¯+ ø±+#·qÁ|üuyÑÛ Té nuÛeÑ ‘Y.
60 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düeTT‹ú‘'’Ó R MT~øÏ ˝Ò∫j·TTqï, ‘·|CÔü ≤+ã÷q<Ó'’ R ø£]–b˛sTTq
ã+>±s¡TeTj·TyÓTqÆ , |üs«¡ ‘·d´ü X¯è+¬>'’ R |üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ •Ks¡eTT˝#˚, X¯ÅddÔü +ü ø±X¯+
R ˝ÀVü≤X¯ÅdeÔü TT\e˝… (q\¢>q∑ T+&ÉT), Äø±X¯+ R Äø±X¯eTT, ø±+#·qÁ|üuyÑÛ Té R
düTes¡#í êäjT· >∑\~>±, nuÛeÑ ‘Y R njÓT´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Üø±X¯eTT dü«‘·d‡æ <äeΔ TT>± q\¢ì<Óq’ qT, yÓTHÆ ê≈£îì ã+>±s¡T
•Ks¡eTT\ø±+‹ <ä≥eº TT>∑ yê´|æ+#·T≥#˚ n~ ã+>±s¡T#Ûêj·T >∑\~>∑H˚ ø£qŒf…qº T.
XÀ¢ˆˆ C≤‘·s÷¡ |üeTjÓTÆ ' X¯è+¬>’ Ásꓤ»e÷HÓ’ dü‡«j·T+Á|üu'’…Û ˆ
Ä~‘·´X¯‘d· +ü ø±X¯ k˛‡-uÛeÑ ~Z]dü‘eÔ· T' ˆˆ 105
|ü<ä#˚ä<äeTT :` C≤‘·s÷¡ |üeTjÓTÆ ' ` X¯è+¬>'’ ` ÁuÛ≤»e÷HÓ'’ ` dü«j·T+Á|üu'’…Û `
Ä~‘·´X¯‘d· +ü ø±X¯' ` dü' ` nuÛeÑ ‘Y ` –]dü‘eÔ· T' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ÁuÛ≤»e÷HÓ'’ dü«j·T+Á|üu'’…Û C≤‘·s÷¡ |üeTjÓTÆ ' X¯è+¬>'’ dü' –]dü‘eÔ· T'
Ä~‘·´X¯‘d· +ü ø±X¯' nuÛeÑ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁuÛ≤»e÷HÓ'’ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ïj º T· TqT, dü«j·T+Á|üu'’…Û
R düV≤ü »eTT>∑H˚ >=|üŒø±+‹ >∑*–q{Ïj º T· TqT, C≤‘·s÷¡ |üeTjÓTÆ ' R düTes¡eí Tj·TyÓTqÆ ,
X¯è+¬>'’ R •Ks¡eTT\‘√ >∑÷&çq{Ï,º dü' –]dü‘eÔ· T' R Ä |üs«¡ ‘·ÁX‚we˜ü TT, Ä~‘·´
X¯‘d· +ü ø±X¯' R q÷s¡TsZ T¡ dü÷s¡T´\‘√ düe÷qyÓTqÆ ~>±, nuÛeÑ ‘Y R njÓT´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* ø±+‹>∑\ ã+>±s¡T •Ks¡eTT\‘√ ≈£L&çq, Ä yÓTHÆ êø£ |üs«¡ ‘·eTT
ˇø£ÿe÷s¡T>± ñ<äsTT+∫q q÷iT dü÷s¡T´\‘√ düe÷qeTTe˝… n$T‘·yTÓ qÆ ‘˚»düT‡‘√
Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·eTT‹ú‘· eTdü+>π q Vü≤qTe÷qÁ>∑‘'· dæ‘ú y· Té ˆ
eT<Û´˚ \eD‘√j·Tdü´, $|òTü Àï-j·T$T‹ ì•Ã‘·' ˆˆ 106
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·yTé ` ñ‹ú‘y· Té ` ndü+>π q ` Vü≤qTe÷Hé ` nÁ>∑‘'· ` dæ‘ú y· Té `
eT<Û´˚ ` \eD‘√j·Tdü´ ` $|òTü ï' ` nj·T+ ` Ç‹ ` ì•Ã‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTe÷Hé \eD‘√j·Tdü´ eT<Û̊´ ñ‹ú‘·yéT, nÁ>∑‘·' dæú‘·+
‘·yTé ndü+>π q Mø£å ´ nj·T+ $|òTü ï' Ç‹ ì•Ã‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, \eD‘√j·Tdü´ eT<Û˚´ R Ä
eTVü‰düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ eT<Ûä´eT+<äT, ñ‹ú‘·yéT R MT~øÏ ˝Ò∫q{Ϻj·TT, nÁ>∑‘·'
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 61
dæ‘ú +· R m<äT≥ (n&Ée¶ TT>±) qTqï{Ïj
º T· T, ‘·+ R Ä yÓTHÆ êø£|sü «¡ ‘·eTTqT, ndü+>π q
R ìs¡ø¢ å£ ´eTT>±, Mø£å ´ R #·÷∫, nj·T+ $|òTü ï' R (HêøÏ~) ˇø£ n&Ée¶ TT ˝Òø£
nes√<Ûeä TT, Ç‹ ì•Ã‘·' R nì uÛ≤$+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ bı&Ée⁄>± m≥ºm<äT≥ ì\∫j·TTqï{Ϻ Ä yÓTHÆ êø£ |üs«¡ ‘·eTTqT
ùV≤\q>± #·÷∫, Ä+»H˚jT· T&ÉT düeTTÁ<äeT<Û´ä eTTq+<äT Hê |üjT· qeTTq≈£î Ç~
jÓTTø£ $|òTü ïeTT ø±uÀ\Tqì ‘·\+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·eTTÁ∫ä‘· eT‘·´s¡+ú eTVü‰y˚>√ eTVü‰ø£|'æ ˆ
ñs¡kÕ bÕ‘·j÷· e÷dü JeT÷‘· $Te e÷s¡T‘·' ˆˆ 107
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·yTé ` ñÁ∫ä‘y· Té ` n‘·´s¡+ú ` eTVü‰y˚>'∑ ` eTVü‰ø£|'æ
` ñs¡kÕ ` bÕ‘·j÷· e÷dü ` JeT÷‘·yTé ` Çe ` e÷s¡T‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰y˚>'∑ eTVü‰ø£|'æ n‘·´s¡yú Té ñÁ∫ä‘+· ‘·+ e÷s¡T‘·'
JeT÷‘·yTé Çe ñs¡kÕ bÕ‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰y˚>'∑ R n$T‘·y>˚ e∑ TT‘√ uÀe⁄#·Tqï{Ï,º dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n‘·´s¡+ú R $TøÏÿ*>±, ñÁ∫ä‘y· Té R ñqï‘·yTÓ qÆ {Ï,º ‘·+ R Ä
yÓTHÆ êø£eTTqT, e÷s¡T‘·' R yêj·TTe⁄, JeT÷‘·yTé Çe R eTãT“qTe˝…, ñs¡kÕ
bÕ‘·j÷· e÷dü R (‘·q) i=eTTà‘√ |ü&>É =f…qº T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü &Ü+»H˚jT· T&ÉT eTãT“>∑T+|ü⁄\qT yêj·TTe⁄ m>∑Ts¡>=≥Tºq≥T¢
Ä yÓTHÆ êø£|sü «¡ ‘·eTTqT ‘·q i=eTTà‘√ n~$T ÁøÏ+~øÏ |ü&ÁÉ <√ôdqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·<ë bÕ‹‘·ùdqÔ ø£|Hæ ê |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' ˆ
ãT<ëΔ« ‘·d´ü ø£ù|sπ «>∑+ »Vü≤s¡¸ #· qq+<ä #· ˆˆ 108
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·<ë ` bÕ‹‘·' ` ‘˚q ` ø£|Hæ ê ` |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' ` ãT<ëΔ« `
‘·d´ü ` ø£ù|' ` y˚>+∑ ` »Vü≤s¡¸ ` #· ` qq+<ä ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë ‘˚q ø£|Hæ ê bÕ‹‘·' dü' |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' ‘·d´ü ø£ù|' y˚>+∑
ãT<ëΔ« »Vü≤s¡¸ #· qq+<ä #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R n|ü&ÉT, ‘˚q ø£|Hæ ê R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì#˚, bÕ‹‘·' R
|ü&>É =≥ºã&çq{Ï,º dü' |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' R Ä |üs«¡ ‘·ÁX‚we˜ü TT, ‘·d´ü ø£ù|' R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
jÓTTø£ÿ , y˚>+∑ R y˚>e∑ TTqT, ãT<ëΔ« R Á>∑V≤æ +∫, »Vü≤s¡¸ #· R Vü≤s¡¸eTTH=+<ÓqT
eT]j·TT, qq+<ä #· R >=|üŒ Äq+<äeTTqT >∑÷&É bı+<ÓqT.
62 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT Á|ü‹ :` ª»Vü≤s¡¸ #· qq+<ä #·μ nqT <ëìøÏ ã<äT\T>± ª»Vü≤s¡¸ #· qHê<ä
#·μ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT. ªqHê<äμ R X¯ãe› TTqT #˚ôdqT.
sêe÷qTJj·TeTT :` ª»Vü≤s¡¸ #·, qq+<ä #·μj·TqT |ü<<ä «ä j·TeTT#˚ XÊØs¡øe£ TT>∑qT,
e÷qdæøe£ TT>∑qT >∑÷&É yÓTHÆ ê≈£î &Üq+~+#Óqì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü &ÜØ‹>± Vü≤qTeT#˚ |ü&>É =≥ºã&çq{Ϻ |üs«¡ ‘·ÁX‚wߘü &Óq’ yÓTHÆ ê≈£î&ÉT
Vü≤qTeT y˚>$∑ X‚weü TTqT Á>∑V≤æ +∫, Äq+<ëX¯Ãs¡´eTT\qT bı+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·e÷ø±X¯>‘∑ +· Ms¡ e÷ø±X‚ düeTT|üd‘úæ '· ˆ
Á|”‘√ Vü≤èwüeº ÷Hê yêø£´eTÁãM‘·Œs¡«‘·' ø£|yæ Té ˆ
e÷qTwü+ <Ûës¡jT· Hé s¡÷|üe÷‘·àq •ÙKπs dæ‘ú '· ˆˆ 109
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·yTé ` Äø±X¯>‘∑ +· ` Ms¡yTé ` Äø±X‚ ` düeTT|üd‘úæ '· ` Á|”‘'· `
Vü≤èwüeº THê' ` yêø£´yéT ` nÁãM‘Y ` |üs«¡ ‘·' ` ø£|yæ Té ` e÷qTwü+ ` <Ûës¡jT· Hé
` s¡÷|üyTé ` Ä‘·àq' ` •Kπs ` dæ‘ú '· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Äø±X¯>‘∑ +· , Ms¡+ ‘·+ ø£|+æ , Äø±X‚ düeTT|üd‘úæ '· e÷qTwü+
s¡÷|ü+ <Ûës¡jT· Hé Ä‘·àq' •Kπs dæ‘ú '· |üs«¡ ‘·' Á|”‘'· Vü≤èwüeº THê' yêø£´yéT nÁãM‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Äø±X¯>‘∑ +· R Äø±X¯eTTq+<äTqï{Ï,º Ms¡+ R eTVü‰Ms¡T&Óq’ , ‘·+
ø£|+æ R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì, Äø±X‚ R Äø±X¯eTTq+<˚, düeTT|üd‘úæ '· R ñqïyê&ÉTqT,
e÷qTwü+ s¡÷|ü+ R e÷qeX¯Øs¡eTTqT, <Ûës¡jT· Hé R <Û]ä +∫qyê&Ó,’ Ä‘·àq' R
‘·qjÓTTø£ÿ, •Kπs R •Ks¡eTTq+<˚, dæ‘ú '· R ñqïyê&ÉTq>∑T, |üs«¡ ‘·' R yÓTHÆ ê≈£î&ÉT,
Á|”‘'· R Á|”‹H=+~qyê&Ó,’ Vü≤èwüeº THê' R Vü≤s¡¸eTT>∑\ eTqdüT‡>∑\yê&ÉT n>∑T#·T,
yêø£´+ R á e#·qeTT\qT, nÁãM‘Y R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä yÓTÆHê≈£î&ÉT Ä+»H˚j·TTì |üsêÁø£e÷‹X¯j·TeTTq≈£î $TøÏÿ*
dü+‘·d+æ ∫ ‘·q •Ks¡eTTq+<äT ì\∫ Äø£deü TTq+<äTqï Vü≤qTeT‘√ ì≥T¢ ã*¬øqT.
XÀ¢ˆˆ <äTwüÿs¡+ ø£è‘·yêqÿs¡à ‘·«$T<ä+ yêqs√‘·eÔ T ˆ
ì|ü‘´· eTeT X¯è+π>wüß $ÁX¯eTdü« j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ 110
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äTwüÿs¡+ ` ø£è‘·yêHé ` ø£sà¡ ` ‘·«yéT ` Ç<ä+ ` yêqs√‘·eÔ T `
ì|ü‘´· ` eTeT ` X¯è+π>wüß ` $ÁX¯eTdü« ` j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 63
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ yêqs√‘·eÔ T! ‘·«yéT Ç<ä+ <äTwüÿs¡+ ø£sà¡ ø£è‘·yêHé. eTeT
X¯è+π>wüß ì|ü‘´· j·T<∏ëdüTK+ $ÁX¯eTdü«.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ yêqs√‘·eÔ T R z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü, ‘·«+ R ˙e⁄, Ç<ä+ R á,
<äTwüÿs¡+ R <äTkÕ‡<Û´ä yÓTqÆ , ø£sà¡ R eTVü‰ø±s¡´eTTqT, ø£è‘·yêHé R kÕ~Û+∫j·TT+{Ï$,
eTeT R HêjÓTTø£ÿ , X¯è+π>wüß R •Ks¡eTT\+<äT, ì|ü‘´· R ~–, j·T<∏ëdüTKyéT R
düTKeTT>±, $ÁX¯eTdü« R $ÁXÊ+‹ rdæø=qTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! me«]øÏì kÕ<Û´ä eTT>±ì á düeTTÁ<ä\+|òTü qeTT
˙e⁄ #˚jT· T#·THêïe⁄. ø=~›ùd|ü⁄ Hê•Ks¡eTTq ˙e⁄ düTKeTT>∑ $ÁX¯$T+|ü⁄eTT.
XÀ¢ˆˆ sê|òTü edü´ ≈£î˝Ò C≤‘Ó’ s¡T<ä~'Û |ü]e]Δ‘'· ˆ
dü ‘ê«+ sêeTVæ≤‘˚ j·TTø£+Ô Á|ü‘´· s¡Ãj·T‹ kÕ>∑s'¡ ˆˆ 111
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sê|òTü edü´ ` ≈£î˝Ò ` C≤‘Ó'’ ` ñ<ä~'Û ` |ü]e]Δ‘'· ` dü' ` ‘ê«+
` sêeTVæ≤‘˚ ` j·TTø£+Ô ` Á|ü‘´· s¡Ãj·T‹ ` kÕ>∑s'¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sê|òTü edü´ ≈£î˝Ò C≤‘Ó'’ ñ<ä~'Û |ü]e]Δ‘'· . sêeTVæ≤‘˚ j·TTø£+Ô
‘ê«+ dü' kÕ>∑s'¡ Á|ü‘´· s¡Ãj·T‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ<ä~'Û R kÕ>∑sT¡ &ÉT, sê|òTü edü´ R lsêeTTìjÓTTø£ÿ, ≈£î˝Ò R
e+X¯eTTq+<äT, C≤‘Ó’' R (|üPs¡«eTT) ñ<䓤$+∫q sêE\#˚‘·, |ü]e]Δ‘·' R
ô|+|üã&çjT· T+&ÓqT. dü' kÕ>∑s'¡ R Ä düeTTÁ<äT&ÉT, sêeTVæ≤‘˚ R lsêeTTìjÓTTø£ÿ
y˚T\Tq+<äT, j·TTø£+Ô R ìeT>∑Tï&Éyj ’Ó T· Tqï{Ï,º ‘ê«+ R ìqTï, Á|ü‘´· s¡Ãj·T‹ R
Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT>± ùd$+#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á düeTTÁ<äT&ÉT lsêeTTì |üPs¡T«\#˚ ô|+bı+~+|üã&çjT· THêï&ÉT.
ø±ã{Ϻ, H˚&ÉT lsêeTTì ø±s¡´eTTq+<äT ìeT>∑Tï&ÉyÓ’ j·TTqï ìqTï ùd$+∫
Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT #˚jT· <ä\∫ j·TTHêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ ø£è‘˚ #· Á|ü‹ø£s¡Ôe´ y˚Twü <Ûäs¡àdü‡Hê‘·q' ˆ
k˛-j·T+ ‘·«Á‘·Œ‹ø±sêØú ‘·«‘·Ô dü‡e÷àqeTs¡Ω‹ ˆˆ 112
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£è‘˚ ` #· ` Á|ü‹ø£seÔ¡ ´yéT ` @wü' ` <Ûsä à¡ ' ` düHê‘·q' ` dü' `
nj·T+ ` ‘·«Á‘·Œ‹ø±sêØú ` ‘·«‘·'Ô ` düe÷àqyéT ` ns¡Ω‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£è‘˚ #· Á|ü‹ø£s¡Ôe´+ (uÛÑe‹). @wü' düHê‘·q' <Ûäs¡à'.
‘·«Á‘·Œ‹ø±sêØú dü' nj·T+ ‘·«‘·'Ô düe÷àqyéT ns¡Ω‹.
64 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£è‘˚ R ñ|üø±s¡eTT #˚dqæ |ü&ÉT, Á|ü‹ø£seÔ¡ ´+ R Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT
#˚jT· e\dæjT· Tqï~. @wü' R Ç~, düHê‘·q' <Ûsä à¡ ' R ÁbÕNqyÓTqÆ ñ‘·eÔ T<Ûsä à¡ eTT,
‘·«Á‘·Œ‹ø±sêØú R ˙≈£î Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT #˚jT· uÀe⁄#·Tqï{Ï,º dü' nj·T+ R Ä á‘·&TÉ ,
‘·«‘·'Ô R ˙qT+&ç, düe÷àq+ R >ös¡eeTTqT bı+<äT≥≈£î, ns¡Ω‹ R ‘·>T∑ qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düe÷àq+ ` sê|òTü e≈£î\ |üPC≤s¡÷|üyTÓ qÆ {Ϻ >ös¡eeTì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` düe÷àq+ ` n‘·&TÉ #˚jT· T dü‘êÿs¡eTTqT d”«ø£]+#·T≥j˚T
n‘·ìì >ös¡$+#·T≥ j·Tì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Àø£eTTq+<äT ñ|üø±s¡eTT #˚dqæ yê]øÏ Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT #˚jT· T≥
ÁbÕNq<Ûäs¡àeTT. lsêeTTq≈£î Á|ü‘·T´|üø±s¡eTT #˚j·T>√]j·TTqï á düeTTÁ<äT&ÉT
˙≈£î #˚jT· T düe÷àqeTTqT d”«ø£]+∫ j·÷‘·ìì >ös¡$+|ü⁄eTT.
XÀ¢ˆˆ ‘·«ìï$T‘·Ô eTH˚HêVü≤+ ãVüQe÷HêÁ‘·Œ#√~‘·' ˆ
‹wü˜ ‘·«+ ø£|Xæ Ês¡÷\› ! eTsTT $ÁX¯eT´ >∑eT´‘êyéT ˆˆ 113
XÀ¢ˆˆ jÓ÷»HêHê+ X¯‘+· #ê|æ ø£|sπæ wü düe÷|ü¢⁄‘·' ˆ
‘·e kÕqTwüß $ÁXÊ+‘· X‚Ùwü+ Á|üÁø£eT‘ê$T‹ ˆˆ 114
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·«ìï$T‘·yÔ Té ` nH˚q ` nVü≤+ ` ãVüQe÷Hê‘Y ` Á|ü#√~‘·' `
‹wü˜ ` ‘·«+ ` ø£|Xæ Ês¡÷\› ` eTsTT ` $ÁX¯eT´ ` >∑eT´‘êyéT ` jÓ÷»HêHê+ `
X¯‘+· ` #· ` n|æ ` ø£|'æ ` @wü' ` düe÷|ü¢⁄‘·' ` ‘·e ` kÕqTwüß ` $ÁXÊ+‘·' `
X‚w+ü ` Á|üÁø£eT‘êyéT ` Ç‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` @wü' ø£|'æ jÓ÷»HêHê+ X¯‘+· #·, düe÷|ü¢⁄‘·'— ‘·e kÕqTwüß
$ÁXÊ+‘·' (düH)é X‚w+ü Á|üÁø£eT‘êyéT Ç‹, ‘·«ìï$T‘·yÔ Té nH˚q ãVüQe÷Hê‘Y nVü≤+
Á|ü#√~‘·'— ùV≤ ø£|Xæ Ês¡÷\› — ‹wü̃, eTsTT $ÁX¯eT´ >∑eT´‘êyéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` jÓ÷»HêHê+ X¯‘+· #ê|æ R e+<äj÷Ó »qeTT\T >∑÷&É, düe÷|ü¢⁄‘·'
R <ë≥uÀe⁄#·Tqï{Ï—º @wü' ø£|'æ R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·e kÕqTwüß R ˙jÓTTø£ÿ
#·]j·T\ô|’, $ÁXÊ+‘·' (düHé) R $ÁX¯$T+∫q{Ϻyê&Ó’, X‚wü+ R e÷s¡ZX‚wüeTTqT,
Á|üÁø£eT‘ê+ R |üjT· ì+#·T>±ø£, Ç‹ R nì, ‘·«ìï$T‘·+Ô R ˙jÓTTø£ÿ kÂø£s´¡ eTTqT
>∑÷]Ã, ãVüQe÷Hê‘Y R (˙ô|)’ >ös¡eeTTe\q, nH˚q R á düeTTÁ<äTì#˚, nVü≤+
R H˚qT, Á|ü#√~‘·' R Áù|sπ |æ+|üã&çjT· T+{Ïì, ùV≤ ø£|Xæ Ês¡÷\› ! R z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü!
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 65
‘·«+ R ˙e⁄, ‹wü˜ R ì\Te⁄eTT, eTsTT R Hê (#·]j·T) ô|,’ $ÁX¯eT´ R $ÁXÊ+‹
>¬ ø’ =ì, >∑eT´‘ê+ R b˛e⁄<äTe⁄>±ø£!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT q÷s¡T jÓ÷»qeTT\ düeTTÁ<äeTT <ë{Ï
b˛e⁄#·THêï&ÉT. ˙kÕqTe⁄˝+<äT ø=~›ùd|ü⁄ $ÁX¯$T+∫ $T–*q e÷s¡eZ TT düTKeTT>±
<ë{Ïb˛e⁄>±ø£, nì >ös¡eeTT‘√ ìqTï >∑÷]Ã düeTTÁ<äT&ÉT qqTï Áù|sπ |æ+#ÓqT.
ø±ã{Ϻ z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! ˙e⁄ ø=~›ùd|ü⁄ Ä– Hêô|’ $ÁXÊ+‹ rdüTø=ì yÓ&*É bıeTTà.
XÀ¢ˆˆ ‘·~<ä+ >∑+<Ûeä ‘ê‡«<äT ø£+<äeT÷\|ò\ü + ãVüQ ˆ
‘·<ëkÕ«<ä´ Vü≤]ÁX‚w!˜ü $ÁXÊ+‘√-qT>∑$Twü´dæ ˆˆ 115
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` Ç<ä+ ` >∑+<Ûeä ‘Y ` kÕ«<äT ` ø£+<äeT÷\|ò\ü + ` ãVüQ `
‘·‘Y ` ÄkÕ«<ä´ ` Vü≤]ÁX‚w˜ü ` $ÁXÊ+‘·' ` nqT>∑$Twü´dæ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·‘Y ùV≤ Vü≤]ÁX‚w!˜ü Ç<ä+ >∑+<Ûeä ‘Y kÕ«<äT ãVüQ ø£+<äeT÷\|ò\ü +
(j·T‘Y $<ä´‘˚) ‘·‘Y ÄkÕ«<ä´ $ÁXÊ+‘·' nqT>∑$Twü´dæ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y R Ä ø±s¡DeTT#˚, ùV≤ Vü≤]ÁX‚w!ü̃ R z yêqs¡ÁX‚wßü &˜ Ü!,
Ç<ä+ R Ç#·Ã≥ >∑\, >∑+<Ûeä ‘Y R |ü]eTfi¯jT· Tø£yÔ TÓ Æ j·TTqï~j·TTqT, kÕ«<äT R
s¡T∫ø£sy¡ TÓ qÆ {Ï~º j·TTqT, ãVüQ R n~Ûøe£ TT>∑ qTqï{Ï~º j·TTqT n>∑T, ø£+<äeT÷\|ò\ü +
R <äT+|ü\T, y˚sT¡ \T, |ü+&ÉT¢ eTTqï>∑Tq$, (j·T‘Y $<ä´‘˚ R @~ j·TTqï<√), ‘·‘Y
R <ëìì, ÄkÕ«<ä´ R Äs¡–+∫, $ÁXÊ+‘·' R $ÁX¯$T+∫, nqT>∑$Twü´dæ R
yÓ&*É b˛e>∑\e⁄.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚ z qs√‘·eÔ ÷! düT>∑+<Ûj ä T· Tø£eÔ TT\TqT eT<ÛTä s¡eTT\qT n>∑T
ì#·Ã{Ï ø£+<äeT÷\|ò\ü eTT\qT Äs¡–+∫ $ÁX¯$T+∫ eTT+<äTq≈£î b˛e⁄<äTe⁄>±ø£!
XÀ¢ˆˆ nkÕàø£eT|æ dü+ã+<Û'ä ø£|eæ TTK´ ‘·«j·÷dæÔ yÓ’ ˆ
Á|üU≤´‘·ÅdwÔæ ßü ˝Àπøwüß eTVü‰>∑TD|ü]Á>∑V≤ü ' ˆˆ 116
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nkÕàø£yTé ` n|æ ` dü+ã+<Û'ä ` ø£|eæ TTK´ ` ‘·«j·÷ ` ndæÔ ` yÓ’
` Á|üU≤´‘·' ` Á‹wüß ` ˝Àπøwüß ` eTVü‰>∑TD|ü]Á>∑V≤ü ' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ùV≤ ø£|eæ TTK´! ‘·«j·÷ nkÕàø£eT|æ dü+ã+<Û'ä ndæÔ yÓ.’ eTVü‰>∑TD
|ü]Á>∑V≤ü ' Á‹wüß ˝Àπøwüß Á|üU≤´‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ ø£|eæ TTK´ R z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! ‘·«j·÷ R ˙‘√&É, nkÕàø£eT|æ
66 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R e÷≈£î>∑÷&É, dü+ã+<Û'ä R dü+ã+<Ûeä TT (ã+<ÛTä ‘·«eTT), ndæÔ yÓ’ R ñqï~ düTe÷!
eTVü‰>∑TD|ü]Á>∑Vü≤' R ô|<ä›\ jÓTTø£ÿ kÕVü≤#·s¡´eTT, Á‹wüß ˝Àπøwüß R
eTT˝À¢øe£ TT\+<äTqT, Á|üU≤´‘·' R Á|üd<æ yΔä TÓ Æ j·TT+&ÉTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eTVü‰>∑TD|ü]Á>∑V≤ü ' R ô|<äy› ê] kÕVü≤#·s´¡ eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘êà! ˙‘√ dü+ã+<Ûeä TT e÷≈£îqT >∑÷&É ñqï~ düTe÷! eTVü‰>∑TD
dü+|üqTï&Éyq’Ó ˙e⁄ Á‹˝Àø£eTT\+<äTqT Á|üd<æ Tä &Δ eÉ ⁄.
XÀ¢ˆˆ y˚>e∑ +‘·' |üe¢ +‘√ j˚T |üe¢ >± e÷s¡T‘ê‘·à» ˆ
‘˚cÕ+ eTTK´‘·eT+ eTH˚´ ‘ê«eTVü≤+ ø£|≈æ î£ +»s¡ ˆˆ 117
|ü<ä#˚ä<äeTT :` y˚>e∑ +‘·' ` |üe¢ +‘·' ` j˚T ` |üe¢ >±' ` e÷s¡T‘ê‘·à» ` ‘˚cÕ+
` eTTK´‘·eT+ ` eTH˚´ ` ‘ê«yéT ` nVü≤+ ` ø£|≈æ î£ +»s¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ e÷s¡T‘ê‘·à»! ≈£|≈æ î£ +»s¡! j˚T y˚>e∑ +‘·' |üe¢ +‘·' |üe¢ >±'
($<ä´HÔ̊) ‘˚cÕ+ ‘ê«+ eTTK´‘·eTyéT nVü≤+ eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ e÷s¡T‘ê‘·à»! R z yêj·TT|ü⁄Á‘ê! ≈£|æ≈£î+»s¡ R z
yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ü! y˚>∑e+‘·' R eTVü‰y˚>∑eTT>∑\$j·TTqT, |ü¢e+‘·' R >±*˝À
m>∑Ts¡>\∑ $j·TTqT, j˚T |üe¢ +>±' $<ä´+‘˚ R @ yêqs¡eTT \Tqïy√, ‘˚cÕ+ R
yê]˝À, ‘ê«+ R ìqTï, eTTK´‘·eT+ R düs«¡ ÁX‚wߘü ì>±, nVü≤+ R H˚qT, eTH˚´ R
uÛ≤$+#·T#·THêïqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs√‘·Ôe÷! ˝Àø£eTT˝À >∑\ y˚>∑dü+|üqTï\sTTq yêqs¡T
\+<ä]˝ÀqT ˙y˚ eTTKT´&Éeì H˚qT uÛ≤$+#·T#·THêïqT.
XÀ¢ˆˆ n‹~∏' øÏ\ |üPC≤s¡Ω' ÁbÕø£è‘√-|æ $C≤q‘ê ˆ
<Ûsä à¡ + õC„≤düe÷H˚q øÏ+ |ü⁄qkÔÕ«<äèXÀ eTVü‰Hé ˆˆ 118
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n‹~∏' ` øÏ\ ` |üPC≤s¡Ω' ` ÁbÕø£è‘·' ` n|æ ` $C≤q‘ê ` <Ûsä à¡ +
` õC„≤düe÷H˚q ` øÏ+ ` |ü⁄q' ` ‘ê«<äèX¯' ` eTVü‰Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $C≤q‘ê <Ûsä à¡ + õC„≤düe÷H˚q ÁbÕø£è‘·' n|æ n‹~∏' |üPC≤s¡Ω'
øÏ\, ‘ê«<äèX¯' eTVü‰Hé |ü⁄q' øÏyTé ?
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Ûsä à¡ + R <Ûsä à¡ eTTqT, $C≤q‘ê R ‘Ó*dæqyêìøÏ, õC„≤düe÷H˚q
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 67
R ‘Ó*dæø=q ø√]ø£ >∑\yê]øÏìï, ÁbÕø£è‘·' n|æ R bÕeTs¡T&Óq’ |üŒ{ÏøìÏ , n‹~∏' R
n‹~∏jT· >∑Tyê&ÉT, |üPC≤s¡Ω' øÏ\ R |üP»˙j·TT&˚ j·T>∑TqT düTe÷! ‘ê«<äèX¯' eTVü‰Hé
R ˙uÀ{ÏeTVü‰‘·Tà&ÉT (n‹~∏jTÆÓ q#√), |ü⁄q' øÏyTé ? R ‹]– #Ó|Œü e\dæq<˚eTTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n‹~∏jTÆÓ qyê&ÉT m+‘· bÕeTs¡T&Óq’ qT, <Ûsä à¡ eTT ‘Ó*dæq{Ϻ |ü+&ç‘T· q≈£î
|üPC≤s¡TΩ&—˚ n{Ï#º √ ˙e+{Ï eTVü‰‘·Tà&˚ n‹~∏>∑ e∫Ãq|ü&ÉT Ç+ø£ #Ó|Œü e\dæq
<˚eTTqï~?
XÀ¢ˆˆ ‘·«+ Væ≤ <˚ee]wü̃d´ü e÷s¡T‘·d´ü eTVü‰‘·àq' ˆ
|ü⁄Á‘·dôÔü d’ ´e yπ̊>q dü<èä X¯' ø£|≈æ î£ +»s¡ ˆˆ 119
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·«+ ` Væ≤ ` <˚ee]wüd˜ ´ü ` e÷s¡T‘·d´ü ` eTVü‰‘·àq' ` |ü⁄Á‘·' `
‘·d´ü ` @e ` yπ̊>q ` dü<èä X¯' ` ø£|≈æ î£ +»s¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ ø£|≈æ î£ +»s¡! ‘·«+ <˚ee]wü̃d´ü eTVü‰‘·àq' e÷s¡T‘·d´ü
|ü⁄Á‘·' Væ≤, yπ̊>q ‘·d´ü dü<èä X¯' @e (uÛeÑ dæ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ ø£|≈æ î£ +»s¡! R z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! ‘·«+ R ˙e⁄, <˚ee]wü̃d´ü
R <˚e‘·\˝À nÁ>∑>∑DT´&Ó’q{Ϻ, eTVü‰‘·àq' e÷s¡T‘·dü´ R eTVü≤˙j·TT&Ó’q
yêj·TT<˚e⁄q≈£î, |ü⁄Á‘·' Væ≤ R |ü⁄Á‘·T&Ée⁄ >∑<ë! yπ̊>q R y˚>±‹X¯jT· eTT‘√, ‘·d´ü
@e R Ä yêj·TT<˚e⁄qπø, dü<èä X¯' R kÕ{ÏjTÆÓ qyê&Ée⁄.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs√‘·eÔ ÷! ˙e⁄ <˚eÁX‚wßü̃ &Óq’ eTVü≤˙j·TT&É>T∑ yêj·TT<˚e⁄ì
|ü⁄Á‘·T&Ée⁄>∑<ë! y˚>e∑ TTq+<äT ˙yê‘·ì‘√ düs«¡ $<Ûeä TT\ düe÷qT&Éy!˚
XÀ¢ˆˆ |üPõ‘˚ ‘·«sTT <Ûsä à¡ »„ |üPC≤+ ÁbÕb˛ï‹ e÷s¡T‘·' ˆ
‘·kÕà‘·Ô «+ |üP»˙jÓ÷ y˚T X¯èDT #ê|ü´Á‘· ø±s¡DyéT ˆˆ 120
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üPõ‘˚ ` ‘·«sTT ` <Ûsä à¡ »„ ` |üPC≤+ ` ÁbÕb˛ï‹ ` e÷s¡T‘·' `
‘·kÕà‘Y ` ‘·«+ ` |üP»˙j·T' ` y˚T ` X¯èDT ` #· ` n|æ ` nÁ‘· ` ø±s¡DyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤! <Ûsä à¡ »„! ‘·«sTT |üPõ‘˚ (dü‹) e÷s¡T‘·' |üPC≤+ ÁbÕb˛ï‹.
‘·kÕà‘Y ‘·«+ y˚T |üP»˙j·T'. nÁ‘· ø±s¡DyéT n|æ #· X¯èDT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤! <Ûsä à¡ »„! R z <Ûsä à¡ E„&Ü! ‘·«sTT |üPõ‘˚ (dü‹) R ˙e⁄
|üPõ+|üã&çqyê&Éyj ’Ó T· T+&É>±, e÷s¡T‘·' R yêj·TT<˚e⁄&ÉT, |üPC≤+ R dü‘êÿs¡eTTqT,
ÁbÕb˛ï‹ R bı+<äT#·THêï&ÉT. ‘·kÕà‘Y R Ä ø±s¡DeTT#˚‘,· ‘·«+ R ˙e⁄, y˚T R
Hê≈£î, |üP»˙j·T' (uÛeÑ dæ) R |üPõ+|ü<–ä qyê&Ée>∑T#·THêïe⁄. nÁ‘· R ($TeTTà
68 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|üPõ+#·T) á $wüjT· eTTq, ø±s¡D+ #· n|æ R Ç‘·s¡ ø±s¡DeTTqT>∑÷&É, X¯èDT R
$qTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ìqTï |üPõ+∫qjÓT&É\ yêj·TT<˚e⁄H˚ |üPõ+∫q≥¢>∑TqT. z
<Ûsä à¡ E„&Ü! n+<äT#˚‘H· ˚ ˙e⁄ e÷≈£î |üP»˙j·TT&Ée>∑T#·THêïe⁄. ìqTï |üPõ+#·T≥
øÏ+ø=ø£ ø±s¡DeTT >∑÷&É qTqï~. $qTeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` n‹~∏jÓÆTq ìqTï |üPõ+∫q e÷ ø√]ø£ HÓs¡y˚s¡TqT.
Ç+‹j˚T>±ø£ yêj·TTe⁄q≈£î >∑÷&É Á|ü‘T· ´|üø±s¡eTT #˚dqæ yês¡eT>∑T<äTeTT.
XÀ¢ˆˆ |üPs¡«+ ø£è‘·jT· Tπ> ‘ê‘· |üs«¡ ‘ê' |üøDåÏ √-uÛeÑ Hé ˆ
‘˚ Væ≤ »>∑Tà]›Xd¯ ‡ü sê«' >∑sT¡ &Üì\y˚–q' ˆˆ 121
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üPs¡«+ ` ø£è‘·jT· Tπ> ` ‘ê‘· ` |üs«¡ ‘ê' ` |üøDåÏ ' ` nuÛeÑ Hé ` ‘˚
` Væ≤ ` »>∑Tà' ` ~X¯' ` düsê«' ` >∑sT¡ &Üì\y˚–q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ ‘ê‘·! |üPs¡«+ ø£è‘·jT· Tπ> |üs«¡ ‘ê' |üøDåÏ ' nuÛeÑ Hé. ‘˚
>∑sT¡ &Üì\y˚–q' düsê«' ~X¯' »>∑Tà' Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ ‘ê‘·! R Hêj·THê! |üPs¡«+ R |üPs¡«ø±\eTTq, ø£è‘·jT· Tπ> R
Ä~j·TT>∑eTTq, |üs«¡ ‘ê' R |üs«¡ ‘·eTT\ìïj·TTqT, |üøDåÏ ' R i…øÿ£ \T>∑\$>±, nuÛeÑ Hé
R ñ+&Ó&$ç , ‘˚ R n$, >∑sT¡ &Üì\y˚–q' R >∑sT¡ ‘·à+‘·Tì jÓTTø£ÿj·TTqT yêj·TTe⁄
jÓTTø£ÿj·TT y˚>e∑ TT>∑\yÓ,’ düsê«' ~X¯' R nìï~≈£îÿ\qT>∑÷]Ã, »>∑Tà]Ω R yÓ&*É b˛e⁄
#·T+&Ó&eç ≥.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ø£è‘·jT· Tπ> R ñ‘·Œ‹Ô ø±\eTTq+<äT, ª>∑sT¡ &Üì\y˚–q'μ BìøÏ ª>∑sT¡ &Ü
Çe y˚–q'μ nì u§+u≤sTT eTTÁ<äD bÕsƒe¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Hêj·THê! ø£è‘·jT· T>∑eTTq+<äT |üs«¡ ‘·eTT\≈£î i…øÿ£ \T+&Ó&$ç . n$
>∑sT¡ ‘·à+‘·Tìe˝…qT, yêj·TTe⁄e˝…qT eTVü‰y˚>e∑ TT‘√ düø\£ ~≈£îÿ\≈£îqT m–]b˛e⁄
#·T+&Ó&$ç .
XÀ¢ˆˆ ‘·‘·ùdÔwüß Á|üj·÷‘˚wüß <˚edü+|òü÷dü‡Vü≤]¸_Û' ˆ
uÛ÷Ñ ‘êì #· uÛj
Ñ T· + »>∑TàùdcÔ Õ+ |ü‘q· X¯+ø£j÷· ˆˆ 122
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ‘˚wßü ` Á|üj÷· ‘˚wßü ` <˚edü+|ò÷ü ' ` düV≤ü s¡¸_'Û ` uÛ÷Ñ ‘êì
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 69
` #· ` uÛj Ñ T· + ` »>∑Tà' ` ‘˚cÕ+ ` |ü‘q· X¯+ø£j÷· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ‘˚wßü Á|üj÷· ‘˚wßü ‘˚cÕ+ |ü‘q· X¯+ø£j÷· ãTTwæ_'Û düV≤ü
<˚edü+|ò÷ü ' uÛ÷Ñ ‘êì #· uÛj
Ñ T· + »>∑Tà'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ‘˚wßü Á|üj÷· ‘˚wßü (dü‘T· ‡) R Ä |üs«¡ ‘·eTT\T
(Ç≥T q≥T) |üjT· ì+#·T#·T+&É>±, ‘˚cÕ+ R Ä |üs«¡ ‘·eTT\jÓTTø£ÿ, |ü‘q· X¯+ø£j÷·
R |ü‘q· eTTq+<ä* X¯+ø£‘√, ãTTwæ_'Û düV≤ü R eTVü≤s¡T¸\‘√&É >∑÷&É, <˚edü+|ò÷ü '
R <˚eãè+<äeTT\Tq÷ï, uÛ÷Ñ ‘êì #· R uÛ÷Ñ ‘·eTT\TqTï (nq>± Ç‘·sÁ¡ bÕDT\T),
uÛj
Ñ T· + »>∑Tà' R ;Û‹ì bı+~q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü &Ü |üs«¡ ‘·eTT\T q\TeT÷\\+<äTqqT dü+#·]+#·T#·T+&É>±
ãTTwüß\T, <˚e‘·\T düeTdüÁÔ bÕDT\TqT Ä |üs«¡ ‘·eTT\T ‘·eTô|’ ã&ÉTqqT uÛj
Ñ T· eTT‘√
$TøÏÿ* yê´≈£î\‘· H=+<äT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘·' Á≈£î<äΔdü‡Vü≤ÁkÕø£å' |üs¡«‘êHê+ X¯‘·Áø£‘·T' ˆ
|üø±å Hé ∫#˚Ã<¤ ä eÁCÒD ‘·Á‘· ‘·Á‘· düV≤ü ÁdüX'¯ ˆˆ 123
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` Á≈£î<ä'Δ ` düV≤ü ÁkÕø£'å ` |üs«¡ ‘êHê+ ` X¯‘Á· ø£‘T· ' ` |üø±å Hé
` ∫#˚Ã<¤ ä ` eÁCÒD ` ‘·Á‘· ` ‘·Á‘· ` düV≤ü ÁdüX'¯ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· düV≤ü ÁkÕø£'å X¯‘Á· ø£‘T· ' Á≈£î<ä'Δ düHé ‘·Á‘· ‘·Á‘· düV≤ü ÁdüX'¯
|üs«¡ ‘êHê+ |üø±å Hé eÁCÒD ∫#˚Ã<¤ .ä
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, düV≤ü ÁkÕø£'å R y˚sTTø£qTï\T>∑\, X¯‘Á· ø£‘T· ' R
<˚y+˚ Á<äT&ÉT, Á≈£î<ä'Δ (düH)é R ø√|æ+∫qyê&Ó,’ ‘·Á‘· ‘·Á‘· R n#·Ã≥#·Ã≥ (>∑\),
|üs«¡ ‘êHê+ R |üs«¡ ‘·eTT\jÓTTø£ÿ, |üø±å Hé R s¬ ø£ÿ\qT, düV≤ü ÁdüX'¯ R y˚\ø=\~
|üsê´j·TeTT\T, eÁCÒD R eÁC≤j·TT<Ûeä TT#˚, ∫#˚Ã<¤ ä R #Û̊~+∫yÓ#’ qÓ T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT bÕsƒ¡eTT :` ª‘·Á‘· ‘·Á‘· düV≤ü ÁdüX'¯ μ øÏ ã<äT\T>± ª‘·‘'· X¯‘d· Vü ≤ü ÁdüX'¯ μ
nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT y˚sTTø£qTï\ y˚\ŒsTTq <˚y+˚ Á<äT&ÉT n‘·]Ô q$T‘·Áø√<Ûeä TT
H=+~ ‘·q eÁC≤j·TT<ÛäeTT‘√ Ä |üs¡«‘·eTT\qT yÓ<äøÏ yÓ<äøÏ yêì ¬sø£ÿ\qT
y˚sTT‘·TqTø£\T>± K+&ç+∫ yÓ#’ qÓ T.
70 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ dü e÷eTTbÕ>∑‘'· Á≈£î<√Δ eÁ»eTT<ä´eT´ <˚esê{Ÿ ˆ
‘·‘√-Vü≤+ düV≤ü kÕ øÏ|å Ôü X¯Ù«düHq˚ eTVü‰‘·àHê ˆˆ 124
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` e÷yéT ` ñbÕ>∑‘'· ` Á≈£î<ä'Δ ` eÁ»yéT ` ñ<ä´eT´ `
<˚esê{Ÿ ` ‘·‘'· ` nVü≤+ ` düV≤ü kÕ ` øÏ|å 'Ôü ` X¯«düHq˚ ` eTVü‰‘·àHê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· Á≈£î<ä'Δ dü' <˚esê{Ÿ eÁ»yéT ñ<ä´eT´ e÷yéT ñbÕ>∑‘'· —
‘·‘'· nVü≤+ eTVü‰‘·àHê X¯«düHq˚ düV≤ü kÕ øÏ|å 'Ôü .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á≈£î<ä'Δ R Áø√<Ûeä TTH=+~j·TTqï, dü' <˚esê{Ÿ R Ä <˚y+˚ Á<äT&ÉT,
eÁ»+ R eÁC≤j·TT<Ûeä TTqT, ñ<ä´eT´ R (#˚‘)· |üPì, e÷yéT ñbÕ>∑‘'· R HêMT~øÏ
e#ÓÃqT, ‘·‘'· R n|ü&ÉT, nVü≤+ R H˚qT, eTVü‰‘·àHê R eTVü‰qTuÛ≤e⁄&Óq’ , X¯«düHq˚
R yêj·TT<˚e⁄ì#˚, düV≤ü kÕ R yÓ+≥H˚, øÏ|å 'Ôü R (<ä÷s¡eTT>±) Á‘√dæyj˚ T· ã&ç‹ì.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` øÏ|å 'Ôü R Äø±X¯eTTq MT~ ø¬ >∑Ts¡>=≥ºã&Ó qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <˚y+˚ Á<äT&ÉT rÁeyÓTqÆ Áø√<Ûeä TT‘√ eÁC≤j·TT<Ûeä TTqT <Û]ä +∫ HêMT~øÏ
sê>± eTVü‰‘·Tà&Óq’ yêj·TT<˚e⁄&ÉT $TøÏÿ* y˚>e∑ TT>± qqTï <ä÷s¡eTTq≈£î >=ìb˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ndæàHé \eD‘√j˚T #· Á|üø|åÏ 'Ôü |üe¢ >√‘·eÔ T ˆ
>∑T|ü|Ô øü då£ eü TÁ>∑Xï ‘·e |æÁ‘ê-_Ûsø¡ ‘åÏ '· ˆˆ 125
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ndæàHé ` \eD‘√j˚T ` #· ` Á|üø|åÏ 'Ôü ` |üe¢ >√‘·eÔ T ` >∑T|ü|Ô øü å£
düeTÁ>∑' ` #· ` ‘·e ` |æÁ‘ê ` n_Ûsø¡ ‘åÏ '· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ |üe¢ >√‘·eÔ T! ndæàHé \eD‘√j˚T Á|üø|åÏ 'Ôü >∑T|ü|Ô øü då£ eü TÁ>∑'
‘·e |æÁ‘ê n_Ûsø¡ ‘åÏ '· #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ |üe¢ >√‘·eÔ T! R z yêqs¡ ÁX‚wߘü &Ü! ndæàHé \eD‘√j˚T R á
düeTTÁ<ä»\eTTq+<äT, Á|üø|åÏ 'Ôü R |ü&yÉ j ˚ T· ã&çqyê&ÉH,’Ó ‘·e R ˙jÓTTø£ÿ, |æÁ‘ê R
‘·+Á&ç (jÓÆTq yêj·TT<˚e⁄ì)#˚, >∑T|üÔ|üø£ådüeTÁ>∑' R uÛÑÁ<äeTT>∑ qT+#·ã&çq
i…øÿ£ \T>∑\yê&ÉH,’Ó n_Ûsø¡ ‘åÏ '· #· R (düTKeTT>∑) s¡ø+åÏ |üã&ç‹ì >∑÷&É.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` >∑T|ü|Ô øü då£ eü TÁ>∑' R Hê s¬ ø£ÿ\T #Ó≈î£ ÿ#Ó<sä ≈¡ î£ +&É #·øÿ£ >±
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 71
s¡ø+åÏ |üã&ç‹ì. düeTTÁ<äeTTq+<äT qqTï n≥T¢ Á‘√dæ ˙ ‘·+Á&ç Hê≈£î >=|üŒ ñ|üø±s¡eTT
#˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT |ü⁄D≤´‘·Tà&Óq’ ˙ ‘·+Á&ç#˚ á düeTTÁ<ä»\eTTq+<äT #˚sá ã&ç
Hê s¬ ø£ÿ \ìï{Ï‘√&ÉqT H˚qT uÛÁÑ <äeTT>± s¡ø+åÏ |üã&çjT· T+{Ïì.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√-Vü≤+ e÷qj·÷$T ‘ê«+ e÷H√´ Væ≤ eTeT e÷s¡T‘·' ˆ
‘·«j·÷ y˚T ùV≤´wü dü+ã+<Û'ä ø£|eæ TTK´ eTVü‰>∑TD' ˆˆ 126
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` nVü≤+ ` e÷qj·÷$T ` ‘ê«+ ` e÷q´' ` Væ≤ ` eTeT
` e÷s¡T‘·' ` ‘·«j·÷ ` y˚T ` Væ≤ ` @wü' ` dü+ã+<Û'ä ` ø£|eæ TTK´ ` eTVü‰>∑TD' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ‘ê«yéT nVü≤+ e÷qj·÷$T— eTeT e÷s¡T‘·' e÷q´' Væ≤—
ùV≤ ø£|eæ TTK´! ‘·«j·÷ eTVü‰>∑TD' y˚T dü+ã+<Û'ä @wü' Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘·' R Ä ø±s¡DeTT#˚, nVü≤+ R H˚qT, ‘ê«+ R ìqTï,
e÷qj·÷$T R >ös¡$+#·T#·THêïqT, eTeT R Hê≈£î, e÷s¡T‘·' R (˙ ‘·+Á&çjTÆÓ q)
yêj·TT<˚e⁄&ÉT, e÷q´' Væ≤ R >ös¡$+|üe\dæqyê&ÉT düTe÷! ùV≤ ø£|eæ TTK´ R z
yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! ‘·«j·÷ R ˙‘√, eTVü‰>∑TD' R >=|üŒ$X‚weü TT ø£*qZ , y˚T R HêjÓTTø£ÿ,
dü+ã+<Û'ä R u≤+<Ûeä ´eTT, @wü' Væ≤ R Ç~j˚T düTe÷!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚‘· ììï|ü&ÉT H˚qT >ös¡$+#·T#·THêïqT. ˙ ‘·+Á&çjTÆÓ q
yêj·TT<˚e⁄&ÉT Hê ø¬ +‘·jT· TqT >ös¡yês¡ΩT&ÉT >∑<ë! z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! ˙‘√ Hê≈£î
>∑\ dü+ã+<Ûeä TT Ç+‘· >=|üŒ~ düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ndæàH˚ïe+>∑‘˚ ø±πs´ kÕ>∑sd¡ ´ü eTyÓTeÆ #· ˆ
Á|”‹+ Á|”‘e· THê' ø£sT¡ +Ô ‘·«eTs¡Ωdæ eTVü‰ø£ù| ˆˆ 127
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ndæàHé ` @e+ ` >∑‘˚ ` ø±πs´ ` kÕ>∑sd¡ ´ü ` eTeT ` @e ` #·
` Á|”‹+ ` Á|”‘e· THê' ` ø£sT¡ +Ô ` ‘·«yéT ` ns¡Ωdæ ` eTVü‰ø£ù| ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` @e+ >∑‘˚ ndæàHé ø±πs´ ùV≤ eTVü‰ø£ù|! Á|”‘·eTHê' ‘·«+
kÕ>∑sd¡ ´ü , eTyÓTeÆ #· Á|”‹+ ø£sT¡ yÔ Té ns¡Ωd.æ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` @e+ >∑‘˚ ndæàHé ø±πs´ R á Ø‹>± qTqï{Ϻ Á|üdTü ‘Ô · ø±s¡´eTTq+<äT,
ùV≤ eTVü‰ø£ù| R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! Á|”‘e· THê' R dü+‘√wæ+∫q eTqdüT‡>∑\yê&Éy,’Ó
‘·«+ R ˙e⁄, kÕ>∑sd¡ ´ü R düeTTÁ<äeTTq≈£îqT, eTyÓTeÆ #· R Hê≈£îqT, Á|”‹+ R
dü+‘√wüeTTqT, ø£sT¡ yÔ Té ns¡Ωdæ R düeT≈£Ls¡Œ<ä–j·TTHêïe⁄.
72 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` @e+>∑‘˚ ø±πs´ R ã+<ÛTä ‘·«eTT ˙e⁄ ‘Ó\TdüTø=+{Ï$ >±ã{Ï.º
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTq≈£î >∑\ dü+ã+<Ûeä TT ˙e⁄ #·øÿ£ >± ‘Ó\TdüTø=+{Ï$. ø±ã{Ϻ ˙e⁄
dü+‘√wüeTT‘√ Hê≈£îqT düeTTÁ<äTq≈£îqT >∑÷&É Á|”‹ø£s¡eTT>± Hê n‹<∏ä´eTTqT
d”«ø£]+∫ dü+‘√wüeTT >∑*–+|üe\dæjT· Tqï~ düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ÁX¯eT+ yÓ÷ø£åj·T |üPC≤+ #· >∑èVü‰D ø£|ædü‘·ÔeT ˆ
Á|”‹+ #· ãVüQeTq´dü« Á|”‘√-dæà ‘·e <äsÙ¡ Hê‘Y ˆˆ 128
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁX¯eT+ ` yÓ÷ø£j å T· ` |üPC≤+ ` #· ` >∑èVü‰D ` ø£|dæ ‘ü eÔ· T `
Á|”‹+ ` #· ` ãVüQeTq´dü« ` Á|”‘'· ` ndæà ` ‘·e ` <äsÙ¡ Hê‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ ø£|dæ ‘ü eÔ· T! ÁX¯eT+ yÓ÷ø£j å T· — |üPC≤+ #· >∑èVü‰D— Á|”‹+
#· ãVüQeTq´dü«— ‘·e <äsÙ¡ Hê‘Y Á|”‘'· ndæà.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ ø£|dæ ‘ü eÔ· T! R z yêqs√‘·eÔ TT&Ü! ÁX¯eT+ R (˙) ã&É*ø£qT,
yÓ÷ø£jå T· R ‘=\–+#·Tø=qTeTT, |üPC≤+ #· R (e÷) Ä‹<∏´ä eTTqT, >∑èVü‰D R
d”«ø£]+|ü⁄eTT, Á|”‹+ #· R (e÷) ùdïVü≤eTTqT, ãVüQeTq´dü« R eTìï+|ü⁄eTT,
‘·e R ˙jÓTTø£ÿ, <äs¡ÙHê‘Y R <äs¡ÙqeTTe\q, Á|”‘·' ndæà R m+‘·jÓ÷
dü+‘√wæ+∫‹ì.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! Hê •Ks¡eTTô|’ $ÁX¯$T+∫ ˙ ÁX¯eTqT ‘=\–+#·T
ø=qTeTT. y˚T yÓTTdü>∑T Ä‹<∏ä´eTTqT d”«ø£]+|ü⁄eTT. e÷≈£î ˙ô|’>∑\ Áù|eTqT
>ös¡eeTT‘√ Á>∑V≤æ +|ü⁄eTT. ìqTï p#·T≥e\q Hê ø¬ +‘·j÷Ó Äq+<äeTT ø£*–q~.
XÀ¢ˆˆ @eeTTø£'Ô ø£|Áæ X‚wdü̃ +Ôü q>√‘·eÔ T eTÁãM‘Y ˆ
Á|”‘√-dæà ø£è‘·e÷‹<∏´ä + eTqT´ sπ c˛-|ü˙j·T‘êyéT ˆˆ 129
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø£'Ô ` ø£|Áæ X‚w'ü̃ ` ‘·+ ` q>√‘·eÔ TyéT ` nÁãM‘Y `
Á|”‘'· ` ndæà ` ø£è‘·yTé ` Ä‹<∏´ä + ` eTqT´' ` @wü' ` n|ü˙j·T‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` @eyéT ñø£'Ô ø£|Áæ X‚w'ü̃ ‘·+ q>√‘·eÔ TyéT nÁãM‘Y— Á|”‘'· ndæà—
ø£è‘·yTé Ä‹<∏´ä yéT— @wü' eTqT´' n|ü˙j·T‘êyéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` @e+ R á Ø‹>±, ñø£Ô' R #Ó|üŒã&çq{Ϻ, ø£|æÁX‚wü˜' R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·+ q>√‘·ÔeTyéT R Ä yÓTÆHê≈£îì >∑÷]Ã, nÁãM‘Y R (Ç≥T¢)
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 73
|ü*ø¬ qT. Á|”‘'· ndæà R dü+‘·Twüߺ &ÉqsTT‹ì, Ä‹<∏´ä + R n‹~∏d‘ü êÿs¡eTT, ø£è‘·+
R (#·ø£ÿ>±) #˚j·Tã&çq~, @wü' eTqT´' R á ø√|üeTT, n|ü˙j·T‘êyéT R
‘=\–+|üã&ÉT>±ø£!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á Ø‹>± yÓTHÆ ê≈£î&ÉT Á|”‹‘√ ã*øÏq e÷≥\T $ì Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
n‘·ì‘√ ì≥¢HqÓ T, ªz |üPE´&Ü! Áù|eT>ös¡eeTT\‘√ ˙e⁄ ã*øÏq e#·qeTT\≈£î
H˚qT $TøÏÿ* dü+‘·d+æ ∫‹ì. ˙ Ä‹<∏´ä eTTqT d”«ø£]+∫ qfÒ¢ ‘·\#·TeTT. ˙ ø√]ø£qT
eTìï+|ü˝<Ò ìä ø√|üeTT ã÷q≈£îeTT.
XÀ¢ˆˆ ‘·«s¡‘˚ ø±s¡´ø±˝À y˚T nVü≤XÊÃ|ü´‹es¡‘Ô ˚ ˆ
Á|ü‹C„≤ #· eTj·÷ <ä‘êÔ q kÕú‘e· ´ $TVü‰+‘·sπ ˆˆ 130
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·«s¡‘˚ ` ø±s¡´ø±\' ` y˚T ` nVü≤' ` #· ` n|æ ` n‹es¡‘Ô ˚ `
Á|ü‹C„≤ ` #· ` eTj·÷ ` <ä‘êÔ ` q ` kÕú‘e· ´yéT ` ÇVü≤ ` n+‘·sπ .
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚T ø±s¡´ø±\' ‘·«s¡‘—˚ nVü≤' #· n|æ n‹es¡‘Ô —˚ eTj·÷ Á|ü‹C„≤
#· <ä‘êÔ— n+‘·sπ ÇVü≤ q kÕú‘e· ´yéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚T R Hê≈£î, ø±s¡´ø±\' R ø£seÔ¡ ´eTTq≈£î düeTj·TeTT, ‘·«s¡‘˚ R
y˚–s¡ô|≥Tº#T· qï~, nVü≤' #· n|æ R |ü>{∑ uÏ ≤Û >∑eTT >∑÷&É, n‹es¡‘Ô ˚ R >∑&∫É
b˛e⁄#·Tqï~. eTj·÷ R Hê#˚‘,· Á|ü‹C„≤ #· R yê>±›qeTT>∑÷&É, <ä‘êÔ R áj·Tã&çq~,
n+‘·sπ ÇVü≤ R eT<Û´ä ˝À Ç#·Ã≥, q kÕú‘e· ´+ R ì\Te≈£L&É<Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` nVü≤' n‹es¡‘Ô ˚ R \+ø±B«|ü Á|üyX˚ j
¯ ÷Ó >∑´yÓTqÆ |ü>{∑ Ï
uÛ≤>∑eTT $T+∫b˛e⁄#·Tqï<äì uÛ≤eeTT. Á|ü‹C„≤ ªj·T<∏ë sê|òTü eìs¡Tàø£'Ô X¯s'¡ ...μ
ªH˚qT lsêeTT&ÉT $&ç∫ô|{Ïqº u≤DeTTe˝… b˛e⁄<äTqT.μ nì H˚qT #˚dqæ Á|ü‹»„.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Hê ø±s¡´eTTq≈£î y˚fi¯ MTs¡T#·Tqï~. Ábı<äT› b˛e⁄#·Tqï~. ø±s¡´eTT
kÕ~Û+#·Tes¡≈£îqT $ÁX¯$T+#·qì H˚qT Á|ü‹»„ #˚dæ‹ì. ø±e⁄q eT<Ûä´˝À H˚qT
ì\Te>∑÷&É<Tä .
XÀ¢ˆˆ Ç‘·T´ø±Ô « bÕDÏHê XË\’ e÷\uÛ´Ñ Vü≤]|ü⁄+>∑e' ˆ
»>± e÷ø±X¯ e÷$X¯´ Ms¡´yêHé Á|üV≤ü düìïe ˆˆ 131
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` ñø±Ô « ` bÕDÏHê ` XË\’ yéT ` Ä\uÛ´Ñ ` Vü≤]|ü⁄+>∑e' `
74 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
»>±eT ` Äø±X¯+ ` Ä$X¯´ ` Ms¡´yêHé ` Á|üV≤ü düHé ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]|ü⁄+>∑e' Ç‹ ñø±Ô « bÕDÏHê XË\’ yéT Ä\uÛ´Ñ Ms¡´yêHé
(dü') Á|üV≤ü düìïe Äø±X¯yTé Ä$X¯´ »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]|ü⁄+>∑e' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Ç‹ ñø±Ô « R á Ø‹>± ã*øÏ,
bÕDÏHê R ‘·q#˚‹‘√, XË\’ yéT Ä\uÛ´Ñ R yÓTHÆ ê≈£îì y˚TqT ì$T], Ms¡´yêHé (dü') R
|üsêÁø£eTXÊ*jÓTÆ q Ä‘·&TÉ , Á|üV≤ü düìïe R ∫s¡Tqe⁄« qe⁄«#·T, Äø±X¯yTé Ä$X¯´ R
Äø±X¯eTT˝ÀìøÏ #=#·TÃø=ìb˛sTT, »>±eT R yÓ&˝É q… T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` Á|üV≤ü düìïe R Á|üdqü ïeTTKT&Ó’ qe⁄«#·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
‹\ø£eTT :` Á|üV≤ü düìïe R MT]s¡Te⁄s¡TqT (yÓTHÆ êø£ düeTTÁ<äT\T) H˚qT #˚dqæ á
∫qï ø±s¡´eTTqπø Hê≈£î ÁX¯eTeTT ø£\T>∑T#·Tqï<äì qqTï>∑÷]à Á|üj÷· dü|&ü TÉ #·THêïs¡ì
Vü≤qTeT qe⁄«#·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É≥T¢ |ü*øÏ ‘·q#˚‹‘√ Áù|eT>± yÓTHÆ ê≈£îì X¯Øs¡eTTqT
ì$T] ‘·q |üsêÁø£eTeTTqT p|ü⁄#·T eTs¡\ quÛÀeT+&É\eTTq ø¬ >∑dæ ∫s¡Tqe⁄«
∫+<äT#·Tqï yÓ÷eTT‘√ b˛e<=&É>¬ qT.
XÀ¢ˆˆ dü |üs«¡ ‘·deü TTÁ<ëuÛ≤´+ ãVüQe÷Hê<äyø˚ ‘åÏ '· ˆ
|üPõ‘·XÀÃ|ü|Hü êï_Ûsêo]“¤ s¡ì˝≤‘·à»' ˆˆ 132
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` |üs«¡ ‘·deü TTÁ<ëuÛ≤´+ ` ãVüQe÷Hê‘Y ` ny˚ø‘åÏ '· ` |üPõ‘·'
` #· ` ñ|ü|Hü êï_Û' ` Äo]“¤' ` nì˝≤‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' nì˝≤‘·à»' |üs«¡ ‘·deü TTÁ<ëuÛ≤´+ ãVüQe÷Hê‘Y ny˚ø‘åÏ '·
ñ|ü|Hü êï_Û' Äo]“¤' |üPõ‘·Xï .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' nì˝≤‘·à»' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |üs«¡ ‘·deü TTÁ<ëuÛ≤´+ R
yÓTHÆ ê≈£îì#˚‘q· T düeTTÁ<äTì#˚‘q· T, ãVüQe÷Hê‘Y R >ös¡eeTTe\q, ny˚ø‘åÏ '· R
dü‘·ÿ]+|üã&çqyê&É>∑T#·T, ñ|ü|üHêï_Û' R düeTT∫‘·eTT˝…’q, Äo]“¤' R
Äosê«<äeTT\#˚, |üPõ‘·Xï (düH)é R |üPõ+|üã&çqyê&É>T∑ #·T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` ñ|ü|Hü êï_Û' R sêeTø±sê´s¡dú ~æ øΔ Ï düeTT∫‘·eTT˝…q’ {Ï.º
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 75
‹\ø£eTT :` ªñ|ü|Hü êï_Û'μ R ‘·‘êÿ\eTTq≈£î j·TTø£eÔ TT˝…q’ {Ϻ ÄodüT‡\#˚.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ä |üs¡«‘· düeTTÁ<äeTT\#˚ >ös¡e|üPs¡«ø£eTT>±
dü‘ÿ· ]+|üã&ç dü‘êÿs√|üjT· Tø£eÔ TT˝…q’ Äos¡«#·qeTT\#˚ n_Ûq+~+|üã&çqyê&Ó’ (ô|’
XÀ¢øe£ TT‘√ nq«j·TeTT).
XÀ¢ˆˆ n<∏√s¡«Δ + <ä÷s¡eTT‘·T¢ Œ‘·´ Væ≤‘ê« XË\’ eTVü‰s¡yí Í ˆ
|æ‘T· ' |ü+<∏ëqe÷kÕújT· »>±eT $eT˝Ò-+ãπs ˆˆ 133
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` }s¡«Δ + ` <ä÷s¡+ ` ñ‘·T¢ Œ‘·´ ` Væ≤‘ê« ` XË\’ eTVü‰s¡yí Í `
|æ‘T· ' ` |ü+<∏ëqyéT ` ÄkÕújT· ` »>±eT ` $eT˝Ò ` n+ãπs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä XË\’ eTVü‰s¡yí Í Væ≤‘ê«, }s¡«Δ + <ä÷s¡+ ñ‘¢T· Œ‘·´, |æ‘T· '
|ü+<∏ëqyéT ÄkÕújT· , $eT˝Ò n+ãπs »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R n|ü&ÉT, XË\’ eTVü‰s¡yí Í R |üs«¡ ‘·deü TTÁ<äT\ ìs¡Te⁄s¡qT,
Væ≤‘ê« R $&ç∫ô|{Ï,º }s¡«Δ + R }s¡«Δ ~X¯>±, <ä÷s¡+ ñ‘¢T· Œ‘·´ R <ä÷s¡eTT>±
m>∑d,æ |æ‘T· ' |ü+<∏ëq+ R ‘·q ‘·+Á&çjTÆÓ q yêj·TT<˚e⁄ìjÓTTø£ÿ e÷s¡eZ TTqT, ÄkÕújT·
R #˚], $eT˝Ò R ìs¡à\yÓTqÆ , n+ãπs R Äø±X¯eTTq+<äT, »>±eT R eTT+<äTq≈£î
b˛e⁄#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` XË\’ eTVü‰s¡yí Í ` nìq|ü&ÉT eTqTwü´s¡÷|üeTT˝À qTqï
|üs«¡ ‘·deü TTÁ<äT\ qì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ªXË\’ eTVü‰s¡yí Íμ ` ‘·qqT dü‘ÿ· ]+#·T≥≈£î e∫Ãj·TTqï
|üs«¡ ‘· düeTTÁ<äT\qT nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æ<|ä ü Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n≥T¢ ‘·qTï dü‘ÿ· ]+#·T≥¬ø’ eTqTwü´s¡÷|üeTT˝À
e∫Ãj·TTqï{Ϻ Ä XË\’ kÕ>∑se¡ TT\qT $&ç∫ m‘·T>Ô ± ô|ø’ Ï m–] yêj·TTe÷s¡eZ TT>±
ìs¡à˝≤ø±X¯eTTq uÀekÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ j·TXÀÃs¡«Δ >∑‹+ ÁbÕ|ü´ –]+ ‘·eTe˝Àø£jT· Hé ˆ
yêj·TTdü÷qT]ïsê\+uÒ »>±eT $eT˝Ò-+ãπs ˆˆ 134
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛ÷Ñ j·T' ` }s¡«Δ >∑‹+ ` ÁbÕ|ü´ ` –]+ ` ‘·yTé ` ne˝Àø£jT· Hé
` yêj·TTdü÷qT' ` ìsê\+uÒ ` »>±eT ` $eT˝Ò ` n+ãπs ˆˆ
76 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` uÛÑ÷j·T' }s¡Δ«>∑‹+ ÁbÕ|ü´ ‘·+ –]yéT ne˝Àø£j·THé
yêj·TTdü÷qT' ìsê\+uÒ $eT˝Ò n+ãπs »>±eT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` uÛ÷Ñ j·T' R ‹]–, }s¡«Δ >∑‹+ ÁbÕ|ü´ R Äø±X¯eTTyÓ|’ ⁄ü eTTKeTT>∑H,˚
>∑eTqeTTqT kÕ–+∫, ‘·+ –]yéT ne˝Àø£j·THé R Ä yÓTÆHêø£|üs¡«‘·eTTqT
‹\øÏ+#·T#·T, yêj·TTdü÷qT' R yêj·TT|ü⁄Á‘·T&ÉT, ìsê\+uÒ R Ä<Ûës¡sV¡ ≤æ ‘·yTÓ qÆ {Ï,º
$eT˝Ò n+ãπs R ìs¡à\yÓTqÆ Äø±X¯eTTq, »>±eT R yÓ&˝É q… T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·+ –]yéT ne˝Àø£jT· Hé R ‘·q≈£î ÁøÏ+<äT>± qTqï |üs«¡ ‘·eTTqT
#·÷#·T#·T nì uÛ≤eeTT.
uÛÑ÷wüDeTT :` –]+ ‘·+ R Ä yÓTHÆ ê≈£îì, düeTTÁ<äTì.
u§+u≤sTT Á|ü‹ :` ªìsê\+uÒ »>±eT $eT˝Ò n+ãπsμøÏ ã<äT\T>± ªìsê\+uÀ
»>±eT ø£|æ≈£î+»s¡'μ nì bÕsƒê+‘·s¡eTT. Vü≤qTeT+‘·T &Ü<Ûës¡s¡Væ≤‘·T&ÉT>∑H˚
|üjT· qeTT kÕ–+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ç+ø£qT m‘·TqÔ ≈£î m–] ‘·q≈£î ÁøÏ+<ä >±ìŒ+#·T#·Tqï
yÓTHÆ ê≈£îì p#·T#·T ìsê\+ãeT>∑T Äø±X¯e÷s¡eZ TTq Á|üj÷· DeTT kÕ–+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·~«› rj·T+ Vü≤qTeT‘√ <äècÕº« ø£sà¡ düT<äTwüÿs¡yTé ˆ
Á|üXX¯ +¯ düT düT‡sêdü‡sπ « dæ<ëΔXï |üse¡ Ts¡¸jT· ' ˆˆ 135
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` ~«rj·T+ ` Vü≤qTeT‘·' ` <äècÕº« ` ø£sà¡ ` düT<äTwüÿs¡+ `
Á|üXX¯ +¯ düT' ` düTsê' ` düsπ « ` dæ<ëΔ' ` #· ` |üse¡ Ts¡¸jT· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTeT‘·' ‘·‘Y ~«rj·T+ düT<äTwüÿs¡+ ø£s¡à <äècºÕ«, düπs«
düTsê' dæ<ëΔ' |üse¡ TãTTwüjT· X¯Ã Á|üXX¯ +¯ düT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTeT‘·' R Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, ‘·‘Y ~«rj·T+ R Ä s¬ +&Ée~
jÓTÆ q, düT<äTwüÿs¡+ ø£sà¡ R n‹ø£]qƒ yÓTqÆ {Ϻ ø£è‘·´eTTqT, <äècºÕ« R #·÷∫, düsπ «
düTsê' R <˚e‘·\+<äs¡TqT, dæ<ëΔ' R dæ<äTΔ\TqT, |üs¡eTãTTwüj·TX¯Ã R
eTVü‰ãTTwüß˝…\s¢ T¡ qT, Á|üXX¯ +¯ düT' R $TøÏÿ*>± XÊ¢|Tæò +∫].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ª‘·~› «rj·T+μ R |üs«¡ ‘·»j·Ts¡÷|üyTÓ qÆ {Ϻ ø£è‘·´eTTqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 77
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` yÓTHÆ êø£–]j·T+<äT $ÁX¯$T+|ü≈î£ +&É kÕ–b˛e⁄≥ s¬ +&Ée <äTwüÿs¡
ø£è‘·´eTT.
‹\ø£eTT :` ª~«rj·T+ ø£sà¡ μ R $ÁX¯$T+|ü≈î£ +&É>H∑ ˚ $TøÏÿ* }s¡«Δ eTT>± m>∑Ts¡T≥
j·TqT <äTwüÿs¡øè£ ‘·´eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT yÓTÆHêø£ |üs¡«‘·eTTq+<äT $ÁX¯$T+|ü≈£î+&É>∑H˚,
eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·T+&ÉT≥ j·TqT Ä s¬ +&Ée <äTwüÿs¡ø±s¡´eTTqT >±+∫, XÊ¢|Tæò +∫
düø\£ <˚e‘·\TqT, dæ<Tä \Δ TqT eTVü‰ãTTwüß\TqT n‘·ìì $TøÏÿ* Á|üX+¯ dæ+∫].
XÀ¢ˆˆ <˚e‘êXÊÃuÛeÑ Hé Vü≤ècÕºdÁÔü ‘·kÕúddÔü ´ü ø£sà¡ D≤ ˆ
ø±+#·qdü´ düTHêuÛdÑ ´ü düV≤ü ÁkÕø£Xå ï yêdüe' ˆˆ 136
XÀ¢ˆˆ ñyê#· e#·q+ BÛe÷Hé |ü]‘√cÕ‘·‡>∑<<Zä yä Té ˆ
düTHêuÛ+Ñ |üs«¡ ‘·ÁX‚w+ü̃ dü«j·Ty˚Te X¯N|ü‹' ˆˆ 137
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <˚e‘ê' ` #· ` nuÛeÑ Hé ` Vü≤ècÕº' ` ‘·Á‘·kÕú' ` ‘·d´ü ` ø£sà¡ D≤ `
ø±+#·qdü´ ` düTHêuÛdÑ ´ü ` düV≤ü ÁkÕø£'å ` #· ` yêdüe' ` ñyê#· ` e#·q+ `
BÛe÷Hé ` |ü]‘√cÕ‘Y ` dü><∑ <Zä yä Té ` düTHêuÛ+Ñ ` |üs«¡ ‘·ÁX‚w+ü̃ ` dü«j·TyéT ` @e
` X¯N|ü‹' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±+#·qdü´ düTHêuÛdÑ ´ü ‘·d´ü ø£sà¡ D≤ ‘·Á‘·kÕú' <˚e‘ê' Vü≤ècÕº'
nuÛeÑ Hé. BÛe÷Hé düV≤ü ÁkÕø£'å X¯N|ü‹' yêdüe' |ü]‘√cÕ‘Y |üs«¡ ‘·ÁX‚w+ü̃ dü><∑ <Zä +ä
dü«j·Ty˚Te Ç<ä+ e#·qyéT ñyê#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+#·qdü´ düTHêuÛdÑ ´ü R düTes¡•í Ks¡eTT\‘√ XÀ_Û‘T· &Óq’ , ‘·d´ü
R Ä yÓTHÆ ê≈£îìjÓTTø£ÿ, ø£sà¡ D≤ R ø£è‘·´eTT#˚‘,· ‘·Á‘·kÕú' R n#·≥ >∑\, <˚e‘êX¯Ã R
<˚e‘·˝…\¢s¡TqT, Vü≤ècÕº' nuÛÑeHé R Vü≤s¡¸eTT H=+~qyê¬s’]. düVü≤ÁkÕø£å' R
y˚sTTø£qTï\T>∑\yê&ÉTqT, X¯N|ü‹' R X¯N<˚$øÏ e\¢uÛÑT&ÉTqT, BÛe÷Hé R
Á|üC≤„ e+‘·T&ÉTqT n>∑T, yêdüe' R <˚y+˚ Á<äT&ÉT, |ü]‘√cÕ‘Y R Äq+<ë‹X¯jT· eTT‘√,
|üs«¡ ‘·ÁX‚w+ü̃ düTHêuÛ+Ñ R |üs«¡ ‘·ÁX‚wßü̃ &Óq’ yÓTHÆ ê≈£îì, dü><∑ <Zä +ä R &É>T∑ ‹Z øÔ |£ &ü qç
ø£+sƒe¡ TT‘√, dü«j·Ty˚Te R dü«j·TeTT>∑H,˚ Ç<ä+ e#·qyéT ñyê#· R á e÷≥\qT
|ü*¬øqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ª‘·d´ü ø£sà¡ D≤μ R n‘·ì |üì#˚‘· $ÁXÊ+‹ rdüTø=qTeTì
78 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ÁbÕ]ú+#·T≥ eTTqï>∑T ø£è‘·´eTT#˚‘,· ‘·Á‘·kÕú' <˚e‘ê' R nø£ÿ&ÉqTqï{Ϻ Vü≤qTeT+‘·Tì
ø£è‘·´eTT qe˝ÀøÏ+#·T≥¬ø’ ≈£L&Ü qTqï{Ϻ <˚e‘·\T.
u§+u≤sTT Á|‹ü nq«j·TeTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì ø£sà¡ qTp∫ <˚e‘·\TqT düV≤ü ÁkÕ≈£îå &Óq’
yêdüe⁄&ÉT>∑÷&É dü+‘·d+æ ∫q yês¡sTT]. yêdüe⁄&ÉT >∑÷&É dü+‘·d+æ ∫qyê&ÜjÓTqT.
nì Á|ü‘´˚ ø£eTT>± ≈£L&Ü nq«sTT+#·T≥ sêe÷qTJj·TeTT, >√$+<äsêJj·TeTT
≈£L&Ü n+^ø£]+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+»H˚jT· Tì $wüjT· eTTq+<äT yÓTHÆ ê≈£î &=q]Ãq ø£è‘·´eTTq≈£î
<˚e‘·˝\… s¢ T¡ qT $TøÏÿ*>∑ dü+‘·d+æ ∫]. y˚sTT ø£qTï\ y˚\ŒsTTq <˚y+˚ Á<äT&ÉT >∑÷&É
$TøÏÿ* dü+‘√wüeTT‘√ &É>TZ∑ ‹Ôø£ H=+~q ø£+sƒe¡ TT‘√ yÓTHÆ ê≈£îì p∫ á $<Ûeä TT>∑
ã*¬øqT.
XÀ¢ˆˆ Væ≤s¡D´HêuÛÑ XË˝’ +Ò Á<ä |ü]‘·Tc˛º-dæà ‘˚ uÛèÑ X¯yTé ˆ
nuÛj Ñ T· + ‘˚ Á|üjT· #êä$T ‹wü̃ kÂeT´ j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ 138
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Væ≤s¡D´HêuÛÑ ` XË˝’ +Ò Á<ä ` |ü]‘·Twü'º ` ndæà ` ‘˚ ` uÛèÑ X¯yTé `
nuÛjÑ T· + ` ‘˚ ` Á|üjT· #êä$T ` ‹wü̃ ` kÂeT´ ` j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ Væ≤s¡D´HêuÛ!Ñ XË˝’ +Ò Á<ä! uÛèÑ X¯yTé |ü]‘·Twü'º ndæà, ‘˚ nuÛjÑ T· +
Á|üjT· #êä$T— ùV≤ kÂeT´! j·T<∏ëdüTK+ ‹wü̃!
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ Væ≤s¡D´HêuÛ!Ñ XË˝’ +Ò Á<ä! R z yÓTHÆ êø±! |üs«¡ ‘·ÁX‚wßü̃ &Ü! ‘˚ R
˙jÓT&É, uÛèÑ X¯yTé R $TøÏÿ*>∑, |ü]‘·Twü'º ndæà R dü+‘√wæ+∫qyê&ÉH‹’Ó ì, ‘˚ R
˙≈£î, nuÛj Ñ T· + Á|üjT· #êä$T R nuÛj Ñ T· Á|ü<ëqeTT #˚jT· T#·THêïqT, ùV≤ kÂeT´! R
z ñ‘·eÔ TT&Ü, j·T<∏ëdüTK+ ‹wü̃ R düTKeTT>∑ qT+&ÉTeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` nuÛj
Ñ T· yéT R ‘êqT s¬ ø£ÿ\qT K+&ç+#·TqqT X¯+ø£e\q uÛj
Ñ T· eTT
˝Ò≈î£ +&É>± qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z XË˝’ +Ò Á<ä! ˙y=q]Ãq ø£è‘·´eTTq≈£î H˚ q‘·´+‘·eTT>∑ dü+‘·d+æ ∫‹ì.
H˚qT ˙ ø£uj ÑÛ T· yÓTTdü+>∑T#·THêïqT. Çø£ ˙e⁄ ìs¡“j
¤ T· eTT>∑ düTKeTT>± qT+&ÉTeTT.
XÀ¢ˆˆ kÕVü≤´+ ø£è‘·+ ‘˚ düTeTVü≤ ~«Áø±+‘·d´ü Vü≤q÷eT‘·' ˆ
Áø£eT‘√ jÓ÷»qX¯‘+· ìs¡“j ¤ T· dü´ uÛj
Ñ T˚ dü‹ ˆˆ 139
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 79
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕVü≤´+ ` ø£è‘·+ ` ‘˚ ` düTeTVü≤‘Y ` $Áø±+‘·d´ü ` Vü≤q÷eT‘·'
` Áø£eT‘·' ` jÓ÷»qX¯‘+· ` ìs¡“j ¤ T· dü´ ` uÛjÑ T˚ ` dü‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` uÛj Ñ T˚ dü‹ ìs¡“j¤ T· dü´, jÓ÷»qX¯‘+· Áø£eT‘·', $Áø±+‘·d´ü ,
Vü≤q÷eT‘·' ‘˚ düTeTVü≤‘Y kÕVü≤´+ ø£è‘·yTé .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` uÛj Ñ T˚ dü‹ R (n$T‘·eT>∑T) uÛj Ñ T· y˚Ts¡Œ&ç j·TT+&É>±, ìs¡“j
¤ T· dü´
R uÛj Ñ T· s¡V≤æ ‘·T&Ó’ j·TTqïyê&ÉTqT, jÓ÷»qX¯‘+· Áø£eT‘·' R q÷s¡TjÓ÷»qeTT\T
Á|üj÷· DeTT |üPì j·TTqïyê&ÉTqT, $Áø±+‘·d´ü R n$T‘·$Áø£eTeTT Á|ü<]ä Ù+#·T#·Tqï
yê&ÉTq>∑T, Vü≤q÷eT‘·' R Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î, ‘˚ R ˙#˚‘,· düTeTVü≤‘Y kÕVü≤´+
ø£è‘·+ R $TøÏÿ* >=|üŒ<Óq’ düV‰ü j·TeTT #˚jT· ã&çq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ªuÛj
Ñ T˚ dü‹μ ` düTÁ^e⁄ìe\q yêqs¡deü T÷Vü≤eTTq ø£+‘·≈î£ qT
•ø£så ÷¡ |üeT>∑T uÛj
Ñ T· eTT ‘·≥dæ+ú ∫ j·TT+&É>±.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªuÛj Ñ T˚ dü‹μ ` düeTTÁ<ä\+|òTü qeTTq+<äT á Vü≤qTeT+‘·Tì
øπ $T Ä|ü<ä yê{Ï\T¢H√ j·Tì <˚e‘·\ eT>∑T y˚TeTT uÛj Ñ T· |ü&TÉ #·T+&É>±.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ªuÛj Ñ T˚ dü‹μ H˚qT s¬ ø£ÿ\T ‘Ó>∑ >=≥Tº<Tä H˚y÷Ó j·TqT uÛj
Ñ T· eTT
u≤~Û+#·T#·Tqï|üŒ{ÏøÏì.
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` ª$Áø±+‘·d´ü μøÏ ã<äT\T>±, ª$ÁXÊ+‘·d´ü μj·Tì á Á|ü‹j·T+<äT
bÕsƒê+‘·se¡ TT >∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üsêÁø£eTXÊ*j·T>∑T Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ˙e⁄ >=|üŒ düV‰ü j·TeTT #˚d‹æ $.
n‹uÛÑj·T+ø£s¡yÓTÆq q÷iT jÓ÷»qeTT\ düeTTÁ<äeTT Hê‘·&ÉT ìs¡“¤j·TT&Ó’
<ë≥T#·THêï&ÉT >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ sêeTôd´Ì e Væ≤ <ä÷‘˚´q j·÷‹ <ëX¯s<¡ s˚∏ Ω¡]' ˆ
düÁ‹ÿj·÷+ ≈£îs¡«‘ê ‘·d´ü ‘√wæ‘√-dæà <äè&Û+É ‘·«j·÷ ˆˆ 140
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeTdü´ ` @e ` Væ≤ ` <ä÷‘˚´q ` j·÷‹ ` <ëX¯s<¡ '˚∏ ` Vü≤]' `
düÁ‹ÿj·÷+ ` ≈£îs¡«‘ê ` ‘·d´ü ` ‘√wæ‘'· ` ndæà ` <Ûèä &Û+É ` ‘·«j·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` <ëX¯s<¡ '˚∏ sêeTdü´ @e <ä÷‘˚´q Vü≤]' j·÷‹. ‘·d´ü düÁ‹ÿj·÷+
≈£îs¡«‘ê ‘·«j·÷ <äè&Û+É ‘√wæ‘'· ndæà.
80 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <ëX¯s<¡ '˚∏ sêeTdü´ R <äXs¯ <¡ |ä∏ ⁄ü Á‘·T&Óq’ lsêeTTìjÓTTø£ÿ, <ä÷‘˚´q
@e R <ä÷‘·ø£è‘·´eTT‘√&ÉH˚, Vü≤]' R á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, j·÷‹ R (Ç≥T¢)
|üjT· ì+#·T#·THêï&ÉT. ‘·d´ü R n{Ϻ n‘·ìøÏ, düÁ‹ÿj·÷+ ≈£îs¡«‘ê R dü‘êÿs¡eTTqT
#˚jT· T#·Tqï{Ï,º ‘·«j·÷ R ˙#˚‘,· <äè&Û+É R $TøÏÿ* n~Ûøe£ TT>±, ‘√wæ‘'· ndæà R
dü+‘√wüô|≥ºã&çq yê&ÉH‹’Ó ì.
u§+u≤sTTÁ|ü‹j·T+ <äTqï bÕsƒ¡eTT
XÀ¢ˆˆ sêeTôd´Ì wü Væ≤‘êjÓTÆ e j·÷‹ <ëX¯s<¡ '˚∏ ø£|'æ ˆ
düÁ‹ÿj·÷+ ≈£îs¡«‘ê X¯ø±Ô ´ ‘√wæ‘√-dæà <äè&Û+É ‘·«j·÷ ˆˆ
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeTdü´ ` @wü' ` Væ≤‘êj·T ` @e ` j·÷‹ ` <ëX¯s<¡ '˚∏ ` ø£|'æ
` düÁ‹ÿj·÷+ ` ≈£îs¡«‘ê ` X¯ø±Ô ´ ` ‘√wæ‘'· ` ndæà ` <Ûèä &Û+É ` ‘·«j·÷ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTdü´ Væ≤‘êj·T R sêeTTìjÓTTø£ÿ Á|æjT· eTTø=i≈£î, X¯ø±Ô ´ R
˙e⁄ X¯ø‘ÔÏ √ (n‘·ìì dü‘ÿ· ]+∫‹$ >±e⁄q)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT <äXs¯ <¡ sä∏ êeTTì <ä÷‘·jTÆÓ áØ‹>± b˛e⁄#·THêï&ÉT.
Ç‘·ìøÏ düV‰ü j·T yÓTTqs¡Ãã÷ìq ìqTï p∫ H˚qT $TøÏÿ* dü+Á|”‘T· &ÉH‹’Ó ì.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘'· Á|üV≤ü s¡¸ eT>∑eT~«|ü⁄\+ |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' ˆ
<˚e‘êHê+ |ü‹+ <äècºÕ« |ü]‘·Twü+º X¯‘Á· ø£‘T· yéT ˆˆ 141
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` Á|üV≤ü s¡¸yTé ` n>∑eT‘Y ` $|ü⁄\+ ` |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' `
<˚e‘êHê+ ` |ü‹+ ` <äècºÕ« ` |ü]‘·Twü+º ` X¯‘Á· ø£‘T· yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' <˚e‘êHê+ |ü‹+ X¯‘Á· ø£‘T· + |ü]‘·Twü+º
<äècºÕ« $|ü⁄\+ Á|üV≤ü s¡¸yTé n>∑eT‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n+‘·≥, |üs«¡ ‘√‘·eÔ T' R |üs«¡ ‘·ÁX‚wßü̃ &Óq’ yÓTHÆ ê≈£î&ÉT,
<˚e‘êHê+ |ü‹+ R <˚e‘·\≈£î Á|üuTÑÛ yÓq’ {Ï,º X¯‘Á· ø£‘T· + R yêdüe⁄ì, |ü]‘·Twü+º
<äècºÕ« R dü+‘·Twüºß&Ó’qyêìì>± ‘Ó\TdüTø=ì, $|ü⁄\+ Á|üVü≤s¡¸yéT n>∑eT‘Y R
n$T‘·yTÓ qÆ dü+‘√wüeTT H=+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ dü+‘·Twæº H=+~j·TTqï <˚y+˚ Á<äTì p∫ yÓTHÆ ê≈£î&ÉT n$T‘·yTÓ qÆ
Äq+<äeTT H=+<ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 81
XÀ¢ˆˆ dü yÓ’ <ä‘eÔ· s¡ XËÙ˝Ì À ãuÛ÷Ñ yêedæ‘ú · dü<Ô ë ˆ
Vü≤qTe÷+X¯Ã eTTVüAsπ qÔ e´‹#·Áø±eT kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ 142
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` yÓ’ ` <ä‘eÔ· s¡' ` XË\’ ' ` ãuÛ÷Ñ e ` nedæ‘ú '· ` ‘·<ë `
Vü≤qTe÷Hé ` #· ` eTTVüAsπ qÔ ` e´‹#·Áø±eT ` kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' XË\’ ' ‘·<ë <ä‘eÔ· s¡' (düH)é nedæ‘ú '· ãuÛ÷Ñ e— Vü≤qTe÷Hé #·
eTTVüAsπ qÔ kÕ>∑s+¡ e´‹#·Áø±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' XË’\' R Ä yÓTÆHêø£–], ‘·<ë R Ä Hê&ÉT, <ä‘·Ôes¡' R
<˚y+˚ Á<äTì#˚ Çe«ã&çq nuÛj Ñ T· eTT >∑\<Ó,’ nedæ‘ú '· ãuÛ÷Ñ e R düeTTÁ<ä»\eTTq+<äT
düTKeTT>∑ qTqï<ëjÓTqT. Vü≤qTe÷Hé #· R Vü≤qTeT+‘·T&ÉTqT, eTTVüAsπ qÔ R
ø=~›ø£åDeTT\˝À, kÕ>∑s¡+ e´‹#·Áø±eT R Ä kÕ>∑s¡Á|ü<˚X¯eTTqT n‹Áø£$T+∫
eTT+<äT≈£î kÕ¬>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` nedæ‘ú '· R nq>± dü«dü∫ú ‘·T&Ô ÜjÓTqì uÛ≤eeTT.
‹\ø£eTT :` kÕ>∑sy¡ Té ` yÓTHÆ êø±~Ûw‘æ̃ · kÕ>∑sÁ¡ |ü<X˚ e¯ TTqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT yÓTÆHê≈£î&É≥T¢ <˚y˚+Á<äTì#˚ es¡eTTqT ã&Édæ dü«düú
∫‘·T&Ô ÜjÓTqT. Vü≤qTeT+‘·T&ÉTqT ø=~› ø£Då eTT\˝ÀH˚ Ä Á|ü<X˚ e¯ TT <ë{Ï eTT+<äTq≈£î
kÕ–b˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ <˚yêdü‡>∑+<Ûsä ê«dæ‡<ëΔXï |üse¡ Ts¡¸jT· ' ˆ
nÁãTeq÷‡s¡´dü+ø±XÊ+ düTs¡kÕ+ Hê>∑e÷‘·sy¡ Té ˆˆ 143
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` <˚yê' ` dü>+∑ <Ûsä ê«' ` dæ<ëΔ' ` #· ` |üse¡ Ts¡¸jT· ' `
nÁãTeHé ` dü÷s¡´dü+ø±XÊ+ ` düTs¡kÕ+ ` Hê>∑e÷‘·sy¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· dü>+∑ <Ûsä ê«' <˚yê' dæ<ëΔ' |üse¡ Ts¡¸jT· ' #· dü÷s¡´dü+ø±XÊ+
Hê>∑e÷‘·s+¡ düTs¡kÕyéT nÁãTeHé.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T |æeTà≥, dü>+∑ <Ûsä ê«' R >∑+<Ûsä T¡ «\‘√ >∑÷&çjT· Tqï,
<˚yê' R <˚e‘·\TqTï, dæ<ëΔ' R dæ<Tä \Δ TqTï, |üse¡ Ts¡¸jT· X¯Ã R eTVü‰ãTTwüß\TqT,
dü÷s¡´dü+ø±XÊ+ R dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qyÓTqÆ ‘˚»düT‡ ø£*–q{Ï,º Hê>∑e÷‘·s+¡ düTs¡kÕ+
R Hê>∑e÷‘·jTÆÓ q düTs¡dqü T>∑÷]Ã, nÁãTeHé R (áØ‹>±) ã*øÏ].
82 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T|æeTà≥ <˚e‘·\TqT, >∑+<Ûsä T¡ «\TqT, dæ<Tä \Δ TqT, eTVü≤s¡T¸\TqT
eTVü‰‘˚CÀe+‘·Tsê˝…q’ Hê>∑»qì j·T>∑T düTs¡d‘ü √ ì≥T¢ ã*øÏ].
XÀ¢ˆˆ nj·T+ yê‘ê‘·à» ÅoÙe÷Hé |üe¢ ‘˚ kÕ>∑s√|ü] ˆ
Vü≤qTe÷HêïeT ‘·d´ü ‘·«+ eTTVüAs¡+Ô $|òTü ï e÷#·s¡ ˆˆ 144
XÀ¢ˆˆ sêø£då +ü s¡÷|üeTkÕújT· düT|òTü Às¡+ |üs«¡ ‘√|üeTyéT ˆ
<ä+ÁcÕºøs£ êfi¯+ |æ+>±ø£+å eÅø+Ô£ ø£è‘ê« quÛdÑ ‡ü eTyéT ˆˆ 145
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` nj·T+ ` yê‘ê‘·à»' ` Áoe÷Hé ` |üe¢ ‘˚ ` kÕ>∑s√|ü] ` Vü≤qTe÷Hé
` HêeT ` ‘·d´ü ` ‘·«+ ` eTTVüAs¡+Ô ` $|òTü ïyéT ` Ä#·s¡ ` sêø£då +ü ` s¡÷|üyTé
` ÄkÕújT· ` düT|òTü Às¡+ ` |üs«¡ ‘√|üeTyéT ` <ä+ÁcÕºøs£ êfi¯+ ` |æ+>±ø£+å ` eÅø+Ô£
` ø£è‘ê« ` quÛdÑ ‡ü eTyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nj·T+ le÷Hé Vü≤qTe÷Hé HêeT yê‘ê‘·à»' kÕ>∑s√|ü]
|üe¢ ‘˚— ‘·«+ düT|òTü Às¡+ |üs«¡ ‘√|üeT+ sêø£då +ü s¡÷|üyTé ÄkÕújT· <ä+ÁcÕºøs£ êfi¯+
|æ+>±ø£+å quÛdÑ ‡ü eT+ eÅø+Ô£ ø£è‘ê« ‘·d´ü eTTVüAs¡+Ô $|òTü ïyéT Ä#·s.¡
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nj·T+ R á, le÷Hé R düs¡«X¯óuÛÑ\ø£åD düeTì«‘·T&ÉTqT,
Vü≤qTe÷Hé HêeT R Vü≤qTeT+‘·T&ÉqT ù|s¡T>∑\yê&ÉTq>∑T, yê‘ê‘·à»' R
yêj·TT|ü⁄Á‘·T&ÉT, kÕ>∑s√|ü] R düeTTÁ<äeTTMT<äT>±, |üe¢ ‘˚ R m>∑Ts¡T#·T b˛e⁄#·THêï&ÉT.
‘·«+ R ˙e⁄, düT|òTü Às¡+ R $TøÏÿ* uÛj Ñ T· +ø£s¡ yÓTqÆ ~j·TTqT, |üs«¡ ‘√|üeT+ R
|üs«¡ ‘· dü<èä X¯yTÓ qÆ {Ï~º j·TTqT n>∑T, sêø£då +ü s¡÷|ü+ R sêø£kå Õø±s¡eTTqT, ÄkÕújT·
R <Û]ä +∫, <ä+ÁcÕºøs£ êfi¯+ R ø√s¡\‘√ ;Ûøs£ e¡ TT>∑ qTqï{Ï~º j·TTqT, |æ+>±ø£+å R
|ü#÷ ì ø£qTï\T >∑\~j·TTqT, quÛdÑ ‡ü eT+ R Äø±X¯eTT e+{Ï~j·TT q>∑T, eÅøyÔ£ Té R
H√{Ïì, ø£è‘ê« R <Û]ä +∫, ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î, eTTVüAs¡+Ô R s¬ +&ÉT
ø£D
å eTT\ ø±\eTT, $|òTü ïyéT Ä#·s¡ R $|òTü ïeTTqT ø£*–+|ü⁄eTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` ªle÷Héμ R n‹<ä÷s¡ düeTTÁ<ä \+|òüTqeTTq+<äT >∑÷&É
n+‘· ø£+‘·≈î£ ã\eTT n_Ûeè~Δ H=+~q{Ϻ ªdüTwüeTμ j·TqT X¯ø>ÔÏ \∑ yê&Éì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêj·TT|ü⁄Á‘·T&É>T∑ Vü≤qTeT düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T#·THêï&ÉT. m+‘·<÷ä s¡
y˚T–qqT n‘·ì ø±+‹ ô|s¡T>∑T#·Tqï<˚ >±ì, yê&ÉT≥ ˝Ò<Tä . ˙ yê‘·ìøÏ ˇø£ÿkÕ]
$|òTü ïeTTqT >∑*–+#·TeTT. |òTü Às¡eT>∑T sêø£då sü ÷¡ |üeTTqT <ë*à |üs«¡ ‘·eTTe˝… Á‘√e˝À
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 83
n&ɶeTT>∑ ì\∫ ø√s¡\‘√ ;Ûø£s¡yÓTÆq H√{Ïì Äø±X¯eT+‘·>± ô|+∫ n‘·ìì
n&ÉT¶ø=qTeTT.
XÀ¢ˆˆ ã\$T#êäeTùV≤ C„≤‘·T+ uÛ÷Ñ j·TXÊÃdü´ |üsêÁø£eTyéT ˆ
‘ê«+ $CÒw´ü ‘·T´bÕj˚Tq $cÕ<ä+ yê >∑$Twü´‹ ˆˆ 146
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ã\yéT ` Ç#êäeTùV≤ ` C„≤‘·T+ ` uÛ÷Ñ j·T' ` #· ` ndü´ |üsêÁø£eTyéT
` ‘ê«+ ` $CÒw´ü ‹ ` ñbÕj˚Tq ` $cÕ<ä+ ` yê ` >∑$Twü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê«yéT ñbÕj˚Tq $CÒw´ü ‹ yê $cÕ<ä+ >∑$Twü´‹ yê (Ç‹)
uÛ÷Ñ j·T' ndü´ ã\+ |üsêÁø£eT+ #· C„≤‘·TyéT Ç#êäeTùV≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê«+ R ìqTï, ñbÕj˚Tq R ñbÕj·TeTT>±, $CÒw´ü ‹ yê R
»sTT+#·TH√ ˝Òø,£ $cÕ<ä+ R ∫+‘·qT, >∑$Twü´‹ yê R bı+<äTH√ (Ç‹ R nqT),
uÛ÷Ñ j·T' R ‹]–, ndü´ R á Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, ã\+ R X¯øìÔÏ , |üsêÁø£eT+ #·
R $Áø£eTeTTqT, C„≤‘·T+ Ç#êäeTùV≤ R ‘Ó*dæø=q>√s¡T#·THêïeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ã\+ R C„≤H˚+Á~j·TkÕeTs¡´ú eTT, |üsêÁø£eT+ R X¯Á‘·T
$|ò÷ü ‘·øy£ TÓ qÆ X¯ø,ÔÏ »j·TeTTe\q X¯øj
ÔÏ T· T, $cÕ<äeTTe\q n‘·ì X¯ø˝ÔÏ À|üeTTqT
ø£qT>=q>∑\eTì Ä <˚e‘·\ uÛ≤eeTT.
le÷Hé ‘Óqàsƒ¡+ s¡+>±#ês¡T´\T>±s¡T :` uÛ÷Ñ j·T' R nq>± |ü⁄{Ïqº ~ yÓTT<ä\T dü÷s¡´
uÛÑø£åD≤~ ø±s¡´eTT\#˚ á‘·ì kÕeTs¡ú´eTT nkÕe÷q´yÓTÆq<äì »>∑Á‘·Œdæ<äΔeTT.
nsTTqqT ÄHê{Ï kÕeTs¡ú´ $T|ü &ÉTqï<√ ˝Ò<√ j·TqT dü+<˚Vü≤ìeè‹Ôø=s¡≈£î
‹]– n‘·ì kÕeTs¡´ú eTT ‘Ó\TdüTø=q<ä\∫].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·>T∑ ñbÕj·TeTT‘√ ìqTï »sTT+#·>\∑ &Ü? ˝Òø£
ìqTï p∫ ;Û‹#˚ ∫+‘êÁ>∑düTÔ&É>∑THê j·Tì á‘·ì ã\eTTqT >∑÷]Ãj·TT,
|üsêÁø£eTeTTqT >∑÷]Ãj·TTqT Ç+ø=ø£e÷s¡T ‘Ó\TdüTø=q >√s¡T#·THêïeTT.
XÀ¢ˆˆ @eeTTø±Ô ‘·T kÕ <˚M <Óe’ ‘Ós’ _¡ dÛ ‘ü ÿ· è‘ê ˆ
düeTTÁ<äeT<Û̊´ düTs¡kÕ _ÁuÛrÑ sêø£då +ü e|ü⁄' ˆˆ 147
XÀ¢ˆˆ $ø£è‘·+ #· $s¡÷|ü+ #· düs«¡ dü´ #· uÛj
Ñ ÷· eVü≤yéT ˆ
|üe¢ e÷q+ Vü≤q÷eT+‘· e÷eè‘˚´<ä eTTyê#· Vü≤ ˆˆ 148
84 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø±Ô ` ‘·T ` kÕ ` <˚M ` <Óe’ ‘Ó'’ ` n_Ûd‘ü ·ÿ è‘ê `
düeTTÁ<äeT<Û̊´ ` düTs¡kÕ ` _ÁuÛrÑ ` sêø£då +ü ` e|ü⁄' ˆˆ $ø£è‘·+ ` #· ` $s¡÷|ü+
` #· ` düs«¡ dü´ ` #· ` uÛj Ñ ÷· eVü≤yéT ` |üe¢ e÷q+ ` Vü≤q÷eT+‘·yTé ` Äeè‘·´
` Ç<äyTé ` ñyê#· ` Vü≤ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` <Óe’ ‘Ó'’ @eyéT ñø±Ô « n_Ûd‘ü ÿ· è‘ê kÕ <˚M düTs¡kÕ düeTTÁ<äeT<Û´˚
$ø£è‘·+ $s¡÷|ü+ düs«¡ dü´ #· uÛj Ñ ÷· eVü≤+ e|ü⁄' _ÁuÛrÑ , |üe¢ e÷q+ Vü≤q÷eT+‘·yTé
Äeè‘·´ Ç<ä+ ñyê#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Óe’ ‘Ó'’ R <˚e‘·\#˚‘,· n_Ûd‘ü ÿ· è‘ê R $TøÏÿ* >ös¡$+|üã&çq<Ó,’
@eyéT ñø±Ô R áØ‹>± #Ó|Œü ã&çq<Ó,’ kÕ <˚M düTs¡kÕ R |üPE´sê˝…q’ Ä düTs¡d,ü
düeTTÁ<äeT<Û˚´ R Ä kÕ>∑s¡eT<Ûä´eT+<äT, $ø£è‘·+ $s¡÷|ü+ #· R $ø±s¡eTT>±
qTqï~j·TTqT $\ø£D å eTT>∑ qTqï~j·TTqT, düs«¡ dü´ #· uÛj Ñ ÷· eVü≤+ R m\¢s≈¡ î£ qT
;Û‹ >=\TŒq~j·TTqT, sêø£då +ü e|ü⁄' R sêø£då sü ÷¡ |üyTÓ qÆ X¯Øs¡eTTqT, _ÁuÛrÑ R
<Û]ä +∫q<Ó,’ |üe¢ e÷q+ Vü≤q÷eT+‘·+ R m–]b˛e⁄#·Tqï Vü≤qTeTqT, Äeè‘·´ R
n&É–¶ +∫, Ç<äyTé ñyê#· R áØ‹>± ã*¬øqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* >ös¡eeTT‘√ <˚e‘·\T ‘·qqT á Ø‹>± n&ÉT>∑>± düTs¡kÕ<˚$
$ø±s¡eTT>±qT düs«¡ uÛj Ñ T· +ø£se¡ TT>±qT ñ+&ÉTq{Ϻ sêø£då sü ÷¡ |üeTTqT <Û]ä +∫q<Ó’
düeTTÁ<äeTTô|’ m–] b˛e⁄#·Tqï Vü≤qTeT+‘·Tì e÷s¡eZ T<Û´ä eTTq n&É–¶ +∫ Ç≥T¢
|ü*¬øqT.
XÀ¢ˆˆ eTeT uÛÑø£å' Á|ü~wüº düÔ « MTX¯«¬s’sê«qs¡s¡¸uÛÑ ˆ
nVü≤+ ‘ê«+ uÛøÑ så£ TTcÕ´$T Á|ü$X‚<+ä eTe÷qqyéT ˆˆ 149
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTeT ` uÛøÑ 'å£ ` Á|ü~wü'º ` ‘·«yéT ` áX¯« s¬ '’ ` yêqs¡s¸¡ uÑÛ `
nVü≤+ ` ‘ê«+ ` uÛøÑ så£ TTcÕ´$T ` Á|ü$X¯ ` Ç<ä+ ` eTeT ` ÄqqyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ yêqs¡s¸¡ u!ÑÛ ‘·«+ eTeT áX¯«s¬ '’ uÛøÑ 'å£ Á|ü~wü'º — nVü≤+
‘ê«+ uÛøÑ så£ TTcÕ´$T— Ç<ä+ eTeT Äqq+ Á|ü$X¯.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ yêqs¡s¸¡ uÑÛ R z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! ‘·«+ R ˙e⁄, eTeT R Hê≈£î,
áX¯«s¬ '’ R <˚e‘·\#˚‘,· uÛøÑ 'å£ Á|ü~wü'º R ÄVü‰s¡eTT>± |ü+|üã&ç‹$. nVü≤+ R
H˚qT, ‘ê«+ R ìqTï, uÛøÑ så£ TTcÕ´$T R uÛøÑ +åÏ #Ó<qä T, Ç<ä+ eTeT Äqq+ R á Hê
eTTKeTTqT, Á|ü$X¯ R Á|üy•˚ +|ü⁄eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! ˙e⁄ Hê≈£î <˚e‘·\#˚‘· ÄVü‰s¡eTT>± |ü+|üã&ç
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 85
j·TTHêïe⁄. ø±e⁄q H˚qT Ç|ü&˚ ìqTï uÛøÑ +åÏ #Ó<qä T. Ç~>√ yÓ+≥H˚ Hê H√{Ï˝À
Á|üy•˚ +|ü⁄eTT.
XÀ¢ˆˆ es¡ @wü |ü⁄sê <ä‘√Ô eTeT <ÛëÁ‘˚‹ dü‘«· sê ˆ
yê´<ëj·T $|ü⁄\+ eÅø+Ô£ dæ‘ú ê kÕ e÷s¡T‘˚' |ü⁄s¡' ˆˆ 150
(á XÀ¢øe£ TT ˇø£ÿ u§+u≤sTT Á|ü‹j·T+<äT e÷Á‘·yT˚ >∑\<äT)
|ü<ä#˚ä<äeTT :` es¡' ` @wü' ` |ü⁄sê ` <ä‘'Ô· ` eTeT ` <ÛëÁ‘ê ` Ç‹ ` dü‘«· sê
` yê´<ëj·T ` $|ü⁄\+ ` eÅø+Ô£ ` dæ‘ú ê ` kÕ ` e÷s¡T‘˚' ` |ü⁄s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄sê eTeT <ÛëÁ‘ê @wü' es¡' <ä‘'Ô· Ç‹ dü‘«· sê kÕ $|ü⁄\+
eÅø+Ô£ yê´<ëj·T e÷s¡T‘˚' |ü⁄s¡' dæ‘ú ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄sê R |üPs¡«ø±\eTTq+<äT, eTeT R Hê≈£î, <ÛëÁ‘ê R
ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚‘,· @wü' es¡' <ä‘'Ô· R á es¡ yÓTTdü>ã∑ &çq~, Ç‹ R nì (|ü*øÏ),
dü‘«· sê kÕ R y˚–s¡bÕ≥T ø£*–q<Óq’ {Ϻ Ä düTs¡d,ü $|ü⁄\+ eÅø+Ô£ R (‘·q) $XÊ\yÓTqÆ
H√{Ïì, yê´<ëj·T R ‘Ós#¡ T· ø=ì, e÷s¡T‘˚' |ü⁄s¡' R Vü≤qTeT+‘·Tì m<äT≥, dæ‘ú ê R
ì\Teã&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` @wü es¡' R m<äT≥ã&çqyê&ÉT ‘·q H√{Ï˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +#·Tq{Ϻ es¡eTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` @wü es¡' R m<äT{ÏøÏ e∫Ãq yêìì e÷Á‘·yT˚ ‹ì J$+∫
j·TT+&É>\∑ X¯ø.ÔÏ
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPs¡«eTT ÁãVü≤à<˚e⁄&ÉT Hê ø° es¡yTÓ Tdü+– j·TTHêï&ÉT nì |ü*øÏ
ÄyÓT n‹y˚>e∑ TT>± ‘·q H√{Ïì ‘Ós#¡ T· ø=ì Vü≤qTeT+‘·Tì m<äT{ÏøÏ b˛sTT n&Ée¶ TT>±
ì\Teã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ @eeTTø£Ô düT‡s¡dj ü ÷· ÁbÕ+»* sê«qs¡s¸¡ u'ÑÛ ˆ
Á|üV≤ü èwüeº <äq' Áoe÷ì<ä+ e#·qeTÁãM‘Y ˆˆ 151
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø£'Ô ` düTs¡dj ü ÷· ` ÁbÕ+»*' ` yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ ` Á|üV≤ü èwüº
e<äq' ` Áoe÷Hé ` Ç<ä+ ` e#·qyéT ` nÁãM‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTs¡dj ü ÷· @eyéT ñø£'Ô le÷Hé yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ Á|üV≤ü èwüeº <äq'
ÁbÕ+»*' (düH)é Ç<ä+ e#·qyéT nÁãM‘Y.
86 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTs¡dj
ü ÷· R düTs¡d#ü ,˚ @eyéT ñø£'Ô R á Ø‹>± #Ó|Œü ã&çq,
le÷Hé yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ R X¯óuÛ\Ñ ø£D
å düeTì«‘·T&Óq’ Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉT, Á|üV≤ü èwüeº <äq'
R Vü≤s긋X¯jT· eTT>∑\ eTTKeTT >∑\yê&ÉTqT, ÁbÕ+»*' (düH)é R <√dæ* jÓTT–Zq
yê&ÉT qsTT, Ç<ä+ e#·qyéT nÁãM‘Y R á e÷≥qT ã*¬øqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|üV≤ü èwüeº <äq' R ÄyÓT≈£î uÛøÑ +åÏ #·T es¡ eTTqï|üŒ{ÏøìÏ ‘·q≈£î Ä
j·TbÕj·TeTTqT ‘=\–+#·Tø=qT ñbÕj·TeTT >∑\<äì düVü≤s¡¸e<äqT &ÉjÓT´qì
uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` Ç#·Ã≥ ªlμX¯ã›eTT #˚‘· n‹<ä÷s¡ düeTTÁ<ä\+|òüTqeTT
q+<äT>∑÷&É MT<äT $TøÏÿ* ã˝≤_Ûeè~Δì >∑÷s¬ Ã&ç ªdüTwüeTμ j·TqT X¯ø>ÔÏ \∑ yê&Éì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düTs¡dü Ç≥T¢ |ü*øÏq |ü\T≈£î\T $ì yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q Vü≤qTeT
eTVü‰dü+‘√wüeTT‘√ $qj·T|üPs¡«ø£eTT>±, ÄyÓT‘√ ì≥T¢ ã*¬øqT.
XÀ¢ˆˆ sêyÓ÷ <ëX¯s~¡ s∏ êïeT Á|ü$c˛º <ä+&Éø±eqyéT ˆ
\ø£ÎDÒq düV≤ü ÁuÛ≤Á‘ê yÓ<’ V˚ ‰ü ´ #ê|æ uÛ≤s¡´j·÷ ˆˆ 152
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeT' ` <ëX¯s~¡ '∏ ` HêeT ` Á|ü$wü'º ` <ä+&Éø±eq+ ` \ø£ÎDÒq
` düV≤ü ` ÁuÛ≤Á‘ê ` yÓ<’ V˚ ‰ü ´ ` #· ` n|æ ` uÛ≤s¡´j·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeT' HêeT <ëX¯s~¡ '∏ uÛ≤Á‘ê \ø£ÎDÒq uÛ≤s¡´j·÷ yÓ<’ V˚ ‰ü ´ #·
n|æ düV≤ü <ä+&Éø±eq+ Á|ü$wü'º .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeT' HêeT R lsêeTT&ÉqT ù|s¡T>∑\, <ëX¯s~¡ '∏ R <äXs¯ <¡ Tä∏ ì
≈£îe÷s¡T&ÉT, ÁuÛ≤Á‘ê \ø£ÎDÒq R ‘·eTTà&Óq’ \ø£ÎDTì‘√qT, uÛ≤s¡´j·÷ yÓ<’ V˚ ‰ü ´ #·,
n|æ düV≤ü R uÛ≤s¡´jÓTÆ q d”‘‘· √&ÉqT >∑÷&É, <ä+&Éø±eq+ R <ä+&Éø±s¡D´eTTqT,
Á|ü$wü'º R Á|üy•˚ +∫ j·TT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <äX¯s¡<∏äTì |ü⁄Á‘·T&Ó’q lsêeTT&ÉqT Hê‘·&ÉT \ø£ÎDT&ÉqT
‘·eTTàì‘√&ÉqT, d”‘j · T· qT uÛ≤s¡´‘√&ÉqT >∑\dæ <ä+&Éø±s¡D´eTTq≈£î e#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ nq´ø±s¡´$wüø£Ôdü´ ã<äΔyÓ’s¡dü´ sêø£åôd’' ˆ
‘·d´ü d”‘ê Vü≤è‘ê uÛ≤sê´ sêeDÒq j·TX¯d«æ ˙ ˆˆ 153
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 87
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nq´ø±s¡´$wüødÔ£ ´ü ` ã<äyΔ s’Ó d¡ ´ü ` sêø£ôå d'’ ` ‘·d´ü ` d”‘ê `
Vü≤è‘ê ` uÛ≤sê´ ` sêeDÒq ` j·TX¯d«æ ˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nq´ø±s¡´$wüødÔ£ ´ü sêø£ôå d'’ ã<äyΔ s’Ó d¡ ´ü ‘·d´ü j·TX¯d«æ ˙ uÛ≤sê´
d”‘ê sêeDÒq Vü≤è‘ê.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` nq´ø±s¡´$wüødÔ£ ´ü R y˚iT|üì˝À ìeT>∑Tï&Ó’ j·TTqïyê&ÉTqT (nq>±
e÷j·÷eTè>∑eTT qH˚«wæ+#·T#·T <ëìì ø=ì ‘Ó#T· Ã≥¬ø’ <ä÷s¡eTTq≈£î uÀsTT j·TT+&É>±)
sêø£ôå d'’ ã<äyΔ s’Ó d¡ ´ü R sêø£då Tü \‘√ $s√<Ûeä TT ø£*j
Z T· Tqïyê&ÉT q>∑Tq{Ï,º ‘·d´ü R Ä
lsêeTTìjÓTTø£ÿ, j·TX¯d«æ ˙ R ñ‘·eÔ TTsê\ì eHÓïø¬ øÏÿq{Ï,º uÛ≤sê´ d”‘ê R uÛ≤s¡´j·T>∑T
d”‘ê<˚$, sêeDÒq R sêeDTì#˚‘,· Vü≤è‘ê R <=+–*+|üã&çq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` nq´ø±s¡´$wü≈î£ &Ô TÉ R e÷j·÷eTè>∑e<Ûj
ä T· +<äT ìeT>∑Tï&Ó’ j·TTqïyê&Éì
uÛ≤eeTT. ã<äyΔ s’Ó T¡ &ÉT R X¯Ss¡ŒDK eTT≈£îÿ#Óe⁄\T >√j·TT≥#˚ ÄÁ>∑V≤ü eTT |üPìq
sêø£då Tü \‘√ yÓs’ e¡ TT >∑*qZ yê&ÉT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` nq´ø±s¡´$wü≈dÔ£ ´ü R e÷Ø#·eTè>∑eTTqT Á>∑V≤æ +#·T≥j·T+<äT
ìeT>∑Tï&Ó’ j·TT+&É>±.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` nq´ø±s¡´$wü≈£Ôdü´ R e÷j·÷eTè>∑e<Ûäø=i¬ø’ <ä÷s¡eTT>∑
#·ìj·TT+&É>±.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTT&ÉT Ç‘·sø¡ ±s¡´eTTq+<äT ìeT>∑Tï&Ó’ <ä÷s¡eTTq qT+&É>±
sêø£ådüT\qT dü+Vü≤]+#·T#·THêï&Éì $s√<ÛäuÛ≤eeTT ã÷ì sêeDT&ÉT |üs¡eT
|ü‹Áe‘·jT· >∑T d”‘j · T· qT ù|s¡T>∑\ n‘·ì uÛ≤s¡´qT n|üV≤ü ]+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·kÕ´dü‡ø±X¯+ <ä÷‘√-Vü≤+ >∑$Tùw´ sêeTXÊdüHê‘Y ˆ
ø£sT¡ eÔ Ts¡Ωdæ sêeTdü´ kÕVü≤´+ $wüjT· yêdæì ˆˆ 154
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·kÕ´' ` düø±X¯+ ` <ä÷‘·' ` nVü≤+ ` >∑$Tùw´ ` sêeTXÊdüHê‘Y
` ø£sT¡ yÔ Té ` ns¡Ωdæ ` sêeTdü´ ` kÕVü≤´+ ` $wüjT· yêdæì ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTXÊdüHê‘Y nVü≤+ <ä÷‘·' (düH)é ‘·kÕ´' düø±X¯+ >∑$Tùw´.
ùV≤ $wüjT· yêdæì! sêeTdü´ kÕVü≤´+ ø£sT¡ yÔ Té ns¡Ωd.æ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTXÊdüHê‘Y R lsêeTTì Ä»„e\q, nVü≤+ R H˚qT, ‘·kÕ´'
88 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
düø±X¯+ R ÄyÓT ø£&≈É î£ , <ä÷‘·' (düH)é R <ä÷‘·q>∑T#·T, >∑$Tùw´ R b˛e⁄#·THêïqT.
ùV≤ $wüjT· yêdæì R (n‘·ì) sê»´eTTq+<äTqï{Ϻ z ñ‘·eÔ TTsê˝≤! ‘·«+ R ˙e⁄,
sêeTdü´ R lsêeTTìøÏ, kÕVü≤´+ ø£sT¡ +Ô ns¡Ωdæ R düV‰ü j·TeTT #˚jT· <ä–j·TTHêïe⁄.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $wüjT· yêdæì R sêeTT&ÉT düsê«~Û|‹ü >±e⁄q düTs¡dü j·TTqï~ >∑÷&É
lsêeTTì sê»´y˚T.
>√$+<äsêJj·TeTT:` $wüjT· yêdæì R sêeTsê»´yêdæì.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` $wüj·Tyêdæì ` sêeTsê»´yêdæì nq>± lsêeTT&ÉT
Á‹˝Àø£Hê<∏Tä &Ó’ j·TT+&ÉT≥e\q.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì Ä»„Á|üø±s¡eTT H˚qT <ä÷‘·øè£ ‘·´eTT ã÷ì d”‘j
· T· Tqï
#√{ÏøÏ b˛e⁄#·THêïqT. ˙e⁄qT lsêeTTì sê»´eTTq+<˚ ìedæ+#·T#·Tqï<ëqe⁄
ø±ã{Ϻ n‘·ìøÏ düV‰ü j·TeTT #˚jT· e\dæq <ëqy˚ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ n<∏yä ê yÓT~Æ ©∏ + <äècÕº« sêeT+ #êøÏw¢ øºü ±]DyéT ˆ
Ä>∑$TcÕ´$T ‘˚ eÅø+Ô£ dü‘´· + Á|ü‹X¯èD√$T ‘˚ ˆˆ 155
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏yä ê ` yÓT~Æ ©∏ + ` <äècÕº« ` sêeT+ ` #· ` nøÏw¢ øºü ±]DyéT `
Ä>∑$TcÕ´$T ` ‘˚ ` eÅø+Ô£ ` dü‘´· + ` Á|ü‹X¯èD√$T ` ‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏yä ê, yÓT~Æ ©∏ yéT nøÏw¢ øºü ±]D+ sêeT+ #· <äècÕº«, ‘˚ eÅøyÔ£ Té
Ä>∑$TcÕ´$T. ‘˚ dü‘´· + Á|ü‹X¯èD√$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏yä ê R ˝Òø,£ yÓT~Æ ©∏ yéT R d”‘q· T, nøÏw¢ øºü ±]D+ sêeT+ #· R
m\¢s¡≈£îqT πøåeTeTTqT >∑÷s¡TÃq{Ϻ lsêeTTì, <äècÕº« R <ä]Ù+∫, ‘˚ eÅø£ÔyéT
Ä>∑$TcÕ´$T R ˙ H√{Ïø&£ ≈É î£ sê>∑\qT, ‘˚ dü‘´· + Á|ü‹X¯èD√$T R ˙≈£î Á|üe÷DeTT
#˚dæ dü‘´· eTTqT #Ó|ü #·THêïqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTìøÏ düV‰ü j·TeTT #˚jT· q+<äTy˚ì H˚ ì|ü&˚ b˛sTT d”‘ê<˚$ì
yÓ~øÏ ø£qT>=ì eTVü‰‘·Tà&Óq’ lsêeTTìøÏ d”‘· $wüjT· eTT ìy˚~+∫ yÓ+≥H˚ ˙≈£î
ÄVü‰s¡eTT>± ˙ ø£&É≈£î e∫Ãy˚j·TT<äTqT. H˚qT Á|üe÷D|üPs¡«ø£eTT>± ˙ øÏ~
#Ó|ü#·THêïqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 89
XÀ¢ˆˆ @eeTTø±Ô Vü≤qTeT‘ê düTs¡kÕ ø±eTs¡÷|æD° ˆ
nÁãM Hêï‹eπs‘Ô · ø£•Ã <˚wü es√ eTeT ˆˆ 156
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø±Ô ` Vü≤qTeT‘ê ` düTs¡kÕ ` ø±eTs¡÷|æD° ` nÁãM‘Y
` q ` n‹eπs‘Ô · ` ø£' ` ∫‘Y ` @wü' ` es¡' ` eTeT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTeT‘ê @eyéT ñø±Ô ø±eTs¡÷|æD° düTs¡kÕ nÁãM‘Y— ø£•Ã‘Y
q n‹eπs‘Ô —· eTeT @wü' es¡'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTeT‘ê R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚, @eyéT ñø±Ô R áØ‹>±
#Ó|Œü ã&çq<Ó,’ ø±eTs¡÷|æD° düTs¡kÕ R ø±eTs¡÷|æDÏ j·T>∑T Ä düTs¡d,ü nÁãM‘Y R
(Ç≥T¢) |ü*ø¬ qT. ø£•Ã‘Y R me«&ÉTqT, q n‹eπs‘Ô · R qqTï MT]b˛e⁄≥≈£î M\T˝Ò<Tä ,
eTeT R Hê≈£î, @wü' es¡' R Ç~ es¡eTT>∑ ˙j·Tã&çq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` @wü' eTeT es¡' R ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚ áj·Tã&çq{Ï<º ìä uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ç≥T¢ #Ó|Œü >± $ì ø±eTs¡÷|æDj
Ï TÆÓ q düTs¡dü n‘·ì‘√
ì≥T¢ |ü*ø¬ qT. me«]øÏì qqTï MT] b˛e⁄≥≈£î X¯ø´£ eTT >±<äT. Hêø° es¡eTTqT
<˚e‘·*∫Ã].
XÀ¢ˆˆ ‘·+ Á|üj÷· +‘·+ düeTTB«ø£å ´ düTs¡kÕ yêø£´eTÁãM‘Y ˆ
ã\+ õC„≤düe÷Hê kÕ Hê>∑e÷‘ê Vü≤q÷eT‘·' ˆˆ 157
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·+ ` Á|üj÷· +‘·+ ` düeTTB«ø£å ´ ` düTs¡kÕ ` yêø£´yéT ` nÁãM‘Y
` ã\+ ` õC„≤düe÷Hê ` kÕ ` Hê>∑e÷‘ê ` Vü≤q÷eT‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á|üj÷· +‘·+ ‘·+ düeTTB«ø£å ´ kÕ Hê>∑e÷‘ê düTs¡kÕ Vü≤q÷eT‘·'
ã\+ õC„≤düe÷Hê yêø£´yéT nÁãM‘Y.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Á|üj÷· +‘·+ R yÓ&*É b˛e⁄#·Tqï{º,Ï ‘·+ R Ä Vü≤qTeTqT, düeTTB«ø£å ´
R #·÷∫, kÕ Hê>∑e÷‘ê düTs¡kÕ R Hê>∑e÷‘·jTÆÓ q Ä düTs¡d,ü Vü≤q÷eT‘·' R
Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, ã\+ R X¯øìÔÏ , õC„≤düe÷Hê R ‘Ó*dæø=q >√]q<Ó,’ yêø£´yéT
nÁãM‘Y R á yêø£´eTTqT ã*¬øqT.
90 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|üj÷· +‘·+ R es¡<ëq$wüjT· eTTqT $ì ≈£L&É yÓ&*É b˛e⁄#·Tqï{Ϻ
yê&Éì uÛ≤eeTT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ÁãVü≤à ‘·q øÏ∫Ãq es¡<ëq $wüjT· eTTqT $ì >∑÷&É yÓ&*É
b˛e⁄#·THêï&Éì düTs¡dü n‘·ì‘√ ‹]– |ü*ø¬ qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q≈£î »yêãT #Ó|ü #·T eTT+<äTq≈£î b˛e⁄#·Tqï{Ϻ Vü≤qTeT+‘·Tì
p∫ Ä düTs¡dü n‘·ì X¯øÔÏ m+‘·{<Ï √ ‘Ó*dæø=qe\dæjT· Tqï~. ø±ã{Ϻ n‘·ì‘√
Ç≥T¢ |ü*øÏq~.
XÀ¢ˆˆ ì$X¯´ e<äq+ y˚T-<ä´ >∑+‘·e´+ yêqs√‘·eÔ T ˆ
es¡ @wü |ü⁄sê <ä‘√Ô eTeT <ÛëÁ‘˚‹ dü‘«· sê ˆ
yê´<ëj·T $|ü⁄\+ eÅø+Ô£ dæ‘ú ê kÕ e÷s¡T‘˚' |ü⁄s¡' ˆˆ 158
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ì$X¯´ ` e<äq+ ` y˚T ` n<ä´ ` >∑+‘·e´+ ` yêqs√‘·eÔ T `
es¡' ` @wü' ` |ü⁄sê ` <ä‘'Ô· ` eTeT ` <ÛëÁ‘ê ` Ç‹ ` dü‘«· sê ` yê´<ëj·T `
$|ü⁄\+ ` eÅø+Ô£ ` dæ‘ú ê ` kÕ ` e÷s¡T‘˚' ` |ü⁄s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤! yêqs√‘·eÔ T! n<ä´ y˚T e<äq+ ì$X¯´ >∑+‘·e´yéT— @wü'
es¡' <ÛëÁ‘ê |ü⁄sê eTeT <ä‘'Ô· . Ç‹ dü‘«· sê kÕ $|ü⁄\+ eÅø+Ô£ yê´<ëj·T e÷s¡T‘˚'
|ü⁄s¡' dæ‘ú ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤! yêqs√‘·eÔ T R z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! n<ä´ R Ç|ü&ÉT, y˚T
e<äq+ ì$X¯´ R Hê H√{Ï˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +∫, >∑+‘·e´yéT R yÓfifl¯ e\dæjT· Tqï~,
@wü' es¡' R á es¡eTT, <ÛëÁ‘ê R ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚‘,· |ü⁄sê R |üPs¡«ø±\eTTq,
eTeT <ä‘'Ô· R Hê≈£î áj·Tã&çq~, Ç‹ R nì |ü*øÏ, dü‘«· sê R y˚>e∑ TT‘√&É, kÕ
R Ä düTs¡dü, $|ü⁄\+ eÅø£Ô+ R ô|<ä›<Ó’q (‘·q) H√{Ïì, yê´<ëj·T R ‘Ós¡∫,
e÷s¡T‘˚' |ü⁄s¡' R Vü≤qTeT+‘·Tì m<äT≥, dæ‘ú ê R ì\Teã&ÓqT.
>∑eTìø£ :` ø=ìï Á|ü‘T· \˝À ªì$X¯´μ≈£î ã<äT\T>± ªÁ|ü$X¯´μ nì >∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! Ç|ü&ÉT ˙e⁄ Hê H√{Ï˝À Á|üy•˚ +#·≈î£ +&É>∑
eTT+<äTq≈£î b˛e⁄≥≈£î M\T˝Ò<Tä . Ç~ Hê≈£î |üPs¡«eTT ÁãVü≤à<˚e⁄ &=dü–q es¡eTT.
nì |ü\T≈£î#·T ÄyÓT ô|<ä<› q’Ó {Ϻ ‘·q H√{Ïì $TøÏÿ* yÓ&\É TŒ>± ‘Ós∫¡ Vü≤qTeT≈£î
m<äTs¡T>∑ ì\Teã&ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 91
XÀ¢ˆˆ @eeTTø£Ô düT‡s¡dj ü ÷· Á≈£î<√Δ yêqs¡|⁄ü +>∑e' ˆ
nÁãM‘·Tÿs¡T yÓ’ eÅø+Ô£ j˚Tq e÷+ $wüV≤æ wü´ùd ˆˆ 159
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @eyéT ` ñø£Ô' ` düTs¡düj·÷ ` Á≈£î<äΔ' ` yêqs¡|ü⁄+>∑e' `
nÁãM‘Y ` ≈£îs¡T ` yÓ’ ` eÅø+Ô£ ` j˚Tq ` e÷+ ` $wüV≤æ wü´ùd ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTs¡dj ü ÷· @eyéT ñø£'Ô yêqs¡|⁄ü +>∑e' Á≈£î<ä'Δ (düH)é nÁãM‘Y.
j˚Tq e÷+ $wüV≤æ wü´ùd ‘·+ eÅø+Ô£ ≈£îs¡T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTs¡djü ÷· R düTs¡d#ü ,˚ @eyéT ñø£'Ô R á $<Ûeä TT>± #Ó|Œü ã&çq{Ï,º
yêqs¡|⁄ü +>∑e' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Á≈£î<ä'Δ (düH)é R Áø√<Ûeä TT H=+~qyê&Ó,’ nÁãM‘Y
R (Ç≥T¢) |ü*¬øqT. j˚Tq R m{Ϻ H√{Ï‘√, e÷+ R qqTï, $wüVæ≤wü´ùd R
uÛ]Ñ +|ü>\∑ y√ (‘·+) eÅø+Ô£ R n{Ϻ H√{Ïì, ≈£îs¡T R |üPqTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düTs¡dü n≥T¢ |ü\Tø£>∑H˚ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Á≈£î<äTΔ&Ó’ ÄyÓT‘√ Ç≥T¢
|ü*ø¬ qT. nsTTq#√ qqTï Á$T+>∑>*∑ –q+‘·>± ˙ H√s¡T ‘ÓsT¡ e⁄eTT.
XÀ¢ˆˆ Ç‘·T´ø±Ô « düTs¡kÕ+ Á≈£î<√Δ <äXj
¯ ÷Ó »q e÷j·T‘·' ˆ
<äXj
¯ ÷Ó »q$kÕÔs√ Vü≤qTe÷quÛeÑ ‘·<Ô ë ˆˆ 160
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` ñø±Ô « ` düTs¡kÕ+ ` Á≈£î<ä'Δ ` <äXj ¯ ÷Ó »qyéT ` Äj·T‘·' `
<äXj¯ ÷Ó »q$kÕÔs'¡ ` Vü≤qTe÷Hé ` nuÛeÑ ‘Y ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` Ç‹ düTs¡kÕyéT ñø±Ô « Vü≤qTe÷Hé Á≈£î<ä'Δ düHé ‘·<ë <äXj ¯ ÷Ó »qyéT
Äj·T‘·' <äXj ¯ ÷Ó »q$kÕÔs'¡ nuÛeÑ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTs¡kÕ+ R düTs¡dqü T, Ç‹ ñø±Ô « R Ç≥T¢ |ü*øÏ, Á≈£î<ä'Δ R
ø√|æ+∫j·TTqï{Ï,º Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, <äXj ¯ ÷Ó »q e÷j·T‘·'
R <äXj ¯ ÷Ó »qeTT\T bı&Ée⁄>∑\yê&ÉTqT, <äXj ¯ ÷Ó »q$kÕÔs'¡ R <äXj¯ ÷Ó »qeTT\
yÓ&\É TŒ>∑\yê&ÉTqT, nuÛeÑ ‘Y R ÄjÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` <äXj
¯ ÷Ó »q e÷j·T‘·' R Ç+‘·≈î£ eTT+<äT ª<äXj
¯ ÷Ó »q $d”sÔ êí
Á‹+X¯‘Y jÓ÷»qe÷j·T‘ê #Ûêj·÷ yêqs¡dæ+Vü≤dü´μ nì e]í+|üã&çq Ä
|ü]e÷DeTTqT düTs¡kÕ<äs¡ÙqeTTq≈£î |üPs¡«y˚T dü+πøå|æ+#·Tø=ì Äø£düeTTq+<äT
Vü≤qTeT m>∑Ts¡T#·T+&Óqì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
92 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ç≥T¢ #Ó|Œæ ø√|üeTT‘√ ‘êqT >∑÷&É <äXj
¯ ÷Ó »qeTT\
bı&Ée⁄qT yÓ&\É TŒ >∑\ X¯Øs¡eTT‘√ ÄyÓT eTT+<äT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·+ <äècÕº« y˚T|òTü dü+ø±X¯+ <äXj
¯ ÷Ó »q e÷j·T‘·yTé ˆ
#·ø±s¡ düTs¡kÕ bÕ´dü´+ $+X¯<√´»q e÷j·T‘·yTé ˆˆ 161
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·+ ` <äècÕº« ` y˚T|òTü dü+ø±X¯+ ` <äXj ¯ ÷Ó »qyéT ` Äj·T‘·yTé `
#·ø±s¡ ` düTs¡kÕ ` n|æ ` Ädü´+ ` $+X¯<√´»qyéT ` Äj·T‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚T|òTü dü+ø±X¯+ ‘·+ <äXj ¯ ÷Ó »qyéT Äj·T‘·yTé <äècÕº« düTs¡kÕ
n|æ Ädü´+ $+X¯<√´»qyéT Äj·T‘·+ #·ø±s¡.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` y˚T|òTü dü+ø±X¯+ ‘·+ R eTVü‰y˚T|òTü eTT‘√ düe÷qT&Ó’ j·TTqï n‘·ìì,
<äXj ¯ ÷Ó »qyéT Äj·T‘·+ <äècÕº« R |ü~ j·÷eT&É\ bı&Éyj ’Ó T· Tqï yêìì>± p∫,
düTs¡kÕ n|æ R düTs¡d>ü ÷∑ &É, Ädü´+ R (‘·q) H√{Ïì, $+X¯<√´»qyéT Äj·T‘·+ R
Çs¡Te~ j·÷eT&É\ bı&Ée⁄>∑\ <ëìì>±, #·ø±s¡ R #˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|<ä› y˚T|òTü eTTe˝… |ü~j·÷eT&É\ bı&Éyq’Ó X¯Øs¡eTT‘√ qTqï Ä
Vü≤qTeT+‘·Tì p∫ düTs¡dü yÓ+≥H˚ ‘·q H√{Ïì Çs¡Te~ ÄeT&É\ bı&Éyq’Ó ~>±
#˚ôdqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤qTe÷+ düTÔ ‘·‘'· Á≈£î<äΔ Åd+Ôæ X¯<√´»q e÷j·T‘·' ˆ
#·ø±s¡ düTs¡kÕ eÅø+Ô£ #·‘T· ]«+X¯‘<Ô· √∏ Á∫ä‘y· Té ˆˆ 162
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤qTe÷Hé ` ‘·T ` ‘·‘'· ` Á≈£î<ä'Δ ` Á‹+X¯<√´»qyéT ` Äj·T‘·'
` #·ø±s¡ ` düTs¡kÕ ` eÅø+Ô£ ` #·‘T· ]«+X¯‘Y ` ‘·<ë∏ ` ñÁ∫ä‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTe÷Hé ‘·T Á≈£î<ä'Δ ‘·‘'· Á‹+X¯<√´»qyéT Äj·T‘·' (nuÛeÑ ‘Y).
düTs¡kÕ (n|æ) ‘·<ë∏ eÅø+Ô£ , #·‘T· ]«+X¯‘Y ñÁ∫ä‘y· Té #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTe÷Hé ‘·T R Vü≤qTeT+‘·T &É|ü &ÉT, Á≈£î<ä'Δ R ø√|æ+∫qyê&Ó,’
‘·‘'· R yÓ+≥H˚, Á‹+X¯<√´»q+ R eTT|üŒ~ j·÷eT&É\, Äj·T‘·' (nuÛeÑ ‘Y) R
bı&Éyq’Ó yê&ÉjTÓ ´qT, düTs¡kÕ (n|æ) R düTs¡dü (>∑÷&É), ‘·<ë∏ R ÄÁ|üø±s¡eTT>∑H,˚
eÅø+Ô£ R (‘·q) H√{Ïì, #·‘T· ]«+X¯‘Y ñÁ∫ä‘y· Té R q\Tã~j·÷eT&É\ bı&Ée⁄>±,
#·ø±s¡ R #˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É|ü &ÉT ø√|æ+∫ yÓ+≥H˚ ‘·q <˚V≤ü eTTqT eTT|üŒ~
j·÷eT&É\ bı&Ée⁄>± ô|+#ÓqT. n~ #·÷∫ düTs¡dü >∑÷&É ‘·q H√{Ïì q\Tã~
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 93
jÓ÷»qeTT\ bı&Ée⁄ #˚ôdqT.
XÀ¢ˆˆ ãuÛ÷Ñ e Vü≤qTe÷˙«s¡' |ü+#êX¯<√´»H√Á∫ä‘'· ˆ
#·ø±s¡ düTs¡kÕ eÅø+Ô£ wüw+ºæ jÓ÷»qeTTÁ∫ä‘y· Té ˆˆ 163
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãuÛ÷Ñ e ` Vü≤qTe÷Hé ` Ms¡' ` |ü+#êX¯<√´»H√Á∫ä‘'· ` #·ø±s¡
` düTs¡kÕ ` eÅø+Ô£ ` wüw+ºæ ` jÓ÷»qyéT ` ñÁ∫ä‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡' Vü≤qTe÷Hé |ü+#êX¯<√´»H√Á∫ä‘'· ãuÛ÷Ñ e. düTs¡kÕ eÅø+Ô£
wüwj ºæ ÷Ó »qyéT ñÁ∫ä‘y· Té #·ø±s¡.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Ms¡' Vü≤qTe÷Hé R Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü+#êX¯<√´»H√Á∫ä‘'·
R @ã~jÓ÷»qeTT\ bı&Ée⁄>±, ãuÛ÷Ñ e R njÓT´qT. düTs¡kÕ R düTs¡dj ü T· T,
eÅø£Ô+ R (‘·q) H√{Ïì, wüwæºjÓ÷»qyéT ñÁ∫ä‘·+ R ns¡Te~ jÓ÷»qeTT\T
bı&Éyq’Ó ~>±, #·ø±s¡ R #˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T &É|⁄ü &ÉT ‘êqT @ã~ j·÷eT&É\ bı&Ée]>±
ô|]¬>qT. yÓ+≥H˚ düTs¡dü ‘·q H√{Ïì ns¡Te~ j·÷eT&É\ bı&Éyq’Ó <ëì>± #˚ôdqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<e’Ó Vü≤qTe÷Hé Ms¡' dü|‹Ôü + jÓ÷»H√Á∫ä‘'· ˆ
#·ø±s¡ düTs¡kÕ eÅøyÔ£ Té no‹+ jÓ÷»H√Á∫ä‘y· Té ˆˆ 164
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·<ë ` @e ` Vü≤qTe÷Hé ` Ms¡' ` dü|‹Ôü + ` jÓ÷»H√Á∫ä‘'· `
#·ø±s¡ ` düTs¡kÕ ` eÅøyÔ£ Té ` no‹+ ` jÓ÷»H√Á∫ä‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡' Vü≤qTe÷Hé ‘·<e’Ó dü|‹Ôü + jÓ÷»H√Á∫ä‘'· (nuÛeÑ ‘Y).
düTs¡kÕ eÅøyÔ£ Té no‹+ jÓ÷»H√Á∫ä‘+· #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡' Vü≤qTe÷Hé R Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·<e’Ó R yÓ+≥H˚,
dü|‹Ôü + jÓ÷»H√Á∫ä‘'· R &Óã“~ jÓ÷»qeTT\ bı&É>]∑ , (nuÛeÑ ‘Y R njÓT´qT),
düTs¡kÕ R düTs¡d,ü eÅø+Ô£ R H√{Ïì, no‹+ jÓ÷»H√Á∫ä‘+· R mqTã~jÓ÷»qeTT\
bı&Ée⁄>∑, #·ø±s¡ R #˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Ó’q Vü≤qTeT n|ü&ÉT &Óã“~ j·÷eT&É\ bı&ÉyÓ’q
s¡÷|üeTTqT |üPìj·TT+&ÓqT. n+‘·≥ düTs¡dü ‘·q H√{Ïì mqTã~ jÓ÷»qeTT\
bı&Ée⁄q≈£î ô|+#ÓqT.
94 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Vü≤qTe÷q#·\Á|üUÀ´ qe‹+ jÓ÷»H√Á∫ä‘'· ˆ
#·ø±s¡ düTs¡kÕ eÅø+Ô£ X¯‘j · ÷Ó »q e÷j·T‘·yTé ˆˆ 165
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤qTe÷Hé ` n#·\Á|üU´' ` qe‹+ ` jÓ÷»H√Á∫ä‘'· ` #·ø±s¡
` düTs¡kÕ ` eÅø+Ô£ ` X¯‘j · ÷Ó »qyéT ` Äj·T‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n#·\Á|üK´' Vü≤qTe÷Hé qe‹+ jÓ÷»H√Á∫ä‘'· (nuÛeÑ ‘Y)
düTs¡kÕ eÅø+Ô£ X¯‘j· ÷Ó »qyéT Äj·T‘·+ #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n#·\Á|üK´' Vü≤qTe÷Hé R |üs«¡ ‘·d<ü èä X¯ó&Óq’ Vü≤qTeT, qe‹+
jÓ÷»H√Á∫ä‘'· R ‘=+ã~ jÓ÷»qeTT\ ñqï‘·T&ÉT, (nuÛeÑ ‘Y R njÓT´qT), düTs¡kÕ
R düTs¡d,ü eÅø+Ô£ R H√{Ïì, X¯‘j · ÷Ó »qyéT Äj·T‘·+ #·ø±s¡ R q÷i≤eT&É\ bı&Ée⁄
CÒôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üs«¡ ‘êø±s¡T&Óq’ Ä+»H˚jT· T&ÉT ‘·q <˚V≤ü eTTqT ‘=+ã~ jÓ÷»qeTT\
bı&Ée⁄ >±$+#ÓqT. yÓ+≥H˚ düTs¡dü ‘·q H√{Ïì X¯‘j · ÷Ó »qeTT\ $XÊ\eTTqT
CÒôdqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<›ä ècÕº« yê´~‘·+ ‘ê«dü´+ yêj·TT|ü⁄Á‘·dTü ‡ãT~Δe÷Hé ˆ
Bs¡õÈ Vü≤«+ düTs¡djü ÷· düT|òTü Às¡+ qs¡ø√|üeTyéT ˆˆ 166
XÀ¢ˆˆ dü dü+øÏbå Õ´‘·àq' ø±j·T+ JeT÷‘· Çe e÷s¡T‹' ˆ
‘·dàæ Hé eTTVüAsπ Ô Vü≤qTe÷Hé ãuÛ÷Ñ yê+>∑Twü̃e÷Á‘·ø'£ ˆˆ 167
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` <äècÕº« ` yê´~‘·+ ` ‘·T ` Ädü´+ ` yêj·TT|ü⁄Á‘·' `
düTãT~Δe÷Hé ` Bs¡õÈ Vü≤«+ ` düTs¡dj ü ÷· ` düT|òTü Às¡+ ` qs¡ø√|üeTyéT ` dü' `
dü+øÏ|å ´ü ` Ä‘·àq' ` ø±j·T+ ` JeT÷‘·' ` Çe ` e÷s¡T‹' ` ‘·dàæ Hé `
eTTVüAsπ Ô ` Vü≤qTe÷Hé ` ãuÛ÷Ñ e ` n+>∑Twü̃e÷Á‘·ø'£ .
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêj·TT|ü⁄Á‘·' düTãT~Δe÷Hé e÷s¡T‹' dü' Vü≤qTe÷Hé düTs¡dj ü ÷·
yê´~‘·+ Bs¡õÈ Vü≤«+ düT|òTü Às¡+ qs¡ø√|üeT+ ‘·‘Y Ädü´+ <äècÕº« ‘·dàæ Hé eTTVüAsπ Ô
Ä‘·àq' ø±j·T+ JeT÷‘·' Çe dü+øÏ|å ´ü n+>∑Twüe˜ ÷Á‘·ø'£ ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêj·TT|ü⁄Á‘·' R yêj·TTq+<äqT&ÉTqT, düTãT~Δe÷Hé R >=|üŒ
Á|ü»„>∑\yê&ÉTqT, e÷s¡T‹' R e÷s¡T‘ê‘·àE&ÉTq>∑T, dü' Vü≤qTe÷Hé R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, düTs¡dj ü ÷· yê´~‘·+ R düTs¡d#ü ˚ ‘ÓsT¡ eã&çjT· Tqï{Ï,º Bs¡õÈ Vü≤«+
R bı&ÉyÓ’q Hê\Tø£ >∑\~j·TTqT, düT|òüTÀs¡+ R $TøÏÿ* ;Ûø£s¡yÓTÆq~j·TTqT,
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 95
qs¡ø√|üeT+ R qs¡ø˝£ Àø£eTTqT uÀ*j·TTqï~j·TTq>∑T, ‘·‘Y Ädü´+ R Ä H√{Ïì,
<äècÕº« R #·÷∫, ‘·dàæ Hé eTTVüAsπ Ô R Ä ø£D å eTTq+<˚, Ä‘·àq' ø±j·T+ R ‘·q
X¯Øs¡eTTqT, JeT÷‘·' Çe R y˚T|òüTeTTe˝…, dü+øÏå|ü´ R dü+ø√∫+|üCÒdæ,
n+>∑Twü̃e÷Á‘·ø'£ R u§≥qÁy˚* j·T+‘·{yÏ ê&ÉT, ãuÛ÷Ñ e R njÓT´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ Á|üC≤„ XÊ*jÓTÆ q Ä+»H˚jT· T&ÉT qs¡ø˝£ Àø£eTTe˝… ;Ûøs£ y¡ TÓ j
Æ T· Tqï
Ä düTs¡dü H√{Ïì #·÷∫ ‘·‘øY D å£ y˚T ‘·q <˚V≤ü eTTqT y˚T|òTü eTT ‘·q s¡÷|üeTTqT
≈£î~+|ü#d˚ qæ ≥T¢>± dü+ø√∫+|ü CÒdTü ø=ì øπ e\eTT ˇø£ u§≥qÁy˚\+‘·{Ï yê&ÉT>±
qjÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ k˛-_Û|<ü ë´<∏ä ‘·<«ä Åø+Ô£ ìwüŒ‘·´ #· eTVü‰ã\' ˆ
n+‘·]øπ å dæ‘ú · ÅoÙe÷ ì<ä+ e#·q eTÁãM‘Y ˆˆ 168
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` n_Û|<ü ´ä ` n<∏ä ` ‘·<«ä Åø+Ô£ ` ìwüŒ‘·´ ` #· ` eTVü‰ã\' `
n+‘·]øπ å ` dæ‘ú '· ` Áoe÷Hé ` Ç<ä+ ` e#·qyéT ` nÁãM‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ã\' le÷Hé dü' ‘·<«ä Åø+Ô£ n_Û|<ü ´ä n<∏ä ìwüŒ‘·´ #·
n+‘·]øπ å dæ‘ú '· (düH)é Ç<ä+ e#·qyéT nÁãM‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ã\' R ã\XÊ*j·TTqT, le÷Hé R X¯óuÛ\Ñ ø£Då düeTì«‘·T&ÉTqT
n>∑T, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·<«ä Åø+Ô£ R Ä düTs¡dHü √{Ï˝ÀìøÏ, n_Û|<ü ´ä R
Á|üy•˚ +∫, n<∏ä R |æeTà≥, ìwüŒ‘·´ #· R ãj·T{ÏøÏ e∫Ãy˚d,æ n+‘·]øπ å dæ‘ú '· (düH)é
R Äø±X¯eTTq ì\∫qyê&Ó,’ Ç<ä+ e#·q+ nÁãM‘Y R á yêø£´eTTqT |ü*ø¬ qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
k˛-_Û|<ü ë´<∏ä ‘·<«ä Åø+Ô£ .............
k˛-_Û|‘ü ê´X¯ó nì ‘Ó\T>∑T Á|ü‘T· \+<äT >∑\<äT.
k˛-_Û|‘ü ê´<∏ä nì u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT
(n<∏ä R nq+‘·se¡ TT, ÄX¯ó R oÁ|òTü eTT>±)
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªdüTãT~Δe÷Héμ nqT $X‚wDü eTT#˚ n‹$düÔ è‘·yTÓ qÆ ÄyÓT
H√{Ï˝ÀìøÏ dü÷ø£Îs¡÷|üeTT‘√ Á|üy•˚ +∫ ÁX¯eT˝Ò≈î£ +&É>H∑ ˚ ãj·T≥ |ü&eÉ #·TÃqì
Á>∑V≤æ +∫qyê&ÉT nì dü÷∫+|ü ã&ÉT#·Tqï~.
(166 XÀ¢. R ‘·<›ä ècºÕ« ...... #·÷&ÉTeTT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n$T‘·ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Vü≤qTeT Ä düTs¡dü H√{Ï˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +∫ ‹]–
96 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
áe*øÏ e∫à Äø±X¯eTTq ì\∫ ÄyÓT‘√ ì≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü$c˛º-dæà Væ≤ ‘˚ eÅø+Ô£ <ëøå±j·TDÏ qyÓ÷-düTÔ ‘˚ ˆ
>∑$Tùw´ j·TÁ‘· yÓ<’ V˚ ≤” dü‘´· XÊÃd”<«ä s¡deÔü ˆˆ 169
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$wü'º ` ndæà ` Væ≤ ` ‘˚ ` eÅø+Ô£ ` <ëøå±j·TDÏ ` qeT' ` ndüTÔ
` ‘˚ ` >∑$Tùw´ ` j·TÁ‘· ` yÓ<’ V˚ ≤” ` dü‘´· ' ` #· ` Äd”‘Y ` es¡' ` ‘·e ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ <ëøå±j·TDÏ! ‘˚ eÅø+Ô£ Á|ü$wü'º ndæà. ‘˚ qeT' ndüT—Ô j·TÁ‘·
yÓ<’ V˚ ≤” (es¡‘Ô ˚ ‘·Á‘·) >∑$Tùw´. ‘·e es¡' dü‘´· ' Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ <ëøå±j·TDÏ! R <äøÁå£ |üC≤|ü‹ |ü⁄Á‹ø£yq’Ó z düTs¡kÕ <˚M, ‘˚
eÅø+Ô£ R ˙ H√{Ï˝ÀìøÏ, Á|ü$wü'º ndæà R Á|üy•˚ +∫j·TT+{Ïì, ‘˚ qeT' ndüTÔ R
˙≈£î qeTkÕÿs¡eTT, j·TÁ‘· yÓ<’ V˚ ≤” (es¡‘Ô )˚ R d”‘e· Tà m#·Ã≥ (qT+&ÉTH√), (‘·Á‘·)
>∑$Tùw´ R (n#·Ã{Ïø)Ï uÀjÓT<äqT, ‘·e es¡' R ˙≈£î>∑\ es¡eTT ˝Òø£ ˙jÓTTø£ÿ
es¡eTT, dü‘´· ' Äd”‘Y R HÓsy¡ ]˚ q<äjTÓ ´qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` <ëøå±j·TDÏ R <äøÁå£ |üC≤|ü‹ ≈£îe÷¬sÔ j·T>∑T≥#˚‘H· ˚ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
qeTdüÿ]+#Óqì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.

{
Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ‘·q es¡Á|ü<ëqeTTqT >∑÷]Ã
>√$+<äsêJj·TeTT :` #Ó|ü#·Tqï|ü&˚ düTs¡dü ‘êqT <ä≈£åîì ≈£îe÷¬sÔqì
sêe÷qTJj·TeTT :` Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ‘Ó*|æq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <äø£å|ü⁄Á‹ø£jÓÆTq z düTs¡kÕ<˚M! ˙e⁄ ø√]q≥T¢ ˙ H√{Ï˝ÀìøÏ
Á|üy•˚ +∫‹ì >∑<ë! Hê qeTkÕÿs¡eTTqT d”«ø£]+|ü⁄eTT. Çø£ H˚qT d”‘e· Tà m#·Ã≥
qT+&ÓH√ nø£ÿ&çøÏ yÓ<Tä ≈£î#·T b˛jÓT<äqT. ˙≈£î ÁãVü≤à jÓTTdü–q es¡eTTqT H˚qT
ì»eTT #˚d‹æ ì>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ‘·+ <äècÕº« e<äHêqTàø£+Ô #·Åq+› sêVüQeTTU≤~e ˆ
nÁãM‘·T‡s¡kÕ <˚M ùd«q s¡÷ù|D yêqs¡yTé ˆˆ 170
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·+ ` <äècÕº« ` e<äHê‘Y ` eTTø£+Ô ` #·+Á<ä+ ` sêVüQeTTU≤‘Y `
Çe ` nÁãM‘Y ` düTs¡kÕ ` <˚M ` ùd«q ` s¡÷ù|D ` yêqs¡yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêVüQeTTU≤‘Y eTTø£+Ô #·+Á<äyTé Çe e<äHê‘Y eTTø£+Ô ‘·+
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 97
<äècÕº« <˚M düTs¡kÕ ùd«q s¡÷ù|D yêqs¡yTé nÁãM‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêVüQeTTU≤‘Y eTTø£+Ô R sêVüQe⁄ H√{ÏqT+&ç $&çe&çq, #·+Á<ä+
Çe (dæ‘ú y· Té ) R #·+Á<äTìe˝… qTqï{Ï,º ‘·+ R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì, e<äHê‘Y eTTø£+Ô
<äècÕº« R ‘·q H√{ÏqT+&ç $&çe&çq yêìì>± p∫, <˚M düTs¡kÕ R |üPE´sê˝…q’
Ä düTs¡dü, ùd«q s¡÷ù|D R (‘·q) ì»s¡÷|üeTT‘√, yêqs¡yéT nÁãM‘Y R
Vü≤qTeT+‘·Tì‘√ ì≥T¢ |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêVüQe⁄ H√{ÏqT+&ç $&çe&çq #·+Á<äTìe˝… qTqï{Ϻ ‘·q H√{ÏqT+&ç
‹]– áe\≈£î e∫Ãj·TTqï Ä Vü≤qTeT+‘·Tì >±+∫ düTs¡kÕ<˚$ (‘·q)
ì»s¡÷|üeTT‘√ ì\∫ Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ns¡dú <æ ´ÌΔÓ Vü≤]ÁX‚wü̃ >∑#÷ ¤ kÂeT´ j·T<∏ëdüTKyéT ˆ
düe÷qj·T #· yÓ<’ V˚ ≤” + sê|òTü y˚D eTVü‰‘·àHê ˆˆ 171
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ns¡dú <æ ´ÌΔÓ ` Vü≤]ÁX‚w˜ü ` >∑#÷ ¤ ` kÂeT´ ` j·T<∏ëdüTKyéT ` düe÷qj·T
` #· ` yÓ<’ V˚ ≤” + ` sê|òTü y˚D ` eTVü‰‘·àHê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ kÂeT´! Vü≤]ÁX‚w!ü̃ j·T<∏ëdüTKyéT ns¡dú <æ ´ÌΔÓ >∑#÷ —¤ yÓ<’ V˚ ≤” +
eTVü‰‘·àHê sê|òTü y˚D düe÷qj·T #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ kÂeT´! Vü≤]ÁX‚wü˜! R ñ‘·ÔeTT&ÉyÓ’q{Ϻ z yêqs¡ÁX‚wüߘ&Ü,
j·T<∏ëdüTKyéT R eTVü‰düTKeTT>±, ns¡dú <æ ´ÌΔÓ R (˙) Á|üj÷Ó »qeTT kÕ~Û+#·Tø=qT≥≈£î,
>∑#÷ ¤ R kÕ–bıeTTà, yÓ<’ V˚ ≤” + R C≤qø°<$˚ ì, eTVü‰‘·àHê sê|òTü y˚D R eTVü≤˙j·TT&Óq’
lsêeTTì‘√, düe÷qj·T R ø£\dæø=qTq≥T¢ #˚jT· TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs√‘·eÔ ÷! ˙e⁄ |üPìq ø±s¡´eTTqT dæ~+Δ |ü #˚dTü ø=qT≥≈£î>±qT
düTKeTT>± kÕ–bıeTTà. C≤qøÏ<˚$ì lsêeTTì‘√ ø£\T|ü⁄q{Ϻ |òüTqø±s¡´eTT
HÓs¡y˚s¡TÃeTT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘Ô· èrj·T+ Vü≤qTeT‘√ <äècÕº« ø£sà¡ düT<äTwüÿs¡yTé ˆ
kÕ<ÛTä kÕ~Û«‹ uÛ÷Ñ ‘êì Á|üXX¯ +¯ düTs¡àVü‰ø£|yæ Té ˆˆ 172
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` ‘·èrj·T+ ` Vü≤qTeT‘·' ` <äècÕº« ` ø£sà¡ ` düT<äTwüÿs¡yTé `
kÕ<ÛTä ` kÕ<ÛTä ` Ç‹ ` uÛ÷Ñ ‘êì ` Á|üXX¯ +¯ düT' ` eTVü‰ø£|yæ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTeT‘·' düT<äTwüÿs¡+ ‘·‘Y ‘·èrj·T+ ø£sà¡ <äècÕº« eTVü‰ø£|+æ
98 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
kÕ<ÛTä kÕ<ÛTä Ç‹ uÛ÷Ñ ‘êì Á|üXX¯ +¯ düT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTeT‘·' R Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, düT<äTwüÿs¡+ R $TøÏÿ*
ø£]qƒ yÓTqÆ {Ï,º ‘·‘Y ‘·èrj·T+ ø£sà¡ R Ä eT÷&Ée ø±s¡´eTTqT, <äècÕº« R #·÷∫,
uÛ÷Ñ ‘êì R ÁbÕDT\ìïj·TTqT, kÕ<ÛTä kÕ<ÛTä Ç‹ R y˚T\T y˚T\T nì, eTVü‰ø£|+æ R
Vü≤qTeT+‘·Tì, Á|üXX¯ +¯ düT' R XÊ¢|Tæò +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·èrj·Tø£sà¡ R düTs¡dü H√{ÏqT+&ç yÓ\Te&ç e#·TÃ≥ j·TqT eT÷&Ée
<äTwüÿs¡ø±s¡´eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &=q]Ãq á düTs¡kÕ$»j·Ts¡÷|üyÓTÆq eT÷&Ée
<äTwüÿs¡ø±s¡´eTTqT #·÷∫q ÁbÕDT\ìïj·TTqT y˚T\T y˚T\ì Vü≤qTeT+‘·Tì
XÊ¢|Tæò +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü kÕ>∑s¡ eTHê<Ûèä wü´eTuÛ´Ò ‘·´ es¡TD≤\j·TyéT ˆ
»>±e÷ø±X¯ e÷$X¯´ y˚>π q >∑sT¡ &√|üeT' ˆˆ 173
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` kÕ>∑sy¡ Té ` nHê<Ûèä wü´yéT ` nuÛ´Ò ‘·´ ` es¡TD≤\j·TyéT `
»>±eT ` Äø±X¯yTé ` Ä$X¯´ ` y˚>π q ` >∑sT¡ &√|üeT' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' nHê<Ûèä wü´+ es¡TD≤\j·T+ kÕ>∑sy¡ Té nuÛ´Ò ‘·´ Äø±X¯+
Ä$X¯´ y˚>π q >∑sT¡ &√|üeT' (düH)é »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, nHê<Ûèä wü´+ R #˚s¡ uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ {Ï,º
es¡TD≤\j·T+ kÕ>∑s+¡ R es¡TDTì ì\j·TyÓTqÆ düeTTÁ<äeTTqT, nuÛ´Ò ‘·´ R düMT|æ+∫,
Äø±X¯+ Ä$X¯´ R Äø±X¯eTTqT Á|üy•˚ +∫, y˚>π q R y˚>e∑ TT‘√, >∑sT¡ &√|üeT' (düH)é
R >∑sT¡ ‘·à+‘·Tì uÀ*qyê&Ó,’ »>±eT R b˛e⁄#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` Äø±X¯>∑eTq eT‹<äTwüÿs¡yÓTÆq<äì dü÷∫+#·T≥#˚ Äø±X¯
dü«s¡÷|üeTTqT Ç≥Tô|’ H˚&TÉ XÀ¢øe£ TT\‘√ e]í+#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛj
Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ düeTTÁ<äTìô|’ uÀe⁄#·T Vü≤qTeT+‘·T&ÉT >∑sT¡ ‘·à+‘·Tì‘√
düe÷qyÓTqÆ y˚>e∑ TT‘√ Äø±X¯eTTq+<äT |üjT· ì+#·T #·T+&ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 99
XÀ¢ˆˆ ùd$‘˚ yê]<Ûësê_Û' |ü‘>¬· X’ ï ìùw$‘˚ ˆ
#·]‘˚ ø¬ •’ ø±#ê¬s´’ s¬ s’ êe‘·ìùw$‘˚ ˆˆ 174
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ùd$‘˚ ` yê]<Ûësê_Û' ` |ü‘>¬· '’ ` #· ` ìùw$‘˚ ` #·]‘˚ `
ø¬ •’ ø±#ê¬s´’ ' ` ◊sêe‘·ìùw$‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yê]<Ûësê_Û' ùd$‘˚, |ü‘>¬· '’ #· ìùw$‘˚, ø¬ •’ ø±#ê¬s´’ ' #·]‘˚,
◊sêe‘·ìùw$‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yê]<Ûësê_Û' ùd$‘˚ R »\<Ûës¡\#˚ ˇ|ü#·Tqï~j·TTqT, |ü‘>¬· '’
ìùw$‘˚ R |üøÏå$X‚wüeTT\‘√ >∑÷&çj·TTqï~j·TTqT, ¬ø’•ø±#ê¬s’´' #·]‘˚ R
>±q$<ë´Á|üMDT˝…q’ $<ë´<Ûsä T¡ \‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, ◊sêe‘·ìùw$‘˚ R bı&Éyq’Ó
Ç+Á<ä<qäÛ TdüT‡\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ø¬ •’ ø±#ê¬s´’ ' R ø¬ •’ ø£ eTq>± sê>∑$X‚weü TT. <ëìj·T+<äT
Ä#ês¡T´˝…q’ yês¡T $<ë´<Ûsä T¡ \ì uÛ≤eeTT.
‹\ø£eTT :` ø¬ •’ ø£eTT ` >±qqè‘·´$<ä´\j·T+<äT Ä#ês¡T´\T ‘·T+ãTs¡T&ÉT Hês¡<Tä &ÉT
yÓTT<ä\>∑Tyês¡T. ◊sêe‘·eTq>± ãTTEe⁄>∑qT Bs¡eÈ TT>∑qT qT+&ÉT Ç+Á<ä<qäÛ TdüT‡
nì eTùV≤X¯«s¡rs¡T\ú yês¡TqTï, >∑»$X‚weü Tì eT]ø=+<äsT¡ yêU≤´‘·\TqT #Ó|Œæ ].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n|ü &Ó>T∑ s¡T#·Tqï Äø±X¯ yÓT≥T¢qï<äq>± ˇø£#√
q~ »\<Ûës¡\‘√ ≈£L&çjT· Tqï~. n+<äT ˇø£#√≥ |üø$åÏ X‚weü TT\T m>∑Ts¡T#·Tqï$.
‘·T+ãs¡T&ÉT Hês¡<Tä &ÉT eTTqï>∑Tyês¡T $<ë´<Ûsä T¡ \TqT ˇø£ #√≥ dü+#·]+#·T#·THêïs¡T.
bı&Éyq’Ó Ç+Á<ä<qäÛ TdüT‡ ˇø£#√≥ Á|üø±•+#·T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ dæ+Vü≤≈£î+»s¡XÊs¡÷\› |ü‘>· √s¡>y∑ êVü≤HÓ'’ ˆ
$e÷HÓ’ dü‡+|ü‘~· “¤Xï $eT˝…d’ ‡ü eT\+ø£è‘˚ ˆ
eÁC≤X¯ìdüeTdüŒs¬ ÙÌ' bÕe¬øs’ T¡ |üXÀ_Û‘˚ ˆˆ 175
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dæ+Vü≤≈£î+»s¡XÊs¡÷\› |ü‘>· √s¡>y∑ êVü≤HÓ'’ ` $e÷HÓ'’ ` dü+|ü‘~· “¤'
` #· ` $eT˝…'’ ` düeT\+ø£è‘˚ ` eÁC≤X¯ìdüeTdüŒs¬ ÙÌ' ` bÕe¬ø'’ ` ñ|üXÀ_Û‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dæ+Vü≤≈£î+»s¡XÊs¡÷\› |ü‘>· √s¡>y∑ êVü≤HÓ'’ dü+|ü‘~· “¤' #· $eT˝…'’
$e÷HÓ'’ düeT\+ø£è‘˚ eÁC≤X¯ìdüeTdüŒs¬ ÙÌ' bÕe¬ø'’ ñ|üXÀ_Û‘.˚
100 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dæ+Vü≤ R dæ+Vü≤eTT\T, ≈£î+»s¡ R @qT>∑T\T, XÊs¡÷\› R |ü⁄\T\T,
|ü‘>· ∑ R |ü≈îå£ \T, ñs¡>∑ yêVü≤HÓ'’ R düsŒ¡ eTT\T eVæ≤+#·T#·Tqï{Ïj
º T· T, dü+|ü‘~· “¤' R
ÁøÏ+<ä≈£î ~>∑T#·Tqï{Ϻj·TT, $eT˝…’' R Á|üø±•+#·Tq{Ϻj·TTq>∑T, $e÷HÓ’' R
$e÷qeTT\#˚, düeT\+ø£è‘˚ R $sêõ\T¢#·Tqï~j·TTqT, eÁC≤X¯ìdüeTdüŒ¬sÙÌ' R
eÁC≤j·TT<ÛäeTT‘√&ÉqT |æ&ÉT>∑T\‘√&ÉqT düe÷qyÓTÆq y˚&ç$T>∑\, bÕe¬ø’'
R n>∑Tï\‘√, ñ|üXÀ_Û‘˚ R Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` eÁC≤X¯ìdüeTdüŒ¬sÙÌ' R eÁ»eTTe˝…qT |æ&ÉT>∑Te˝…qT
ÁbÕDeTT\T Vü≤]+#·Tq{Ï$º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·÷ø±X¯eTTq+<äT ÁøÏ+~øÏ ~>∑T#·Tqï dæ+Vü≤eTT\T eTTqï>∑T
yêì#˚ eVæ≤+|üã&ÉT#·Tqï düT+<äs¡yÓTÆq $e÷qeTT\T Á|üø±•+#·T#·Tqï$.
eÁC≤j·TT<Ûeä TTe˝…qT, |æ&TÉ >∑T\e˝…qT rÁeyÓTqÆ y˚&$ç T>∑\ n>∑Tï\T ñ»®«\eTT>±
yÓTij·TT#·Tqï$.
XÀ¢ˆˆ ø£è‘·|ü⁄D…Æ ´s¡àVü‰uÛ≤¬>’' dü«s¡Zõ~“¤s¡~Ûwæ̃‘˚ ˆ
eVü≤‘ê Vü≤e´ eT‘·´s¡+ú ùd$‘˚ ∫Á‘·u≤Û qTHê ˆ
Á>∑V≤ü qø£Áå ‘·#+· Á<ës¡ÿ‘êsê>∑D$uÛ÷Ñ wæ‘˚ ˆˆ 176
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£è‘·|⁄ü D…Æ ´' ` eTVü‰uÛ≤>¬ '’ ` dü«s¡õZ ~“¤' ` n~Ûw‘æ̃ ˚ ` eVü≤‘ê `
Vü≤e´yéT ` n‘·´s¡+ú ` ùd$‘˚ ` ∫Á‘·u≤Û qTHê ` Á>∑V≤ü qø£Áå ‘·#+· Á<ës¡ÿ ‘êsê>∑D
$uÛ÷Ñ wæ‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£è‘·|⁄ü D…´'Ì dü«s¡õZ ~“¤' eTVü‰uÛ≤>¬ '’ n~Ûw‘æ̃ ˚ Vü≤e´+ eVü≤‘ê
∫Á‘·u≤Û qTHê n‘·´s¡+ú ùd$‘˚ Á>∑V≤ü qø£Áå ‘·#+· Á<ës¡ÿ‘êsê>∑D$uÛ÷Ñ wæ‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£è‘·|⁄ü D…´'Ì R >=|üŒ|ü⁄D´eTT #˚dTü ø=qï, dü«s¡õZ ~“¤' R dü«s¡eZ TT
dü+bÕ~+∫q, eTVü‰uÛ≤>¬ '’ R eTVü‰‘·Tà\#˚‘,· n~Ûw‘æ̃ ˚ R ìedæ+|üã&ÉTq~j·TTqT,
Vü≤e´+ eVü≤‘ê R (<˚e‘·\ø=i¬ø)’ Vü≤$düT‡qT eVæ≤+#·T#·Tqï{Ï,º ∫Á‘·u≤Û qTHê R
∫Á‘·uÛ≤qT&ÉqT n–ï<˚e⁄ì#˚‘·, n‘·´+‘·+ ùd$‘˚ R n~Ûø£eTT>± ÄÁX¯sTT+|ü
ã&çq~j·TTqT, Á>∑Vü≤qø£åÁ‘·#·+Á<ës¡ÿ‘êsê>∑D$uÛÑ÷wæ‘˚ R Á>∑Vü≤ qø£åÁ‘ê<äT\#˚‘·
Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 101
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ∫Á‘·u≤Û qTHê R |ü+#ê–ï_ÛqïyÓTqÆ y˚i=ø£ n–ï#˚‘· nì
ns¡eú TT. Ç+‘·≈î£ eTT+<äT bÕe¬ø'’ nqTq|ü&ÉT ◊<ä>T∑ ï\#˚‘· nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·÷ø±X¯eTT >=|üŒ |ü⁄D´eTT #˚døæ =ì dü«s¡˝Z Àø£eTT dü+bÕ~+#·Tø=qï
eTVü≤˙j·TT\#˚ XÀ_Û+#·T#·Tqï~. $$<Û<ä e˚ ‘·\ø=i≈£î n]Œ+|üã&çq Vü≤e´eTTqT
eVæ≤+#·T#·Tqï ∫Á‘·uÛ≤qT&ÉqT n–ï#˚ $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·Tqï~. n+>±s¡ø±~
Á>∑V≤ü eTT\T n•«Hê´~ qø£Áå ‘·eTT\T #·+Á<äT&ÉT dü÷s¡T´&ÉT $T–*q $$<Ûqä ø£Áå ‘·eTT\
düeT÷Vü≤eTT nqTyêì#˚ n\+ø£]+|üã&çq<Ó’ j·TTqï~.
XÀ¢ˆˆ eTVü≤]¸>D∑ >∑+<Ûsä «¡ Hê>∑jT· ø£då eü ÷≈£î˝Ò ˆ
$$πøÔ $eT˝Ò $X‚« $XÊ«edüTìùw$‘˚ ˆˆ 177
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTVü≤]¸>D∑ >∑+<Ûsä «¡ Hê>∑jT· ø£då eü ÷≈£î˝Ò ` $$πøÔ ` $eT˝Ò ` $X‚«
` $XÊ«edüTìùw$‘˚ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü≤]¸>∑D R eTVü≤s¡T¸\ düeT÷Vü≤eTT#˚‘·, >∑+<Ûäs¡« R
>∑+<Ûsä T¡ «\#˚‘q· T, Hê>∑ R Hê>∑T\#˚‘q· T, j·Tø£å R j·T≈£îå \#˚‘q· T, düe÷≈£î˝Ò R
ì+&çj·TTqï~j·TTqT, $$πøÔ R @ø±+‘·eTT>∑ qTqï~j·TTqT, $eT˝Ò R
dü«#·Ãy¤ TÓ qÆ ~j·TTqT, $X‚« R nq+‘·yTÓ qÆ ~j·TTqT, $XÊ«edüTìùw$‘˚ R $XÊ«edüT&ÉqT
(>∑+<Ûsä «¡ sêE#˚) eTVü≤˙j·TTì#˚ ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·÷ø±X¯eTT ø£X¯´bÕ~eTVü≤s¡T¸\#˚‘·qT, >∑+<Ûäs¡T«\#˚‘·qT,
Hê>∑T\#˚‘·qT, j·T≈£åî\#˚‘·qT ì+&çj·TTqï~. @ø±+‘·eTT>∑qT ìs¡à\eTT>∑qT,
nq+‘·eTT>∑qT $XÊ«edüTÁ|üuèÑÛ ‹eTVü‰‘·Tà\#˚‘q· T ÄÁX¯sTT+|üã&çjT· Tqï~.
XÀ¢ˆˆ <˚esê»>∑C≤Áø±+‘˚ #·+Á<äd÷ü s¡´|ü<˚∏ •y˚ ˆ
$‘êH˚ Je˝Àø£d´ü $‘·‘˚ ÁãVü≤àì]à‘˚ ˆˆ 178
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` <˚esê»>∑C≤Áø±+‘˚ ` #·+Á<äd÷ü s¡´|ü<˚∏ ` •y˚ ` $‘êH˚ ` Je˝Àø£d´ü
` $‘·‘˚ ` ÁãVü≤àì]à‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` <˚esê»>∑C≤Áø±+‘˚ #·+Á<äd÷ü s¡´|ü<˚∏ •y˚ Je˝Àø£d´ü $‘êH˚
ÁãVü≤àì]à‘˚ $‘·‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <˚esê»>∑C≤Áø±+‘˚ R <˚y+˚ Á<äTì ◊sêe‘·eTT‘√ ≈£L&çq~j·TTqT,
102 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
#·+Á<ädü÷s¡´|ü<∏˚ •y˚ R #·+Á<ädü÷s¡T´\≈£î e÷s¡ZyÓTÆ eT+>∑fi¯ø£s¡yÓTÆq~j·TTqT,
Je˝Àø£d´ü $‘êH˚ R ÁbÕDÏ˝Àø£eTTq≈£î MT<äT>∑ ø£{qºÏ y˚T\ÿ≥Tº (#ê+~˙) e˝…
qTqï~j·TTqT, ÁãVü≤àì]à‘˚ $‘·‘˚ R ÁãVü≤à ì]à+∫q $XÊ\düèwæj º TÆÓ q~j·TTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` <˚esê»>∑C≤Áø±+‘˚ R |ü⁄+&ÉØø£eTT eTTqï>∑T ~ø±Œ\Ts¡ @qT>∑T\‘√
(Ç~es¡≈î£ ◊sêe‘·eTT #Ó|Œü ã&çq~).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <˚y+˚ Á<ë<äT\ yêVü≤qeTT˝…q’ ◊sêe‘·eTT eTTqï>∑T ~>∑»Z eTT\‘√
≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT, #·+Á<äd÷ü s¡T´\T dü+#·]+#·T e÷s¡yZ TÓ Æ eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ ~j·TTqT,
ÁbÕDÏø√{Ï edæ+#·T uÛÑ÷$TøÏ MT<äT>∑ ø£{Ϻq #ê+~˙e˝… qTqï~j·TTqT, ÁãVü≤à
ì]à+∫q n‹$XÊ\yÓTqÆ düèwæj º TÆÓ q~j·TTqT n>∑T Ä j·÷ø±X¯eTT $T>∑T\ s¡eT´yÓTÆ
j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ãVüQX¯ùd‡$‘˚ M¬s]’ «<ë´<Ûsä >¡ D∑ sÆ… «¡ è‘˚ ˆ
»>±eT yêj·TTe÷πsZ #· >∑sT¡ ‘êàìe e÷s¡T‹' ˆˆ 179
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãVüQX¯' ` ùd$‘˚ ` M¬s'’ ` $<ë´<Ûsä >¡ D∑ 'Æ… ` eè‘˚ ` »>±eT `
yêj·TTe÷πsZ #· ` >∑sT¡ ‘êàHé ` Çe ` e÷s¡T‹' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` M¬s'’ ãVüQX¯' ùd$‘˚, $<ë´<Ûsä >¡ D∑ 'Æ… eè‘˚, yêj·TTe÷πsZ e÷s¡T‹'
>∑sT¡ ‘êàHé Çe »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` M¬s'’ R Ms¡T˝…q’ |ü⁄s¡Twüß\#˚, ãVüQX¯' R ô|≈£îÿe÷s¡T\T, ùd$‘˚
R ÄÁX¯sTT+|üã&çq~j·TTqT, $<ë´<Ûsä >¡ D ∑ 'Æ… R $<ë´<Ûsä T¡ \ düeT÷Vü≤eTT\#˚, eè‘˚
R Äe]+|üã&çq~j·TTqT n>∑T, yêj·TTe÷πsZ R Äø±X¯e÷s¡eZ TTq+<äT, e÷s¡T‹'
R Ä Vü≤qTeT, >∑sT¡ ‘êàHé Çe R >∑sT¡ ‘·à+‘·Tìe˝…H,˚ »>±eT R b˛e⁄#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·÷ø±X¯eTTq+<äT eTVü‰Ms¡T˝…’qyês¡T m+<ä¬s+<äs√
#·]+#·T#·THêïs¡T. $<ë´<Ûsä T¡ \T >∑T+|ü⁄\T >∑T+|ü⁄\T>± q+<˚ $Vü≤]+#·T#·THêïs¡T.
n{Ϻ yêj·TTe÷s¡eZ TTq+<äT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT >∑sT¡ ‘·à+‘·Tìe˝… m–]b˛e⁄#·T+&ÓqT.
(u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT)
XÀ¢ˆˆ Vü≤qTe÷Hé y˚T|òTü C≤˝≤ì ÁbÕø£s¸¡ Hé e÷s¡T‘√ j·T<∏ë ˆ
ø±˝≤>∑Ts¡Tdüesêíì s¡ø|Ô£ ‘” d· ‘æ êì #· ˆ
ø£|Hæ ê ø£èwü´e÷D≤ì eTVü‰ÁuÛ≤DÏ #·ø±•πs ˆˆ 180
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 103
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤qTe÷Hé ` y˚T|òTü C≤˝≤ì ` ÁbÕø£s¸¡ ‘Y ` e÷s¡T‘·' ` j·T<∏ë—
ø±˝≤>∑Ts¡Tdüesêíì ` s¡ø|Ô£ ‘” d· ‘æ êì #· ` ø£|Hæ ê ` ø£èwü´e÷D≤ì ` eTVü‰ÁuÛ≤DÏ `
#·ø±•πs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTe÷Hé y˚T|òTü C≤˝≤ì e÷s¡T‘√ j·T<∏ë ÁbÕø£s¸¡ ‘.Y ø£|Hæ ê
ø£èwü´e÷D≤ì eTVü‰ÁuÛ≤DÏ ø±˝≤>∑Ts¡Tdüesêíì s¡ø|Ô£ ‘” d· ‘æ êì #· #·ø±•πs.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, y˚T|òTü C≤˝≤ì R y˚T|òTü düeT÷Vü≤eTTqT,
e÷s¡T‘·' j·T<∏ë R yêj·TTe⁄e˝…, ÁbÕø£s¡¸‘Y R #Ó<äs¡>=f…ºqT. ø£|æHê R
Vü≤qTeT+‘·Tì#˚‘,· ø£èwü´e÷D≤ì R #Ó<sä >¡ =≥ºã&çq{Ï,º eTVü‰ÁuÛ≤DÏ R Ä ô|<äy› q’Ó
y˚T|òTü eTT\T, ø±˝≤>∑Ts¡Tdüesêíì R q\¢ì n>∑sT¡ e+{Ï s¡+>∑T>∑\$>±qT, s¡ø|Ô£ ‘” d· ‘æ êì
#· R mi¿$>∑qT |ü#÷ $>∑qT ‘Ó\$¢ >∑qT, #·ø±•πs R Á|üø±•+∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Äø£deü TTq+<äT m–]b˛e⁄#·T+&É>± n#·{Ï y˚T|òTü eTT\T
#Ó<]ä b˛e⁄#·T+&ÓqT. n≥T¢ #Ó<]ä b˛sTTq y˚T|òTü eTT\T Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ, y˚sT¡ y˚sT¡
nej·TeeTT\jÓTTø£ÿ s¡+>∑T\T ‘·eTô|’ ã&ÉT#·T+&É>± ø=ìï q\¢ì$>±qT, ø=ìï
miT|ü⁄, |üdTü |ü⁄, ‘Ó\T|ü⁄ s¡+>∑T\T >∑\$>±qT #·÷#·T≥≈£î Ç+|ü⁄>± Á|üø±•+#·T
#·T+&ÓqT.
(u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT)
XÀ¢ˆˆ Á|ü$X¯qïÁuÛCÑ ≤˝≤ì ìwüŒ‘·+X¯Ã |ü⁄q' |ü⁄q' ˆ
ÁbÕeèw”+<äT ]yêuÛ≤‹ ìwüŒ‘·Hé Á|ü$X¯+dü<Ô ë ˆˆ 181
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$X¯Hé ` nÁuÛCÑ ≤˝≤ì ` ìwüŒ‘·Hé ` #· ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' `
ÁbÕeèwæ ` Ç+<äT' ` Çe ` ÄuÛ≤‹ ` ìwüŒ‘·Hé ` Á|ü$X¯Hé ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (Vü≤qTe÷Hé) ‘·<ë, nÁuÛCÑ ≤˝≤ì |ü⁄q' |ü⁄q' Á|ü$X¯Hé ìwüŒ‘·Hé
#· ÁbÕeèwæ nÁuÛCÑ ≤˝≤ì ìwüŒ‘·Hé Á|ü$X¯Hé Ç+<äT' Çe ÄuÛ≤‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (Vü≤qTe÷Hé R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT) ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq+<äT,
nÁuÛCÑ ≤˝≤ì R y˚T|òTü eTT\ düeT÷Vü≤eTT\qT, ìwüŒ‘·Hé R <ë{Ïe#·TÃ#·T, Á|ü$X¯Hé R
˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +#·T#·T qT+&ÉTq{Ï,º Ç+<äT' Çe R #·+Á<äTìe˝…, ÄuÛ≤‹ R $TøÏÿ*
Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É|ü &ÉT y˚T|òTü eTT\ düeT÷Vü≤eTT˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +#·T#·T
qT+&É>± esê¸ø±\eTTq eTãT“\ yÓqTø£≈î£ uÀe⁄#·T ‹]– áe*øÏ e#·TÃ#·Tqï
104 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
#·+Á<äTìe˝… #·÷&É eTT#·Ã≥>∑ qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü<èä X¯´e÷q dü‡s¡«Á‘· Vü≤qTe÷Hé e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆ
uÛÒCÒ-+ãs¡+ ìsê\+ã+ |üøj å£ T· Tø£Ô ÇyêÁ~sê{Ÿ ˆˆ 182
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü<èä X¯´e÷q' ` düs«¡ Á‘· ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ` uÛCÒ Ò `
n+ãs¡+ ` ìsê\+ã+ ` |üøj å£ T· Tø£'Ô ` Çe ` nÁ~sê{Ÿ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé düs«¡ Á‘· Á|ü<èä X¯´e÷q' (düH)é |üøj
å£ T· Tø£'Ô
nÁ~sê{Ÿ Çe ìsê\+ãyéT n+ãs¡+ uÛCÒ .Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' R yêj·TT|ü⁄Á‘·T&Óq’ , Vü≤qTe÷Hé R Ä Vü≤qTeT,
düs¡«Á‘· R Äø£düeTTq+ <ä+‘·≥qT, Á|ü<äèX¯´e÷q' R ø£q|ü&ÉT#·Tqïyê&É>∑T#·T,
|üøjå£ T· Tø£'Ô nÁ~sê{Ÿ Çe R s¬ ø£ÿ\T >∑*–q{Ϻ |üs«¡ ‘·sê»eTTe˝…, ìsê\+ã+ R
Ä<Ûës¡sV¡ ≤æ ‘· yÓTqÆ {Ï,º n+ãs¡+ R Äø±X¯eTTqT, uÛCÒ Ò R ùd$+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Äø±X¯eTTq+<äT nìïyÓ|’ ⁄ü \qT+&ç #·øÿ£ >± >±qe#·TÃ#·T
s¬ ø£ÿ\Tqï |üs«¡ ‘·eTTe˝… ‘·q |üjT· qeTT kÕ–+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üe¢ e÷q+ ‘·T ‘·+ <äècÕº« dæ+Væ≤ø± HêeT sêø£då ” ˆ
eTqkÕ ∫+‘·j÷· e÷dü Á|üeè<ëΔ ø±eTs¡÷|æD° ˆˆ 183
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üe¢ e÷q+ ` ‘·T ` ‘·+ ` <äècÕº« ` dæ+Væ≤ø± ` HêeT ` sêø£då ” `
eTqkÕ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` Á|üeè<ëΔ ` ø±eTs¡÷|æD° ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üe¢ e÷q+ ‘·+ <äècÕº« Á|üeè<ëΔ ø±eTs¡÷|æD° dæ+Væ≤ø± HêeT
sêø£då ” eTqkÕ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üe¢ e÷q+ ‘·+ <äècÕº« R Äø±X¯eTTq+<äT m>∑Ts¡T#·Tqï{Ϻ Ä
Vü≤qTeT+‘·Tì p∫, Á|üeè<ëΔ R ô|<ä›X¯Øs¡eTT>∑\~j·TTqT, ø±eTs¡÷|æD° R
ø±eTs¡÷|üeTT <Û]ä +#·T X¯øÔÏ >∑\~j·TTqT n>∑T, dæ+Væ≤ø± HêeT sêø£då ” R dæ+Væ≤ø£
j·THÓ&TÉ sêø£då ,æ eTqkÕ ∫+‘·j÷· e÷dü R eTqdüT‡q+ ~≥T¢ ‘·\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Äø£deü TTq+ <ä≥T¢ m>∑Ts¡T#·Tqï{Ϻ Vü≤qTeTqT p∫, ô|<äX› د s¡eTT
>∑\~j·TTqT ø±eTs¡÷|üXø¯ ÔÏ >∑\~j·TTqT n>∑T dæ+Væ≤ø£ j·TqT s¡øÿ£ dæ ‘·q eTqdüT‡q+
BØ‹>± Ä˝À∫+#ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 105
XÀ¢ˆˆ n<ä´ Bs¡dÈ ´ü ø±\dü´ uÛ$Ñ cÕ´eT´Vü≤ e÷•‘ê ˆ
Ç<ä+ eTeT eTVü‰dü‘Ô· «+ ∫s¡d´ü eX¯e÷>∑‘y· Té ˆˆ 184
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<ä´ ` Bs¡dÈ ´ü ` ø±\dü´ ` uÛ$Ñ cÕ´$T ` nVü≤yéT ` Ä•‘ê— Ç<ä+
` eTeT ` eTVü‰dü‘Ô· «+ ` ∫s¡d´ü ` eX¯yTé ` Ä>∑‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Bs¡øÈ ±\dü´, n<ä´ nVü≤yéT Ä•‘ê uÛ$Ñ cÕ´$T. eTeT ∫s¡d´ü
Ç<ä+ eTVü‰dü‘Ô· «+ eX¯yTé Ä>∑‘y· Té .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Bs¡È ø±\dü´ R ∫s¡ø±\eTTq≈£î, n<ä´ R H˚&TÉ , nVü≤yéT Ä•‘ê,
uÛ$Ñ cÕ´$T R H˚qT ‘·è|æ>Ô ∑ uÛTÑ õ+∫q <ëqqT ø±>∑\qT, eTeT R Hê≈£î, ∫s¡d´ü R
∫s¡ø±\eTTq≈£î, Ç<ä+ eTVü‰dü‘Ô· «+ R ô|<ä<› q’Ó {Ϻ á ÁbÕDÏ, eX¯yTé Ä>∑‘y· Té R
eX¯eT>∑T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` m+‘√ ø±\eTTq≈£î áHê&ÉT H˚qT ‘·è|æÔ>± uÛÑTõ+∫q<ëqqT
ø±uÀe⁄#·THêïqT. ô|<ä<› q’Ó áÁbÕDÏ Ç+‘·ø±\eTTq≈£î Hê≈£î ∫øÏÿq~.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ dü+∫+‘·´ eTqkÕ #Ûêj·÷eTdü´ düe÷øÏ|å ‘ü Y ˆ
#Ûêj·÷j·÷+ >∑èVü≤´e÷D≤j·÷+ ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ 185
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` dü+∫+‘·´ ` eTqkÕ ` #Ûêj·÷yéT ` ndü´ ` düe÷øÏ|å ‘ü Y `
#Ûêj·÷j·÷+ ` >∑èVü≤´e÷D≤j·÷+ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` Ç‹ eTqkÕ dü+∫+‘·´ ndü´ #Ûêj·÷+ düe÷øÏ|å ‘ü .Y #Ûêj·÷j·÷+
>∑èVü≤´e÷D≤j·÷+ yêqs¡' ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ R áØ‹>±, eTqkÕ dü+∫+‘·´ R eTqdüT‡˝Àq Ä˝À∫+∫,
ndü´ R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, #Ûêj·÷+ R ˙&ÉqT, düe÷øÏ|å ‘ü Y R Äø£]¸+#ÓqT,
#Ûêj·÷j·÷+ >∑èVü≤´e÷D≤j·÷+ R ˙&É Äø£]¸+|üã&ÉT#·T+&É>±, yêqs¡' R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ∫+‘·j÷· e÷dü R (Ç≥T¢) Ä˝À∫+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` #Ûêj·÷+ düe÷øÏå|ü‘Y R ˙&É#˚‘·H˚ <ëìøÏ eT÷\yÓTÆq edüTÔe⁄qT
Á>∑V≤æ +#·>\∑ X¯øÔÏ ÄyÓT≈£î ÁãVü≤à#˚ H=dü+>∑ã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dæ+Væ≤ø£ ‘·q eTqdüT‡q+<äT Ç≥T¢ Ä˝À∫+∫ düeTTÁ<äeTTô|’ qTqï
Vü≤qTeT+‘·Tì ˙&ÉqT (>∑{>ºÏ ±) |ü{ºÏ ˝≤¬>qT. n≥T¢ ÄyÓT ‘·q ˙&ÉqT |ü{ºÏ ˝≤>∑T#·T+&É>±
106 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ä Vü≤qTeT Ç≥T¢ Ä˝À∫+|ü kÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ düe÷øÏåb˛Ô-dæà düV≤ü kÕ |ü+>∑÷ø£è‘·|sü êÁø£eT' ˆ
Á|ü‹˝Ày˚Tq yê‘˚q eTVü‰HÍ]e kÕ>∑sπ ˆˆ 186
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düe÷øÏ|å 'Ôü ` ndæà ` düV≤ü kÕ ` |ü+>∑÷ø£è‘·|sü êÁø£eT' ` Á|ü‹˝Ày˚Tq
` yê‘˚q ` eTVü‰HÍ' ` Çe ` kÕ>∑sπ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ>∑sπ Á|ü‹˝Ày˚Tq yê‘˚q eTVü‰HÍ' Çe |ü+>∑÷ø£è‘·|sü êÁø£eT'
(düH)é düV≤ü kÕ düe÷øÏ|å 'Ôü ndæà.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ>∑πs R düeTTÁ<ä»\eTTq+<äT, Á|ü‹˝Ày˚Tq yê‘˚q R
Á|ü‹≈£L\eTT>± M#·T#·Tqï yêj·TTe⁄#˚, eTVü‰HÍ' Çe R ô|<äj › ÷Ó &Ée˝…, |ü+>∑÷ø£è‘·
|üsêÁø£eT' (düH)é R ≈£î+]ƒ‘y· TÓ qÆ |üsêÁø£eTeTT>∑\ yê&ÉH,’Ó düV≤ü kÕ R Vü≤sƒê‘·T>Ô ±,
düe÷øÏ|å 'Ôü ndæà R ˝≤–y˚jT· ã&çq yê&ÉH‹’Ó ì.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` |ü+>∑÷ø£è‘·|üsêÁø£eT' R \+>∑s¡T y˚j·TT≥#˚ z&É
Ä|æyj˚ T· ã&çq≥T¢>± Hê≈£î >∑‹ìs√<Ûeä TT dü+uÛ$Ñ +#Ó qì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTTq+<äT m<äTs¡T>±*#˚ yÓqTø£≈î£ HÓ{ºÏ y˚jT· ã&ÉT z&Ée˝…
H˚qT Hê|üsêÁø£eTeT+‘·jT· T ìwüŒ\¤ yÓTbÆ ˛sTT Vü≤sƒê‘·T>Ô ± yÓqTø£≈î£ ˝≤–y˚jT· ã&ÉT
#·THêïqT>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ‹s¡´>∑÷s¡«Δ eT<ÛXä ÃË eÌ Mø£eå ÷D dü<Ô ë ø£|'æ ˆ
<ä<sä à¡ dü eTVü‰dü‘Ô· « eTT‹ú‘+· \eD≤+uÛdÑ æ ˆˆ 187
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‹s¡´ø˘ ` }s¡«Δ yéT ` n<Û'ä ` #· ` @e ` Mø£eå ÷D' ` ‘·<ë `
ø£|'æ ` <ä<sä à¡ ` dü' ` eTVü‰dü‘Ô· «yéT ` ñ‹ú‘+· ` \eD≤+uÛdÑ æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë dü' ø£|'æ ‹s¡´ø˘ }s¡«Δ yéT n<Û'ä #Óe’ Mø£eå ÷D' \eD≤+uÛdÑ æ
ñ‹ú‘+· eTVü‰dü‘Ô· «+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R n|ü&ÉT, dü' ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‹s¡´ø˘ R
n&Ée¶ TT>∑qT, }s¡«Δ + R MT~øÏì, n<Û'ä #Óe’ R ÁøÏ+~øÏì, Mø£eå ÷D' R #·÷#·T#·Tqï
yê&Ó,’ \eD≤+uÛdÑ æ R (Ä) düeTTÁ<äeTTq+<äT, ñ‹ú‘+· R MT~øÏ ˝Ò∫j·TTqï{Ï,º
eTVü‰dü‘Ô· «+ R >=|üŒ |üsêÁø£eTeTT>∑\ ÁbÕDÏì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 107
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eTVü‰dü‘Ô· «+ R ÅdsÔ” ÷¡ |üeTT˝À qTqï ÁbÕDÏ nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT #·T≥TºqT, q\TeT÷\\≈£îqT MT~øÏì, ÁøÏ+~øÏì,
<äèwæìº kÕ]+∫ düeTTÁ<ä»\eTTô|’ ø±qe∫Ãq ˇø£ ô|<ä› ÁbÕDÏì #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<›ä ècÕº« ∫+‘·j÷· e÷dü e÷s¡T‹]«ø£è‘êqqyéT ˆ
ø£|sæ êCÒq ø£~‘∏ +· dü‘·Ô « eT<äT“¤‘<· sä Ù¡ qyéT ˆ
#Ûêj·÷Á>±Væ≤ eTVü‰Ms¡´+ ‘·~<ä+ HêÁ‘· dü+X¯jT· ' ˆˆ 188
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` <äècÕº« ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` e÷s¡T‹' ` $ø£è‘êqqyéT `
ø£|sæ êCÒq ` ø£~‘∏ +· ` dü‘Ô· «yéT ` n<äT“¤‘<· sä Ù¡ qyéT ` #Ûêj·÷Á>±Væ≤ ` eTVü‰Ms¡´+
` ‘·‘Y ` Ç<ä+ ` q ` nÁ‘· ` dü+X¯jT· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‹' $ø£è‘êqqyéT ‘·‘Y <äècÕº« ∫+‘·j÷· e÷dü— Ç<äyTé
n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q+ dü‘Ô· «+ ø£|sæ êCÒq j·T<∏ë ÄU≤´‘·+ ‘·‘Y #Ûêj·÷Á>±Væ≤ eTVü‰Ms¡´yéT—
nÁ‘· q dü+X¯jT· '.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` e÷s¡T‹' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, $ø£è‘êqq+ ‘·‘Y <äècÕº« R $ø±s¡yTÓ qÆ
eTTKeTT >∑*–q{Ϻ Ä eTVü‰dü‘Ô· «eTTqT p∫, ∫+‘·j÷· e÷dü R Ç≥T¢ Ä˝À∫+#ÓqT,
Ç<ä+ n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q+ dü‘Ô· «+ R $+‘·>± ø£qã&ÉT#·Tqï á eTVü‰ÁbÕDÏ, ø£|sæ êCÒq
R düTÁ^e⁄ì#˚, ø£~‘∏ +· R #Ó|Œü ã&çq, ‘·‘Y #Ûêj·÷Á>±Væ≤ eTVü‰Ms¡´+ R ÄØ‹ì
˙&ÉqT ã{Ϻ ÁbÕDT\qT ã+~Û+#·Tq{Ϻ eTVü‰X¯øÔÏ >∑*qZ {Ï~º , nÁ‘· dü+X¯jT· ' q R á
$wüjT· eTT˝À dü+<˚V≤ü eTT˝Ò<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $ø±s¡yTÓ qÆ eTTKeTT>∑\ Ä eTVü‰dü‘Ô· «eTTqT p∫ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
Ç{≤¢˝À∫+#ÓqT. $+‘·>± ø£qã&ÉT#·Tqï á n<äT“¤‘d· ‘ü Ô· «eTT |üPs¡«eTT düTÁ^e⁄ì#˚
#Ó|Œü ã&çq Ø‹>± #Ûêj·TqTã{Ϻ ÁbÕDT\qT ø£ã[+|ü>\∑ eTVü‰X¯øÔÏ >∑*qZ {Ï~º . Ç+<äT\
øπ $Tj·TTqT dü+<˚V≤ü eTT ˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ dü ‘ê+ ãT<ëΔ«s¡‘ú ‘· Ô̊ «q dæ+Væ≤ø±+ eT‹e÷Hé ø£|'æ ˆ
e´es¡‘Δ · eTVü‰ø±j·T' ÁbÕeèw”e e˝≤Vü≤ø£' ˆˆ 189
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘ê+ ` ãT<ëΔ« ` ns¡‘ú ‘· Ô̊ «q ` dæ+Væ≤ø±+ ` eT‹e÷Hé ø£|'æ
` e´es¡‘Δ · ` eTVü‰ø±j·T' ` ÁbÕeèwæ ` Çe ` e˝≤Vü≤ø£' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eT‹e÷Hé dü' eTVü‰ø£|'æ ‘êyéT ns¡‘ú ‘· Ô̊ «q dæ+Væ≤ø±+ ãT<ëΔ«
108 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ÁbÕeèwæ e˝≤Vü≤ø£' Çe eTVü‰ø±j·T' e´es¡‘Δ .·
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT‹e÷Hé R >=|üŒ ãT~Δ$X‚wüeTT >∑\, dü' ø£|æ' R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘ê+ R Ä Åd”Ôs¡÷|üeTTqqTqï ÁbÕDÏì, ns¡ú‘·‘˚Ô «q R
\ø£Då eTT\|ü<‹Δä #˚, dæ+Væ≤ø±+ ãT<ëΔ« R dæ+Væ≤ø£qT>± ‘Ó\TdüTø=ì, ÁbÕeèwæ R
es¡¸ø±\eTTq+<äT, e˝≤Vü≤ø£' Çe R y˚T|òTü eTTe˝…, eTVü‰ø±j·T' e´es¡‘Δ · R >=|üŒ<Óq’
X¯Øs¡eTT >∑\yê&ÉT>± ô|]–b˛jÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ns¡‘ú ‘· Ô̊ «q R #êj·÷Á>∑V≤ü Ds¡÷|üyTÓ qÆ <ëì $\ø£Då ÁøÏjT· #˚‘· qì
ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ Ä˝À#·q>∑\ Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ä eTVü‰dü‘Ô· «eTT |üPs¡«eTT
‘êqT $ìq \ø£Då eTT\#˚ dæ+Væ≤ø£jT˚ j·Tì Á>∑V≤æ +∫ esê¸ø±\eTTq y˚T|òTü eTT
ô|]–q≥T¢>± ‘êqTqT ‘·q X¯Øs¡eTTqT ô|+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü kÕ ø±j·T eTTB«ø£å ´ es¡eΔ ÷q+ eTVü‰ø£ù|' ˆ
eÅø+Ô£ Á|ükÕs¡j÷· e÷dü bÕ‘êfi≤+ãs¡dìü ïuÛyÑ Té ˆ
|òTü qsêJe >∑s+®¡ r yêqs¡+ düeT_ÛÁ<äe‘Y ˆˆ 190
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` kÕ ` ø±j·TyéT ` ñB«ø£å ´ ` es¡eΔ ÷q+ ` eTVü‰ø£ù|' `
eÅø+Ô£ ` Á|ükÕs¡j÷· e÷dü ` bÕ‘êfi≤+ãs¡dìü ïuÛyÑ Té ` |òTü qsêJ ` Çe ` >∑s+®¡ r
` yêqs¡+ ` düeT_ÛÁ<äe‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` es¡Δe÷q+ ‘·dü´ eTVü‰ø£ù|' ø±j·TyéT ñB«ø£å ´ kÕ eÅø£Ô+
bÕ‘êfi≤+ãs¡dìü ïuÛyÑ Té Á|ükÕs¡j÷· e÷dü— |òTü qsêJ Çe >∑s+®¡ r yêqs¡+ düeT_ÛÁ<äe‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` es¡eΔ ÷q+ R ô|<ä>› ± ô|s¡T>∑T#·Tqï, ‘·d´ü eTVü‰ø£ù|' ø±j·T+ R
Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ ìjÓTTø£ÿ X¯Øs¡eTTqT, ñB«ø£å ´ R #·÷∫, kÕ R Ä dæ+Væ≤ø£, eÅø+Ô£ R
(‘·q) H√{Ïì, bÕ‘êfi≤+ãs¡düìïuÛÑyéT R bÕ‘êfi¯eTTq≈£îqT Äø±X¯eTTq≈£îqT
q&ÉTeTj·T+‘·>±, Á|ükÕs¡j÷· e÷dü R $dü]Ô +|üCôÒ dqT, |òTü qsêJe R y˚T|òTü eTT\
düeT÷Vü≤eTTe˝…, >∑s+®¡ r R ñiTeTT#·Tqï<Ó,’ yêqs¡+ R Vü≤qTeT+‘·Tì, düeT_ÛÁ<äe‘Y
R MT~øÏ |üsT¡ >¬ ‘ÓqÔ T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|<ä~› >± ô|]–b˛e⁄#·Tqï Ä Vü≤qTeT+‘·Tì <˚V≤ü eTTqT p∫
dæ+Væ≤ø£ ‘·q H√{Ïì n‘·ì X¯Øs¡eTTqT Á$T+>∑T≥≈£î dü]|ü&TÉ q≥T¢>± Äø±X¯eT+‘·
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 109
ô|<ä›~>± #˚j·TT#·T ‘Ós¡#ÓqT. eTiÏj·TT ô|<ä›y˚T|òüTeTT\ >∑T+|ü⁄e˝… ;Ûø£s¡eTT>±
qTiTeTT#·T Vü≤qTeTMT~øÏ e#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ dü <ä<sä Ù¡ ‘·‘d· kÔü Õ´ $eè‘·+ düTeTVü≤qTàKyéT ˆ
ø±j·Te÷Á‘·+ #· y˚T<ÛëM eTsêàDÏ #· eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 191
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` <ä<sä Ù¡ ` ‘·‘'· ` ‘·kÕ´' ` $eè‘·+ ` düTeTVü≤‘Y ` eTTK+
` ø±j·Te÷Á‘·+ ` #· ` y˚T<ÛëM ` eTsêàDÏ ` #· ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· y˚T<ÛëM eTVü‰ø£|'æ dü' ‘·kÕ´' $eè‘·+ düTeTVü≤‘Y eTTK+
ø±j·Te÷Á‘·+ #· eTsêàDÏ #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, dü' y˚T<ÛëM eTVü‰ø£|'æ R eTVü‰y˚T<Ûë$jÓTÆ q Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·kÕ´' R Ä dæ+Væ≤ø£jÓTTø£ÿ, $eè‘·+ düTeTVü≤‘Y eTTK+ R
‘Ós¡Teã&çj·TTqï{Ϻ >=|üŒ<Ó’q H√s¡TqT, ø±j·Te÷Á‘·+ #· R X¯Øs¡eTTjÓTTø£ÿ
|ü]e÷DeTTqT, eTsêàDÏ #· R Äj·TTe⁄|ü≥Tº\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` eTsêàDÏ <ä<sä Ù¡ R eTs¡àeTT\qT uÛ~Ò +#·T≥≈£î #·÷ôdqì
uÛ≤eeTT.
‹\ø£eTT :` ø±j·Te÷Á‘·+ #· R Á$T+>∑T≥ø=s¡ø¬ ’ M\>∑Tq≥T¢>± ÄyÓT X¯Øs¡eTTqT
e÷Á‘·eTT #·÷#Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT >=|üŒ y˚T<Ûë$jÓTÆ q Vü≤qTeT ‘Ói#·Tø=ìj·TTqï Ä sêø£då j
æ TÓ Tø£ÿ
ô|<ä<› q’Ó H√{Ïì, ÄyÓT X¯Øs¡|]ü e÷DeTTqT, <˚V≤ü eTT˝À|ü* Äj·TTe⁄ |ü≥Tº\qT
#·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·kÕ´ $eè‘˚ eÅøπ Ô eÁ»dü+Vü≤qq' ø£|'æ ˆ
dü+øÏ|å ´ü eTTVüQsê‘êàq+ ì|übÕ‘· eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 192
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·kÕ´' ` $eè‘˚ ` eÅøπ Ô ` eÁ»dü+Vü≤qq' ` ø£|'æ `
dü+øÏ|å ´ü ` eTTVüQ' ` Ä‘êàq+ ` ì|übÕ‘· ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eÁ»dü+Vü≤qq' dü' eTVü‰ø£|æ' Ä‘êàq+ eTTVüQ' dü+øÏå|ü´
‘·kÕ´' $eè‘˚ eÅøπ Ô ì|übÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eÁ»dü+Vü≤qq' R eÁ»eTTe+{Ï <˚V≤ü eTT>∑\, dü' eTVü‰ø£|'æ R
110 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT, Ä‘êàq+ R ‘·qqT, eTTVüQ' dü+øÏ|å ´ü R m≈£îÿe>± dü+ø√∫+|ü
#˚dTü ø=ì, ‘·kÕ´' R Ä dæ+Væ≤ø£jTÓ Tø£ÿ, $eè‘˚ eÅøπ Ô R ‘ÓsT¡ eã&çjT· Tqï H√{ÏjT· +<äT,
ì|übÕ‘· R ñ]¬øqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eÁ»ø±j·TT&Óq’ {Ϻ Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT ‘·q <˚V≤ü eTTqT #ê\ ∫qï~>±
#˚dTü ø=ì ÄyÓT ‘Ós∫¡ j·TT+∫q H√{Ï˝ÀìøÏ ñ]¬øqT.
XÀ¢ˆˆ Äùd´ ‘·kÕ´ ìeT»®+‘·+ <ä<èä X¯ó dæ‡<ä#Δ ês¡D≤' ˆ
Á>∑d´ü e÷q+ j·T<∏ë #·+Á<ä+ |üPsπ í |üs«¡ DÏ sêVüQD≤ ˆˆ 193
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Äùd´ ` ‘·kÕ´' ` ìeT»®+‘·+ ` <ä<èä X¯ó' ` dæ<#Δä ês¡D≤' `
Á>∑d´ü e÷q+ ` j·T<∏ë ` #·+Á<ä+ ` |üPsπ í ` |üs«¡ DÏ ` sêVüQD≤ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` |üPsπ í |üs«¡ DÏ, sêVüQD≤ Á>∑d´ü e÷q+ #·+Á<ä+ j·T<∏ë, dæ<#Δä ês¡D≤'
‘·kÕ´' Äùd´ ìeT»®+‘·+ (‘·+) <ä<èä X¯ó'.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` |üPsπ í |üs«¡ DÏ R |üP]íeT j·TqT |üs«¡ ~qeTTq, sêVüQD≤ Á>∑d´ü e÷q+
R sêVüQe⁄#˚ Á$T+>∑ã&ÉT#·Tqï{Ï,º #·+Á<ä+ j·T<∏ë R #·+Á<äTìe˝…, dæ<#Δä ês¡D≤' R
Äø±X¯#ês¡T˝…’q dæ<äTΔ\TqT #ês¡DT\TqT, ‘·kÕ´' Äùd´ R Ä dæ+Væ≤ø£jÓTTø£ÿ
H√{Ïj·T+<äT, ìeT»®+‘·+ R eTTì–b˛e⁄#·Tqï{Ϻ, (‘·+ R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì),
<ä<èä X¯ó' R #·÷∫].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &Ü dæ+Væ≤ø£ H√{Ï˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +#·T#·T+&É>± Äø±X¯eTT
q+<äT dü+#·]+#·T#·Tqï{Ϻ dæ<Tä \Δ ≈£îqT #ês¡DT\≈£îqT Ä <äèX¯´eTT |üP]íeTHê&ÉT
sêVüQe⁄#˚ Á$T+>∑ã&ÉT#·Tqï #·+Á<äT&ÉTe˝… ø£q|ü&qÓ T.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· düÔkÕ´ qU…’ d”Ô¬øåíÌsà¡ sêàDT´‘·ÿ è‘·´ yêqs¡' ˆ
ñ‘·ŒbÕ‘ê<∏ä y˚>π q eTqdü‡+bÕ‘·$Áø£eT' ˆˆ 194
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘·' ` ‘·kÕ´' ` qU…’' ` r¬øåíÌ' ` eTsêàDÏ ` ñ‘·ÿ è‘·´ `
yêqs¡' ` ñ‘·ŒbÕ‘· ` n<∏ä ` y˚>π q ` eTqdü‡+bÕ‘·$Áø£eT' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· , yêqs¡', r¬øåíÌ', qU…'’ , ‘·kÕ´', eTsêàDÏ, ñ‘·ÿ è‘·´, n<∏ä
eTqdü‡+bÕ‘·$Áø£eT' (düH)é yπ̊>q, ñ‘·ŒbÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T|æeTà≥, yêqs¡' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, r¬øåíÌ' qU…'’ R
(‘·q) yê&çjÓÆTq >√fi¯fl‘√, ‘·kÕ´' R Ä dæ+Væ≤ø£jÓTTø£ÿ, eTsêàDÏ R Äj·TTe⁄
|ü≥Tºe⁄\qT, ñ‘·ÿ è‘·´ R ô|]øÏyd˚ ,æ n<∏ä R nq+‘·se¡ TT, eTqdü‡+bÕ‘·$Áø£eT' R
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 111
eTH√y˚>‘∑ T· \´yÓTqÆ >∑eTqeTT >∑\yê&Ó,’ yπ̊>q R oÁ|òTü eTT>±, ñ‘·ŒbÕ‘· R MT~øÏ
m>∑ôdqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` ñ‘·ŒbÕ‘· R eTTKeTT <ë«sê y˚>e∑ TT>± m>∑dæ e#ÓÃqT. H√s¡T
eT÷dæyj ˚ T· ≈£î+&É>H∑ ˚ y˚>e∑ TT>± Vü≤qTeT áe\≈£î e∫Ãy˚ôdqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·sT¡ yê‘· Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·q yê&çjTÆÓ q >√fi¯fl‘√ Ä dæ+Væ≤ø£jTÓ Tø£ÿ
eTsêàej·TeeTT\qT Äj·TTe⁄ |ü≥Tº\qT ô|]øÏy˚dæ, eTH√y˚>∑‘·T\T´&Ó’ (n~
H√s¡TeT÷j·TT ˝À|ü\) ãj·T≥≈£îe∫à MT~¬ø>∑ôdqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ ‘·T <äècºÕ´ #· <Ûèä ‘ê´ #· <ëøÏDå ´Ò q ìbÕ‘·´ #· ˆ
dü ø£|Áæ |ües√ y˚>±<ä«eè<Û̊ |ü⁄qsê‘·àyêHé ˆˆ 195
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` ‘·T ` <äècºÕ´ ` #· ` <Ûèä ‘ê´ ` #· ` <ëøÏDå ´Ò q ` ìbÕ‘·´ `
#· ` dü' ` ø£|Áæ |ües¡' ` y˚>±‘Y ` eeè<Û̊ ` |ü⁄q' ` Ä‘·àyêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ä‘·àyêHé dü' ø£|Áæ |ües¡' ‘ê+ <äècºÕ´ <Ûèä ‘ê´ #· <ëøÏDå ´Ò q #·
ìbÕ‘·´, |ü⁄q' y˚>±‘Y eeè<Û̊.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ä‘·àyêHé R >=|üŒ Á|ü»>„ \∑ , dü' ø£|Áæ |ües¡' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉT,
‘ê+ R Ä dæ+Væ≤ø£qT, <äècºÕ´ R <ä÷s¡<èä w摺 √&ÉqT, <Ûèä ‘ê´ #· R >=|üŒ<Ûs’Ó ´¡ eTT‘√&ÉqT,
<ëøÏD
å ´Ò q #· R >=|üŒ kÕeTs¡´ú eTT#˚‘q· T, ìbÕ‘·´ R |ü&>É ={Ï,º |ü⁄q' R ‹]–, yπ̊>q
R oÁ|òTü eTT>±, eeè<Û̊ R ô|<ä› X¯Øs¡eTT >∑\ yê&ÉjTÓ ´qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ~cºÕ´ R <Ó’yêqTÁ>∑Vü≤eTT#˚‘·, <äècºÕ´ (bÕsƒê+‘·s¡eTT) R
dü÷ø£Î<äsÙ¡ qX¯ø#ÔÏ ˚ #·÷∫ j·Tì j·Ts¡eú TT. <Ûèä ‘ê´ R düV≤ü »yÓTqÆ <Ûs’Ó ´¡ eTT#˚‘,· <ëøÏDå ´Ò q
R ø±˝À∫‘·øè£ ‘·´ #ê‘·Ts¡´eTT#˚, Ä‘·àyêHé R yêj·TTe⁄e˝… kÕ«BÛqyÓTqÆ >∑eTqX¯øÔÏ
>∑\yê&Éì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ~cºÕ´ R <˚e‘·\jÓTTø£ÿ uÛ≤>∑´$X‚weü TT#˚, Ä‘·àyêHé R
>=|üŒ |üPìø£>\∑ yê&ÉTqT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` <äècºÕ´ R <ä÷s¡eTTqT+&çjT˚ #·÷#·T≥#˚‘,· <Ûèä ‘ê´ R eTTKeTT
eT÷dæø=ì q|üŒ{ÏøìÏ , áe*øÏ sê>∑\ <Ûs’Ó ´¡ eTT‘√ qì uÛ≤eeTT.
112 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &Ü dæ+Væ≤ø£qT <˚e‘·\jÓTTø£ÿ n<äèwüeº TT#˚‘· <ä÷s¡<èä wæº
‘√&ÉqT, ‘·q >=|üŒ<Óq’ <Ûs’Ó ´¡ $X‚weü TT#˚‘q· T, kÕeTs¡´ú $X‚weü TT#˚‘q· T |ü&>É ={Ϻ yÓ+≥H˚
‘·q Á|ü»#„ ˚ ‹]– m|üŒ{Ïe˝… ‘·q X¯Øs¡eTTqT ô|+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤è‘·V≤ü è‘ê‡ Vü≤qTeT‘ê |übÕ‘· $<ÛTä sê+uÛdÑ æ ˆ
dü«j·T+uÛTÑ yÓe’ Vü≤qTe÷Hé düèwüdº kÔü Õ´ ìbÕ‘·H˚ ˆˆ 196
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤è‘·V≤ü è‘Y ` kÕ ` Vü≤qTeT‘ê ` |übÕ‘· ` $<ÛTä sê ` n+uÛdÑ æ `
dü«j·T+uÛTÑ yê ` @e ` Vü≤qTe÷Hé ` düèwü'º ` ‘·kÕ´' ` ìbÕ‘·H˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTeT‘ê Vü≤è‘·V≤ü è‘Y kÕ $<ÛTä sê (dür) n+uÛdÑ æ |übÕ‘·—
‘·kÕ´' ìbÕ‘·H˚ Vü≤qTe÷Hé dü«j·T+uÛTÑ yê @e düèwü'º .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTeT‘ê R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚‘,· Vü≤è‘·V≤ü è‘Y R Vü≤]+|üã&çq
>∑T+&Ó ø£*–q{Ï,º kÕ R Ä dæ+Væ≤ø£, $<ÛTä sê (dür) R ÁbÕDeTT >√˝ÀŒsTTq<Ó,’
n+uÛdÑ æ R kÕ>∑s»¡ \eTTq+<äT, |übÕ‘· R |ü&bç ˛jÓTqT. ‘·kÕ´' ìbÕ‘·H˚ R Ä
dæ+Væ≤ø£qT ≈£L\TÃ $wüjT· yÓT,Æ Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, dü«j·T+uÛTÑ yê @e R
ÁãVü≤à#˚‘H· ,˚ düèwü'º R düèõ+|üã&çjT· T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü«j·T+uÛÑTyê @e düèwüº' R sêeDTì |ü]e÷s¡TÃ≥≈£î sêeTTì
düèwæ+º ∫q≥T¢>H∑ ˚ #Ûêj·TqT Á>∑V≤æ +∫q+‘· e÷Á‘·eTTqH˚ ÁbÕDT\qT #·+|ü⁄ X¯ø>ÔÏ \∑
dæ+Væ≤ø£qT dü+Vü≤]+#·T≥¬ø’ ÁãVü≤àj˚T Vü≤qTeT+‘·Tì düèwæ+º #Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü dæ+Væ≤ø£ >∑T+&ÓqT ô|ø£*+∫y˚dæq+‘·H˚ ÄyÓT
ÁbÕDeTT\T >√˝ÀŒsTT düeTTÁ<äeTTq >∑÷˝…qT. ÄyÓTì≥T¢ >∑÷\TÃ≥ ø=iπø
ÁãVü≤à<˚e⁄&ÉT Vü≤qTeT+‘·Tì düèwæ+º ∫j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ Vü≤‘ê+ yêqπsD≤X¯ó |ü‹‘ê+ Mø£å ´ dæ+Væ≤ø±yéT ˆ
uÛ÷Ñ ‘êHê´ø±X¯#êØDÏ ‘·eT÷#·T' |üe¢ >√‘·eÔ TyéT ˆˆ 197
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` Vü≤‘ê+ ` yêqπsD ` ÄX¯ó ` |ü‹‘ê+ ` Mø£å ´ `
dæ+Væ≤ø±yéT ` uÛ÷Ñ ‘êì ` Äø±X¯#êØDÏ ` ‘·yTé ` }#·T' ` |üe¢ >√‘·eÔ TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqπsD Vü≤‘ê+, ÄX¯ó |ü‹‘ê+, ‘ê+ dæ+Væ≤ø±+ Mø£å ´
Äø±X¯#êØDÏ uÛ÷Ñ ‘êì, ‘·+ |üe¢ >√‘·eÔ TyéT, }#·T'.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 113
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqπsD Vü≤‘ê+ R Vü≤qTeT#˚ dü+Vü≤]+|üã&ç, ÄX¯ó |ü‹‘ê+ R
‘·«s¡˝ÀH˚ n≥T¢ >∑÷*q{Ï,º ‘ê+ dæ+Væ≤ø±+ R Ä dæ+Væ≤ø£qT, Mø£å ´ R #·÷∫,
Äø±X¯#êØDÏ uÛ÷Ñ ‘êì R Äø±X¯eTTq+<äT #·]+#·Tq{Ϻ dü‘Ô· «eTT\T, ‘·+ |üe¢ >√‘·eÔ T+
R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ ì >∑÷]Ã, }#·T' R (Ç≥T¢) ã*øÏ].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì#˚‘· dü+Vü≤]+|üã&ç ‘˚*ø£>± n≥T¢ >∑÷*b˛sTTq
dæ+Væ≤ø£qT >±+∫ Äø±X¯#ês¡T˝…q’ <˚e>∑DeTT\T Vü≤qTeT+‘·Tì‘√ ì≥T¢ ã*øÏ].
XÀ¢ˆˆ ;ÛeTeT<ä´ ø£è‘·+ ø£sà¡ eTVü‰dü‘Ô· «+ ‘·«j·÷ Vü≤‘·yTé ˆ
kÕ<Ûjä ÷· s¡ú eT_ÛÁù|‘·eT]wü+º |üe¢ ‘ê+ es¡ ˆˆ 198
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ;ÛeTyéT ` n<ä´ ` ø£è‘·+ ` ø£sà¡ ` eTVü‰dü‘·Ô «+ ` ‘·«j·÷ `
Vü≤‘·yTé ` kÕ<Ûj ä T· ` ns¡yú Té ` n_ÛÁù|‘·yTé ` n]wü+º ` |üe¢ ‘ê+ ` es¡ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ùV≤ |üe¢ ‘ê+ es¡! n<ä´ ‘·«j·÷ ;ÛeT+ ø£sà¡ ø£è‘·yTé — eTVü‰dü‘Ô· «+
Vü≤‘·yTé — n_ÛÁù|‘·yTé n]wüyº Té ns¡+ú kÕ<Ûj ä T· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ |üe¢ ‘ê+ es¡ R z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! n<ä´ R H˚&TÉ , ‘·«j·÷ R
˙#˚‘,· ;ÛeT+ ø£sà¡ ø£è‘·+ R uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ ø£è‘·´eTT >±$+|üã&çq~, eTVü‰dü‘Ô· «+
Vü≤‘·yTé R >=|üŒ<Óq’ uÛ÷Ñ ‘·eTT dü+Vü≤]+|üã&çq~, n_ÛÁù|‘·+ R ˙ j·T;Ûwyºü TÓ qÆ ,
n]wüyº Té ns¡+ú R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ Á|üj÷Ó »qeTTqT, kÕ<Ûj ä T· R kÕ~Û+#·Tø=qTeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eTVü‰dü‘·Ô «+ R |üsT¡ \T dü+Vü≤]+#·T≥≈£î X¯ø´£ eTT>±ì~ j·T>∑T dæ+Væ≤ø£
(sêeDTì e˝…H˚ eTVü‰ã\e+‘·Tsê\ì uÛ≤eeTT), n]wü+º R u≤<Ûës¡V≤æ ‘·eTT>±.
uÛÑ÷wüDeTT :` eTVü‰dü‘Ô· «+ Vü≤‘·+ R dæ+Væ≤ø£#˚ |ü&>É =≥ºã&çq~, nq>± #·+|üã&É
˝Ò<äì ‘Ó\TdüTø=qe˝…qT. düs¡«<Ûäs¡àE„&Ó’q Vü≤qTeT ˇø£ÿ Åd”Ôì e~Û+#ÓqqT≥
j·TTø£eÔ TT>±<äT>∑<ë! yÓqTø£ düTs¡dqü T >±ì Çø£eTT+<äT \+øÏDìÏ >±ì »sTT+∫
$&ç∫qfÒ¢ e]í+|üã&çq~>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs√‘·eÔ ÷! H˚&TÉ ˙e⁄ eTVü‰;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ ø±s¡´eTTqT >±$+∫‹$.
ˇø£ >=|üŒ uÛ÷Ñ ‘·eTTqT ˙e⁄ >∑÷*à <äTwüdº +ü Vü‰s¡eTT #˚d‹æ $. Çø£ ˙e⁄ ‘·\ô|{Ïqº
eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ ø±s¡´eTTqT ì]«|òTü ïeTT>± kÕ~Û+#·T<äTe⁄>±ø£!
XÀ¢ˆˆ j·Tdü´ ‘˚«‘êì #·‘ê«] yêqπs+Á<ä j·T<∏ë ‘·«sTT ˆ
<Ûèä ‹ s¡› èwæsº à¡ ‹ sê›øå£ ´+ dü«ø£sà¡ düT q d”<‹ä ˆˆ 199
114 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·Tdü´ ` ‘·T ` @‘êì ` #·‘ê«] ` yêqπs+Á<ä ` j·T<∏ë ` ‘·«sTT—
<Ûèä ‹' ` <äèwæ'º ` eT‹' ` <ëø£å ´+ ` (dü') dü«ø£sà¡ düT q d”<‹ä ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ yêqπs+Á<ä! j·Tdü´ ‘·T <Ûèä ‹' <äèwæ'º eT‹' <ëø£å ´+ @‘êì
#·‘ê«] ‘·«sTT j·T<∏ë (es¡+Ô ‘˚) (dü') dü«ø£sà¡ düT q d”<‹ä .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ yêqπs+Á<ä! R z yêqs√‘·eÔ ÷! j·Tdü´ ‘·T R me«ì¬ø‘’ ,˚
<Ûèä ‹' R BÛs‘¡ «· eTT, <äèwæ'º R dü]jÓTÆ q#·÷|ü⁄, <Ûèä ‹' R eTT+<äTÄ˝À#·q, <ëø£å ´+ R
kÕeTs¡´ú eTT nHÓ&,ç @‘êì #·‘ê«] R á Hê\T>∑T, ‘·«sTT j·T<∏ë R ˙j·T+<äTe˝…,
(es¡+Ô ‘˚ R ñ+&ÉTH√), dü' R n‘·&TÉ , dü«ø£sà¡ düT R ‘·q ø£è‘·´eTT\+<äT, q d”<‹ä R
$|ò\ü T&ÉT>±&ÉT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` @ dæ+Væ≤ø£≈î£ dü÷ø£ÎyÓTqÆ <äèwæj
º T· TqT, >=|üŒ eT‹$X‚weü TT,
ÁøÏj·÷X¯Ss¡‘·«eTT, <ÛÓ’s¡´eTTqTï nqT Hê\T>∑T \ø£åDeTT\Tq÷ï ˙≈£î+&çq≥T¢>±
j·TTqïy√ n{Ϻ dæ+Væ≤ø£ j·TqT eTVü‰dü‘Ô· «eTTqT ˙y˚ Vü≤‘·e÷s¡Ã >∑*‹Z $. nì ˇø£
nq«j·TeTT (á Hê\TZ \ø£åDeTT\TqT >∑\yê&Óe«&ÉTqT ‘·q |üPìø£j·T+<äT
$|ò\ü T&ÉT>±&ÉT. (sêe÷j·TD•s√eTDÏ).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! ˙ j·T+<äTqï≥T¢>± <Ûs’Ó ´¡ >∑TDeTT, $wüjT· eTT\qT
dü]>± #·÷&É>*∑ –q <äèwæ,º ‘·–q Ä˝À#·Hê X¯ø,ÔÏ ìs¡«Vü≤D kÕeTs¡´ú eTT nqTq{Ϻ á
Hê\T>∑T ñ‘·eÔ T >∑TDeTT\TqT, me«ìj·T+ <äT+&ÉTH√ n‘·&TÉ ‘·q ø£seÔ¡ ´ø±s¡´eTT\+
<Óqï&ÉTqT yÓ|’ \üò ´eTT H=+<ä&TÉ .
XÀ¢ˆˆ dü ‘Ó'’ dü+|üPõ‘·' |üP»´' Á|ü‹|üqïÁ|üj÷Ó »HÓ'’ ˆ
»>±e÷ø±X¯ e÷$X¯´ |üqï>±X¯qe‘·ÿ|æ' ˆˆ 200
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘Ó'’ ` dü+|üPõ‘·' ` |üP»´' ` Á|ü‹|üqïÁ|üj÷Ó »HÓ'’ `
»>±eT ` Äø±X¯yTé ` Ä$X¯´ ` |üqï>±X¯qe‘Y ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á|ü‹|üqïÁ|üjÓ÷»HÓ’' ‘Ó’' dü+|üPõ‘·' |üP»´' dü' ø£|æ'
|üqï>±X¯qe‘Y Äø±X¯yTé Ä$X¯´ »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á|ü‹|üqïÁ|üj÷Ó »HÓ'’ R HÓsy¡ ]˚ q Á|üj÷Ó »qeTT ø£*qZ {Ï,º ‘Ó'’ R
Ä <˚e>∑DeTT\#˚‘,· dü+|üPõ‘·' |üP»´' dü' ø£|'æ R Á|üX+¯ dæ+|üã&çq{Ϻ |üPE´&Óq’
Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |üqï>±X¯qe‘Y R >∑s¡T‘·à+‘·Tìe˝…, Äø±X¯yéT Ä$X¯´ R
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 115
Äø±X¯eTTqT#˚], »>±eT R |üjT· qeTT kÕ–+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Á|ü‹|üqïÁ|üj÷Ó »q'.
á bÕsƒe¡ TT uÛ÷Ñ wüDeTTq+<äT yê´U≤´‘·#˚ >∑÷&É Á>∑V≤æ +|üã&çq~. ‘Ó\T>∑T
eTTÁ<äDeTT\˝À >∑÷&É ìfÒ¢j·TTqï~. n+<äT#˚ kÕ~Û+#·Tø=ìq Á|üjÓ÷»qeTT
>∑\yê&ÉT Vü≤qTeT j·Tì #Ó|ü ≥ j·TTø£eÔ TT>± qTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·eT ø√]ø£ HÓsy¡ ]˚ q{Ϻ Ä <˚e>∑DeTT\T |üPE´&Óq’ Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
>ös¡yêq+<äeTT\‘√ $TøÏÿ* Á|üX+¯ dæ+|ü>± Ä‘·&TÉ >∑sT¡ ‘·à+‘·Tìe˝… Äø£deü TTq
‘·q |üjT· qeTTqT kÕ–+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÁbÕ|üÔuÛÑ÷sTTwü̃bÕs¡düTÔ düs¡«‘·' |ü]˝Àø£j·THé ˆ
jÓ÷»HêHê+ X¯‘· kÕ´+‘˚ eqsêJ+ <ä<sä Ù¡ dü' ˆˆ 201
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ÁbÕ|üuÔ ÷ÑÛ sTTwüb˜ Õs¡' ` ‘·T ` düs«¡ ‘·' ` |ü]˝Àø£jT· Hé ` jÓ÷»HêHê+
` X¯‘d· ´ü ` n+‘˚ ` eqsêJ+ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÁbÕ|üuÔ ÷ÑÛ sTTwü̃bÕs¡' dü' düs«¡ ‘·' |ü]˝Àø£jT· Hé jÓ÷»HêHê+
X¯‘d· ´ü n+‘˚ eqsêJ+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁbÕ|üuÔ ÷ÑÛ sTTwü̃bÕs¡' R <ä>sZ∑ ≈¡ î£ #˚]j·TTqï rs¡Á|ü<X˚ e¯ TT ø£*qZ {Ï,º
dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, düs¡«‘·' |ü]˝Àø£j·THé R nìïyÓ’|ü⁄\≈£î #·÷#·T#·T,
jÓ÷»HêHê+ X¯‘d· ´ü n+‘˚ R q÷iTjÓ÷»qeTT\≈£î ∫es¡qT, eqsêJ+ <ä<sä Ù¡ R
eqdüeT÷Vü≤eTTqT p#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç+#·T $T+#·T>± Äe*jÓTT&ÉT≈¶ î£ #˚sT¡ ø=qï Vü≤qTeT <ä÷s¡eTT>∑qTqï
ÁbÕ+‘·eTTq+‘·jT· TqT |ü]øÏ+#·T#·T q÷iTjÓ÷»qeTT\ nq+‘·se¡ TT ∫es¡≈î£ H˚\ô|’
>±qe#·TÃ eqeTT\ es¡TdüqT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <ä<sä Ù¡ #· |ü‘H· ï˚ e $$<ÛÁä <äTeTuÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆ
B«|ü+ XÊU≤eTè>∑ÁX‚c˛˜ eT\jÓ÷|üeHêì #· ˆˆ 202
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <ä<sä Ù¡ ` #· ` |ü‘H· é ` @e ` $$<ÛÁä <äTeTuÛ÷Ñ wæ‘y· Té ` B«|ü+ `
XÊU≤eTè>∑ÁX‚w'˜ü ` eT\jÓ÷|üeHêì ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` XÊU≤eTè>∑ÁX‚wü˜' |ü‘·Hé @e $$<ÛäÁ<äTeTuÛÑ÷wæ‘·yéT B«|ü+
116 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eT\jÓ÷|üeHêì #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` XÊU≤eTè>∑ÁX‚w'ü̃ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü‘H· é @e R
m>∑Ts¡T#·T e#·TÃ#·TH˚, $$<ÛäÁ<äTeTuÛÑ÷wæ‘·+ R |ü\T$<ÛäeTT˝…’q eèø£åeTT\‘√
XÀ_Û+#·T#·Tqï{Ï,º B«|ü+ R \+ø±B«|üeTTqT, eT\jÓ÷|üeHêì #· R eT\j·T–]ô|’
qTqï ñ<ë´qeqeTT\qT >∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT\jÓ÷|üeHêì #· R düeTTÁ<äeTTq≈£î ñ‘·sÔ r¡ s¡eTTq+<äT e˝… <äøDåÏ
rs¡eTTq+<äT >∑÷&É eT\j·T eTqT ù|s¡T>∑\ |üs«¡ ‘·eTTqï<äì ‘Ó*j·TT#·Tqï~.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` eT\jÓ÷|üeHêì #· R \+ø£˝À ≈£L&É eT\j·T eTqT |üs«¡ ‘·
eTTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eèø£Xå ÊK\+<äT dü+#·]+#·T o\eTT>∑\ Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT düeTTÁ<äeTTô|’
m–]b˛e⁄#·TH˚ |ü\T$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\‘√ XÀ_Û+#·T#·Tqï \+ø±B«|üeTTqT, n+<äT
eT\j·T–]ô|’ qTqï ñ<ë´qeqeTT\qT >∑÷&É #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ>∑s+¡ kÕ>∑sêq÷bÕHé kÕ>∑sêq÷|üC≤Hé Á<äTe÷Hé ˆ
kÕ>∑sd¡ ´ü #· |ürïHê+ eTTU≤q´|æ $˝Àø£jT· Hé ˆˆ 203
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ>∑s+¡ ` kÕ>∑sêq÷bÕHé ` kÕ>∑sêq÷|üC≤Hé ` Á<äTe÷Hé `
kÕ>∑sd¡ ´ü ` #· ` |ürïHê+ ` eTTU≤ì ` n|æ ` $˝Àø£jT· Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ>∑s+¡ kÕ>∑sêq÷bÕHé kÕ>∑sêq÷|üC≤Hé Á<äTe÷Hé kÕ>∑sd¡ ´ü
|ürïHê+ eTTU≤ì #· n|æ $˝Àø£jT· Hé.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ>∑s¡+ R düeTTÁ<äeTTqT, kÕ>∑sêq÷bÕHé R kÕ>∑s¡rs¡
Á|ü<˚X¯eTT\qT, kÕ>∑sêq÷|üC≤Hé Á<äTe÷Hé R düeTTÁ<ä|ü⁄{§&ÉT¶q yÓTT\∫q
eèø£eå TT\qT, kÕ>∑sd¡ ´ü |ürïHê+ eTTU≤ì #· n|æ R düeTTÁ<äTì uÛ≤s¡´˝…q’ q<äT\
eTTKeTT\qT >∑÷&É, $˝Àø£jT· Hé R ‹\øÏ+#·T#·T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` kÕ>∑s¡dü´ |ürïHê+ eTTU≤ì R \+ø£qT+&ç e∫à düeTTÁ<äeTTq
ø£*j·TT#·Tqï qBdü+>∑eTkÕúqeTT\T.
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 117
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` kÕ>∑s¡dü´ |ürïHê+ eTTU≤ì R qB kÕ>∑s¡ dü+>∑eT
kÕúqeTT\ì uÛ≤eeTT Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
uÛÑ÷wüDeTT :` kÕ>∑sd¡ ´ü |ürïHê+ eTTU≤ì R q<äT\T Á‹≈£L≥|üs«¡ ‘·eTTqT+&ç
Á|üeVæ≤+#·T#·T düeTTÁ<äeTTq >∑*j·TT Á|ü<X˚ e¯ TT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n|ü&ÉT düeTTÁ<äeTTqT, düeTTÁ<ärs¡eTT\qT, Ä
rs¡eTTq+<äT yÓTT\∫q #Ó≥q¢ T, düeTTÁ<äeTTq+<äT ø£*j·TT#·Tqï q<äT\ düT+<äs¡
<äèX¯´eTT\qT #·÷#·T#·T.....
XÀ¢ˆˆ dü eTVü‰y˚T|òTü dü+ø±X¯+ düMTøå±´‘êàqe÷‘·àyêHé ˆ
ìs¡T+<Û+ä ‘· $Tyêø±X¯+ #·ø±s¡ eT‹e÷qà‹yéT ˆˆ 204
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eTVü‰y˚T|òTü dü+ø±X¯+ ` düMTø£å ´ ` Ä‘êàqyéT ` Ä‘·àyêHé `
ìs¡T+<Û+ä ‘·yTé ` Çe ` Äø±X¯+ ` #·ø±s¡ ` eT‹e÷Hé ` eT‹yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Äø±X¯+ ìs¡T+<Ûä+‘·yéT Çe (dæú‘·+) eTVü‰y˚T|òüTdü+ø±X¯yéT
Ä‘êàq+ düMTø£å ´ eT‹e÷Hé Ä‘·àyêHé dü' (Ç‘·+ú ) eT‹+ #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Äø±X¯+ ìs¡T+<Ûä+‘·yéT Çe (dæú‘·+) R Äø±X¯eTTqT n&ç¶
y˚jT· T#·Tqï≥T¢>±qTqï, eTVü‰y˚T|òTü dü+ø±X¯yTé R ô|<ä<› q’Ó y˚T|òTü eTTe˝…qTqï, Ä‘êàq+
R ‘·q X¯Øs¡eTTqT, düMTø£å ´ R #·÷∫, eT‹e÷Hé R >=|üŒ ãT~Δ$X‚weü TT >∑\yê&ÉTqT,
Ä‘·àyêHé R >=|üŒ Á|ü»>„ \∑ yê&ÉT q>∑T, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT (Ç‘·+ú R á
Ø‹>±), eT‹+ #·ø±s¡ R ìX¯ÃsTT+#·Tø=HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|<äy› T˚ |òTü eTTe˝…, Äø±X¯eTTqT ø£|Œæ y˚jT· T#·Tqï≥T¢qï ‘·q X¯Øs¡eTTqT
p#·Tø=ì, >=|üŒ Á|üC≤„ $X‚weü TTqT, ãT~Δ$X‚weü TTqT >∑\ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ç≥T¢
ìX¯ÃsTT+#·Tø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±j·Teè~Δ+ Á|üy>˚ +∑ #· eTeT <äèôw̺ «e sêø£kå Õ' ˆ
eTsTT øö‘·÷Vü≤\+ ≈£îs¡T´]‹ y˚TH˚ eTVü‰eT‹' ˆˆ 205
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±j·Teè~Δ+ ` Á|üy>˚ +∑ ` #· ` eTeT ` <äècÕº « ` @e ` sêø£kå Õ'
eTsTT ` øö‘·÷Vü≤\+ ` ≈£îs¡T´' ` Ç‹ ` y˚TH˚ ` eTVü‰eT‹' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTeT ø±j·Teè~Δ+ Á|üy>˚ +∑ #· <äècºÕ« @e sêø£kå Õ' eTsTT
øö‘·÷Vü≤\+ ≈£îs¡T´' Ç‹ eTVü‰eT‹' y˚TH˚.
118 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTeT R HêjÓTTø£ÿ, ø±j·Teè~Δ+ R n~Ûøy£ TÓ qÆ <˚V≤ü |ü]e÷DeTTqT,
Á|üy>˚ +∑ #· R >∑eTqy˚>e∑ TTqTï, <äècºÕ« @e R #·÷&É>±H˚, sêø£kå Õ' R sêø£då Tü \T,
eTsTT R Hê $wüjT· eTTq+<äT, øö‘·÷Vü≤\+ ≈£îs¡T´' R õC„≤dü>\∑ yês¡>T∑ <äTs¡T, Ç‹
R nì, eTVü‰eT‹' R >=|üŒ ãT~Δ$X‚weü TT>∑\ Vü≤qTeT, y˚TH˚ R ‘·\b˛ôdqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` øö‘·÷Vü≤\+ R ÄX¯Ãs¡´eTT‘√, #·÷&É>√]ø£.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ<Óq’ Hê X¯Øs¡eTTqT Hê >∑eTqy˚>e∑ TTqT p∫, \+ø£˝Àì
sêø£då Tü \T qqTï>∑÷]à ‘Ó\TdüTø=q e˝…qì, ≈£î‘·÷Vü≤\eTT >∑\yê¬sj
’ T· T+<äTs¡T>∑<ë!
nì ‘·q ãT~Δ$X‚weü TT#˚ Vü≤qTeT eTT+<äT>∑H˚ Á>∑V≤æ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· X¯ÙØs¡+ dü+øÏå|ü´ ‘·qàV”≤<Ûäs¡düìïuÛÑyéT ˆ
|ü⁄q' Á|üøè£ ‹ e÷ù|<˚ M‘·y÷Ó Vü≤ Çyê‘·àyêHé ˆˆ 206
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` X¯Øs¡+ ` dü+øÏ|å ´ü ` ‘·‘Y ` eTV”≤<Ûsä d¡ ìü ïuÛyÑ Té ` |ü⁄q' `
Á|üøè£ ‹yéT ` Äù|<˚ ` M‘·y÷Ó Vü≤' ` Çe ` Ä‘·àyêHé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·‘'· eTV”≤<Ûsä d¡ ìü ïuÛ+Ñ ‘·‘Y X¯Øs¡+ dü+øÏ|å ´ü M‘·y÷Ó Vü≤' Ä‘·àyêHé
Çe |ü⁄q' Á|üøè£ ‹yéT Äù|<˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, eTV”≤<Ûsä d¡ ìü ïuÛ+Ñ R |üs«¡ ‘·eTT‘√ düe÷qeTT>±
qTqï{Ï,º ‘·‘Y X¯Øs¡+ R Ä eTVü‰ø±j·TeTTqT, dü+øÏ|å ´ü R dü+ø√∫+|üCdÒ ,æ M‘·y÷Ó Vü≤'
R e÷j·TqT ‘=\–+#·T ø=qï{Ï,º Ä‘·àyêHé Çe R Ä‘·àE„&q’Ó |ü⁄s¡Twüßì e˝…,
|ü⁄q' R ‹]–, Á|üøè£ ‹yéT Äù|<˚ R dü«dü«s¡÷|üeTTqT bı+<ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` M‘·yÓ÷Vü≤' R ‘=\–b˛sTTq{Ϻ yêdüHê»q´ ø±e÷~yÓ÷Vü≤eTT\T
>∑\yê&ÉT. Ä‘·àyêHé R JeqTàø£j Ô ÷Ó –, Á|üøè£ ‹+ R uÛ>Ñ e∑ <ä_qÛ ïyÓTqÆ , \ø£D
å eTT>∑\
dü«uÛ≤eeTTqT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Á|üøè£ ‹+ R ì‘ê´q+<ä dü«s¡÷|üeTTqT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` M‘·y÷Ó Vü≤' R ìeè‘·yÔ TÓ qÆ n$<ä´>∑\yê&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yÓ+≥H˚ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ô|<ä› |üs«¡ ‘·eTT‘√ düe÷qeTT>±qTqï ‘·q
X¯Øs¡eTTqT, dü+ø√∫+|üCÒdæ Ä‘·àE„&Ó’q |ü⁄s¡Twüß&ÉT e÷j·TqT ‘=\–+#·Tø=ì
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 119
dü«dü«s¡÷|üeTT H=+~q≥T¢ ‹]– n‘·ì ì»s¡÷|üeTTqT <ë˝…ÃqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·Á<ä÷|üeT‹dü+øÏ|å ´ü Vü≤qTe÷Hé Á|üøè£ ‘Í dæ‘ú '· ˆ
ÁrHé Áø£e÷ìe $Áø£eT´ ã*Ms¡´Vü≤s√ Vü≤]' ˆˆ 207
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` s¡÷|üyTé ` n‹dü+øÏ|å ´ü ` Vü≤qTe÷Hé ` Á|üøè£ ‘Í ` dæ‘ú '· `
ÁrHé ` Áø£e÷Hé ` Çe ` $Áø£eT´ ` ã*Ms¡´Vü≤s¡' ` Vü≤]' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ã*Ms¡´Vü≤s¡' Vü≤]' ÁrHé Áø£e÷Hé $Áø£eT´ Çe Vü≤qTe÷Hé
‘·‘Y s¡÷|üyTé n‹dü+øÏ|å ´ü Á|üøè£ ‘Í dæ‘ú '· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ã*Ms¡´Vü≤s¡' R ã*#·Áø£e]Ô jÓTTø£ÿ Á|ü‘ê|üeTTqT Vü≤]+∫q{Ï,º
Vü≤]' R $wüßeí T÷]Ô, ÁrHé Áø£e÷Hé R eT÷&ÉT n&ÉT>∑T\qT (#ê∫), $Áø£eT´ Çe R
|æeTà≥ eTT˝À¢øe£ TT\qT yê´|æ+∫q≥T¢, Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT, ‘·‘Y s¡÷|ü+ R
|üs«¡ ‘·‘T· \´yÓTqÆ Ä s¡÷|üeTTqT, n‹dü+øÏ|å ´ü R $TøÏÿ*>± dü+ø√∫+|üCdÒ ,æ Á|üøè£ ‘Í
dæ‘ú '· R ì»s¡÷|üeTTq qT+&ÓqT.
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` ª‘·‘'· X¯Øs¡+ dü+øÏ|å ´ü μ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPs¡«eTT ã*#·Áø£e]Ô jÓTTø£ÿ Á|ü‘ê|üeTTqT Vü≤]+|ü qT<äT´≈£î&Ô q’Ó
$wüßíeT÷]Ô eTT˝À¢ø£eTT\qT >∑÷&É eT÷&É&ÉT>∑T\‘√ yê´|æ+#·T≥≈£î |üPìq
$X¯«s¡÷|üeTTqT |æeTà≥ ñ|üd+ü Vü≤]+∫q≥T¢>± Vü≤qTeT+‘·T&ÉT kÕ>∑s\¡ +|òTü Hês¡eú TT
<Û]ä +∫ j·TTqï{Ï,º Ä |üs«¡ ‘·d<ü èä X¯Xد s¡eTTqT dü+ø√∫+|üCdÒ æ ‘·q ì»s¡÷|üeTTqT
<ë˝…ÃqT.
XÀ¢ˆˆ dü #ês¡THêHê$<Ûsä ÷¡ |ü<ëÛ Ø |üs+¡ düe÷kÕ<ä´ düeTTÁ<ärs¡yTé ˆ
|üs¬ s’ X¡ ø¯ ´£ + Á|ü‹|üqïs¡÷|ü dü‡MTøÏ‘å ê‘êà düeTy˚ø‘åÏ ês¡'ú ˆˆ 208
XÀ¢ˆˆ ‘·‘d· ‡ü \+ãdü´ –πsdü‡eTè<Δ̊ $∫Á‘·≈L£ fÒ ì|übÕ‘· ≈£LfÒ ˆ
düøπ ‘·ø√<ë›\ø£Hê]πøfi¯eTVü‰ÁuÛ≈Ñ L£ ≥Á|ü‹yÓ÷ eTVü‰‘êà ˆˆ 209
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` dü' ` #ês¡THêHê$<Ûsä ÷¡ |ü<ëÛ Ø ` |üs+¡ ` düe÷kÕ<ä´ ` düeTTÁ<ärs¡yTé
` |üs¬ '’ ` nX¯ø´£ + ` Á|ü‹|üqïs¡÷|ü' ` düMTøÏ‘å ê‘êà ` düeTy˚øåÏ ‘ês¡'ú ˆˆ
‘·‘'· ` dü' ` \+ãdü´ ` –πs' ` düeTè<Δ̊ ` $∫Á‘·≈L£ fÒ ` ì|übÕ‘· `
≈£LfÒ ` düøπ ‘·ø√<ë›\ø£Hê]πøfi‚ ` eTVü‰ÁuÛ≈Ñ L£ ≥Á|ü‹eT' ` eTVü‰‘êà ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` #ês¡THêHê$<Ûsä ÷¡ |ü<ëÛ Ø dü' düMTøÏ‘å ê‘êà düeTy˚ø‘åÏ ês¡'ú (düH)é
Á|ü‹|üqïs¡÷|ü' |ü¬s’' (ÁbÕ|ü⁄Ô+) nX¯ø£´+ |üs¡+ düeTTÁ<ärs¡+ düe÷kÕ<ä´
120 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eTVü‰ÁuÛ≈Ñ L£ ≥Á|ü‹eT' eTVü‰‘êà dü' ‘·‘'· düøπ ‘·ø√<ë›\ø£Hê]πøfi‚ $∫Á‘·≈L£ fÒ düeTè<Δ̊
\+ãdü´ –πs' ≈£LfÒ ì|übÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #ês¡THêHê$<Ûäs¡÷|ü<ÛëØ R düT+<äs¡yÓTÆq{Ϻ ãVüQes¡íeTT>∑\
$$<Ûsä ÷¡ |üeTT\T <Û]ä +#·Tq{Ï,º dü' R Ä Vü≤qTeT, düMTøÏ‘å ê‘êà R >=|üŒ<Ój ’ T· Tqï
‘·q Á|üdüTÔ‘·s¡÷|üeTTqT #·÷#·Tø=qïyê&Ó’, düeTy˚øÏå‘ês¡ú' (düHé) R nq+‘·s¡eTT
‘êqT #˚j·Te\dæq ø±s¡´eTTqT ìX¯ÃsTT+#·Tø=qïyê&É>∑T#·T, Á|ü‹|üqïs¡÷|ü' R
‘·‘êÿ˝À∫‘·yTÓ qÆ s¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫qyê&Ó,’ |üs¬ '’ (ÁbÕ|ü⁄+Ô ) nX¯ø´£ + R Ç‘·sT¡ \≈£î
#˚s¡ X¯ø´£ eTT>±q{Ï,º |üs+¡ düeTTÁ<ärs¡+ R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ Äe* jÓTT&ÉTq¶ T,
düe÷kÕ<ä´ R #˚], eTVü‰ÁuÛÑ≈£L≥Á|ü‹eT' R eTVü‰y˚T|òüTdüeT÷Vü≤eTTe˝…
XÀ_Û+#·T#·Tqïyê&Ó,’ dü' eTVü‰‘êà R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·‘'· R n|ü&ÉT, düøπ ‘·
ø√<ë›\ø£Hê]πøfi‚ R yÓTT>∑*, $]–, ø=ã“]#Ó≥¢‘√ ì+&ç j·TTqï{Ϻ~j·TTqT,
$∫Á‘·≈L£ fÒ R $∫Á‘·yTÓ qÆ X¯è+>∑eTT\T >∑\~j·TTqT, düeTè<Δ̊ R |ò\ü |ü⁄cÕŒ<äT\T
düeTè~Δ>∑ >∑\~j·TTqT n>∑T, \+ãdü´ –πs' ≈£LfÒ R \+ã–]•Ks¡eTTq+<äT, ì|übÕ‘·
R ~¬>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` #ês¡THêHê$<Ûsä ÷¡ |ü<ëÛ Ø R HêHêes¡eí TT\T >∑\ Äø£è‘·T\‘√ qT+&ÉT
s¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫qyê&ÉT— á $wüjT· eTT Vü≤qTeT<äTbÕdü≈î£ \ <Ûë´q>∑eT´yÓTqÆ ~.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` düMTøÏ‘å ê‘êà R ‘Ó*dæø=qï nH˚«wüD Á|üjT· ‘·ïeTT >∑\yê&ÉT.
sêe÷qTJj·TeTT :` #ês¡THêHê$<Ûäs¡÷|ü<ÛëØ R ‘·‘·Ô‘Yø±sê´qT>∑TDeTT>±
s¡eTD°jT· eTT˝…q’ dü÷\ú , dü÷øå±à~ s¡÷|üeTT\T <Û]ä +#·Tyê&ÉT, |üs¬ '’ R dæ+Væ≤ø£
eTTqï>∑Tyê]#˚‘.·
>√$+<äsêJj·TeTT :` \+ã–] R nÁ>∑eTT ø£qT|æ+#·q+‘·{Ï bı&Éyq’Ó ~, $∫Á‘·≈L£ fÒ
R $∫Á‘·eTT\≈£î ì\j·TyÓTqÆ {Ï~º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düT+<äse¡ TT\TqT, $$<Ûeä s¡eí TT\T >∑\$j·TTqT, |ü\T$<Ûeä TT\>∑T
Äø±s¡eTT\T >∑\$j·TTqT n>∑T ãVüQs¡÷|üeTT\qT <Ûä]+|ü>∑\yê&Ó’q Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT eTVü‰|üs«¡ ‘·eTTe˝…qTqï Á|üdTü ‘Ô êø±s¡eTTqT #·÷#·Tø=ì Çø£eTT+<äT
‘êqT #˚j·Te\dæq ø±s¡´eTTqT ‘·\#·Tø=ì ‘·‘êÿs¡´ìs¡«Vü≤D≈£î, ‘·–j·TTqï
s¡÷|üeTTqT <Û]ä +|ü ã÷ìqyê&Ó’ Ç‘·sT¡ ˝…e«s¡TqT #˚sC¡ ≤\ì eT¨<ä~Û Äe*
rs¡eTTqT CÒ], yÓTT>∑*, $]–, ø=ã“]#Ó≥¢‘√ ì+&çj·TTqï<Ó’, $∫Á‘·eTT˝…’q
(1) ` Á|ü<∏äeTdüs¡Z 121
X¯è+>∑eTT\‘√ XÀ_Û\T¢#·T, |òü\|ü⁄cÕŒ<äT\ düeTè~Δ >∑*Zj·TTqï \+ã–]jÓTTø£ÿ
•Ks¡eTTq+<äT eTVü‰y˚T|òTü düìïuÛTÑ &Ó’ ~¬>qT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘d· Tü Ô dü+ÁbÕ|ü´ düeTTÁ<ärs¡+
düMTø£å ´ \+ø±+ –]es¡´eT÷]Δ ï ˆ
ø£|dæ Tü Ô ‘·dàæ ìï|übÕ‘· |üs«¡ ‘˚
$<Û÷ä j·T s¡÷|ü+ e´<∏j ä T· qà è>∑~«C≤Hé ˆˆ 210
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ‘·T ` dü+ÁbÕ|ü´ ` düeTTÁ<ärs¡+ ` düMTø£å ´ ` \+ø±+ `
–]es¡´eT÷]Δ ï ` ø£|'æ ` ‘·T ` ‘·dàæ Hé ` ì|übÕ‘· ` |üs«¡ ‘˚ ` $<Û÷ä j·T ` s¡÷|ü+
` e´<∏j ä T· Hé ` eTè>∑~«C≤Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düeTTÁ<ärs¡+ dü+ÁbÕ|ü´, ø£|'æ ‘·‘'· –]es¡´eT÷]Δ ï (dæ‘ú ê+)
\+ø±+ düMTø£å ´, (|üPs¡«+) s¡÷|ü+ $<Û÷ä j·T, eTè>∑~«C≤Hé e´<∏j ä T· Hé.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düeTTÁ<ärs¡+ dü+ÁbÕ|ü´ R eT¨<ä~rÛ s¡eTT #˚], ø£|'æ R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·‘'· R |æeTà≥, –]es¡´eT÷]Δ ï (dæ‘ú ê+) R |üs«¡ ‘· •Ks¡eTTô|’
qTqï, \+ø±+ düMTø£å ´ R \+ø£qT >±+∫, (|üPs¡«+) s¡÷|ü+ $<Û÷ä j·T R yÓqTø£{Ï
s¡÷|üeTTqT $&ç∫ô|{Ϻ, eTè>∑~«C≤Hé e´<∏äj·THé R »+‘·Te⁄\qT, |ü≈£åî\qT,
uÛj
Ñ T· ô|≥Tº#T· qïyê&Ó,’ ‘·dàæ Hé |üs«¡ ‘˚ R Ä \+ã|üs«¡ ‘·eTTô|,’ ì|übÕ‘· R ~¬>qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<ärs¡eTTjÓTTø£ÿ Äe* jÓTT&ÉTq¶ T #˚]q |æeTà≥ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
ñqï‘·yTÓ qÆ |üs«¡ ‘·eTTô|’ $sêõ\T¢#T· qï \+ø±q>∑se¡ TTp∫, ‘·q yÓqTø£{Ï ;Ûøs£ ¡
s¡÷|üeTTqT ñ|üdü+Vü≤]+#·Tø=ì n#·{Ï eTè>∑|ü≈£åî\≈£î ;Û‹>=\TŒ#·Tqïyê&Ó’,
\+ã|üs«¡ ‘·eTTô|’ ~¬>qT.
XÀ¢ˆˆ dü kÕ>∑s+¡ <ëqe|üqï>±j·TT‘·+
ã˝Òq $Áø£eT´ eT¨]àe÷*qyéT ˆ
ì|ü‘´· rπs #· eT¨<ä<˚Û dü<Ô ë
<ä<sä Ù¡ \+ø± eTeTsêer$Te ˆˆ 211
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª kÕ>∑s¡\+|òüTq+μμ HêeT
Á|ü<∏äeTdü‡s¡Z'.
122 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` kÕ>∑s+¡ ` <ëqe|üqï>±j·TT‘·+ ` ã˝Òq ` $Áø£eT´ `
eT¨]àe÷*qyéT ` ì|ü‘·´ ` rπs ` #· ` eT¨<ä<'Û̊ ` ‘·<ë ` <ä<sä Ù¡ `
\+ø±yéT ` neTsêeryéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' <ëqe|üqï>±j·TT‘·+ eT¨]àe÷*q+ kÕ>∑s+¡ ã˝Òq
$Áø£eT´, ‘·<ë eT¨<ä<'˚Û rπs ì|ü‘´· neTsêeryéT Çe ($sê»e÷Hê+) \+ø±+
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <ëqe|üqï>±j·TT‘·+ R sêø£då Tü \
‘√&ÉqT, düs¡ŒeTT\‘√&ÉqT, ì+&ç j·TTqï~j·TTqT, eT¨]àe÷*q+ R ô|<ä›
ø¬ s¡≥eTT\‘√ >∑÷&çq~j·TTqT n>∑T, kÕ>∑s+¡ R düeTTÁ<äeTTqT, ã˝Òq $Áø£eT´ R
‘·q X¯ø#ÔÏ ˚ (n‹Áø£$T+∫) \+|òTæ +∫, ‘·<ë R n|ü&ÉT, eT¨<ä<'˚Û rπs R eT¨<ä~Û
rs¡eTTq, ì|ü‘´· R ne‘·]+∫, neTsêeryéT Çe ($sê»e÷Hê+) R neTsêer
q>∑s¡eTTe˝… XÀ_Û\T¢#·Tqï, \+ø±+ R \+ø±|ü≥ºDeTTqT, <ä<äs¡Ù R #·÷#ÓqT
(<ä]Ù+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘· Vü≤qTeT+‘·T&ÉT sêø£ådüT\‘√qT, ô|<ä› ¬øs¡≥eTT\‘√qT
uÛj
Ñ T· +ø£sy¡ TÓ Æ j·TTqï eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT n<äT“¤‘y· TÓ qÆ ‘·q |üsêÁø£eT$X‚weü TT#˚
\+|òTæ +∫, eT¨<ä~rÛ s¡eTTô|’ ~–, <˚y+˚ Á<äTì sê»<Ûëì j·T>∑T neTsêe‹e˝…
$sêõ\T¢#T· qï \+ø±q>∑se¡ TTqT <ä]Ù+#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªkÕ>∑s\¡ +|òTü qeTTμμ nqT
yÓTT<ä{Ïdüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
~«rj·Tdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü kÕ>∑s¡ eTHê<Ûèä wü´ eT‹Áø£eT´ eTVü‰ã\' ˆ
Á‹≈£L≥•Kπs \+ø±+ dæ‘ú ê+ dü«k˛ú <ä<sä Ù¡ Vü≤ ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` kÕ>∑sy¡ Té ` nHê<Ûèä wü´yéT ` n‹Áø£eT´ ` eTVü‰ã\' `
Á‹≈£L≥•Kπs ` \+ø±+ ` dæ‘ú ê+ ` dü«dü'ú ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ã\' nHê<Ûèä wü´+ kÕ>∑sy¡ Té n‹Áø£eT´, dü«dü'ú (düH)é
Á‹≈£L≥•Kπs dæ‘ú ê+ \+ø±+ <ä<sä Ù¡ Vü≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ã\' dü' R n$T‘·ã\XÊ*jÓTÆ q j·÷ Vü≤qTeT, nHê<Ûèä wü´+
kÕ>∑s¡yéT n‹Áø£eT´ R nkÕ<Ûä´yÓTÆq eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT \+|òæT+∫, dü«düú' R
dü«dü∫ú ‘·T&Ô ,’Ó Á‹≈£L≥•Kπs dæ‘ú ê+ R Á‹≈£L≥|üs«¡ ‘·•Ks¡eTTq+ <äTqï{Ï,º \+ø±+
R \+ø±q>∑se¡ TTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á‹≈£L≥dü´ ‘·fÒ nì bÕsƒê+‘·s¡eTT. \+ã–]πø Á‹≈£L≥eTì
Hêe÷+‘·se¡ TT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` Á‹≈£L≥ |üs«¡ ‘·eTT, –]es¡´ |üs«¡ ‘·eTT nqTq$ s¬ +&ÉTqT
|üsê´j·T|ü<eä TT˝Ò.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰ã\XÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düMT|æ+#·T≥πø uÛj
Ñ T· +ø£sy¡ TÓ Æ
j·TT+&ÉTq{Ϻ Ä eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT n‹Áø£$T+∫ Äe*jÓTT&ÉT¶q >∑\ Á‹≈£L≥
|üs«¡ ‘·•Ks¡eTTô|’ qTqï \+ø±q>∑se¡ TTqT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘'· bÕ<ä|eü TTπøqÔ |ü⁄wüŒeπs¸D Ms¡´yêHé ˆ
n_Ûeèwüdº úæ ‡‘· düÁÔ ‘· ãuÛÖ |ü⁄wüŒeTjÓ÷ j·T<∏ë ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` bÕ<ä|eü TTπøqÔ ` |ü⁄wüŒeπs¸D ` Ms¡´yêHé ` n_Ûeèwü'º `
124 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
dæ‘ú '· ` ‘·Á‘· ` ãuÛÖ ` |ü⁄wüŒeTj·T' ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· bÕ<ä|eü TTπøqÔ |ü⁄wüŒeπs¸D n_Ûeèwü'º ‘·Á‘· dæ‘ú '· Ms¡´yêHé
dü' |ü⁄wüŒeTjÓ÷ j·T<∏ë ãuÛÖ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n+‘·≥, bÕ<ä|eü TTπøqÔ R (n#·{)Ï eèø£eå TT\qT+&ç
sê*q{Ï,º |ü⁄wüŒeπs¸D R |üP\yêq#˚, n_Ûeèwü'º R ì+&ÉT>∑ e]¸+|üã&çq{Ïyº ê&Ó,’
‘·Á‘· dæ‘ú '· R n#·≥ ì\∫q{Ï,º Ms¡´yêHé dü' R Ms¡T&Óq’ Ä j·÷+»H˚jT· T&ÉT,
|ü⁄wüŒeTjÓ÷ j·T<∏ë R |ü⁄e⁄«\‘√ ì]à+|üã&çq yêìe˝…, ãuÛÖ R Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Á‹≈£L≥|üs«¡ ‘·eTTq+<ä* #Ó≥q¢ T+&ç Ä+»H˚jT· Tìô|’ es¡¸eTTe˝…
|ü⁄e⁄«\T ≈£î]ôdqT. n|ü&ÉT n‘·&TÉ |ü⁄e⁄«\‘√ ì]à+|üã&çq $+‘· yêqs¡eTTe˝…
#·÷&ÉeTT#·Ã≥>∑ qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ jÓ÷»HêHê+ X¯‘+· le÷+d”sÔ êÔ «-|ü⁄´‘·eÔ T$Áø£eT' ˆ
nìX¯Ù«düHé ø£|dæ ÁÔü ‘· q >±¢ì eT~Û>#∑ ÷ ‹¤ ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` jÓ÷»HêHê+ ` X¯‘+· ` le÷Hé ` rsêÔ « ` n|æ ` ñ‘·eÔ T$Áø£eT'
` nìX¯Ù «düHé ` ø£|'æ ` ‘·Á‘· ` q ` >±¢ìyéT ` n~Û>#∑ ÷ ‹¤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` le÷Hé ñ‘·eÔ T$Áø£eT' ø£|'æ , jÓ÷»HêHê+ X¯‘+· rsêÔ « n|æ,
‘·Á‘· nìX¯Ù«düH,é >±¢ì+ q n~Û>#∑ ÷ ‹¤ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` le÷Hé R X¯óuÛ\Ñ ø£Då eTT\‘√ ì+&çqyê&ÉTqT, ñ‘·eÔ T$Áø£eT' R
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ |üsêÁø£eTeTT>∑\yê&ÉTq>∑T, ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, jÓ÷»HêHê+
X¯‘·+ R q÷iTjÓ÷»qeTT\T, rsêÔ « n|æ R <ë{Ï>∑÷&É, ‘·Á‘· R Ä
rs¡Á|ü<˚X¯eTTq+<äT, nìX¯Ù «düHé R }|æ] rdüTø=qT≥jÓÆTqqT ˝Òø£, >±¢ì+ q
n~Û>#∑ ÷ ‹¤ R ÁX¯eTqT bı+<äH˝˚ <Ò Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` nìX¯Ù«düHé R ÁX¯eT#˚ >∑\T>∑Tq{Ϻ }s¡TŒ˝Òìyê&Ó.’
eTùV≤X¯«s¡rs¡úT\T :` nìX¯Ù«düHé R ÁX¯eTdü+»ì‘·yÓTÆq, Bs¡ÈeT>∑T }s¡TŒqT
$&ÉTe≈£î+&É, ‘·Á‘· R \+|òTü qì$T‘·eÔ TT>±.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Àø√‘·Ôs¡|üsêÁø£eTdü+|üqTï&Ó’q, Ä eTVü‰eTVæ≤e÷&ÛÉT´&É>∑T
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT q÷iTjÓ÷»qeTT\ düeTTÁ<äeTT <ë{ÏqqT, ì≥÷ºsT¡ ŒHÓq’ $&ÉTeø£
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 125
m{Ϻ ÁX¯eTqT u§+<äø£ düTKeTT>± ì\∫j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯‘êq´Vü≤+ jÓ÷»HêHê+ Áø£yT˚ j·T+ düTãVüAq´|æ ˆ
øÏ+ |ü⁄q kÕ‡>∑sk¡ Õ´+‘·+ dü+U≤´‘·+ X¯‘j
· ÷Ó »qyéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯‘êì ` nVü≤+ ` jÓ÷»HêHê+ ` Áø£yT˚ j·T+ ` düTãVüAì `
n|æ ` øÏ+ ` |ü⁄q' ` kÕ>∑sd¡ ´ü ` n+‘·+ ` dü+U≤´‘·+ ` X¯‘j · ÷Ó »qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nVü≤+, jÓ÷»HêHê+ düTãVüAì X¯‘êì n|æ, Áø£yT˚ j·TyéT
kÕ>∑sd¡ ´ü dü+U≤´‘·+ X¯‘j · ÷Ó »qyéT n+‘·+ |ü⁄q' øÏ+ (eø£eÔ ´yéT).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nVü≤+ R H˚qT, düTãVüAì R nH˚ø£eTT˝…’q, jÓ÷»HêHê+
X¯‘êì n|æ R e+<ä\ jÓ÷»qeTT\T >∑÷&É, Áø£yT˚ j·T+ R <ë{Ïb˛>∑\qT. kÕ>∑sd¡ ´ü
R á düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ, dü+U≤´‘·+ R ˝…øÿ£ ô|≥º<–ä q, X¯‘j · ÷Ó »qyéT n+‘·+
|ü⁄q' øÏ+ (eø£eÔ ´yéT) R q÷iTjÓ÷»qeTT\ Äe* jÓTT&ÉTq¶ T >∑÷]Ã, y˚sT¡ >±
#Ó|Œü e\dæq <˚eTTqï~ ?
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` á XÀ¢øe£ TT Vü≤qTeT e#·qeTT\˝À #Ó|Œü ã&çq≥T¢ s¡∫+|üã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ªªH˚qT, nH˚ø£ X¯‘d· +ü K´\ jÓ÷»qeTT\ <ä÷s¡eTTHÓq’ qT, <ë{Ï
b˛e>∑\yê&ÉqT. á q÷iT jÓ÷»qeTT\ |ü]$T‹>∑\ düeTTÁ<äeTTqT <ë≥T≥ y˚sT¡ >±
#Ó|ü ø=qe\dæq $wüjT· eT>∑THêμμ nì Vü≤qTeT ‘·q eTq+ãTq ‘·\#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·T Ms¡´e‘ê+ ÁX‚w'ü̃ |üe¢ ‘êeT|æ #√‘·eÔ T' ˆ
»>±eT y˚>y∑ ê+\¢+ø±+ \+|òTü sTT‘ê« eT¨<ä~yÛ Té ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·T ` Ms¡´e‘ê+ ` ÁX‚w'ü̃ ` |üe¢ ‘êyéT ` n|æ ` #· `
ñ‘·eÔ T' ` »>±eT ` y˚>y∑ êHé ` \+ø±+ ` \+|òTü sTT‘ê« ` eT¨<ä~yÛ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡´e‘ê+ ÁX‚w'ü̃ , |üe¢ ‘êyéT n|æ #· ñ‘·eÔ T', y˚>y∑ êHé dü', ‘·T,
eT¨<ä~+Û \+|òTü sTT‘ê«, \+ø±+ »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡´e‘ê+ ÁX‚w'ü̃ R eTVü‰Ms¡T\˝À ÁX‚wßü̃ &ÉTqT, |üe¢ ‘ê+ n|æ #·
R Äø£deü TTq m>∑Ts¡T yêqs¡T\˝À >∑÷&É, ñ‘·eÔ T' R düs«¡ ÁX‚wßü̃ &ÉTqT, y˚>y∑ êHé R
n$T‘·y˚>∑eTT>∑\, dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, eT¨<ä~Û+ \+|òüTsTT‘ê« R
eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT <ë{Ï, \+ø±+ »>±eT R \+ø£qT #˚s¬ qT.
126 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` \+ø±+ »>±eT R |üs«¡ ‘·•Ks¡eTT qT+&ç ~–q |æeTà≥ j·Tì Á>∑V≤æ +|ü
e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã\e+‘·T\˝À nÁ>∑>D∑ T´&ÉT, yêqs¡T\˝À ÁX‚wߘü &É>T∑ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
eTVü‰y˚>e∑ TT‘√, Ä Ø‹>∑ düeTTÁ<äeTTqT <ë{Ï \+ø£≈î£ #˚sT¡ ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ XÊ<ä«˝≤ì #· ˙˝≤ì >∑+<Ûeä +‹ eHêì #· ˆ
>∑+&Ée+‹ #· eT<Û´˚ q »>±eT q>∑e+‹ #· ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XÊ<ä«˝≤ì ` #· ` ˙˝≤ì ` >∑+<Ûeä +‹ ` eHêì ` #· `
>∑+&Ée+‹ ` #· ` eT<Û´˚ q ` »>±eT ` q>∑e+‹ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (dü') ˙˝≤ì XÊ<ä«˝≤ì #·, >∑+<Ûeä +‹, >∑+&Ée+‹ #· q>∑e+‹
#· eHêì, eT<Û´˚ q »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT) ˙˝≤ì XÊ<ä«˝≤ì #· R q\¢Hj’Ó T· Tqï
|ü∫Ãø£ãj·Tfi¯flqT, >∑+<Ûäe+‹ R düTyêdüq>∑\$j·TTqT, >∑+&Ée+‹ R ô|<ä›ô|<ä›
•\\‘√ ì+&çq$j·TTqT, q>∑e+‹ #· R ∫qï |üs«¡ ‘·eTT\‘√ >∑÷&çq$j·TTq>∑T,
eHêì R ns¡D´eTT\qT (<ë≥T#·T), eT<Û´˚ q »>±eT R yê{Ïq&ÉTeT>± b˛e⁄#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT<Û´˚ q »>±eT R eT<Û´ä e÷s¡eZ TTq eqeTT\T eTTqï>∑Tq$ #·÷#·T#·T
b˛jÓTqì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ª>∑+&Ée+‹μ ` ªeT<ÛTä eT+‹μ nì u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT.
eT<ÛTä eT+‹ nq>± ‘˚H\Ó ‘√ ì+&çjT· Tqï.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n≥qT+&ç q\¢ì |ü∫Ãø£ãj·Tfi¯flqT, düTyêdüq\T
yÓ<»ä \T¢ #Ó≥‘¢ √&ÉqT ≈£L&çjT· T+&ç, ∫qï |üs«¡ ‘·eTT\T, ô|<ä› sê‹ã+&É\T ø£*–
j·TTqï{Ϻ Ä düT+<äsy¡ TÓ qÆ eqeTT\qT #·÷#·T#·T, yê{Ïq&ÉTeT qT+&ç b˛e⁄#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ XË˝’ ≤+X¯Ã ‘·sT¡ dü+#ÛH· êïHé eqsêJX¯Ã |ü⁄w挑ê' ˆ
n_Û#Á· ø±eT ‘˚»d”« Vü≤qTe÷Hé |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XË˝’ ≤Hé ` #· ` ‘·sT¡ dü+#ÛH· êïHé ` eqsêJ' ` #· ` |ü⁄w挑ê'
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 127
`n_Û#Á· ø±eT ` ‘˚»d”« ` Vü≤qTe÷Hé ` |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘˚»d”« |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ Vü≤qTe÷Hé, ‘·sT¡ dü+#ÛH· êïHé XË˝’ ≤Hé #· |ü⁄w挑ê'
eqsêJ' #· n_Û#Á· ø±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘˚»d”« R eTVü‰‘˚»XÊÙ*j·TTqT, |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉTqT
n>∑T, Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·sT¡ dü+#ÛH· êïHé R #Ó≥#¢ ˚ >∑|Œü ã&çq, XË˝’ ≤Hé
#· R |üs¡«‘·eTT\qT, |ü⁄w挑ê' R |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï, eqsêJ' #· R eq
düeT÷Vü≤eTT\qT, n_Û#Á· ø±eT R <ë{Ïb˛e⁄#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` XË˝’ ≤Hé ` \+ã|üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ bÕ<ä|sü «¡ ‘·eTT\qT.
sêe÷qTJj·TeTT :` á XÀ¢øe£ TTq+<äT XË\’ X¯ãe› TT X¯è+>∑yê#·øe£ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #Ó≥‘¢ √ ì+&çq ø=+&É\qT, |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï eqÁX‚DT\qT ‹\øÏ+#·T#·T
eTVü‰‘˚»dæ«jÓTÆ q Vü≤qTeT eTT+<äTq≈£î kÕ– b˛e⁄#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·dàæ qï#·˝Ò ‹wü̃q«HêqT´|üeHêì #· ˆ
dü q>±Áπ> #· ‘ê+ \+ø±+ <ä<sä Ù¡ |üeHê‘·à»' ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·dàæ Hé ` n#·˝Ò ` ‹wüH˜ é ` eHêì ` ñ|üeHêì ` #· ` dü'
` q>±Áπ> ` #· ` ‘ê+ ` \+ø±+ ` <ä<sä Ù¡ ` |üeHê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ‘·dàæ Hé n#·˝Ò ‹wü̃Hé eHêì ñ|üeHêì #· (<ä<sä Ù¡ ). dü'
|üeHê‘·à»' q>±Áπ> ‘ê+ \+ø±+ #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä yêj·TT|ü⁄Á‘·T&ÉT, ‘·dàæ Hé n#·˝Ò R Ä |üs«¡ ‘·eTTq+<äT,
‹wüH˜ é R ì\∫qyê&Ó,’ eHêì R ns¡D´eTT\qT, ñ|üeHêì #· R ñ<ë´qeqeTT\qT,
<ä<äs¡Ù R #·÷#ÓqT. dü' |üeHê‘·à»' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, q>±Áπ> R |üs¡«‘·
•Ks¡eTTô|q’ Tqï, ‘ê+ \+ø±+ #· R Ä \+ø±q>∑se¡ TTqTqTï, <ä<sä Ù¡ R ‹\øÏ+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` –]es¡´düMT|üeTTq+<äT ì\∫ nì #Ó|ü ø√e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü ø=+&ÉjT· +<äT ì\∫, n#·Ã≥ eqeTT\qT, ñ|ü
eqeTT\qT, eTiÏjT· T Á‹≈£L≥|üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ •Ks¡eTTô|’ qTqï \+ø±q>∑se¡ TTqT
>±+#ÓqT.
128 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ düsfi¡ ≤Hé ø£]øí ±sê+X¯Ã Ks¡÷s® ê+X¯Ã düT|ü⁄w挑êHé ˆ
Á|æj÷· fi≤Hé eTT#·T[+<ë+X¯Ã ≈£î≥C≤Hé øπ ‘·ø±q|æ ˆˆ 9
XÀ¢ˆˆ Á|æjT· +>∑÷Hé >∑+<Û|ä Pü sêí+X¯Ã ˙bÕHé dü|#Ôü ÷ <¤ ë+ dü<Ô ë∏ ˆ
ndüHêHé ø√$<ësê+X¯Ã ø£sM¡ sê+X¯Ã |ü⁄w挑êHé ˆˆ 10
XÀ¢ˆˆ |ü⁄wüŒuÛ≤s¡ìã<Δë+X¯Ã ‘·<ë∏ eTT≈£î[‘êq|æ ˆ
bÕ<äbÕHé $Vü≤>±ø°sêíHé |üeHê<Û÷ä ‘·eTdüøÔ ±Hé ˆˆ 11
XÀ¢ˆˆ Vü≤+düø±+&Éyêø°sêí yê|”' |ü<√à‘·Œ˝≤j·TT‘ê' ˆ
ÄÁø°&Üì«$<ÛëÁqe÷´ì«$<Ûë+X¯Ã »˝≤X¯j÷· Hé ˆˆ 12
XÀ¢ˆˆ dü+‘·‘êì«$<ÛÓ’s¡« è¬øåÌ' düs¡«s¡TÔ|òü\|ü⁄w挑Ӓ' ˆ
ñ<ë´Hêì #· s¡e÷´DÏ <ä<sä Ù¡ ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :`(9) düsfi¡ ≤Hé ` ø£]øí ±sêHé ` #· ` Ks¡÷s® êHé ` #· ` düT|ü⁄w挑êHé
` Á|æj÷· fi≤Hé ` eTT#·T[+<ëHé ` #· ` ≈£î≥C≤Hé ` øπ ‘·ø±Hé ` n|æ ˆˆ
(10) Á|æjT· +>∑÷Hé ` >∑+<Û|ä Pü sêíHé ` #· ` ˙bÕHé ` dü|#Ôü ÷ <¤ ëHé ` ‘·<ë∏
ndüHêHé ` ø√$<ësêHé ` #· ` ø£sM¡ sêHé ` #· ` |ü⁄w挑êHé ˆˆ
(11) |ü⁄wüŒuÛ≤s¡ìã<ΔëHé ` #· ` ‘·<ë∏ ` eTT≈£î[‘êHé ` n|æ ` bÕ<äbÕHé
` $Vü≤>±ø°sêíHé ` |üeHê<Û÷ä ‘·eTdüøÔ ±Hé ˆˆ
(12) Vü≤+düø±+&Éyêø°sêí' ` yê|”' ` |ü<√à‘·Œ˝≤j·TT‘ê' ` ÄÁø°&ÜHé `
$$<ÛëHé ` s¡e÷´Hé ` $$<ÛëHé ` #· ` »˝≤X¯j÷· Hé ˆˆ
(13) dü+‘·‘êHé ` $$<Û'’Ó ` eè¬ø'Ìå ` düs«¡ s¡T|Ô \üò |ü⁄w挑Ó'’ ` ñ<ë´Hêì `
#· ` s¡e÷´DÏ ` <ä<sä Ù¡ ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ø£|≈æ î£ +»s¡' R yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, düsfi¡ ≤Hé R <˚e<ës¡T
eèø£eå TT\qT, ø£]øí ±sêHé #· R ø=+&É>√>∑T#Ó≥q¢ T, |ü⁄w挑êHé, Ks¡÷s® êHé #· R #·øÿ£ >±
|ü⁄wæŒ+∫q Ks¡÷s® |¡ ⁄ü #Ó≥q¢ T, Á|æj÷· fi≤Hé R yÓ÷s¡{Ï eèø£eå TT\qT, eTT#·T[+<ëHé
#· R ô|<ä› Hê]+»\qT, ≈£î≥C≤Hé R –]eT˝…\¢ qT, øπ ‘·ø±Hé n|æ R yÓTT–* #Ó≥q¢ T,
Á|æjT· +>∑÷Hé R |æ|Œü * #Ó≥q¢ T, >∑+<Û|ä Pü sêíHé R >=|üŒ |ü]eTfi¯eTT‘√ ì+&çq{Ï,º
˙bÕHé R ø£&$ç T #Ó≥q¢ T, dü|#Ôü ÷ <¤ ëHé R @&Ü≈£î\ ns¡{#Ï ≥ Ó q¢ T, ‘·<ë∏ ndüHêHé R
nfÒ¢ y˚–dü#≥ Ó q¢ T, ø√$<ësêHé #· R ø±+#·q eèø£eå TT\qT, |ü⁄w挑êHé ø£sM¡ sêHé #·
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 129
R |ü⁄wæŒ+∫q >∑Hï˚ s¡T #Ó≥q¢ T, ‘·<ë∏ R Ä Á|üø±s¡eTT>∑H,˚ |ü⁄wüŒuÛ≤s¡ìã<ΔëHé R
|ü⁄e⁄«\ ãs¡Te⁄#˚ e+–q$j·TT, eTT≈£î[‘êHé n|æ R yÓTT>∑\Z T ‘=&ç–j·TTqï{Ï$º
j·TTqT, $Vü≤>±ø°sêíHé R |ü≈îå£ \‘√ ì+&ç j·TTqï{Ï$º j·TTqT, |üeHê<Û÷ä ‘·eTdüøÔ ±Hé
R >±*#˚ }|æy˚j·Tã&ÉT#·Tqï, •Ks¡eTT\T >∑*Zj·TTqï$j·TTq>∑T, bÕ<äbÕHé R
$$<Ûeä èø£eå TT\qT, Vü≤+düø±+&Éyêø°sêí' R Vü≤+dü\‘√&ÉqT, ø£HïÓ ˝Ò&|ç ≥
æ \º ‘√&ÉqT
ì+&çq$j·TTq>∑T, |ü<√à‘·Œ˝≤j·TT‘ê' R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\‘√&ÉqT, ø£\Te\‘√&ÉqT,
ì+&çq$j·TTq>∑T, yê|”' R ~>∑T&ÉTu≤e⁄\qT, $$<ÛëHé R $$<Ûeä TT˝…q’ , s¡e÷´Hé
ÄÁø°&ÜHé R düT+<äs¡eTT˝…’q ñ<ë´qeqeTT\qT, düs¡«s¡TÔ|òü\|ü⁄w挑Ӓ' R nìï
ãTT‘·Te⁄\+<ä* |òü\eTT\‘√&ÉqT, |üP\‘√&ÉqT ì+&çq{Ϻ, $$<ÛÓ’' eè¬øåÌ' R
ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\‘√, dü+‘·‘êHé R <ä≥eº TT>∑ ì+&çjT· Tqï{Ï,º $$<ÛëHé
»˝≤X¯j·÷Hé #· R $$<ÛäeTT˝…’q düs√es¡eTT\qT, s¡e÷´DÏ ñ<ë´Hêì #· R
eTH√Vü≤s¡eTT˝…q’ $Vü‰s¡eqeTT\qT>∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTì ‘·b˛ã\eTTe\q Ä \+ø£jT· +<ä* eèø£eå TT\ìïj·TTqT
m\¢|ü &ÉTqT |ü⁄wæŒ+∫j˚T j·TT+&ÉTqì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT. s¡e÷´Hé ÄÁø°&ÜHé ` Áø°&Ü
|üs«¡ ‘·eTT\ì ø£‘ø· £ yê´U≤´qeTT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` sêE\T Á|ü‘´˚ ø£eTT>± ì]à+#·Tø=qï ñ<ë´q eqeTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT n#·Ã≥ >∑\ <˚e<ës¡T eèø£åeTT\qT,
ø=+&É > √>∑ T #Ó ≥ ¢ q T, #· ø £ ÿ >± |ü ⁄ wæ Œ +∫q Ks¡ ÷ ® s ¡ e TT\qT, yÓ ÷ s¡ { Ï # Ó ≥ ¢ q T,
ô|<ä›Hê]+»#Ó≥¢qT, –]eT*¢ø£\qT, yÓTT>∑*bı<ä\qT, |æ|üŒ* #Ó≥¢qT, >=|üŒ
|ü]eTfi¯eTT‘√>∑÷&çq ø£&ç$T #Ó≥¢qT, @&Ü≈£î\ ns¡{Ï#Ó≥¢qT, y˚–dü #Ó≥¢qT,
ø±+#·qeèø£eå TT\qT, |üP∫j·TTqï >∑Hï˚ s¡Teèø£eå TT\qT, eTiÏjT· T |ü⁄e⁄«\ ãs¡Te⁄#˚
e+–j· T Tqï$j· T TqT, yÓ T T>∑ Z \ T ‘=&ç – j· T Tqï$j· T TqT, |ü ≈ £ å î \‘√
ì+&çj·TTqï$j·TTqT, >±*øÏ ø£<äT\T#·Tqï ø=qø=eTà\T>∑\ eTiÏø=ìï Ç‘·s¡
eèø£ å e TT\qT— nfÒ ¢ Vü ≤ +dü \ ‘√&É q T ø£ H Ó ï ˝Ò & ç | æ ≥ º \ ‘√&É q T ì+&ç q yÓ ’
‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\‘√&ÉqT, ø£\Te|ü⁄e⁄«\‘√&ÉqT ø£\ø£\˝≤&ÉT#·Tqï ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT—
|ü\T$<Ûeä TT˝…q’ düT+<äse¡ TT\>∑T Áø°&Ü|üs«¡ ‘·eTT\qT, $$<Ûeä TT\>∑T düsd¡ Tü ‡\qT
nìï ãTT‘·Te⁄\j·T+<äTqT |ü+&É‘¢ √qT, |üPe⁄\‘√qT ì+&çjT· T+&ÉT #Ó≥T¢>*∑ –,
eTT#·Ã≥ >=\TŒ#·Tqï ñ<ë´qeqeTT\qT >±+#ÓqT.
130 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ düe÷kÕ<ä´ #· \ø°ÎyêHé \+ø±+ sêeDbÕ*‘êyéT ˆ
|ü]U≤_Ûd‡ü |ü<ëà_Ûk˛‡‘·Œ˝≤_Û s¡\+ø£è‘êyéT ˆˆ 14
XÀ¢ˆˆ d”‘ê|üV≤ü s¡D≤πsqú sêeDÒq düTs¡ø‘åÏ êyéT ˆ
düeT+‘ê~«#·s~¡ “¤Xï sêø£ôå d’ s¡TÁ>∑<ìäÛ «_Û' ˆˆ 15
XÀ¢ˆˆ ø±+#·HH˚ êeè‘ê+ s¡e÷´+ ÁbÕø±πsD eTVü‰|ü⁄ØyéT ˆ
>∑èôV≤’ X¯Ã Á>∑V≤ü dü+ø±XË'’ XÊs¡<ë+ãT<ädìü ïuÛ'’… ˆˆ 16
XÀ¢ˆˆ bÕ+&ÉTsê_Û' Á|ü‘√∞_ÛsT¡ #êÃ_Û s¡_dÛ +ü eè‘êyéT ˆ
n{≤º\ø£X‘¯ êø°sêí+ |ü‘êø±<Û«ä »e÷*˙yéT ˆˆ 17
XÀ¢ˆˆ ‘√s¡D…Æ' ø±+#·HÓ’]›yÓ’ ´s¡¢‘ê|ü+øÏÔ$∫Á‹‘Ó’' ˆ
<ä<sä Ù¡ \+ø±+ Vü≤qTe÷Hé ~$ <˚e|ü⁄Ø$Te ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :`(14) düe÷kÕ<ä´ ` #· ` \ø°ÎyêHé ` \+ø±+ ` sêeDbÕ*‘êyéT
` |ü]U≤_Û' ` dü|<ü ëà_Û' ` k˛‘·Œ˝≤_Û' ` n\+ø£è‘êyéT ˆˆ
(15) d”‘ê|üV≤ü s¡D≤πsqú ` sêeDÒq ` düTs¡ø‘åÏ êyéT ` düeT+‘ê‘Y ` $#·s~¡ “¤'
` #· ` sêø£ôå d'’ ` ñÁ>∑<ìäÛ «_Û' ˆˆ
(16) ø±+#·Hq˚ ` Äeè‘ê+ ` s¡e÷´+ ` ÁbÕø±πsD ` eTVü‰|ü⁄ØyéT `
>∑èôV≤’ ' ` #· ` Á>∑V≤ü dü+ø±XË'’ ` XÊs¡<ë+ãT<ädìü ïuÛ'’… ˆˆ
(17) bÕ+&ÉTsê_Û' ` Á|ü‘√∞_Û' ` ñ#êÃ_Û' ` n_Ûdü+eè‘êyéT `
n{≤º\ø£X‘¯ ø· s° êí+ ` |ü‘êø±<Û«ä »e÷*˙yéT ˆˆ
(18) ‘√s¡D'Æ… ` ø±+#·H'’Ó ` ~yÓ´’ ' ` \‘ê|ü+øÏ$Ô ∫Á‹‘Ó'’ ` <ä<sä Ù¡ `
\+ø±+ ` Vü≤qTe÷Hé ` ~$ ` <˚e|ü⁄ØyéT ` Çe ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \ø°ÎyêHé Vü≤qTe÷Hé R eTVü‰XÀuÛ≤düeTì«‘·T&Ó’q Vü≤qTeT,
sêeDbÕ*‘ê+ \+ø±+ R sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï \+ø£qT, düe÷kÕ<ä´ R
#˚sT¡ ø=ì, dü|<ü ëà_Û' R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\‘√&ÉqT, k˛‘·Œ˝≤_Û' R ø£\Te|üPe⁄\‘√&ÉqT
≈£L&çq, |ü]U≤_Û' R n>∑&\ÔÉ ‘√, n\+ø£è‘êyéT R n\+ø£]+|üã&çq{Ï~º j·TTqT,
d”‘ê|üV≤ü s¡D≤πsqú R d”‘e· TàqT <=+–*+#·T ìX¯Ãj·TeTT>∑\, sêeDÒq R sêeDTì
#˚‘q· T, (eT]j·TT) düeT+‘ê‘Y R n+‘·≥qT, $#·s~¡ “¤' R dü+#·]+#·T#·Tqïyês¡TqT,
ñÁ>∑<ìäÛ «_Û' R ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ <Ûqä TdüT‡\T <Û]ä +∫q yês¡>T∑ , sêø£ôå dX’ ï R sêø£då Tü \#˚>÷∑ &É,
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 131
düTs¡øÏå‘ê+ R s¡øÏå+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, ø±+#·H˚q ÁbÕø±πsD R ã+>±s¡T
ÁbÕø±s¡eTT\‘√, Äeè‘ê+ R #·T≥Tºø=qã&çq{Ï~º j·TTqT, s¡e÷´+ eTVü‰|ü⁄Ø+ R
düT+<äs¡yÓTÆq eTVü‰q>∑s¡yÓTÆq{Ϻ~j·TTqT, Á>∑Vü≤dü+ø±XË’' R dü÷s¡´ #·+Á<ë~
Á>∑Vü≤eTT\‘√ düe÷qyÓTÆq{Ϻ, XÊs¡<ë+ãT<ädüìïuÛ…’' R X¯s¡‘êÿ\ y˚T|òüTeTT\e˝…
dü«#·Ãe¤ TT>∑ qTqï{Ï,º >∑èôV≤’ X¯Ã R uÛeÑ qeTT\‘√&ÉqT, ñ#êÃ_Û' R ñqï‘·yTÓ qÆ {Ï,º
bÕ+&ÉTsê_Û' R ‘Ó\¢HÓ’q{Ϻ, Á|ü‘√∞_Û' R sê»M<∏äT\‘√, n_Ûdü+eè‘êyéT R
ì+&çjT· Tqï{Ï~º j·TTqT, n{≤º\ø£X‘¯ êø°sêí+ R e+<ä\ ø=\~ ø√≥ ãTs¡TE\‘√
ì+&çjT· Tqï{Ï~º j·TTqT, |ü‘êø±<Û«ä »e÷*˙yéT R |ü‘êø£eTT\‘√ >∑÷&çq <Û«ä »eTT\
jÓTTø£ÿ es¡Tdü\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, \‘ê|ü+øÏ$Ô ∫Á‹‘Ó'’ R $$<Ûeä TT˝…q’
\‘ês¡÷|üeTT\˝À qTqï •\ŒeTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ, ø±+#·HÓ’' R
düTes¡eí Tj·TeTT˝…q’ , ~yÓ´’ ' ‘√s¡D'Æ… R $TøÏÿ* düT+<äsy¡ TÓ qÆ >√|ü⁄s¡<ë«s¡eTT\‘√&ÉqT
(Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ), \+ø±+ R Ä \+ø±q>∑s¡eTTqT, ~$ <˚e|ü⁄Ø$Te R
dü«s¡eZ TTq+ <äeTsêer|ü⁄s¡eTTqT (#·÷∫)q≥T¢>±, <ä<sä Ù¡ R (ÄX¯Ãs¡´eTT‘√) #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` \ø°ÎyêHé R »j·T\øÏΑ√ Á|üø±•+#·T#·Tqïyê&ÉT.
‹\ø£eTT :` <˚e|ü⁄ØyéT Çe <ä<äs¡Ù R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT \+ø£qT neTsêe‹ì
#·÷∫q≥T¢ #·÷∫ Äq+~+#ÓqT. nq>± X¯Á‘·Tq>∑se¡ TTqT p∫ Ä‘·&$˚ Tj·TT ;Û‹ì
#Ó+<ä˝<Ò ìä dü÷∫‘·eTT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡úT\T :` düTs¡øÏå‘êyéT R n|üVü≤è‘·Á<äe´yÓTÆq d”‘·eTàqT uÛÑÁ<äeTT>±
s¡ø+åÏ #·Tø=qe\dæq u≤<Û´ä ‘·#˚ \+ø£ sêeDTì#˚ düTs¡ø‘åÏ y· TÓ Æ j·TTqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï \+ø£qT CÒ],
|ü<àä eTT\‘√qT, ø£\Te\‘√qT XÀ_Û\T¢#T· qï n>∑&\ÔÉ qT p#ÓqT. sêeD≤düTs¡T&ÉTqT
eT]j·TT sêø£då Tü \TqT uÛj
Ñ T· +ø£se¡ TT˝…q’ X¯ÅdeÔü TT\T <Û]ä +∫, nìï eT÷\\\+<äTqT
dü+#·]+#·T#·T \+ø£qT ø±bÕ&ÉT≥qT Vü≤qTeT p#ÓqT. Ä eTVü‰q>∑s¡eTTqT
#·T{Ϻj·TTqï ã+>±s¡T ÁbÕø±s¡eTT\qT, n‘·T´qï‘·eTT˝…’q ‘Ó\¢ì ø±+‹‘√&É
Á|üø±•+#·T#·Tqï uÛeÑ qeTT\qT p#ÓqT. ‘Ó\ì¢ uÛeÑ qeTT\‘√ Á|üø±•+#·T Bs¡eÈ TT˝…q’
sê»M<∏äT\qT, |ü‘êø£eTT\‘√ >∑÷&çq <Ûä«»eTT\‘√ Á|üø±•+#·T e+<ä\ø=\~
ø√≥ãTs¡TE\qT #·÷#ÓqT. $$<Ûä •\ŒeTT\T>∑\ ~e´yÓTÆq ã+>±s¡T >√|ü⁄s¡
<ë«s¡eTT\qT p#ÓqT. Ç{Ϻ $X‚wüeTT\T>∑\ Ä \+ø±q>∑s¡eTT Ä Vü≤qTeT≈£î
dü«s¡eZ TTq+<ä* neTsêe‹e˝…H˚ Äq+<äøs£ e¡ TT>± >±ìŒ+#ÓqT.
132 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ –]eT÷]Δ ï dæ‘ú ê+ \+ø±+ bÕ+&ÉTs¬ s’ “¡ e¤ HÓX’ ó¯ ÙuÛ'’… ˆ
<ä<sä Ù¡ dü ø£|Áæ X‚w'ü̃ |ü⁄s¡e÷ø±X¯>+∑ j·T<∏ë ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` –]eT÷]Δ ï ` dæ‘ú ê+ ` \+ø±+ ` bÕ+&ÉTs¬ '’ ` uÛeÑ HÓ'’ ` X¯óuÛ'’… `
<ä<sä Ù¡ ` dü' ` ø£|Áæ X‚w'ü̃ ` |ü⁄s¡yTé ` Äø±X¯>+∑ ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` bÕ+&ÉTs¬ '’ X¯óuÛ'’… uÛeÑ HÓ'’ –]eT÷]Δï dæ‘ú ê+ \+ø±+, dü' ø£|Áæ X‚w'˜ü
Äø±X¯>+∑ |ü⁄s¡+ j·T<∏ë <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` bÕ+&ÉTs¬ '’ R <Ûeä fi¯eTT˝…q’ {Ï,º X¯óuÛ'’… uÛeÑ HÓ'’ R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ
uÛeÑ qeTT\‘√, –]eT÷]Δï dæ‘ú ê+ R Á‹≈£L≥ |üs«¡ ‘· •Ks¡eTTq qTqï{Ï,º \+ø±+
R \+ø±q>∑se¡ TTqT, dü' ø£|Áæ X‚w'ü̃ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, Äø±X¯>+∑ |ü⁄s¡+
j·T<∏ë R Äø±X¯eTTq qTqï{Ϻ |ü≥D º eTTqTe˝…H,˚ <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* ‘Ó\ì¢ $j·TTqT, eT+>∑fiø¯ s£ e¡ TT\TqT n>∑T uÛeÑ qeTT\‘√,
|üs¡«‘êÁ>∑eTTq Á|üø±•+#·T#·Tqï Ä q>∑s¡eTT Äø±X¯eTTq+<äT ì]à+|üã&çq
|ü≥D º eTTe˝…H˚ n‘·ìøÏ >±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ bÕ*‘ê+ sêø£ùå d+Á<˚D ì]à‘ê+ $X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
|üe¢ e÷Hê $Tyêø±X‚ <ä<sä Ù¡ Vü≤qTe÷qTŒØyéT ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕ*‘ê+ ` sêø£ùå d+Á<˚D ` ì]à‘ê+ ` $X¯«ø£sà¡ D≤ ` |üe¢ e÷HêyéT
` Çe ` Äø±X‚ ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤qTe÷Hé ` |ü⁄ØyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£ùå d+Á<˚D bÕ*‘ê+, $X¯«ø£sà¡ D≤ ì]à‘ê+, (‘ê+ |ü⁄Ø+)
Vü≤qTe÷Hé, Äø±X‚ |üe¢ e÷HêyéT Çe, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£åùd+Á<˚D bÕ*‘ê+ R sêø£ådüsêE#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï~
j·TTqT, $X¯«ø£sà¡ D≤ ì]à‘ê+ R $X¯«ø£sà¡ #˚ ì]à+|üã&çq~j·TTq>∑T, (‘ê+ |ü⁄Ø+
R Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT) Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Äø±X‚ |üe¢ e÷HêyéT Çe
R (sêø£då Áü |üu≤Û eeTT#˚) Äø±X¯eTTq+ <Ó>T∑ s¡T#·Tqï q>∑se¡ TTqTe˝…, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª<ä<äs¡Ùμ j·Tì eTTe÷às¡T Á|üjÓ÷–+#·T≥#˚ Ä |ü≥ºDXÀuÛÑ
Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î #·÷#·T≥ ø£+‘· Äø£s¸¡ Dj
° T· eTT>± qT+&Óqì dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêø£då sü êC…q’ sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·T $X¯«ø£sà¡ #˚ Á|ü‘´˚ ø£yTÓ qÆ
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 133
ÁX¯<‘Δä √ ì]à+|üã&çq Ä |ü≥D
º eTT ì»eTT>± Äø±X¯eTTq+<äT m>∑Ts¡T#·Tqï≥T¢>H∑ ˚
Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ø±ìŒ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eÁ|üÁbÕø±s¡»|òTü Hê+ $|ü⁄˝≤+ãTqyê+ãsêyéT ˆ
X¯‘|· T”ò ïX¯S\πøXÊ+‘ê eT{≤º\ø£e‘·+düø±yéT ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eÁ|üÁbÕø±s¡»|òüTHê+ ` $|ü⁄˝≤+ãTqyê+ãsêyéT ` X¯‘·|ò”Tï
X¯S\πøXÊ+‘êyéT ` n{≤º\ø£e‘·+düø±yéT ˆˆ
XÀ¢ˆˆ eTqùde ø£è‘ê+ \+ø±+ ì]à‘ê+ $X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
<ë«s¡eTT‘·sÔ e¡ ÷kÕ<ä´ ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTqkÕ ` Çe ` ø£è‘ê+ ` \+ø±+ ` ì]à‘ê+ ` $X¯«ø£sà¡ D≤ `
<ë«s¡yTé ñ‘·sÔ y¡ Té ` ÄkÕ<ä´ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eÁ|üÁbÕø±s¡»|òTü Hê+, $|ü⁄˝≤+ãTqyê+ãsêyéT, X¯‘|· T”ò ïX¯S\
øπ XÊ+‘êyéT, n{≤º\ø£e‘·+düø±yéT ˆˆ $X¯«ø£sà¡ D≤, eTqkÕ ø£è‘êyéT Çe, ì]à‘ê+
\+ø±+ <ä<sä Ù¡ . ñ‘·sÔ <¡ ë«s¡yTé ÄkÕ<ä´, yêqs¡' ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eÁ|üÁbÕø±s¡»|òüTHê+ R ø√≥\TqT ÁbÕø±s¡eTT\TqT nHÓ&ÉT
»|òTü qeTT >∑\~j·TTqT, $|ü⁄˝≤+ãTqyê+ãsêyéT R düeTTÁ<ä»\eTHÓ&TÉ $XÊ\yÓTqÆ
q÷‘·q eÅdüÔeTTqT <Ûä]+∫q~j·TTqT, X¯‘·|ò”TïX¯S\πøXÊ+‘ê+ R X¯‘·|òüTTï\T
X¯S\eTT\HÓ&TÉ øπ X¯eTT\T >∑\~j·TTqT, n{≤º\ø£e‘·+düø±yéT R ãTs¡TE\HÓ&TÉ
dæ>˝∑ Àì |ü⁄e⁄«\T >∑\~j·TTqT n>∑T ~e´yÓTqÆ eì‘·>±.
(2) $X¯«ø£sà¡ D≤ ì]à‘ê+ R $X¯«ø£sà¡ #˚ ì]à+|üã&çq{Ï,º eTqkÕ ø£è‘êyéT Çe
R eTqdüT‡#˚ }Væ≤+∫q<ëììe˝…, \+ø±+ R Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT, <ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT. ñ‘·Ôs¡<ë«s¡yéT ÄkÕ<ä´ R ñ‘·Ôs¡>√|ü⁄s¡<ë«s¡eTTqT CÒ], yêqs¡' R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ∫+‘·j÷· e÷dü R Ç≥T¢ ∫+‹+|ü<=&É>¬ qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ñ‘·sÔ +¡ <ë«s¡yTé ÄkÕ<ä´ R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ <äøDåÏ ‘·≥eTTqT m–]e∫Ã
#˚]q Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î yÓTT<ä≥ ø±ìŒ+#·Tq~ ñ‘·sÔ <¡ ë«s¡yT˚ .
>√$+<äsêJj·TeTT :` ∫+‘·j·÷e÷dü yêqs¡' R yÓ’<˚Væ≤ <äs¡ÙH√bÕj·TeTTqT
∫+‹+#ÓqT. eTqkÕ ø£è‘êyéT Çe R Ä˝À∫+∫ #·÷&É>± @ eTVü‰qTuÛ≤e⁄ìjÓTTø£ÿ
134 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eTqdü‡+ø£\Œe÷Á‘·eTTqH√ ì]à+|üã&çq≥T¢qï~.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` eTqkÕ ø£è‘êyéT Çe R ÁãVü≤àjÓTTø£ÿ Ç#êäe÷Á‘·eTT#˚‘H· ˚
#˚j·Tã&çq≥T¢qï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø±q>∑s¡ yÓTTø£ düT+<äsê+–e˝… qT+&ÓqT. Ä q>∑se¡ TTq+<ä*
ø√≥\TqT, ÁbÕø±s¡eTT\TqT Ä düT+<ä] »|òüTqeTTe˝…qT, kÕ>∑s¡»\eTT ÄyÓT
<Ûä]+∫q eÅdüÔeTTe˝…qT, ÁbÕø±s¡eTTô|’qTqï X¯‘·|òüTTï\TqT, X¯S\eTT\TqT
øπ X¯eTT\e˝…qT, n+<ä* ãTs¡TE\T dæ>˝∑ À <Û]ä +∫q |ü⁄e⁄«\e˝…qT >±ìŒ+#·T
#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á q>∑s¡eTTqT $X¯«ø£s¡à eTqdüT‡‘√ eTT+<äT düT+<äs¡eTT>±
q÷Væ≤+#·Tø=ì dü]>± n+‘· n<äT“¤‘e· TT>±qT ì]à+∫q≥T¢>± ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
n{Ϻ Ä q>∑se¡ TTjÓTTø£ÿ ñ‘·sÔ <¡ ë«s¡eTTqT #˚] e÷s¡T‹ á Ø‹>± ‘·\b˛ôdqT.
XÀ¢ˆˆ ø¬ ˝’ ≤dü•Ks¡Á|üU≤´e÷*K+r $Tyê+ãs¡yTé ˆ
&ûjT· e÷Hê $Tyêø±X¯eTTÁ∫ä‘s’Ó “¡ e¤ H√‘·yÔ TÓ 'Æ ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ¬ø’˝≤dü•Ks¡Á|üU≤´yéT ` Ä*K+ryéT ` Çe ` n+ãs¡yéT `
&ûjT· e÷HêyéT ` Çe ` Äø±X¯yTé ` ñÁ∫ä‘'’Ó ` uÛeÑ H√‘·yÔ TÓ 'Æ ˆˆ
XÀ¢ˆˆ dü+|üPsêí+ sêø£ôå ds’ √È s¬ ’ sêï¬>s’ √“¤>e∑ r$Te ˆ
n∫+‘ê´+ düTø£è‘ê+ düŒcÕº+ ≈£îuÒsê<ÛTä ´wæ‘ê+ |ü⁄sê ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+|üPsêí+ ` sêø£ôå d'’ ` |òTü À¬s'’ ` Hê¬>'’ ` uÛÀ>∑eryéT ` Çe `
n∫+‘ê´+ ` düTø£è‘ê+ ` düŒcÕº+ ` ≈£îuÒsê<ÛTä ´wæ‘ê+ ` |ü⁄sê ˆˆ
XÀ¢ˆˆ <ä+Åw_ºæ sÛ “¡ VüQ_Û X¯SÙ¬sX’ S¯ Ù\|ü{dºÏ bü ÕDÏ_'Û ˆ
s¡ø‘åÏ ê+ sêø£ôå d’ sÈ√s¬ s’ T¡ VZ ‰ü e÷o$ôw]’ e ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <ä+Åw_ºæ 'Û ` ãVüQ_Û' ` X¯Ss¬ '’ ` X¯S\|ü{dºÏ bü ÕDÏ_'Û ` s¡ø‘åÏ ê+ `
sêø£ôå d'’ ` |òTü À¬s'’ ` >∑TVü‰yéT ` Äo$ôw'’ ` Çe ˆˆ
XÀ¢ˆˆ ‘·kÕ´X¯Ã eTVü≤r+ >∑T|æ+Ô kÕ>∑s+¡ #· ìØø£å ´ dü' ˆ
sêeD+ #· ]|ü⁄+ |òTü Às¡+ ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·kÕ´' ` #· ` eTVü≤r+ ` >∑T|æ+Ô ` kÕ>∑s+¡ ` #· ` ìØø£å ´ ` dü',
sêeD+ ` #· ` ]|ü⁄+ ` |òTü Às¡+ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 135
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT (23`26):` ¬ø’˝≤dü•Ks¡Á|üU≤´+ R ¬ø’˝≤dü|üs¡«‘· •Ks¡eTTe˝…
qTqï~j·TTqT, n+ãs¡yTé Ä*K+ryéT Çe R Äø±X¯eTTqT ˇs¡dTü ø=qT#·Tqï≥T¢
ñqï~j·TTqT, Hê¬>’' uÛÀ>∑eryéT Çe R Hê>∑C≤‹Ms¡T\‘√ (ì+&çq)
bÕ‘êfi¯˝Àø£eTTe˝…, |òüTÀ¬s’' sêø£åôd’' dü+|üPsêí+ R uÛÑj·T+ø£s¡T˝…’q, sêø£ådüT\‘√
ì+&çq~j·TTqT, n∫+‘ê´+ R }Vü≤ø£+<äìØ‹>± ÄX¯Ãs¡´ø£se¡ TT>∑ qTqï~j·TTqT,
düTø£è‘ê+ R #·øÿ£ >± ì]à+|üã&çq~j·TTqT, düŒcÕº+ R $X¯<yä TÓ Æ j·TTqï~j·TTqT,
|ü⁄sê R |üPs¡«eTT, ≈£îuÒsê<ÛTä ´wæ‘ê+ R ≈£îuÒsT¡ ì#˚ ìedæ+|üã&çq~j·TTqT, Äo$ôw'’
R düsŒ¡ eTT\#˚ (s¡ø‘åÏ ê+ R s¡ø+åÏ |üã&çq), >∑TVü‰yéT Çe R >∑TVü≤qTe˝…, <ä+Åw_ºæ 'Û R
;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ ø√s¡\T >∑\yê&ÉTqT, X¯S\|ü{dºÏ ü bÕDÏ_'Û R X¯S\eTT\T |ü{dºÏ eü TT\T
eTTqï>∑T X¯ÅdeÔü TT\qT #˚‹j·T+<äT <Û]ä +∫q{Ï,º ãVüQ_Û' R ô|≈£îÿeT+~, X¯Ss¬ '’ R
X¯Ss¡T\TqT, |òTü À¬s'’ R uÛj
Ñ T· +ø£sT¡ \TqT n>∑T, sêø£ôå d'’ R sêø£då Tü \#˚, s¡ø‘åÏ ê+ R
s¡øÏå+|üã&ÉT#·Tqï{Ϻ, \+ø±+ R \+ø±q>∑s¡eTTqT— ‘·kÕ´' R Ä
\+ø±q>∑se¡ TTq≈£î>∑\, eTVü≤r+ >∑T|æ+Ô R >=|üŒ<Óq’ s¡øD å£ eTTqT, kÕ>∑s+¡ #· R
düeTTÁ<äeTTqT, |òTü Às¡+ ]|ü⁄+ R uÛj Ñ T· +ø£sX¡ Á¯ ‘·TyÓq’ , sêeD+ #· R sêeDTì,
ìØø£å ´ R #·÷∫, dü' yêqs¡' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ∫+‘·j÷· e÷dü R (á Ø‹>±)
∫+‹+|ü<=&ɬ>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTTÁ |ü‹ :` 23) XÀ¢ ˆˆ ªª&ûjT· e÷Hê+μμ≈£î ã<äT\T>± Á~ÛjT· e÷D≤+ ` nì
>∑\<äT. nq>±, n+<ä* uÛeÑ qeTT\#˚‘· Äø±X¯eTTqT yÓ÷j·TT#·Tqï≥T¢ ñqï<äì
ns¡eú TT.
‹\ø£eTT :` ø¬ ˝’ ≤düì\j·TÁ|üU≤´+ R •euÛ≈Ñ î£ &Ô q’Ó sêeDTì \+ø£jTÓ Tø£ÿ ñ‘·sÔ ¡
|ü⁄s¡<ë«s¡eTT, ø¬ ˝’ ≤düì\j·TeTTe˝… qTqï<äqT≥ m+‘·>±H√ düeT+»düeTT>± qTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` \+ø±q>∑se¡ TT, ø¬ ˝’ ≤dü•Ks¡eTTe˝… >±qe#·TÃ#·T Äø£deü TTqT ˇs¡jT· T
q≥T¢+&ÓqT. n+<ä* m‘ÓqÌÔ uÛeÑ qeTT\‘√, Ä |ü⁄s¡eTT Äø±X¯eTTq m>∑Ts¡T#·Tqï≥Tº>H∑ ˚
ø±qe#ÓÃqT. düs¡ŒeTT\‘√ ì+&çq bÕ‘êfi¯˝Àø£eTTe˝… Ä q>∑s¡eTT ;Ûø£s¡yÓTÆq
sêø£då Tü \‘√ ì+&çjT· T+&ÓqT. á j·T<äT“¤‘· yÓu’ eÑÛ eTT>∑*– }Vü‰r‘·kÂ+<äs´¡ eTT>∑\
q>∑s¡eTTq+<äT ‘=*¢ ≈£îuÒs¡T&ÉT ìedæ+#·T#·T+&Ó&çyê&ÉT. ì<ÛäT\Tqï >∑TVü≤qT,
düsŒ¡ eTT\T ø±bÕ&ÉTq≥T¢>± á q>∑se¡ TTqT uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ Äj·TT<Ûeä TT\qT <Û]ä +∫q
sêø£då Tü \T C≤>∑s÷¡ ≈£î˝…’ ø±#·T#·THêïs¡T. Ç{Ϻ á q>∑se¡ TTq >∑\ s¡øD å£ e´edüqú T
#·T≥TºqTqï eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT, X¯Á‘·TyÓq’ sêeD≤düTs¡Tì eTqdüT‡q+<äT <ä\#·Tø=ì
136 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Vü≤qTeT áØ‹>± ∫+‹+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ Ä>∑‘ê´|”V≤ü Vü≤s¡j÷Ó uÛ$Ñ wü´+‹ ìs¡søú¡ ±' ˆ
qVæ≤ j·TT<Δ̊q yÓ’ \+ø± X¯ø±´ CÒ‘T· + düTs¬ s’ |¡ æ ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ä>∑‘´· ` n|æ ` ÇVü≤ ` Vü≤s¡jT· ' ` uÛ$Ñ wü´+‹ ` ìs¡søú¡ ±' ` q
` Væ≤ ` j·TT<Δ̊q ` yÓ’ ` \+ø± ` X¯ø±´ ` CÒ‘T· + ` düTs¬ '’ ` n|æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ Ä>∑‘´· n|æ Vü≤s¡jT· ' ìs¡søú¡ ±' uÛ$Ñ wü´+‹— \+ø± j·TT<Δ̊q
CÒ‘T· + düTs¬ '’ n|æ q Væ≤ X¯ø±´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤s¡jT· ' R yêqs¡T\T, ÇVü≤ R á \+ø£≈î£ , Ä>∑‘´· n|æ R
e∫Ã≈£L&É (e∫Ãq|üŒ{ÏøìÏ ), ìs¡søú¡ ±' uÛ$Ñ wü´+‹ R $|ò\ü T˝…’ b˛>∑\s¡T— \+ø± R
á \+ø±q>∑se¡ TT, j·TT<Δ̊q CÒ‘T· + R j·TT<äeΔ TT#˚ »sTT+#·T≥≈£î, düTs¬ '’ n|æ q
Væ≤ X¯ø±´ R <˚e‘·\#˚ >∑÷&É X¯ø´£ eTT>±<äT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` Ä>∑‘´· n|æ R e∫Ãq|üŒ{ÏøìÏ nq>± e#·TÃ≥≈£î neX¯´eTì
dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡T\T Ç#·Ã{ÏøÏ <ä+&Ó‹Ô e∫Ãq|üŒ{ÏøìÏ M]H˚$Tj·TT #˚jT· C≤\s¡T.
<˚e‘·\T ≈£L&É j·TT<äeΔ TT CÒdæ á q>∑se¡ TTqT »sTT+|üC≤\s¡T.
XÀ¢ˆˆ Çe÷+ ‘·T $wüe÷+ <äTsêZ+ \+ø±+ sêeDbÕ*‘êyéT ˆ
ÁbÕbÕ´|æ dü eTVü‰u≤VüQ' øÏ+ ø£]wü´‹ sê|òTü e' ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Çe÷+ ` ‘·T ` $wüe÷+ ` <äTsêZ+ ` \+ø±+ ` sêeDbÕ*‘êyéT
` ÁbÕ|ü´ ` n|æ ` dü' ` eTVü‰u≤VüQ' ` øÏ+ ` ø£]wü´‹ ` sê|òTü e'.
nq«j·TÁø£eTeTT :` Çe÷+ $wüe÷+ <äTsêZ+ sêeDbÕ*‘ê+ \+ø±+ ÁbÕ|ü´ n|æ
dü' eTVü‰u≤VüQ' sê|òTü e' øÏ+ ø£]wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $wüe÷+ R düeTeTT>±ì~, <äTsêZ+ R >∑eTqeTTq≈£î kÕ<Û´ä eTT>±
q{Ï~º j·TTqT, sêeDbÕ*‘ê+ R sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï{Ï~º j·TTqT n>∑T,
Çe÷+ \+ø±+ R á \+ø±|ü≥D º eTTqT, ÁbÕ|ü´ n|æ R #˚sT¡ ø=ìq|üŒ{ÏøìÏ , dü'
eTVü‰u≤VüQ' sê|òTü e' R Ä Ms¡T&Óq’ lsêeTT&ÉT (e÷Á‘·eTT), øÏ+ ø£]wü´‹ R @$T
#˚jT· >∑\&ÉT ?
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 137
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ÁbÕ|ü´ n|æ R bÕ<ä#ê]jÓTÆ q lsêeTT&ÉT düeTTÁ<äeTTqT <ë{Ï, \+ø£≈î£
e#·TÃ≥j˚T nkÕ<Û´ä eTì uÛ≤eeTT.
ªÇe÷+ ‘·«$wüe÷+μ nì u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT. nq>± sêø£då Tü \≈£î ‘·|Œü
Ç‘·sT¡ \≈£î HÓ\e⁄ ø±q{Ϻ \+ø£qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n‘·´+‘· $wüeTeTTqT, Á|üy•˚ +|ü qX¯ø´£ eTTq>∑T sêeDs¡ø‘åÏ y· TÓ qÆ
á \+ø£qT m{À¢ #˚s¡Tø=qï|üŒ{ÏøÏì, m+‘· |üsêÁø£eTe+‘·T&Ó’qqT lsêeTT&ÉT
e÷Á‘·eTT M]eTT+<äT @$T #˚jT· >∑\&ÉT ?
XÀ¢ˆˆ neø±XÀ q kÕ+‘·«dü´ sêø£ùå dwü´_Û>e∑ T´‘˚ ˆ
q <ëqdü´ q uÛ<Ò dä ´ü HÓe’ j·TT<ädΔ ´ü <äèX¯´‘˚ ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` neø±X¯' ` q ` kÕ+‘·«dü´ ` sêø£ùå dwüß ` n_Û>e∑ T´‘˚ ` q `
<ëqdü´ ` q ` uÛ<Ò dä ´ü ` q ` @e ` j·TT<ädΔ ´ü ` <äèX¯´‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£ùå dwüß kÕ+‘·«dü´ neø±X¯' q n_Û>e∑ T´‘˚— (‘·<ë∏ ) <ëqdü´
q uÛ<Ò dä ´ü q j·TT<ädΔ ´ü #· HÓe’ <äèX¯´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£ùå dwüß R sêø£då Tü \j·T+<äT, kÕ+‘·«dü´ R kÕyÓ÷bÕj·TeTTq≈£î,
neø±X¯' R neø±X¯eTT— q n_Û>e∑ T´‘˚ R ø±ìŒ+#·T≥ ˝Ò<Tä . (‘·<ë∏ R nfÒ)¢
<ëqdü´ R <ëH√bÕj·TeTTq≈£îqT, q R ˝Ò<Tä , uÛ<Ò dä ´ü R uÛ<Ò √bÕj·TeTTq≈£îqT, q
R ˝Ò<Tä , j·TT<ädΔ ´ü R j·TT<√ΔbÕj·TeTTq≈£îqT, HÓe’ <äèX¯´‘˚ R (neø±X¯eTT m+‘·
e÷Á‘·eTTqT) ø£qT|æ+#·T≥˝Ò<Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Áb˛>∑Tã&çjT· Tqï <Ûqä eTT >∑\yês¡>T∑ ≥#˚‘q· T, ã\<ä]Œ‘·T˝…’ j·TT+&ÉT≥
#˚‘q· T, |üsêÁø£eTdü+|üqTï˝…’ j·TT+&ÉT≥#˚‘q· T, |üsd¡ Œü s¡yTÓ ÁÆ ‹ >∑\yês¡>T∑ ≥#˚‘q· T,
<Ûèä &ÛyÉ TÓ qÆ dü«uÛ≤eeTT >∑\yês¡>T∑ ≥#˚‘q· T, kÕe÷~ #·‘T· s¡TbÕj·TeTT\#˚‘· >∑÷&É
sêø£då Tü \T eX¯eTT>±s¡ì Vü≤qTeT uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` kÕ+‘·«eTTq≈£î neø±X¯eTT ˝Òøb£ ˛e⁄≥ ÄdüTØÁ|üøè£ ‹ >∑\yês¡T
n>∑T≥#˚‘q· T— <ëqeTTq≈£î neø±X¯eTT ˝Òøb£ ˛e⁄≥ ◊X¯«s¡´e+‘·T\>∑T≥#˚‘,· uÛ<Ò eä TTq
ø£eø±X¯eTT ˝Òøb£ ˛e⁄≥ ã\<ä]Œ‘·T˝…’ j·TT+&ÉT≥#˚‘q· T— j·TT<äeΔ TTq ø£eø±X¯eTT
138 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
˝Òøb£ ˛e⁄≥ >=|üŒ ãT~Δ |üsêÁø£eTeTT >∑\yês¡>T∑ ≥#˚‘q· T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á sêø£då Tü \T sêø£då Áü |üøè£ ‹ >∑\yê s¡>T∑ ≥#˚ eT+∫e÷≥\≈£î ˝§+>∑sT¡ .
n$T‘·<HäÛ ê&ÛTÉ ´˝…’ j·TT+&ÉT≥#˚ Á<äe´eTT#˚ kÕ«BÛqT\T>±s¡T. $TøÏÿ* ◊ø£eT‘·´eTT
>∑\yê¬s’ j·TT+&ÉT≥#˚ uÛÒ<√bÕj·TeTTqT M]jÓT&É\ |üì#˚j·T<äT. >=|üŒ ãT~›
#ê‘·Ts¡´eTT, |üsêÁø£eTeTT >∑\yês¡>T∑ ≥#˚ j·TT<äeΔ TT#˚‘· >∑÷&É kÕ«BÛqT\T>±s¡T.
XÀ¢ˆˆ #·‘T· sêíyT˚ e Væ≤ >∑‹ sê«qsêD≤+ eTVü‰‘·àHêyéT ˆ
yê*|ü⁄Á‘·d´ü ˙\dü´ eTeT s껄Xï BÛeT‘·' ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·‘T· sêíyTé ` @e ` Væ≤ ` >∑‹' ` yêqsêD≤+ ` eTVü‰‘·àHêyéT `
yê*|ü⁄Á‘·d´ü ` ˙\dü´ ` eTeT ` s껄' ` #· ` BÛeT‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰‘·àHê+ yêqsêD≤+ yê*|ü⁄Á‘·d´ü ˙\dü´, eTeT BÛeT‘·'
s껄' #·, #·‘T· sêí+ @e >∑‹'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘·àHê+ yêqsêD≤+ R eTVü≤˙j·TT˝…’q yêqs¡T\˝À,
yê*|ü⁄Á‘·d´ü R yê*≈£îe÷s¡T&Óq’ n+>∑<Tä q≈£îqT, ˙\dü´ R ˙\Tq≈£îqT, eTeT #·
R Hê≈£îqT, BÛeT‘·' s껄' #· R Á|üC≤„ XÊ*jÓTÆ q sêC…q’ düTÁ^e⁄q≈£îqT, #·‘T· sêí+
@e R á q\T>∑T]øÏ e÷Á‘·yT˚ , >∑‹' R (düeTTÁ<äeTT <ë{Ï sê>∑\) >∑eTqX¯øÔÏ
(ñqï~).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yÓqTø£ yêqs¡T\T e∫Ãj·TT @$Tj·TT #˚jT· ˝Òsì¡ #Ó|Œü ã&çq~. Á|üdTü ‘Ô e· TT
yêqs¡T\˝À sê>∑\yês¡T m+‘·eT+~ j·Tì ˝…øÿ£ y˚dqæ q\T>∑Tsπ j·TTHêïs¡ì ìsêX¯‘√
Vü≤qTeT #˚dqæ Ä˝À#·q ø£$ ‘Ó\T|ü⁄#·THêï&ÉT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` n+>∑<Tä &ÉT eTTqï>∑T q\T>∑Ts¡T e÷Á‘·yT˚ sê>∑\s¡T. ø£qTø£
sêø£då Tü \‘√ j·TT<äeΔ TT ndü+uÛeÑ eTì dü÷∫+#·T #·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰ã\e+‘·T˝…q’ e÷ yêqs¡T\˝À yê* |ü⁄Á‘·T˝…q’ n+>∑<Tä &ÉT,
˙\T&ÉT, e÷ sêE düTÁ^e⁄&ÉTqT, H˚qTqT á q\T>∑Ts¡T e÷Á‘·yT˚ á \+ø£qT
#˚sT¡ ø√>∑\eTT.
XÀ¢ˆˆ j·÷eC®≤Hê$T yÓ<’ V˚ ≤” + j·T~ Je‹ yê q yê ˆ
‘·Å‘e’Ó ∫+‘·sTTcÕ´$T <äècºÕ« ‘ê+ »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ 31
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 139
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷e‘Y ` C≤Hê$T ` yÓ<’ V˚ ≤” + ` j·T~ ` Je‹ ` yê ` q ` yê
` ‘·Á‘· ` @e ` ∫+‘·sTTcÕ´$T ` <äècºÕ« ` ‘ê+ ` »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·T~ Je‹ yê q yê Ç‹ yÓ<’ V˚ ≤” + C≤Hê$T j·÷e‘Y. ‘ê+
»qø±‘·àC≤yéT <äècºÕ« ‘·Á‘· @e ∫+‘·sTTcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·T~ Je‹ yê R J$+∫j·TTqï<ë, q yê R ˝Òø£ JeeTT‘√
˝Ò<ë, Ç‹ R nì, yÓ<’ V˚ ≤” + R C≤qøÏì >∑÷]Ã, C≤Hê$T j·÷e‘Y R eTT+<äT
‘Ó\TdüTø=+<äTqT, ‘ê+ »qø±‘·àC≤yéT R Ä d”‘q· T, <äècºÕ« R ø£qT\‘√ #·÷∫,
‘·Á‘· @e R n#·Ã≥H˚, ∫+‘·sTTcÕ´$T R (‘·sT¡ yê‹ $wüjT· eTT) Hê˝À∫+#Ó<qä T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú \T :` yÓ<’ V˚ ≤” + q C≤Hê$T j·÷e‘Y R C≤qøÏ Áã‹øÏjT· Tqï dü+>∑‹>±ì
˝Òì dü+>∑‹>±ì Hê≈£î ‘Ó*j·T<äT>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` C≤qø£eTà JeeTT‘√ qTqï<√ ˝Ò<√ H˚qT eTT+<äT ‘Ó\TdüTø=+<äTqT.
ÄyÓTqT ø£qT˝≤sê #·÷∫q |æeTà≥H˚ uÛ≤$ø£è‘·´eTTqT >∑÷]Ã Ä˝À∫+#Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡ ∫+‘·j÷· e÷dü eTTVüAs¡+Ô ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆ
–]X¯è+π> dæ‘ú · düdÔ àæ Hé sêeT kÕ´uÛTÑ ´<äjT˚ s¡‘'· ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü' ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` eTTVüAs¡+Ô ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆ
–]X¯è+π> ` dæ‘ú '· ` ‘·dàæ Hé ` sêeTdü´ ` nuÛTÑ ´<äjT˚ ` s¡‘'· .
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ‘·dàæ Hé –]X¯è+π> dæ‘ú '· , sêeTdü´ nuÛTÑ ´<äjT˚ s¡‘'· dü'
ø£|≈æ î£ +»s¡' eTTVüAs¡+Ô ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, sêeTdü´ nuÛTÑ ´<äjT˚ s¡‘'· R sêeTTì ø±s¡´eTTq+<äT
ìeT>∑Tï&Óq’ {Ï,º dü' ø£|≈æ î£ +»s¡' R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·dàæ Hé
–]X¯è+π> dæ‘ú '· R Ä |üs«¡ ‘·•Ks¡eTTq+<äT ì\∫qyê&Ó,’ eTTVüAs¡+Ô ∫+‘·j÷· e÷dü
R s¬ +&ÉT ø£D å eTT\ ø±\eTT Ä˝À∫+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeTdü´ nuÛTÑ ´<äjT· yéT R sêeTTì nuÛTÑ ´<äjT· s¡÷|üyTÓ qÆ d”‘êH˚«wüD
ñbÕj·TeTì ns¡eú TT.
140 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTø±s¡´ìs¡‘T· &Óq’ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T &É|ü &Ü |üs«¡ ‘·•Ks¡eTTq
ˇø£ eTTVüAs¡øÔ ±\eTT ì\Teã&ç Ç≥T¢ ∫+‹+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nH˚q s¡÷ù|D eTj·÷ q X¯ø±´ s¡økå£ Õ+ |ü⁄Ø ˆ
Á|üyw˚ ߺü + sêø£ôå ds’ T¡ bZ ÕÔ Á≈£Ls¬ s’ “¡ \düeTì«‘Ó'’ ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nH˚q ` s¡÷ù|D ` eTj·÷ ` q ` X¯ø±´ ` s¡økå£ Õ+ ` |ü⁄Ø `
Á|üyw˚ ߺü + ` sêø£ôå d'’ ` >∑TbÕÔ ` Á≈£Ls¬ '’ ` ã\düeTì«‘Ó'’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á≈£Ls¬ '’ ã\düeTì«‘Ó'’ sêø£ôå d'’ >∑TbÕÔ s¡økå£ Õ+ |ü⁄Ø nH˚q s¡÷ù|D
eTj·÷ Á|üyw˚ ߺü + q X¯ø±´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á≈£Ls¬ '’ R Á≈£Ls¡T\TqT, ã\düeTì«‘Ó'’ R (ãVüQ$<Û)ä ã\eTT\T
ø£*jZ T· Tqïyês¡TqT n>∑T, sêø£ôå d'’ R <ëqe⁄\#˚, >∑TbÕÔ R s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï{Ï,º s¡økå£ Õ+
|ü⁄Ø R á \+ø±q>∑se¡ TT, nH˚q s¡÷ù|D R Á|üdTü ‘Ô s· ÷¡ |üeTT‘√&ÉH,˚ eTj·÷ R
Hê#˚‘,· Á|üyw˚ ߺü + q X¯ø±´ R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î X¯ø´£ eTT>±<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Á≈£Ls¡T\TqT, ãVüQ$<Ûeä T>∑T ã\eTT>∑\yês¡TqT n>∑T sêø£då Tü \T,
á \+ø£qT nÁ|üeT‘·T˝Ô ’… ø±#·T#·THêïs¡T. H˚ ˙ s¡÷|üeTT‘√&ÉH˚ Ç+<äT Á|üy•˚ +#·T≥
kÕ<Û´ä eTT>±<äT.
XÀ¢ˆˆ ñÁ>ö»k˛ eTVü‰Msê´ ã\e+‘·Xï sêø£kå Õ' ˆ
e+#·˙j·÷ eTj·÷ düsπ « C≤qø°+ |ü]e÷s¡‘Z ê ˆˆ 34
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ñÁ>ö»dü' ` eTVü‰Msê´' ` ã\e+‘·' ` #· ` sêø£kå Õ' ˆ e+#·˙j·÷'
` eTj·÷ ` düsπ « ` C≤qø°+ ` |ü]e÷s¡‘Z ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£åkÕ' ñÁ>ö»dü', eTVü‰Msê´', ã\e+‘·X¯Ã— C≤qø°+
|ü]e÷s¡‘Z ê eTj·÷ (‘˚) düsπ «, e+#·˙j·÷'.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` sêø£kå Õ' R á s¡øÿ£ düT\T, ñÁ>ö»dü' R rÁeyÓTqÆ Á|ü‘ê|üeTT>∑\yês¡T,
eTVü‰Msê´' R eTVü‰|üsêÁø£eTeTT >∑\yês¡TqT, ã\e+‘·Xï R eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´\TqT—
C≤qø°+ |ü]e÷s¡‘Z ê R d”‘ê<˚$ì nH˚«wæ+#·T#·Tqï{Ï,º eTj·÷ R Hê#˚‘,· (‘˚) düsπ «
R yês¡+<äsT¡ qT, e+#·˙j·÷' R e+∫+|üe\dæqyês¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á <ëqe⁄\T eT¨Á>∑yTÓ qÆ ‘˚CÀ<äsŒ¡ eTT\T >∑\yês¡TqT, ã\|üsêÁø£eT
dü+|üqTï\TqT>∑<ë. d”‘ê<˚$ì nH˚«wæ+#·T≥≈£î ñ<äT´≈£î&Ô HÉ q’Ó H˚qT M]q+<ä]ì
e+∫+|üe\dæq<˚!
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 141
XÀ¢ˆˆ \øå±´\πøå ´D s¡÷ù|D sêÁ‘Í \+ø±|ü⁄Ø eTj·÷ ˆ
Á|üyw˚ ßü +º ÁbÕ|üøÔ ±\+ y˚T ø£è‘·´+ kÕ<Ûsä TT‘·T+ eTVü≤‘Y ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \øå±´\πøå ´D ` s¡÷ù|D ` sêÁ‘Í ` \+ø±|ü⁄Ø ` eTj·÷ `
Á|üyw˚ ßü +º ` ÁbÕ|üøÔ ±\+ ` y˚T ` ø£è‘·´+ ` kÕ<Ûsä TT‘·T+ ` eTVü≤‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚T eTVü≤‘Y ø£è‘·´+ kÕ<Ûsä TT‘·T+ \øå±´\πøå ´D s¡÷ù|D sêÁ‘Í
eTj·÷ \+ø±|ü⁄Ø Á|üyw˚ ßü +º ÁbÕ|üøÔ ±\yéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚T R HêjÓTTø£ÿ, eTVü≤‘Y ø£è‘·´+ R >=|üŒ<Óq’ ø£seÔ¡ ´eTTqT,
kÕ<Ûsä TT‘·T+ R kÕ~Û+#·T≥≈£î>±qT, \øå±´\πøå ´D R ø£qã&çjT· T ø£qã&Éq{Ï,º s¡÷ù|D
R s¡÷|üeTT‘√&É, sêÁ‘Í R sêÁ‹j·T+<˚, eTj·÷ R Hê#˚‘,· \+ø±|ü⁄Ø R \+ø±
q>∑se¡ TT, Á|üyw˚ ßü +º ÁbÕ|üøÔ ±\yéT R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î∫‘·eTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` \øå±´\πøå ´D R ø£qã&ÉTs¡÷|üyTÓ qÆ , s¡øÿ£ düT\#˚ Á|üe÷<äeTT
yê{Ï\T¢qT. ø£qã&Éì s¡÷|üyTÓ qÆ , \+ø£ n+‘·jT· TqT #·÷#·T≥≈£î ø£weºü TT>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` s¡ø£ÿdüT\≈£î ø£qT|æ+#·Tq+‘· ô|<ä›X¯Øs¡eTT >±≈£î+&É>±, \+ø£
n+‘·jT· TqT ‹s¡T>∑T≥≈£î X¯ø´£ yÓTqÆ {Ϻ kÕe÷q´s¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫, sêÁ‹ düeTj·TeTTq
\+ø£˝À Á|üy•˚ +∫, Hê ø£seÔ¡ ´eTTqT kÕ~Û+#·T≥ ñ∫‘·yTÓ j Æ T· T+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ |ü⁄Ø+ ‘ê<äèo+ <äècºÕ« <äTsê<Ûsä ê¸+ düTsêdüTs¬ '’ ˆ
Vü≤qTe÷Hé ∫+‘·j÷· e÷dü $ì•Ã‘·´ eTTVüQs¡TàVüQ' ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` |ü⁄Ø+ ` ‘ê<äèo+ ` <äècºÕ« ` <äTsê<Ûsä ê¸+ ` düTsêdüTs¬ '’
Vü≤qTe÷Hé ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` $ì•Ã‘·´ ` eTTVüQ' ` eTTVüQ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTsêdüTs¬ '’ <äTsê<Ûsä ê¸+ ‘ê<äèo+ ‘ê+ |ü⁄Ø+ <äècºÕ« Vü≤qTe÷Hé
eTTVüQ' eTTVüQ' $ì•Ã‘·´ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` düTsêdüTs¬ '’ R <˚e<ëqe⁄\#˚, <äTsê<Ûsä ê¸+ R m~]+|ü X¯ø´£ eTT>±ì,
‘ê<äèo+ ‘ê+ |ü⁄Ø+ R n+‘·{Ï (yÓu’ eÑÛ eTT>∑\) Ä q>∑se¡ TTqT, <äècºÕ« R #·÷∫,
Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, $ì•Ã‘·´ R ìs¡j í T· eTT #˚dTü ø=ì, eTTVüQ' eTTVüQ'
∫+‘·j÷· e÷dü R eTs¡\ eTs¡\ Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
142 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` $ì•Ã‘·´ eTTVüQs¡TàVüQ' nqT≥#˚, düeTTÁ<ä \+|òTü qeTTø£+f…qT
>∑÷&É, \+ø±Á|üyX˚ y¯ T˚ <äTwüÿs¡eTì ø£$ dü÷∫+#·T #·THêï&ÉT.
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` ª$ì•Ã‘·´μ≈£î ã<äT\T>± ª$ìX¯«dü´μ nì j·TTqï~. nq>±, ô|<ä›
ì≥÷ºsT¡ Œ $&É∫ nì ns¡eú TT. yê´U≤´q #·‘T· wüjº T· eTTq >∑÷&É nfÒ¢ >∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <˚e<ëqe⁄\T>∑÷&É, ø£HïÓ ‹Ô#÷· &É X¯ø´£ eTT>±ì Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT
>±+∫ ‘·q ø£seÔ¡ ´eTTqT>∑÷]à ìX¯ÃsTT+#·Tø=qïyê&Óq’ qT, Vü≤qTeT+‘·T &ç≥T¢ eTs¡\
eTs¡\ Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ øπ H√bÕj˚Tq eX‚´j·T+ yÓT~Æ ©∏ + »qø±‘·àC≤yéT ˆ
n<äèc˛º sêø£ùå d+Á<˚D sêeDÒq <äTsê‘·àHê ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øπ q ` ñbÕj˚Tq ` |üX´‚ j·T+ ` yÓT~Æ ©∏ + ` »qø±‘·àC≤yéT `
n<äèwü'º ` sêø£ùå d+Á<˚D ` sêeDÒq ` <äTsê‘·àHê ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` <äTsê‘·àHê sêø£ùå d+Á<˚D sêeDÒq n<äèwü'º , »qø±‘·àC≤+ yÓT~Æ ©∏ +,
øπ H√bÕj˚Tq |üX´‚ j·TyéT ?
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` <äTsê‘·àHê R <äTsêàs¡T&Z q’Ó , sêø£ùå d+Á<˚D sêeDÒq R sêø£då sü ê»sTTq
sêeDTì#˚, n<äèwü'º R #·÷&Éã&Éìyê&ÉH,’Ó »qø±‘·àC≤+ yÓT~Æ ©∏ + R »qø£sêE
|ü⁄Á‹ø£jTÆÓ q d”‘ê<˚$ì, øπ H√bÕj˚Tq R m≥Te+{Ï ñbÕj·TeTT#˚, |üX´‚ j·TyéT R
#·÷&É>\∑ T>∑T<äTqT ?
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <äTsêàs¡T&Z q’Ó sêeDTì ø£+≥ã&É≈î£ +&É C≤qøÏì ø£qT>=qT≥≈£î Hê≈£î
@$T j·TTbÕj·TeTTqï~ ?
XÀ¢ˆˆ q $qX‚´‘·ÿ<∏+ä ø±s¡´+ sêeTdü´ $~‘ê‘·àq' ˆ
@ø±y˚Tø£Xï |üX´‚ j·T+ s¡V≤æ ‘˚ »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` $qX‚´‘Y ` ø£<+ä∏ ` ø±s¡´+ ` sêeTdü´ ` $~‘ê‘·àq' `
@ø±yéT ` @ø£' ` #· ` |üX´‚ j·T+ ` s¡V≤æ ‘˚ ` »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $~‘ê‘·àq' sêeTdü´ ø±s¡´+ ø£<+ä∏ q $qX‚´‘Y ? »qø±‘·àC≤+,
s¡V≤æ ‘˚, @ø±yéT @ø£' ø£<+ä∏ |üX´‚ j·TyéT ?
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 143
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $~‘ê‘·àq' R eTVü‰‘·Tà&Óq’ , sêeTdü´ R lsêeTTìjÓTTø£ÿ, ø±s¡´+
R ø£è‘·´eTT, ø£<∏ä+ q $qX‚´‘Y R #Ó&çb˛e≈£î+&É>∑ m≥T¢+&É>∑\<äT, s¡Væ≤‘˚ R
@ø±+‘·Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT, »qø±‘·àC≤yéT R C≤qø°<$˚ ì, @ø±yéT R ˇ+≥]>∑qT+&É>±,
@ø£' R H˚H=ø£ÿ&ÉqT, ø£<+ä∏ |üX´‚ j·TyéT R m≥T¢>± #·÷&É>\∑ TZ<Tä qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘·Tà&Óq’ lsêeTTì ø±s¡´eTTq≈£î uÛ+Ñ >∑eTT ø£\T>∑≈î£ +&É m≥T¢
HÓsy¡ s˚ T¡ qT ? ˇ+≥]>± qTqï C≤qøÏì Ç‘·sT¡ ˝…sT¡ >∑≈î£ +&É>±, H˚H=ø£ÿ&ÉH˚ m≥T¢
#·÷&É>\∑ TZ<Tä qT?
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ ‘êXÊÃsêú $|ü<´ä +‘˚ <˚Xø¯ ±\$s√~Û‘ê' ˆ
$ø£ã¢ + <ä÷‘· e÷kÕ<ä´ ‘·eT dü÷‡s√´<äjT˚ j·T<∏ë ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛ÷Ñ ‘ê' ` #· ` nsêú' ` $|ü<´ä +‘˚ ` <˚Xø¯ ±\$s√~Û‘ê' ` $ø£ã¢ +
` <ä÷‘·yTé ` ÄkÕ<ä´ ` ‘·eT' ` dü÷s√´<äjT˚ ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` uÛ÷Ñ ‘ê' nsêú' #·, $ø£ã¢ + <ä÷‘·yTé ÄkÕ<ä´, <˚Xø¯ ±\$s√~Û‘ê',
dü÷s√´<äjT˚ ‘·eT' j·T<∏ë $|ü<´ä +‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` uÛ÷Ñ ‘ê' nsêúXï R |üPs¡«eTT HÓsy¡ ]˚ q{Ϻ ø±s¡´eTT\T>∑÷&É, $ø£ã¢ +
<ä÷‘·yTé ÄkÕ<ä´ R $y˚øV£ ≤” qT&Óq’ <ä÷‘·qT #˚], <˚Xø¯ ±\$s√~Û‘ê' R <˚Xe¯ TTq≈£î,
ø±\eTTq≈£îqT $s¡T<äΔeTT>± »s¡T|üã&çqyÓ’, dü÷s√´<äj˚T ‘·eT' j·T<∏ë R
dü÷s√´<äjT· eTTq+<äT Nø£{eÏ ˝…, $|ü<´ä +‘˚ R #Ó&bç ˛e⁄#·T+&ÉTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` uÛ÷Ñ ‘ê' nsêúXï R ñ∫‘·yTÓ qÆ ñbÕj·TeTT#˚ HÓsy¡ ]˚ q{Ϻ
$wüjT· eTT\T ≈£L&ÉqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` j·TTø±ÔjT· Tø£$Ô y˚øe£ TT ˝Òì <ä÷‘· ø±s¡´eTTqT #˚jT· ã÷qTø=qï#√,
|üPs¡«eTT #·øÿ£ >± HÓsy¡ ]˚ q ø±s¡´eTT\T>∑÷&É <˚Xø¯ ±\$s√<Ûeä TTq≈£î ˝ÀHÓ’ dü÷s√´<äjT·
düeTj·TeTTq Nø£≥T\T q•+∫b˛e⁄q≥Tº>H∑ ˚ #Ó&bç ˛e⁄qT.
XÀ¢ˆˆ nsêúqsêú+‘·sπ ãT~Δ ]ï•Ã‘ê|æ q XÀuÛ‘Ñ ˚ ˆ
|ò÷ü ‘·jT· +‹ Væ≤ ø±sê´DÏ <ä÷‘ê' |ü+&ç‘e· ÷ìq' ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nsêúqsêú+‘·sπ ` ãT~Δ' ` ì•Ã‘ê ` n|æ ` q ` XÀuÛ‘Ñ ˚ `
|ò÷ü ‘·jT· +‹ ` Væ≤ ` ø±sê´DÏ ` <ä÷‘ê' ` |ü+&ç‘e· ÷ìq' ˆˆ
144 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` nsêúqsêú+‘·sπ ì•Ã‘ê ãT~Δ' n|æ q XÀuÛ‘Ñ .˚ |ü+&ç‘e· ÷ìq'
<ä÷‘ê' ø±sê´DÏ |ò÷ü ‘·jT· +‹ Væ≤.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` nsêúqsêú+‘·sπ R ø£syÔ¡ ê´ø£seÔ¡ ´ $eTs¡Ùj·T+<äT, ì•Ã‘ê R düeTs¡T\ú #˚
ìs¡sí TT+|üã&çq<Óq’ , ãT~Δ' n|æ R Ä˝À#·qeTT >∑÷&É, q XÀuÛ‘Ñ ˚ R (n$y˚øj Ï TÆÓ q
<ä÷‘·e\q) sêDÏ+#·<Tä — |ü+&ç‘e· ÷ìq' R ‘êy˚T $E„\ eTqTø=qTq{Ï,º <ä÷‘ê'
R <ä÷‘·\T, ø±sê´DÏ R (HÓsy¡ s˚ T¡ #·Tqï{Ï)º ø±s¡´eTT\qT (>∑÷&É), |ò÷ü ‘·jT· +‹ Væ≤
R bÕ&ÉT#˚jT· T<äTs¡T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ì•Ã‘ê n|æ R sêE#˚‘q· T, eT+Á‘·T\#˚‘q· T #·øÿ£ >± ìX¯ÃsTT+|üã&çq<Ó’
q|üŒ{ÏøÏì.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` <ä÷‘·\ <√wüeTTe\qH˚ ‘·s#¡ T· >± sêE\≈£î ø±s¡´Vü‰ì »s¡T>∑T
#·T+&ÉTqì dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü+&ç‘e· TàqT´˝…,’ nVü≤+ø±s¡eTT‘√ e]Ô+#·T <ä÷‘·\T, ‘·eT Á|üuTÑÛ e⁄\
ø±s¡´eTT\qT uÛÑ>∑ïyÓTTqs¡TÃ#·T+<äTs¡T. sêE#˚‘·qT eT+Á‘·T\#˚‘·qT #·ø£ÿ>±
ìs¡ísTT+|üã&çq Ä˝À#·q\T >∑÷&É n{Ϻ <ä÷‘·\e\q ìÁwüŒjÓ÷»qeTT˝Ò
j·T>∑T#·T+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ q $qX‚´ ‘·ÿ<∏+ä ø±s¡´+ yÓø’ 㢣 ´+ q ø£<+ä∏ uÛyÑ ‘˚ Y ˆ
\+|òTü q+ #· düeTTÁ<äd´ü ø£<+ä∏ qT q eè<∏ë uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` $qX‚´‘Y ` ø£<+ä∏ ` ø±s¡´+ ` yÓø’ 㢣 ´+ ` q ` ø£<+ä∏ `
uÛyÑ ‘˚ Y ˆ \+|òTü q+ ` #· ` düeTTÁ<äd´ü ` ø£<+ä∏ ` qT ` q ` eè<∏ë ` uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±s¡´+ ø£<∏ä+ q $qX‚´‘Y ? yÓ’ø£¢ã´+ ø£<∏ä+ q uÛÑy˚‘Y ?
düeTTÁ<äd´ü \+|òTü q+ #· ø£<+ä∏ qT eè<∏ë q uÛyÑ ‘˚ Y ?
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±s¡´+ R (ÁbÕs¡+_Û+∫q) |üì, ø£<+ä∏ q $qX‚´‘Y R m≥T¢
#Ó&É≈£î+&É>∑ qT+&ÉTqT? yÓ’ø£¢ã´+ ø£<∏ä+ q uÛÑy˚‘Y R m≥T¢>± $y˚ø£V”≤q‘·
yê{Ï\≈¢ î£ +&ÉTqT? düeTTÁ<äd´ü \+|òTü q+ #· R (düeTTÁ<äeTTqT) \+|òTæ +#·T≥ >∑÷&É,
ø£<+ä∏ qT R @Ø‹>±, eè<∏ë q uÛyÑ ‘˚ Y R ìÁwüŒjÓ÷»qeTT >±≈£î+&ÉTqT?
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 145
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yÓø’ 㢣 ´+ R ãT~ΔV≤” q‘·.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q≈£îqT, sê|òüTe⁄q≈£îqT ø±s¡´yÓT≥T¢ #Ó&çb˛e≈£î+&ÉTH√ >∑<ë?
n$y˚ø£eTTq≈£î ˝ÀqT>±≈£î+&É m≥T¢ ø±s¡´eTT kÕ~Û+‘·TH√ >∑<ë? Ç+‘·es¡≈£î
kÕ~Û+∫q düeTTÁ<ä\+|òTü q |òTü qø±s¡´eTT ìÁwüŒjÓ÷»qeTT >±≈£î+&É>± dü|\üò eT>∑T≥
m{À¢ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ eTsTT <äèùwº ‘·T s¡ø√å ;ÛÛ sêeTdü´ $~‘ê‘·àq' ˆ
uÛyÑ ˚ <ä« ´s¡$ú T<ä+ ø±s¡´+ sêeD≤qs¡ú $T#·Ã‘¤ '· ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTsTT ` <äèùwº ` ‘·T ` s¡ø√å _Û' ` sêeTdü´ ` $~‘ê‘·àq' ` uÛyÑ ‘˚ Y
` e´s¡yú Té ` Ç<ä+ ` ø±s¡´+ ` sêeD≤qs¡yú Té ` Ç#·Ã‘¤ '· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTsTT s¡ø√å _Û' <äèùwº ‘·T sêeD≤qs¡yú Té Ç#·Ã‘¤ '· , $~‘ê‘·àq',
sêeTdü´ Ç<ä+ ø±s¡´+ e´s¡+ú uÛyÑ ‘˚ .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTsTT R H˚qT, s¡ø√å _Û' <äèùwº ‘·T R sêø£då Tü \#˚ #·÷&Éã&çq+‘·H,˚
sêeD≤qs¡yú Té Ç#·Ã‘¤ '· R sêeDTì HêX¯qeTTqT >√s¡T#·Tqï{Ï,º $~‘ê‘·àq' sêeTdü´
R eTVü‰‘·Tà&Óq’ sêeTTìjÓTTø£ÿ, Ç<ä+ ø±s¡´+ R á (‘·\ô|{Ïqº ) |üì (d”‘êH˚«wüDeTT),
e´s¡+ú uÛyÑ ‘˚ Y R ìwüŒ\¤ yÓTbÆ ˛e⁄qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` sêeT<ä÷‘·jTÆÓ q ‘·qqT p∫ sêø£då Tü \T d”‘q· T Ç+ø£qT
n‹s¡V≤ü dü´yÓTqÆ Á|ü<X˚ e¯ TTq <ë∫y˚jT· T<äTs¡ì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` Á|üdüTÔ‘·düeTj·T eT|üsêVü≤íeTT >∑qTø£ yê] ø£+≥ã&ÉT≥
‘·<´ä∏ eTì Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ $‘·sÿ¡ eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` qqTï sêø£ådüT\T #·÷∫qjÓT&É\ sêeDe<ÛäqT ã÷ìq{Ϻ
lsêeT#·+Á<äTì ø±s¡´eT+‘·jT· TqT e´s¡yú TÓ bÆ ˛e⁄qT>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ q Væ≤ X¯ø´£ + ø£«∫ ‘úꇑ·T eT$C„≤‘˚q sêø£ôå d'’ ˆ
n|æ sêø£då sü ÷¡ ù|D øÏeTT‘êH˚´q øπ q∫‘Y ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` Væ≤ ` X¯ø´£ + ` ø£« ` ∫‘Y ` kÕú‘T· yéT ` n$C„≤‘˚q ` sêø£ôå d'’
146 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` n|æ ` sêø£då sü ÷¡ ù|D ` øÏyTé ` ñ‘· ` nH˚´q ` øπ q ` ∫‘Y ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` sêø£ôå d'’ , n$C„≤‘˚q ø£«∫‘Y kúÕ‘·T+ q Væ≤ X¯ø´£ yéT— sêø£då sü ÷¡ ù|D≤|æ
(q X¯ø´£ yéT)— nH˚´q øπ q∫‘Y (s¡÷ù|D) øÏyTé ñ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£ôå d'’ n$C„≤‘˚q R sêø£då Tü \#˚‘· ‘Ó*j·Tã&É≈î£ +&É, ø£«∫‘Y
kúÕ‘·T+ R m#·Ã≥qT ì\T#·T≥≈£î (>∑÷&É), q Væ≤ X¯ø´£ yéT R kÕ<Û´ä eTT>±<äT, sêø£då ü
s¡÷ù|D≤|æ (q X¯ø´£ yéT) R sêø£då sü ÷¡ |üeTT‘√HÓq’ qT nkÕ<Û´ä y˚T, øπ q ∫‘Y nH˚´q
(s¡÷ù|D) øÏeTT‘· ? R @<˚ì Ç‘·s¡ s¡÷|üeTT‘√ (H˚qT ì\∫q#√) Çø£ #Ó|Œü e\dæq
<˚eTTqï~ ?
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` sêø£då Tü \T \+ø£ì+&É n+‘·>± yê´|æ+∫j·TTHêïs¡ìj·TT,
yê s¡‹HÓ|’ ⁄ü D´eTT >∑\yês¡ìj·TT, yÓ\&¢ ç j·T>∑T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêø£då Tü \≈£î ‘Ó*j·T≈£î+&É á \+ø£˝À m#·Ã≥qT ì\Teã&ÉT≥≈£î
>∑÷&É kÕ<Û´ä eTT >±<äT. sêø£då sü ÷¡ |üeTT <Û]ä +∫qqT, M]ì e+∫+#·T≥ kÕ<Û´ä eTT>±<äT.
Ç‘·s¡ s¡÷|üeTT\‘√ qTqï#√ Ç+ø£ #Ó|Œü e\dæq<˚eTTqï~ ?
XÀ¢ˆˆ yêj·TT s¡|´ü Á‘· HêC„≤‘· X¯Ãsπ ~‹ eT‹s¡àeT ˆ
q Vü≤´ düÔ ´$~‘·+ øÏ+∫ Á<ëø£kå ÕHê+ ã©j·TkÕyéT ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yêj·TT' ` n|æ ` nÁ‘· ` q ` nC„≤‘·' ` #·sπ ‘Y ` Ç‹ ` eT‹'
` eTeT ` q ` Væ≤ ` ndæÔ ` n$~‘·+ ` øÏ+ ` ∫‘Y ` sêø£kå ÕHê+ `
ã©j·TkÕyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nÁ‘· yêj·TT' n|æ, nC„≤‘·' q #·πs‘Y Ç‹ eTeT eT‹'—
ã©j·TkÕ+ sêø£kå ÕHêyéT, n$~‘·+ q Væ≤ øÏ+∫<äd.Ôæ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁ‘· R á \+ø£jT· +<äT, yêj·TT' n|æ R >±* ≈£L&Ü, nC„≤‘·'
R (sêø£då Tü \≈£î) ‘Ó*j·Tã&Éì<Ó,’ q #·sπ ‘Y R #·]+|üC≤\<äT, Ç‹ R nì, eTeT
eT‹' R Hê j·T_ÛÁbÕj·TeTT, ã©j·TkÕ+ sêø£kå ÕHê+ R n$T‘· ã\XÊ\T¬sq’
sêø£då Tü \≈£î, n$~‘·+ R ‘Ó*j·Tã&Éq{Ï~º , qVæ≤ øÏ+∫<ädÔæ R ø=+#ÓeTT ≈£L&Ü
˝Ò<Tä >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á \+ø£˝À sêø£ådüT\≈£î ‘Ó*j·T≈£î+&É #·]+#·T≥ >±*øÏ≈£L&Ü
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 147
kÕ<Û´ä eTT>±<äì Hê n_ÛÁbÕj·TeTT. ã\e+‘·T\>∑T á sêø£då Tü \≈£î ‘Ó*j·Tø£jT· T+&ÉT
$wüjT· y˚T$Tj·TTqT ˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ ÇVü‰Vü≤+ j·T~ ‹c˜Õ$T ùd«q s¡÷ù|D dü+eè‘·' ˆ
$HêX¯ eTT|üj÷· kÕ´$T uÛsÑ T¡ Ô s¡sXú¡ ï V”≤j·T‘˚ ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÇVü≤ ` nVü≤+ ` j·T~ ` ‹c˜Õ$T ` ùd«q ` s¡÷ù|D ` dü+eè‘·' ˆ
$HêX¯yTé ` ñ|üj÷· kÕ´$T ` uÛsÑ T¡ 'Ô ` ns¡'ú ` #· ` V”≤j·T‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nVü≤yéT, ÇVü≤ ùd«q s¡÷ù|D dü+eè‘·' ‹c˜Õ$T j·T~, $HêX¯yTé
ñ|üj÷· kÕ´$T— uÛsÑ T¡ 'Ô ns¡Xú ï V”≤j·T‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nVü≤yéT R H˚qT, ÇVü≤ R Ç#·Ã≥, ùd«q s¡÷ù|D R ì»s¡÷|üeTT‘√,
dü+eè‘·' R <ë–j·TTqïyê&ÉH,’Ó ‹c˜Õ$T j·T~ R ñqïjÓT&É\, $HêX¯yTé ñ|üj÷· kÕ´$T
R $HêX¯eTT H=+<Ó<äqT. uÛÑs¡TÔ' ns¡úX¯Ã R kÕ«$Tø±s¡´eTT>∑÷&É, V”≤j·T‘˚ R
uÛÑ>∑ïeT>∑TqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ÇVü≤ R á Á|ü<X˚ e¯ TTq, á |ü>{∑ uÏ ≤Û >∑eTTq+<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT, Hê s¡÷|üeTT‘√&ÉH,˚ á düeTj·TeTTq Ç#·Ã≥ qT+{ÏHì˚ ,
‘·|Œü ø£ $HêX¯eTT H=+<äT<äTqT, eTiÏjT· T Hê Á|üuTÑÛ e⁄ ø±s¡´eTT>∑÷&É uÛ>Ñ ï∑ eT>∑TqT.
XÀ¢ˆˆ ‘· <äV≤ü + ùd«q s¡÷ù|D s¡»Hê´+ ÁVü≤dü«‘ê+ >∑‘'· ˆ
\+ø± eT_Û|‹ü cÕ´$T sê|òTü e kÕ´s¡dú <æ jΔä T˚ ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` nVü≤+ ` ùd«q ` s¡÷ù|D ` s¡»Hê´+ ` ÁVü≤dü«‘ê+ `
>∑‘'· ` \+ø±yéT ` n_Û|‹ü cÕ´$T ` sê|òTü edü´ ` ns¡dú <æ j Δä T˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘Y nVü≤+ s¡»Hê´+ ùd«q s¡÷ù|D ÁVü≤dü«‘ê+ >∑‘'· (düH)é
sê|òTü edü´ ns¡dú <æ jΔä T˚ \+ø±yéT n_Û|‹ü cÕ´$T.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·‘Y R Ä ø±s¡DeTT#˚‘,· nVü≤+ R H˚qT, s¡»Hê´+ R sêÁ‹j·T+<äT,
ùd«q s¡÷ù|D R Hê yêqs¡s÷¡ |üeTT‘√&ÉH,˚ ÁVü≤dü«‘ê+ >∑‘'· (düH)é R ∫qïs¡÷|üeTTqT
<Û]ä +∫qyê&ÉH,’Ó sê|òTü edü´ ns¡dú <æ j
Δä T˚ R lsêeTTìø±s¡´eTT HÓsy¡ s˚ T¡ ≥¬ø,’ \+ø±yéT
n_Û|‹ü cÕ´$T R \+ø£qT Á|üy•˚ +#Ó<qä T.
148 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` \+ø±yéT n_Û|‹ü cÕ´$T R yêj·TTe⁄ ø£+f…qT>∑÷&É ‘·q
kÕeTs¡´ú eTT n~Ûø£ eTqT $XÊ«düeTT‘√&ÉH˚ \+ø£˝À Á|üy•˚ +#Ó<qä T nì ìX¯Ãj·TeTT>±
#Óô|ŒqT nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚‘,· á sêÁ‹ düeTj·TeTTq+<äT ∫qï<Óq’ yêqs¡s÷¡ |üeTTqT
<Û]ä +∫ lsêeTTì ø±s¡´eTTqT kÕ~Û+#·T≥¬ø’ \+ø£˝À Á|üy•˚ +#Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ sêeDdü´ |ü⁄Ø+ sêÁ‘Í Á|ü$X¯´ düT<äTsêdü<ëyéT ˆ
$∫q«Hé uÛeÑ q+ düs«¡ + Á<äø±å ´$T »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeDdü´ ` |ü⁄Ø+ ` sêÁ‘Í ` Á|ü$X¯´ ` düT<äTsêdü<ëyéT `
$∫q«Hé ` uÛeÑ q+ ` düs«¡ + ` Á<äø±å ´$T ` »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeDdü´ düT<äTsêdü<ë+ |ü⁄Ø+, sêÁ‘Í Á|ü$X¯´, düs«¡ + uÛeÑ q+
$∫q«Hé, »qø±‘·àC≤+ Á<äø±å ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düT<äTsêdü<ë+ R |üsT¡ \T Á|üy•˚ +#·T≥≈£î X¯ø´£ eTT>±q{Ï,º sêeDdü´
|ü⁄Ø+ R sêeDTì q>∑sy¡ TÓ qÆ \+ø£qT, sêÁ‘Í Á|ü$X¯´ R sêÁ‹düeTj·TeTTq+<˚
Á|üy•˚ +∫, düs«¡ + uÛeÑ q+ $∫q«Hé R (n+<ä*) düeTdüÔ uÛeÑ qeTTqT nH˚«wæ+#·T#·T,
»qø±‘·àC≤+ Á<äø±å ´$T R C≤qøÏì ø£qT>=HÓ<qä T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç‘·sT¡ ˝…e«s¡TqT Á|üy•˚ +|ü˝qÒ {Ï,º sêeDTì q>∑se¡ TTqT, H˚qT sêÁ‹
ø±\eTTq Á|üy•˚ +∫, n+<ä* düø\£ uÛeÑ qeTT\qT yÓ<øä Ï C≤qøÏì <ä]Ù+#Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ dü+∫+‘·´ Vü≤qTe÷Hé dü÷s¡´ kÕ´düeÔ Tj·T+ ø£|'æ ˆ
Ä#·ø±+πøå ‘·<ë Ms√ yÓ<’ V˚ ≤ü ´ <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` dü+∫+‘·´ ` Vü≤qTe÷Hé ` dü÷s¡´dü´ ` ndüeÔ Tj·T+ `
ø£|'æ ` Ä#·ø±+πøå ` ‘·<ë ` Ms¡' ` yÓ<’ V˚ ‰ü ´' ` <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç‹ dü+∫+‘·´, Ms¡', ø£|'æ , Vü≤qTe÷Hé yÓ<’ V˚ ‰ü ´' <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£'
(düH)é ‘·<ë dü÷s¡´dü´ ndüeÔ Tj·TyéT Ä#·ø±+πø.å
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ R á$<Ûeä TT>±, dü+∫+‘·´ R #·øÿ£ >± Ä˝À∫+∫, Ms¡' R
eTVü‰Ms¡T&Óq’ , ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé R ø£|Áæ X‚wߘü &É>T∑ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, yÓ<’ V˚ ‰ü ´' <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£'
(düH)é R d”‘ê<˚$ <äsÙ¡ qeTTq¬ø’ W‘·T‡ø£´eTT>∑\yê&Ó,’ ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq,
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 149
dü÷s¡´dü´ ndüeÔ Tj·T+ R dü÷sê´düeÔ Tj·TeTTqT, Ä#·ø±+πøå R ø√s¡T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &ç≥T¢ Ä˝À∫+∫, d”‘êdü+<äs¡ÙH√‘·T‡≈£î&Ó’ dü÷sê´
düeÔ Tj·TeTTø=i¬ø’ m<äTs¡T#·÷#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü÷sπ ´ #êdü+Ô >∑‘˚ sêÁ‘Í <˚V≤ü + dü+øÏ|å ´ü e÷s¡T‹' ˆ
eèwü<+ä X¯øe£ ÷Á‘· dü‡Hé ãuÛ÷Ñ yê<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü÷sπ ´ ` #· ` ndü+Ô ` >∑‘˚ ` sêÁ‘Í ` <˚V≤ü + ` dü+øÏ|å ´ü `
e÷s¡T‹' ` eèwü<+ä X¯øe£ ÷Á‘·' (düH)é ` ãuÛ÷Ñ e ` n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü÷sπ ´ ndü+Ô >∑‘,˚ e÷s¡T‹', sêÁ‘Í <˚V≤ü + dü+øÏ|å ´ü , eèwü<+ä X¯ø£
e÷Á‘·' (düH)é , n<äT“¤‘<· sä Ù¡ q' ãuÛ÷Ñ e.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü÷sπ ´ ndü+Ô >∑‘˚ R dü÷s¡T´ &Éd$Ôü T+|ü>±, e÷s¡T‹' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
sêÁ‘Í R Ä sêÁ‹düeTj·TeTTq+<äT, <˚V≤ü + dü+øÏ|å ´ü R X¯Øs¡eTTqT dü+ø√∫+|üCdÒ ,æ
eèwü<ä+X¯ø£e÷Á‘·' (düHé) R e÷s®ê\|ü]e÷DeTT >∑\yê&Ó’, n<äT“¤‘·<äs¡Ùq' R
n<äT“¤‘<· sä Ù¡ qeTT>∑\yê&ÉT, ãuÛ÷Ñ e R njÓT´qT.
luÛ≤wü´+ n|üŒ˝≤#ês¡´kÕ«$T :` e÷sê®\eTT‘√ b˛*ø£j·TTqT, n<äT“¤‘·<äs¡ÙqT
&ÉqT≥j·TTqT, sêÁ‹ düeTj·TeTTq+<äT yÓ<ä≈£î#·T dü+#·]+#·T≥≈£î >∑\ X¯øÏÔì
dü÷∫+#·T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü÷s¡T´ &Éd$Ôü T+|ü>H∑ ,˚ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ä ìXÊdüeTj·TeTTq ‘·q
X¯Øs¡eTTqT dü÷ø£ÎeTT>± H=q]Ã, e÷s®ê\eT+‘·{Ï s¡÷|üeTT>∑\yê&Ó’ n<äT“¤‘·
<äèwæ>º \∑ yê&Ó’ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü<√wüø±˝Ò Vü≤qTe÷Hé ‘·÷s¡eí TT‘·T¢ Œ‘·´ Ms¡´yêHé ˆ
Á|ü$y˚X¯ |ü⁄Ø+ s¡e÷´+ düT$uÛøÑ eÔ£ TVü‰|ü<ë∏ yéT ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü<√wüø±˝Ò ` Vü≤qTe÷Hé ` ‘·÷s¡yí Té ` ñ‘·T¢ Œ‘·´ ` Ms¡´yêHé ˆ
Á|ü$y˚X¯ ` |ü⁄Ø+ ` s¡e÷´+ ` düT$uÛøÑ eÔ£ TVü‰|ü<ë∏ yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡´yêHé Vü≤qTe÷Hé, Á|ü<√wüø±˝Ò ‘·÷s¡yí Té ñ‘·T¢ Œ‘·´, düT$uÛøÑ Ô£
eTVü‰|ü<ë∏ + s¡e÷´+ |ü⁄Ø+, Á|ü$y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡´yêHé Vü≤qTe÷Hé R |üsêÁø£eTXÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT, Á|ü<√wüø±˝Ò
R kÕj·T+ düeTj·TeTTq, ‘·÷s¡yí Té ñ‘·T¢ Œ‘·´ R oÁ|òTü eTT>± \+|òTæ +∫, düT$uÛøÑ Ô£
150 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eTVü‰|ü<ë∏ + R #·øÿ£ >± r]Ã~<äã› &çjT· Tqï e÷s¡eZ TT\T >∑*–j·TTqï{Ï,º s¡e÷´+
|ü⁄Ø+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT, Á|ü$y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT (Á|üy•˚ +|ü
qT<ä´$T+#ÓqT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Ó’q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Á|ü<√wüø±\eTTq+<äT #·ø£ÿ>±
r]Ã~<ä›ã&çq sê»e÷s¡ZeTT\T >∑\ düT+<äs¡yÓTÆq \+ø±q>∑s¡eTTq Á|üy˚•+|ü
eTT+<äTq≈£î \+|òTæ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÁbÕkÕ<äe÷˝≤$‘·‘ê+ dü+Ô uÛ'’… ø±+#·qs껑Ó'’ ˆ
XÊ‘·≈î£ +uÛeÑ TjÓTÆ sê®˝'’… >∑+<Ûsä «¡ q>∑s√|üe÷yéT ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁbÕkÕ<äe÷˝≤$‘·‘ê+ ` dü+Ô uÛ'’… ` ø±+#·qs껑Ó'’ ` XÊ‘·≈î£ +uÛÑ
eTjÓTÆ ' ` C≤˝…'’ ` >∑+<Ûsä «¡ q>∑s√|üe÷yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±+#·qs껑Ó'’ dü+Ô uÛ'’… , XÊ‘·≈î£ +uÛeÑ TjÓTÆ ' C≤˝…'’ , ÁbÕkÕ<äe÷˝≤
$‘·‘ê+, >∑+<Ûsä «¡ q>∑s√|üe÷yéT (eTVü‰|ü⁄Ø+ dü' <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+#·qs껑Ӓ' R düTes¡íeTj·TyÓTÆq{Ϻ$j·TT, s¡»‘·eTj·T
yÓTqÆ {Ï$º j·TTqT, dü+Ô uÛ'’… R dü+Ô uÛeÑ TT\‘√&ÉqT, XÊ‘·≈î£ +uÛeÑ TjÓTÆ ' C≤˝…'’ R ã+>±s¡T
øÏ{øÏ \° ‘√&ÉqT (≈£L&çjT· Tqï), ÁbÕkÕ<äe÷˝≤$‘·‘ê+ R ñqï‘· kÂ<Ûeä TT\ es¡Tdü\‘√
ì+&çjT· Tqï{Ï<º ,’Ó >∑+<Ûsä «¡ q>∑s√|üe÷+ R >∑+<Ûsä «¡ q>∑se¡ TTqT b˛*j·TTqï{Ϻ (‘ê+
eTVü‰|ü⁄Ø+ <ä<sä Ù¡ R Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` >∑+<Ûsä «¡ q>∑se¡ TT nq>± HêHês¡‘ï· eTj·T >√|ü⁄s¡ÁbÕkÕ<ë~
j·TTø£Ô q>∑se¡ TTe˝… yÓTs¡jT· T#·T+&ÉT Äø±X¯∫Á‘·eTT nq>± eTVü‰X¯Ãs¡´ø£sy¡ TÓ qÆ <äì
uÛ≤eeTT.
[XÀ¢ˆˆnH˚øs£ ‘¡ êïø£è‹ UÒ $s껑˚ |ü⁄s¡+ |ü‘êø£<«äÛ »‘√s¡D≤ì«‘·yTé ˆ
j·T<ë, ‘·<ë Vü≤dæeÔ TqTwü´yêõHê+ |æã‘·´düè>∑÷“¤] s¡DÒ edüT+<Ûsä ê ˆˆ
‘ê‘·Œs¡´eTT :` m|ü&Ó‘’ ˚ s¡‘ï· eTT\‘√ yÓTs¡jT· T |ü‘êø±<Û«ä »‘√s¡D≤ì«‘·yTÓ qÆ |ü⁄s¡eTT
Äø±X¯eTTq Á|üø±•+#·TH√, n|ü&Ü s¡Ds¡+>∑eTTq+<äT uÛ÷Ñ <˚$ @qT>∑T\ jÓTTø£ÿj·TT,
>∑Ti¿eTT\ jÓTTø£ÿj·TT, eTqTwüß´\ jÓTTø£ÿj·TT, n$T‘·yÓTÆq s¡ø£ÔeTTqT bÕqeTT
#˚jT· TqT. n<ë›q \+ø£≈î£ nq‹ø±\eTT˝À á dæ‹ú ø£\T>∑uÀe⁄#·Tqï<äì ø£$#˚ á
j·TT|üe÷q MTj·Tã&çq~.]
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 151
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä q>∑s¡eTTq+<ä* kÂ<ÛäeTT\T, ø£qø£s¡»‘·eTj·TeTT˝…’q
dü+Ô uÛeÑ TT\‘√&ÉqT, düTes¡>í y∑ êø£eå TT\‘√&ÉqT Á|üø±•+#·T#·T, es¡Tdü\T es¡Tdü\T>±
qT+&ç Ä q>∑se¡ TT >∑+<Ûsä «¡ q>∑se¡ TTe˝…H˚ Ä‘ê´X¯Ãs¡´ø£sy¡ TÓ qÆ ~>± ø£qT|ü≥Tº #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü|uÔü ÖÛ e÷wüuº ÖÛ yÓTXÆ Ã¯ dü <ä<sä Ù¡ eTVü‰|ü⁄ØyéT ˆ
‘·˝…’' kÕŒ¤{Ïø£dü+ø°¬síÌ' ø±s¡Ôdü«s¡$uÛÑ÷wæ‘Ó’' ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü|uÔü ÖÛ e÷wüuº ÖÛ yÓT'Æ ` #· ` dü' ` <ä<sä Ù¡ ` eTVü‰|ü⁄Ø+ ` ‘·˝'’… `
kÕŒ¤{Ïø£dü+ø°¬síÌ' ` ø±s¡Ôdü«s¡$uÛÑ÷wæ‘Ó’' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' dü|üÔuÛÖe÷wüºuÛÖyÓTÆ' #· kÕŒ¤{Ïø£dü+ø°¬síÌ', ø±s¡Ôdü«s¡$uÛÑ÷wæ‘Ó’',
‘·˝'’… ($sê»e÷Hê+) eTVü‰|ü⁄Ø+ <ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü|uÔü ÖÛ e÷wüuº ÖÛ yÓT'Æ R @&ÉT n+‘·dTü \Ô ‘√qT mì$T~ n+‘·dTü \Ô ‘√qT
≈£L&çq, kÕŒ¤{øÏ d£ +ü ø°s¬ 'Ìí R düŒ{¤ øÏ •£ \\‘√>∑÷&çq, ø±s¡dÔ «ü s¡$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó R düTes¡í
n\+ø±s¡eTT\#˚ ì+&çq{Ϻ— ‘·˝…’' R Á|ü<˚X¯eTT\‘√&ÉqT, $sê»e÷Hê+ R
Á|üø±•+#·T#·Tqï, eTVü‰|ü⁄Ø+ R \+ø±q>∑se¡ TTqT, dü' R Ä Vü≤qTeT, dü+<ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT.
u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT :` ‘·˝'’… øÏ ã<äT\T>± dü˝ú '’… .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä eTVü‰q>∑se¡ TTq+<äT @&˚dj æ T· TqT, mì$T<˚dj
æ T· TqT n+‘·dTü \Ô T>∑\
y˚T&É\T+&ÓqT. n+<ä* H˚\\T, >√&É\T düŒ{¤ øÏ e£ TDT\‘√&ÉqT, ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT
ì]à+|üã&ç n‹eTH√Vü≤s¡eTT>± yÓ\j·TT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yÓ&’ ÷É s¡´eTDÏ∫Å‘X’Ó Ã¯ eTTø±ÔC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ˆ
‘·˝’… X¯óÙX¯ó_Ûsπ ‘êì uÛeÑ Hê q´Á‘· s¡økå£ ÕyéT ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yÓ&’ ÷É s¡´eTDÏ∫Å‘'’Ó ` #· ` eTTø±ÔC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ` ‘·˝'’… ` X¯óX¯ó_Ûsπ
` ‘êì ` uÛeÑ Hêì ` nÁ‘· ` s¡økå£ ÕyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nÁ‘· s¡økå£ Õ+ ‘êì uÛeÑ Hêì, yÓ&’ ÷É s¡´eTDÏ∫Å‘'’Ó , eTTø±ÔC≤\
$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ‘·˝'’… X¯óX¯ó_Ûsπ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁ‘· R á q>∑se¡ TTq, s¡økå£ Õ+ R sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ, ‘êì uÛeÑ Hêì
R Ä uÛeÑ qeTT\T, yÓ&’ ÷É s¡´eTDÏ∫Å‘'’Ó R yÓ&’ ÷É s¡´eTDT\#˚ ∫Á‹+|üã&çq{Ïj º T· T,
eTTø±ÔC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó R eTT‘ê´\e÷\\‘√ n\+ø£]+|üã&çq{Ï$º j·TTq>∑T, ‘·˝'’…
R Á|ü<X˚ e¯ TT\‘√, X¯óX¯ó_Ûsπ R XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
152 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT :` ‘·˝'’… øÏ ã<äT\T>± ‘Óô’ d'ÌÔ j·Tì.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä q>∑s¡eTTq sêø£ådüT\T ìedæ+#·T Ä uÛÑeqeTT\ H˚\\TqT,
>√&É \ TqT nìïj· T TqT, yÓ ’ & É ÷ s¡ ´ eTDÏ ∫ Á‹‘· e TT˝… ’ eTT‘ê´\Vü ‰ s¡ e TT\‘√
n\+ø£]+|üã&çq{Ïyº ’Ó XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±+#·Hêì #· ∫Á‘êDÏ ‘√s¡D≤ì #· s¡økå£ ÕyéT ˆ
\+ø± eTT<›√´‘·j÷· e÷düT dü‡s¡«‘· dü‡eT\+ø£è‘êyéT ˆˆ 54
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±+#·Hêì ` #· ` ∫Á‘êDÏ ` ‘√s¡D≤ì ` #· ` s¡økå£ ÕyéT ˆ
\+ø±yéT ` ñ<›√´‘·j÷· e÷düT' ` düs«¡ ‘·' ` düeT\+ø£è‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡ø£åkÕ+ ø±+#·Hêì ∫Á‘êDÏ #· ‘√s¡D≤ì, düs¡«‘·'
düeT\+ø£è‘ê+, \+ø±yéT, ñ<›√´‘·j÷· e÷düT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡økå£ Õ+ R sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ, ø±+#·Hêì R düTes¡ìí ]à‘·eTT\TqT,
∫Á‘êDÏ R ∫Á‘·yTÓ qÆ •\ŒeTT\‘√ >∑÷&çq$j·TT q>∑T, ‘√s¡D≤ì R uÛeÑ q<ë«s¡eTT\T,
düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘ê+ R n+‘·≥qT #·øÿ£ >± n\+ø£]+|üã&çq{Ï,º \+ø±yéT R
\+ø±q>∑se¡ TTqT, ñ<›√´‘·j÷· e÷düT' R $TøÏÿ*>± Á|üø±•+|ü#d˚ qæ $.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥qT #·ø£ÿ>± n\+ø£]+|üã&çq{Ϻ, Ä \+ø±q>∑s¡eTTqT,
∫Á‘·∫Á‘·eTT˝…q’ ã+>±s¡TuÛeÑ q<ë«s¡eTT\T $TøÏÿ*>± Á|üø±•+|üCj Ò T· T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n∫+‘ê´ eT<äT“¤‘êø±sê+ <äècºÕ« \+ø±+ eTVü‰ø£|'æ ˆ
Äd” ~«wüD√í Vü≤èwüXº ï yÓ<’ V˚ ‰ü ´ <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ˆˆ 55
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n∫+‘ê´yéT ` n<äT“¤‘êø±sê+ ` <äècºÕ« ` \+ø±+ ` eTVü‰ø£|'æ
` Äd”‘Y ` $wüD'í ` Vü≤èwü'º ` #· ` yÓ<’ V˚ ‰ü ´' ` <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ø£|æ', yÓ’<˚Vü‰´' <äs¡ÙH√‘·T‡ø£' (düHé) n∫+‘ê´yéT,
n<äT“¤‘êø±sê+ \+ø±+ <äècºÕ«, $wüD'í , Vü≤èwü'º #· Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs√‘·eÔ TT&ÉT, yÓ<’ V˚ ‰ü ´' <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' (düH)é R
C≤qø£eTàqT #·÷#·Tq{Ϻ ≈£î‘·÷Vü≤\eTT >∑\yê&Ó,’ n∫+‘ê´yéT R }Vü≤ø£+<äq{Ïj º T· T,
n<äT“¤‘êø±sê+ R ÄX¯Ãs¡´ø£s¡yÓTÆq s¡÷|üeTT >∑\~j·TTq>∑T, \+ø±+ R \+ø±
q>∑s¡eTTqT, <äècºÕ« R #·÷∫, $wüDí' R $cÕ<äeTT>∑\yê&ÉTqT, Vü≤èwüº' #· R
dü+‘√wüeTT >∑\yê&ÉTqT≈£L&É, Äd”‘Y R njÓT´qT.
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 153
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` n∫+‘ê´+ R (ÄX¯Ãs¡´ø£sy¡ TÓ qÆ ) nX¯ø´£ yÓTqÆ nH˚«wüD ∫+‘· >∑*–,
n+<äT#˚‘H· ˚ $wüDTí &ÜjÓTqT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` n∫+‘ê´+ R n<äT“¤‘ì· sêàDeTT#˚‘· ∫+‹+#·T≥≈£î X¯ø´£ eTT
>±ì~, $wüD'í ` d”‘e· Tà eè‘êÔ+‘·eTT \_Û+#·ø£ b˛e⁄≥#˚— Vü≤èwü'º ` ø±ìŒ+#·T#·Tqï
X¯óuÛXÑ ≈¯ î£ qeTT\#˚.
>√$+<äsêJj·TeTT :` n∫+‘ê´+ R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î nkÕ<Û´ä yÓTqÆ ~— n<›ëqH˚,
n‘·&TÉ $wüDTí &ÜjÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘ê<äsÙ¡ H√‘·T‡≈£î&Óq’ j·÷ Vü≤qTeT }Vü‰r‘·yTÓ qÆ {Ϻ <ëì ìsêàDeTTqT
p∫ Ç+<äT Á|üy•˚ +#·T≥ nkÕ<Û´ä eTì ø£D å ø±\eTT $wüDTí &ÜjÓTqT. eTiÏjT· T, Ä
q>∑se¡ TTjÓTTø£ÿ n<äT“¤‘k· Â+<äs´¡ eTTqT p∫ Vü≤s¡¸eTT H=+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü bÕ+&ÉTs√~«<ä$Δ e÷qe÷*˙+
eTVü‰s¡ΩC≤+ã÷q<äC≤\‘√s¡D≤yéT ˆ
j·TX¯d«æ ˙+ sêeDu≤VüQbÕ*‘ê+
ø£bå Õ#·s¬ ’ Ø“¤eTã˝…’ dü‡e÷eè‘êyéT ˆˆ 56
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` bÕ+&ÉTs√~«<ä$Δ e÷qe÷*˙+ ` eTVü‰s¡Ω C≤+ã÷q<äC≤\
‘√s¡D≤+ ` j·TX¯d«æ ˙+ ` sêeDu≤VüQbÕ*‘ê+ ` ø£bå Õ#·s¬ '’ ` ;ÛeTã˝…'’ `
düe÷eè‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü', bÕ+&ÉTs√~«<ä$Δ e÷qe÷*˙+ eTVü‰s¡Ω C≤+ã÷q<äC≤\
‘√s¡D≤+, j·TX¯d«æ ˙+, sêeDu≤VüQbÕ*‘ê+, ;ÛeTã˝…'’ , ø£bå Õ#·s¬ '’ , düe÷eè‘ê+
(\+ø±+ <ä<sä Ù¡ )
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, bÕ+&ÉTs√~«<äΔ$e÷qe÷*˙+ R
‘Ó\ì¢ $j·TTqT ñqï‘·yTÓ qÆ $j·TTq>∑T ÁbÕkÕ<äeTT\ es¡Tdü >∑*qZ {Ïj º T· TqT, eTVü‰s¡Ω
C≤+ã÷q<äC≤\‘√s¡D≤+ R >=|üŒyÓ’q düTes¡íì]à‘·eTT˝…’q >∑yêø£åeTT\‘√qT
<ë«s¡eTT\‘√qT ≈£L&çq, j·TX¯d«æ ˙+ R >=|üŒ $U≤´‹ >∑*qZ {Ï~º j·TTqT, sêeD
u≤VüQbÕ*‘ê+ R sêeDTì uÛTÑ »ã\eTT#˚ #·øÿ£ >± dü+s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT,
;ÛeTã˝…’' R uÛÑj·T+ø£s¡yÓTÆq X¯øÏÔ>∑\, ø£åbÕ#·¬s’' R sêø£ådüT\#˚, düe÷eè‘ê+ R
ì+&çq~ ˝Òø£ Äe]+|üã&çq~j·TTq>∑T, (\+ø±+ R \+ø£qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT
154 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
˝Ò<ë $y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $e÷qe÷*˙+ R @&É+‘·dTü \Ô y˚T&É\T>∑\~.
>√$+<äsêJj·TeTT :` $e÷qeTq>±, <˚e‘·\ yêVü≤qeTìj·TT, @&É+‘·dTü \Ô T>∑\
y˚T&ÉjT· ìj·TT, yÓ»’ j·T+r ì|òTü +≥Te⁄q #Ó|Œü ã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä q>∑se¡ TTq+<äT ‘Ó\H¢ q’Ó @&É+‘·dTü \Ô y˚T&É\T mìïjÓ÷ es¡Tdü\T
r] j·TT+&ÓqT. yêìj·T+<äT düTes¡ìí ]à‘·yTÓ qÆ >∑yêø£eå TT\TqT, uÛeÑ q<ë«s¡eTT\TqT,
düT+<äse¡ TT>∑ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT. Ç{Ϻ Ä \+ø±q>∑se¡ TT, sêeDTì uÛTÑ »ã\eTT#˚
dü+s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·T, >=|üŒ $U≤´‹ì u§+~j·TT+&ÓqT. Ä q>∑se¡ TTqT eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´˝…q’
ô|≈£îÿeT+~ sêø£då Tü \T #·T≥TºqT+&ç ø±bÕ&ÉT#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ #·+Á<√-|æ kÕ∫e´ $Tyêdü´ ≈£îs¡«Hé
‘êsê>∑DsÆ… à¡ <Û´ä >∑‘√ $sê»Hé ˆ
CÀ´‘ê‡ ï$‘êH˚q $‘·‘´· ˝Àø£
eTT‹Ôw‘ü̃ ˚ HÓø’ d£ Vü ≤ü Ádüs•¡ à' ˆˆ 57
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·+Á<ä' ` n|æ ` kÕ∫e´yéT ` Çe ` ndü´ ` ≈£îs¡«Hé ` ‘êsê>∑D'Æ…
` eT<Û´ä >∑‘'· ` $sê»Hé ` CÀ´‘ê‡ ï$‘êH˚q ` $‘·‘´· ` ˝Àø£yTé ` ñ‹Ôw‘ü̃ ˚ `
HÓø’ d£ Vü ≤ü Ádüs•¡ à' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ndü´ #·+Á<ä' n|æ, kÕ∫e´+ ≈£îs¡«Hé Çe, eT<Û´ä >∑‘'· ‘êsê>∑D'Æ… ,
$sêCHé, CÀ´‘ê‡ ï$‘êH˚q ˝Àø£+ $‘·‘´· HÓø’ d£ Vü ≤ü Ádüs•¡ à' (düH)é ñ‹Ôw‘ü̃ .˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ndü´ R á Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î, #·+Á<ä' n|æ R (düeTTÁ<äT&ÉT,
yÓTHÆ ê≈£î&ÉT e˝…H)˚ #·+Á<äT&ÉT >∑÷&Ü, kÕ∫e´+ R düV‰ü j·TeTTqT, ≈£îs¡«Hé Çe R
#˚jT· T#·Tqïyê&ÉT e˝…, eT<Û´ä >∑‘'· R Äø±X¯eT<Û´ä eT+<äTqïyê&Ó,’ CÀ´‘ê‡ ï$‘êH˚q
R yÓHïÓ \ düeT÷Vü≤eTT#˚, ˝Àø£+ $‘·‘´· R ˝Àø£eTTq yê´|æ+∫, HÓø’ d£ Vü ≤ü Ádüs•¡ à'
(düH)é R ô|≈£îÿy˚\ øÏsD ¡ eTT\T ø£\yê&Ó,’ ñ‹Ôw‘ü̃ ˚ R ñ<äsTT+#·T #·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ç#·Ã≥ Á|ü<√wüdeü Tj·TeTTq #·+Á<äT&ÉT<äsTT+#·T≥ nqTq~ nwü$º THê&˚
dü+uÛ$Ñ +#·TqT >∑<ë! n|ü&Ü‘·ìøÏ y˚\øÏsD¡ eTT\T ø£*–j·TT+&ÉT≥ m≥T¢ kÕ<Û´ä eTì
(2) ` ~«rj·Tdüs¡Z 155
X¯+øÏ+|üqø£ÿs¡˝<Ò Tä . X¯óø£|¢ øü å£ @ø±<ä• ~qeTTq #·+Á<äT&ÉT #ê\es¡≈î£ qT, |üPs¡í
s¡÷|üeTT‘√H˚ j·TT+&ÉTqT. eTiÏj·TT ÄHê&ÉT Äø±X¯eT<Ûä´eTTq≈£î düMT|üeTTq
ñ<äsTT+#·T≥#˚ Äø±X¯eT<Û´ä >∑‘‘· «· eTT ≈£L&É ñ∫‘·yT˚ j·T>∑TqT. n+<äT#˚‘H· ˚ Vü≤qTeT
ÄHê&˚ \+ø£˝À Á|üy•˚ +#ÓqT nì #Ó|Œü e#·TÃqT. eTiÏjT· T #·+Á<äT&ÉT, Ä sêÁ‹
ndü$Ô T+∫q |æeTà≥H˚ sêeDT&ÉT B|üdVü ≤ü ÁdüeTT\‘√ d”‘<· >ä sZ∑ ≈¡ î£ e#·TÃ≥ >∑÷&É
dü]|ü&TÉ qT. á X¯óø£<¢ ë«<ä•>∑÷&É e÷s¡•Z s¡e÷düeTTq+<˚ j·T>∑TqT. bòÕ\TZDeTTq
d”‘ê<˚$ \+ø£˝À Á|üy•˚ +∫q~ yÓTT<ä\T n|üŒ{ÏøÏ |ü~ e÷düeTT\>∑TqT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` eT<Û´ä >∑‘'· R ‘êsê>∑DeT<Û´ä >∑‘T· &Éì #Ó|Œü e#·TÃqT.
sêe÷qTJj·TeTT :` eT<Û´ä >∑‘'· R ‘êsê>∑DeTT\‘√ ≈£L&çq #·+Á<äT &ÉT<äsTT+#Óqì
#Ó|ü ≥ j·TTø£eÔ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·+Á<äT&ÉT >∑÷&É Vü≤qTeT≈£î ‘√&ÉT|ü&É >√]qyê&Ó’ Äø±X¯eT<Û´ä eTTq
qø£Áå ‘·>D
∑ eTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·T ‘·q yÓHïÓ \‘√ ˝Àø£eTTqT ì+|ü⁄#·T ãVüQdüV≤ü Ádü
øÏsD
¡ eTT\‘√ $sêõ\T¢#T· qT<äsTT+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯+KÁ|üu+ÑÛ ø°så e¡ TèD≤fi¯es¡í
eTT<ä#Z ÷ e¤ ÷q+ e´euÛ≤düe÷qyéT ˆ
<ä<sä Ù¡ #·+Á<ä+ dü Vü≤]Á|üMs¡'
b˛|ü¢Pj·Te÷q+ düsd¡ e” Vü≤+düyTé ˆˆ 58
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª ìXÊìØø£åD+μμ HêeT
~«rj·Tdü‡s¡Z'.
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` X¯+KÁ|üu+ÑÛ ` ø°så e¡ TèD≤fi¯es¡yí Té ` ñ<ä#Z ÷ e¤ ÷q+ ` e´euÛ≤düe÷q+
` <ä<sä Ù¡ ` #·+Á<ä+ ` dü' ` Vü≤]Á|üMs¡' ` b˛|ü¢Pj·Te÷q+ ` düsd¡ æ ` Çe `
Vü≤+düyTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' Vü≤]Á|üMs¡', X¯+KÁ|üu+ÑÛ ø°så e¡ TèD≤fi¯es¡yí Té ñ<ä#Z ÷ e¤ ÷q+
e´euÛ≤düe÷q+ #·+Á<ä+, düsd¡ æ b˛|ü¢Pj·Te÷q+ Vü≤+düyTé Çe <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' Vü≤]Á|üMs¡' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ , X¯+KÁ|üu+ÑÛ R X¯+KeTTe˝…
‘Ó\ì¢ ø±+‹ >∑\yê&ÉTqT, ø°så e¡ TèD≤fi¯es¡+í R ø°så e¡ TTe+{ÏjT· T eTèD≤fi¯eTT e+{ÏjT· T
‘Ó\ì¢ es¡eí TT >∑\yê&ÉTqT, ñ<ä#Z ÷ e¤ ÷q+ R Äø£deü TTMT~øÏ #˚sT¡ #·Tqïyê&ÉTqT,
156 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
e´euÛ≤düe÷q+ R $TøÏÿ*>± Á|üø±•+#·T #·Tqïyê&ÉTq>∑T, #·+Á<ä+ R #·+Á<äTì,
düsd¡ æ R düsd¡ Tü ‡q+<äT, b˛|üPj ¢ T· e÷q+ R ‘˚*j·÷&ÉT #·Tqï{Ï,º Vü≤+düyTé Çe R
Vü≤+düqT e˝…, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT X¯+KeTT, ø°så e¡ TT, eTèD≤fi¯eTT e+{Ï
dü«#·Ãy¤ TÓ qÆ ‘Ó\ì¢ ø±+‹‘√ Áø£eTeTT>± Äø£deü TT MT<ä≈î£ e#·TÃ#·T, düs√es¡eTTq+<äT
‘˚*j·÷&ÉT#·Tqï Vü≤+düe˝… #·÷&É s¡eT´eTT>±qTqï{Ϻ #·+Á<äTì ‹\øÏ+#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªìXÊìØø£Då eTTμμ nqT
¬s+&Éedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
‘·èrj·Tdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü \+ã•Kπs \+uÒ \+ã‘√j·T<ädìü ïuÛÒ ˆ
dü‘Ô· «e÷kúÕj·T y˚T<ÛëM Vü≤qTe÷Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` \+ã•Kπs ` \+uÒ ` \+ã‘√j·T<ädìü ïuÛÒ ` dü‘Ô· «yéT `
ÄkúÕj·T ` y˚T<ÛëM ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü', y˚T<ÛëM e÷s¡T‘ê‘·à»', Vü≤qTe÷Hé \+uÒ \+ã‘√j·T<ä
düìïuÛ,Ò \+ã•Kπs, dü‘Ô· «yéT ÄkÕújT· , (\+ø±+ $y˚X)¯ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚T<ÛëM R Á|üC≤„ e+‘·T&Óq’ , e÷s¡T‘ê‘·à»' dü' Vü≤qTe÷Hé R
yêj·TT|ü⁄Á‘·T&Ó’q Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, \+ã‘√j·T<ädüìïuÛÒ R Bs¡ÈyÓTÆq y˚T|òüTeTT
e+{Ï, \+uÒ \+ã•Kπs R ñqï‘·yTÓ qÆ Ä \+ã|üs«¡ ‘· •Ks¡eTTq+<äT, dü‘Ô· «yéT
ÄkÕújT· R (‘·q≈£î nedüsy¡ TÓ Æ j·TTqï) X¯øìÔÏ dü+bÕ~+#·Tø=ì, \+ø±+ $y˚X¯ R
\+ø£qT Á|üy•˚ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü‘Ô· «+ R dü‘·Ô «>∑TDeTT, nù|øÏ‘å · ã\eTT, y˚T<ÛëM R ø±˝À∫‘·yTÓ qÆ
$#ês¡eTT#˚jT· T X¯øÔÏ >∑\yê&ÉT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` dü‘Ô· «+ R e´ekÕj·÷‹àø£ ãT~Δ.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` bı&Éyq’Ó y˚T|òTü eTT e+{Ï ñqï‘· yÓTqÆ {Ϻ Ä \+ã|üs«¡ ‘·•Ks¡eTTq
ì\∫ y˚T<Ûë$ j·T>∑T Ä yêj·TTq+<äqT&ÉT ‘·‘êÿ˝À∫‘·yÓTÆq X¯øÏÔì ≈£Ls¡TÃø=ì
(\+ø£qT Á|üy•˚ +#ÓqT).
XÀ¢ˆˆ ì• \+ø±+ eTVü‰dü‘√Ô « $y˚X¯ ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆ
s¡eT´ø±qq‘√j·÷&ÛÜ´+ |ü⁄Ø+ sêeDbÕ*‘êyéT ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ì• ` \+ø±+ ` eTVü‰dü‘Ô· «' ` $y˚X¯ ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ` s¡eT´ø±qq
158 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘√j·÷&ÛÜ´+ ` |ü⁄Ø+ ` sêeDbÕ*‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰dü‘·Ô «', ø£|æ≈£î+»s¡', s¡eT´ø±qq‘√j·÷&ÛÜ´+,
sêeDbÕ*‘ê+, \+ø±+ |ü⁄Ø+ ì• $y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰dü‘Ô· «' ø£|≈æ î£ +»s¡' R eTVü‰X¯ødÔÏ +ü |üqTï&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
s¡eT´ø±qq‘√j·÷&ÛÜ´+ R s¡eTD°jT· eTT˝…q’ ns¡D´eTT\TqT düsd¡ Tü ‡\TqT ø£*qZ {Ï,º
sêeDbÕ*‘ê+ \+ø±+ |ü⁄Ø+ R sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï \+ø±q>∑se¡ TTqT,
ì• R sêÁ‹uÛ≤>∑eTTq, $y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰dü‘·Ô «dü+|üqTï&Ó’q Vü≤qTeT düT+<äs¡yÓTÆq eqeTT\qT,
düsd¡ Tü ‡\qT, ø£*–q{Ϻ Ä sêeD≤düTs¡Tì \+ø±q>∑se¡ TTqT Ä ìXÊdüeTj·TeTTq
Á|üy•˚ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ XÊs¡<ë+ãT<Ûsä Á¡ |üU’… ´' uÛeÑ HÓ’ s¡T|üXÀ_Û‘êyéT ˆ
kÕ>∑s√|üeTìsÈ√cÕ+ kÕ>∑sêì\ùd$‘êyéT ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XÊs¡<ë+ãT<Ûsä Á¡ |üU…’ ´' ` uÛeÑ HÓ'’ ` ñ|üXÀ_Û‘ê+ ` kÕ>∑s√|üeT
ìsÈ√cÕ+ ` kÕ>∑sêì\ùd$‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düe÷qeTT..
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` XÊs¡<ë+ãT<Ûsä Á¡ |üU’… ´' R X¯s‘¡ êÿ\y˚T|òTü eTT\e˝… Á|üø±•+#·Tq{Ï,º
uÛeÑ HÓ'’ R uÛeÑ qeTT\‘√, ñ|üXÀ_Û‘ê+ R Á|üø±•+#·Tq{Ï~º j·TTqT, kÕ>∑s√|üeT
ìsÈ√cÕ+ R düeTTÁ<ä|Tüò Àwüe+{Ï sêø£då Tü \T#˚jT· T ø√˝≤Vü≤\eTT >∑*qZ ~j·TTqT, kÕ>∑sê
ì\ùd$‘ê+ R düeTTÁ<ä yêj·TTe⁄\#˚ ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTq>∑T, (\+ø±+ $y˚X¯
R \+ø£qT Á|üy•˚ +#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` XÊs¡<ë+ãT<Ûsä e¡ TT\‘√ b˛*ø£qT #Ó|ü ≥#˚ n#·Ã{Ï y˚T&É\T,
s¡»‘·ì]à‘·eTT\ì #Ó|ü ø√e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯s¡‘êÿ\y˚T|òüTeTTe˝… ‘Ó\¢>±qTqï kÂ<ÛäeTT\#˚ \+ø£ $TøÏÿ*
Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT. sêø£då Tü \T #˚jT· T ø√˝≤Vü≤\<Û«ä ì düeTTÁ<ä|Tüò Àwüe˝… Ä q>∑se¡ TT
qT+&ç $qe#·TÃ#·T+&ÓqT. düeTTÁ<äeTT MT~ yêj·TTe⁄\T m\¢|ü &ÉT Ä q>∑se¡ TTqT
ãVüQ$<Ûeä TT>± ùd$+#·T#·T+&ÓqT.
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 159
XÀ¢ˆˆ düT|ü⁄wü㺠\dü+|òTü TcºÕ+ j·T<∏e’Ó $≥bÕeryéT ˆ
#ês¡T‘√s¡Dìs¡÷´Vü‰+ bÕ+&ÉTs¡<ë«s¡‘√s¡D≤yéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düT|ü⁄wü㺠\dü+|òTü TcºÕ+ ` j·T<∏ë ` @e ` $≥bÕer+ ` #ês¡T
‘√s¡Dìs¡÷´Vü‰+ ` bÕ+&ÉTs¡<ë«s¡‘√s¡D≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düe÷qeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $≥bÕer+ j·T<∏ë R n\ø±q>∑se¡ TTe˝…, düT|ü⁄wü㺠\dü+|òTü TcºÕ+
R ã*wü̃ß˝…q’ uÛ≥ Ñ T\jÓTTø£ÿ X¯ãe› TT\‘√ ≈£L&çq{Ï$º j·TTqT, #ês¡T‘√s¡Dìs¡÷´Vü‰+
R düT+<äsy¡ TÓ qÆ <ë«s¡eTT\eTT+<äT eT~+∫q @qT>∑T\T>∑\~j·TTqT, bÕ+&ÉTs¡<ë«s¡
‘√s¡D≤+ R ‘Ó\ì¢ ˝À|ü*<ë«s¡eTT\TqT ãVæ≤s›ê«s¡eTT\TqT >∑*–q{Ï~º j·TTqT n>∑T
(\+ø±+ $y˚X¯ R \+ø£qT Á|üy•˚ +#ÓqT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã*wüߘ ˝…q’ uÛ≥Ñ T\T #˚jT· T >∑sq®¡ \‘√>∑÷&ç n\ø±q>∑se¡ TTq+<äTe˝…
düT+<äse¡ TT˝…q’ ‘Ó\ì¢ e>∑T ˝À|ü* <ë«s¡eTT\TqT, dæ+Vü≤<ë«s¡eTT\TqT >∑\~j·TTqT
>∑TeTàeTT\eTT+<äT eT~+∫q @qT>∑T\T >∑\~j·TTqT n>∑T \+ø£qT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT
#·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ uÛTÑ »>±#·]‘ê+ >∑TbÕÔ+ X¯óuÛ≤+ uÛÀ>∑er $Te ˆ
‘ê+ dü$<äT´<äHÈ êø°sêí+ CÀ´‹sêàs¡ìZ ùw$‘êyéT ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛTÑ »>±#·]‘ê+ ` >∑TbÕÔ+ ` X¯óuÛ≤+ ` uÛÀ>∑eryéT ` Çe ` ‘ê+
dü$<äT´<äHÈ êø°sêí+ ` CÀ´‹sêàs¡ìZ ùw$‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düe÷qeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯óuÛ≤+ uÛÀ>∑eryéT Çe R X¯óuÛÁÑ |ü<yä TÓ qÆ uÛÀ>∑erq>∑se¡ TTe˝…,
uÛTÑ »>±#·]‘ê+ R düsŒ¡ eTT\#˚ dü+#·]+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, >∑TbÕÔ+ R uÛÁÑ <äeTT>∑
s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, dü$<äT´<äHÈ êø°sêí+ R yÓTs¡|⁄ü \‘√ >∑÷&çq y˚T|òTü eTT\#˚
yê´|æ+|üã&çq~j·TTqT, CÀ´‹sêàs¡Zìùw$‘êyéT R #·+Á<ädü÷sê´<äT\ e÷s¡ZeTT#˚
ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT n>∑T (‘ê+ \+ø±+ $y˚X)¯ R Ä \+ø±q>∑se¡ TTqT
Á|üy•˚ +#ÓqT.
(Ä \+ø±q>∑s¡eTT q+<ä* uÛÑeqeTT\ ì&ç$ bÕ‘êfi¯eTTqT+&ç
Á>∑V≤ü eT+&É\eTTes¡≈î£ qT yê´|æ+∫j·TTqï≥T¢+&ÓqT).
160 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø±q>∑se¡ TT bÕ‘êfi¯˝Àø£sê»<ÛëìjÓTÆ q uÛÀ>∑erq>∑se¡ TTe˝…
uÛTÑ »>∑eTT\‘√ ì+&ç, uÛÁÑ <äeTT>∑ ø±bÕ&ÉT#·T, X¯óuÛÁÑ |ü<eä TT>± qT+&ÓqT. n+<ä*
ÁbÕkÕ<äeTT\T yÓTs¡|⁄ü \‘√ >∑÷&çq y˚T|òTü eT+&É\eTTe˝… ñqï‘·eTT˝…’ dü÷s¡´#·+Á<ä
qø£Áå ‘ê<äT\ e÷s¡eZ TT q+≥T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eT+<äe÷s¡T‘·d+ü #êsê+ j·T<∏+˚ Á<äkÕ´eTsêeryéT ˆ
XÊ‘·≈î£ +uÛqÒ eTVü≤‘ê ÁbÕø±πs D≤_Ûd+ü eè‘êyéT ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT+<äe÷s¡T‘·d+ü #êsê+ ` j·T<∏ë ` Ç+Á<äd´ü ` neTsêer+ `
XÊ‘·≈î£ +uÛqÒ ` eTVü≤‘ê ` ÁbÕø±πsD ` n_Ûd+ü eè‘êyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT+<äe÷s¡T‘·dü+#êsê+ R eT+<äyÓTÆq yêj·TTdü+#ês¡eTT
>∑\~j·TTqT, Ç+Á<äd´ü neTsêer+ j·T<∏ë R <˚y+˚ Á<äTì neTsêer |ü≥Dº eTTe˝…,
eTVü≤‘ê XÊ‘·≈£î+uÛÒq ÁbÕø±πsD n_Ûdü+eè‘êyéT R >=|üŒ<Ó’q ã+>±s¡T
ÁbÕø±s¡eTT\‘√ #·T≥Tºø=qã&çjT· Tqï~j·TTqT n>∑T (\+ø±+ $y˚X¯ R \+ø£qT
Á|üy˚•+#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT :` eT+<äe÷s¡T‘·d+ü #êsê+ nqT X¯ãe› TTq≈£î ã<äT\T>±
(#·+&Ée÷s¡T‘·ìÅsΩê<ë+ nì ø£\<äT) nq>± uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ yêj·TTe⁄\ <Û«ä ì>∑\~.
‹\ø£eTT :` #·+&Ée÷s¡T‘·eTTjÓTTø£ÿ <Ûä«ì>∑\~. #·+&Ée÷s¡T‘·eTT\T nq>±
dü|yÔü êj·TTe⁄\˝À, |ü]eVü≤eTT yÓTT<ä˝q’… yêj·TTe⁄\ jÓTTø£ÿ X¯ãe› TT >∑*qZ {Ï~º .
Ç~j˚T Ç#·Ã{Ï neTsêe‹. neTsêe‹ j·Tq>± n+‘·]ø£eå TT. <˚y+˚ Á<äTì neTsêe‹
nì #Ó|ü ≥≈£î M\T˝Ò<Tä . ñ‘ê‡Vü≤e+‘·T˝…q’ sêø£då Tü \‘√qT yê] ø√˝≤Vü≤\eTT‘√qT
ì+&çjT· T+&ÉT≥ nqT \ø£Då eTT neTsêe‹øÏ $s¡T<äyΔ TÓ qÆ <äì ø£‘ø· £ yê´U≤´qeTT>∑÷&É
#Ó|ü#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` \+ø£jT· +<äT e÷s¡T‘·eTT eT+<äeTT>± düTKeTT>± M#·T#·T+&ÓqT.
ã+>±s¡T ÁbÕø±s¡eTT\T>∑*,Z Ä q>∑se¡ TT neTsêer |ü≥D º eTTqT b˛\T#·T $TøÏÿ*
s¡eTD°jT· eTT>∑ qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ øÏ+øÏDC° ≤\|òTü ÀcÕ_Û' |ü‘êø±_Û s¡\+ø£è‘êyéT ˆ
ÄkÕ<ä´ düV≤ü kÕ Vü≤èwü'º ÁbÕø±s¡eT_Ûù|~yêHé ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+øÏDC° ≤\|òTü ÀcÕ_Û' ` |ü‘êø±_Û' ` n\+ø£è‘êyéT ` ÄkÕ<ä´ `
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 161
düV≤ü kÕ ` Vü≤èwü'º ` ÁbÕø±s¡yTé ` n_Ûù|~yêHé.
nq«j·TÁø£eTeTT :` øÏ+øÏD°C≤\|òüTÀcÕ_Û', |ü‘êø±_Û', n\+ø£è‘êyéT (\+ø±+)
ÄkÕ<ä´ ` Vü≤èwü'º , düV≤ü kÕ, ÁbÕø±s¡yTé , n_Ûù|~yêHé.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` øÏ+øÏDC° ≤\|òTü ÀcÕ_Û' R ∫s¡T>∑+≥\ düeT÷Vü≤eTTjÓTTø£ÿ <Û«ä qT\T>∑\,
|ü‘êø±_Û' R <Û«ä »|ü‘êø£eTT\‘√, n\+ø£è‘êyéT R n\+ø£]+|üã&çq{Ï,º \+ø±+
R \+ø±q>∑se¡ TTqT, ÄkÕ<ä´ R #˚], Vü≤èwü'º R dü+‘√wüìeT>∑Tï&Ó,’ düV≤ü kÕ R
yÓ+≥H˚, ÁbÕø±s¡yTé n_Ûù|~yêHé R q>∑sÁ¡ bÕø±s¡eTTMT~øÏ #˚sT¡ ø=HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ∫s¡T>∑+≥\ <Û«ä qT\‘√ >∑÷&çq <Û«ä »|ü‘êø£eTT\‘√ XÀ_Û\T¢ #·Tqï
\+ø±q>∑se¡ TT #˚] $TøÏÿ* dü+‘√wüeTT H=+~qyê&Ó’ yÓ+≥H˚ Vü≤qTeT j·÷ q>∑s¡
ÁbÕø±s¡eTTMT~øÏ #˚s¬ qT.
XÀ¢ˆˆ $düàj·÷$wüVº ≤ü è<äjT· ' |ü⁄Øe÷˝Àø£´ düs«¡ ‘·' ˆ
C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ s›ê«¬ss¬’ ’ «&É÷s¡´ø£è‘·y~˚ ø¬ '’ ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $düàj·÷$wüVº ≤ü è<äjT· ' ` |ü⁄ØyéT ` Ä˝Àø£´ ` düs«¡ ‘·' ` C≤+ã÷
q<äeTjÓTÆ ' ` <뫬s'’ ` yÓ&’ ÷É s¡´ø£è‘·y~˚ ø¬ '’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ ', <뫬s'’ , yÓ&’ ÷É s¡´ø£è‘·y~˚ ø¬ '’ $sê»e÷Hê+
|ü⁄Ø+ düs«¡ ‘·', Ä˝Àø£´, $düàj·÷$wüVº ≤ü è<äjT· ' (nuÛeÑ ‘Y).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ ' <뫬s'’ R düTes¡ìí ]à‘·eTT˝…q’ <ë«s¡eTT\
‘√&ÉqT, yÓ&’ ÷É s¡´ ø£è‘· y˚~ø¬ '’ R yÓ&’ ÷É s¡´ eTDT\#˚ ì]à+|üã&çq y˚~ø£\‘√&ÉqT,
($sê»e÷Hê+ R Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ) |ü⁄Ø+ R \+ø±q>∑s¡eTTqT, düs¡«‘·' R
nìïyÓ’|ü⁄\qT, Ä˝Àø£´ R #·÷∫, $düàj·÷$wüºVü≤è<äj·T' R ÄX¯Ãs¡´ìeT>∑ïyÓTÆq
eTqdüT‡>∑\yê&ÉT, (nuÛeÑ ‘Y R njÓT´qT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã+>±s¡T <ë«s¡eTT\‘√&ÉqT yÓ&’ ÷É s¡´ s¡‘ï· K∫‘·|⁄ü y˚~ø£\‘√&ÉqT,
Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ \+ø±q>∑s¡eTTqT q\TeT÷\\ p∫ ÄX¯Ãs¡´ìeT>∑ï
e÷qdüT&ÉjÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ eÁ»düŒ¤{Ïø£eTTø±Ô_Û s¡àDÏ≈£î{ϺeTuÛÑ÷wæ‘Ó’' ˆ
‘·|VÔü ‰ü ≥ø£ìs¡÷´ôV≤’ s껑êeT\bÕ+&ÉTs¬ '’ ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eÁ»düŒ{¤ øÏ e£ TTø±Ô_'Û ` eTDÏ≈î£ {Ïeº TuÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ` ‘·|VÔü ‰ü ≥ø£ìs¡÷´ôV≤’ '
162 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` s껑êeT\bÕ+&ÉTs¬ '’ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eÁ»düŒ¤{Ïø£eTTø±Ô_Û' (j·TT¬øÔÌ') R eÁ»eTT\T, düŒ{Ïø£eTT\T,
eTT‘·´eTT\T nqTyêì‘√ >∑÷&çq$j·TT, eTDÏ≈î£ {Ïeº TuÛ÷Ñ wæ‘'’Ó R eTDT\‘√ ì]à+∫q
H˚\\#˚ n\+ø£]+|üã&çq$j·TT, ‘·|üÔVü‰≥ø£ìs¡÷´ôV’≤' (j·TT¬øÔÌ') R ø£]–+∫q
ã+>±s¡eTT‘√ ì]à+∫q @qT>∑Tu§eTà\‘√ ≈£L&çq$j·TT, s껑êeT\bÕ+&ÉTs¬ '’ R
yÓ+&çe˝… dü«#·Ãy¤ TÓ qÆ ‘Ó\ì¢ s¡+>∑Ts¡+>∑T\T>∑\ (<뫬s'’ j·TTø±Ô+ q>∑Ø+ Mø£å ´ »Vü≤s¡¸
R <ë«s¡eTT\‘√ ≈£L&çq q>∑]ì #·÷∫ dü+‘·d+æ #ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eÁ»eTT\T, düŒ¤{Ïø£eTT\T, eTT‘·´eTT\T eTTqï>∑T s¡‘·ïeTT\‘√
ì]à+|üã&çq H˚\\T >∑\~j·TTqT, |ü⁄≥eTTô|{Ϻq ã+>±s¡eTT‘√ ì]à+|üã&çq
eTT+ps¡T\‘√, yÓ+&çe˝… dü«#·Ãy¤ TÓ qÆ ‘Ó\ì¢ <ë«s¡eTT\‘√ ≈£L&çq{Ϻ q>∑se¡ TTqT
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷∫ dü+‘·d+æ #ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yÓ<’ ÷ä s¡´ø£è‘·k˛bÕHÓ’ kÕ‡ Œ¤{øÏ ±+‘·sb¡ Õ+düT_Û' ˆ
#ês¡Tdü+»eH√ù|‘Ó'’ K$Ty√‘·Œ‹‘Ó’ X¯óÙuÛ'’… ˆˆ 10
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` yÓ<’ ÷ä s¡´ø£è‘·k˛bÕHÓ'’ ` kÕŒ¤{øÏ ±+‘·sb¡ Õ+düT_Û' ` #ês¡Tdü+»eH√ù|‘Ó'’
` KyéT ` Çe ` ñ‘·Œ‹‘Ó'’ ` X¯óuÛ'’… ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yÓ’<ä÷s¡´ø£è‘·k˛bÕHÓ’' kÕŒ¤{Ïø±+‘·s¡bÕ+düT_Û', #ês¡Tdü+»e
H√ù|‘Ó'’ , KyéT, ñ‘·Œ‹‘Ó'’ Çe, dæ‘ú '’Ó , X¯óuÛ'’… ÁbÕkÕ<Ó'’ , j·TT‘ê+ q>∑Ø+ Mø£å ´
»Vü≤s¡¸.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yÓ’<ä÷s¡´ø£è‘·k˛bÕHÓ’' R yÓ’<ä÷s¡´ eTDÏ k˛bÕqeTT\‘√&ÉqT,
#ês¡Tdü+»eH√ù|‘Ó'’ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ #·‘T· XÊÙ˝≤ eT+~s¡eTT\‘√ >∑÷&çq~j·TTqT,
KyéT ñ‘·Œ‹‘Ó'’ Çe (dæ‘ú '’Ó ) R Äø±X¯eTTq≈£î m>∑Ts¡T#·Tqï≥T¢>± qTqï$j·TTqT,
X¯óuÛ'’… R eT+>∑fiø¯ s£ e¡ TT\TqT n>∑T, ÁbÕkÕ<Ó'’ j·TT‘ê+ R y˚T&É\‘√ >∑÷&çq, q>∑Ø+
Mø£å ´ »Vü≤s¡¸ R q>∑se¡ TTqT p∫ dü+‘√wæ+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yÓ&’ ÷É s¡´s¡‘ï· eTT\‘√ ì]à+|üã&çq k˛bÕqeTT\T >∑*– düT+<äsy¡ TÓ qÆ
#·‘·TXÊÙ˝≤eT+~s¡eTT\T >∑*– Äø£düeTT q+≥T#·Tqï eT+>∑fi¯ø£s¡eTT\>∑T
ÁbÕkÕ<äeTT\‘√ >∑÷&çq Ä q>∑se¡ TTqT Vü≤qTeT ‹\øÏ+∫ dü+‘√wæ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Áøö+#·ã]ΩDdü+|òTü Tôw'̺ sê»Vü≤+düìùw$‘Ó'’ ˆ
‘·÷sê´uÛsÑ D¡ ìs√Èôw'’ düs«¡ ‘·' Á|ü‹Hê~‘êyéT ˆˆ 11
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 163
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` Áøö+#·ã]ΩDdü+|òTü Tôw'̺ ` sê»Vü≤+düìùw$‘Ó'’ ` ‘·÷sê´uÛsÑ D¡ ìs√Èôw'’
` düs«¡ ‘·' ` Á|ü‹Hê~‘êyéT ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Áøö+#·ã]ΩDdü+|òTü Tôw'̺ R Áøö+#·|≈ü îå£ \jÓTTø£ÿj·TT HÓeTfi¯fl jÓTTø£ÿj·TT
≈£Lõ‘·eTT\‘√&ÉqT, sê»Vü≤+düìùw$‘Ó’' R sê»Vü≤+dü\ X¯ã›eTT\ #˚‘·qT,
‘·÷sê´uÛsÑ D¡ ìs√Èôw'’ R yê<ä´eTT\jÓTTø£ÿj·TT ÄuÛsÑ D¡ eTT\jÓTTø£ÿj·TT <Û«ä qT\‘√&ÉqT,
düs«¡ ‘·' R nìï#√≥T\j·T+<äTqT, Á|ü‹Hê~‘êyéT R Á|ü‹<Û«ä qT\T ø£*–j·TTqï{Ϻ
(|ü⁄Ø+ <ä<sä Ù¡ R \+ø£qT >±+#ÓqT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Áøö+#· |ü≈îå£ \ jÓTTø£ÿj·TT, HÓeTfi¯fl jÓTTø£ÿj·TT, sê»Vü≤+dü\ jÓTTø£ÿj·TT,
≈£Lõ‘·eTT\‘√&ÉqT $$<Ûäyê<ä´eTT\ jÓTTø£ÿj·TT ÄuÛÑs¡DeTT\ jÓTTø£ÿj·TTqT
<Ûä«qT\‘√&ÉqT, q\TeT÷\\ Á|ü‹<Ûä«ì+#·T#·Tqï{Ϻ \+ø±q>∑s¡eTTqT Vü≤qTeT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ek«ø£kÕsêÁ|ü‹e÷+ ‘ê+ Mø£å ´ q>∑Ø+ ‘·‘'· ˆ
K$Ty√‘·Œ‹‘·T+ ø±e÷+ »Vü≤s¡¸ Vü≤qTe÷Hé ø£|'æ ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ek«ø£kÕsêÁ|ü‹e÷+ ` ‘ê+ ` Mø£å ´ ` q>∑Ø+ ` ‘·‘'· ` KyéT `
Çe ` ñ‘·Œ‹‘·T+ ` ø±e÷+ ` »Vü≤s¡¸ ` Vü≤qTe÷Hé ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` KyéT ñ‘·Œ‹‘·T+ ø±e÷+, Çe (<äèX¯´e÷Hê+) ek«ø£
kÕsêÁ|ü‹e÷+, ‘ê+ q>∑Ø+, Mø£å ´, ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé »Vü≤s¡¸.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` KyéT ñ‘·Œ‹‘·T+ R Äø±X¯eTTq m–]b˛e⁄≥≈£î, ø±e÷yéT Çe R
ø√]ø£ >∑*Zq~e˝…, <äèX¯´e÷Hê+ R ø£qã&ÉT#·Tqï{Ϻ, ek«ø£kÕsêÁ|ü‹e÷+ R
n\ø±|ü≥D º eTT‘√ düe÷qyÓTqÆ {Ï,º ‘ê+ q>∑Ø+ R Ä \+ø±q>∑]ì, Mø£å ´ R #·÷∫,
ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, »Vü≤s¡¸ R Äq+<äeTT H=+<ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` KyéT ñ‘·Œ‹‘·T+ ø±e÷+ R |üs«¡ ‘êÁ>∑eTTq+<äT+&ÉT≥#˚ \+ø±q>∑se¡ TT
Äø±X¯eTTq≈£î m–]b˛e >√s¡T#·Tqï≥T¢ ñqï<äqT≥ düeT+»düeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ek«ø£kÕsêÁ|ü‹e÷+ R Ç#·Ã≥ #Ó|æŒq ñ|üe÷qeTT
n\ø±|ü⁄]‘√ >±<äT. (j·T<∏Ó’e $≥bÕer+) nì |üPs¡«y˚T n\ø±kÕeT´eTT
164 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
#Ó|Œü ã&çq~ >∑<ë, ek«ø£kÕs¡ nq>± ‘·÷s¡TŒ~≈£îÿq qTqï <˚y+˚ Á<äTì |ü≥D
º eTT.
$wüßí|ü⁄sêD+ :`
XÀ¢ˆˆ ek«ø£kÕsê X¯Áø£d´ü j·÷e÷´ dü+j·TeT˙ ‘·<ë∏ ˆ
|ü⁄Ø düTU≤ »˝ÒXd¯ ´ü k˛eTdü´ #· $uÛ≤er ˆˆ
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n\ø±q>∑s¡eTTqT uÀ*j·TTqï{Ϻ~j·TTqT, Äø±X¯eTTq+≥T#·Tqï
~j·TTqT n>∑T Ä q>∑se¡ TTqT >±+∫ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT $TøÏÿ* Äq+<äeTTH=+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ düMTø£å ´ |ü⁄Ø+ s¡e÷´+ sêø£kå Õ~Û|‘ü ˚ X¯óÙuÛ≤yéT ˆ
nqT‘·eÔ ÷ eTè~ΔjT· T‘ê+ ∫+‘·j÷· e÷dü Ms¡´yêHé ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` düMTø£å ´ ` |ü⁄Ø+ ` s¡e÷´+ ` sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚ ` X¯óuÛ≤yéT `
nqT‘·eÔ ÷yéT ` ãTT~ΔjT· T‘ê+ ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` Ms¡´yêHé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` nqT‘·eÔ ÷yéT ãTT~ΔjT· T‘ê+ X¯óuÛ≤yéT s¡e÷´+ ‘ê+ sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚
|ü⁄Ø+ düMTø£å ´ Ms¡´yêHé (dü') ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nqT‘·eÔ ÷+ R $TøÏÿ* ñ‘·eÔ TyÓTqÆ ~j·TTqT, ãTT~ΔjT· T‘ê+ R
düs«¡ düeTè~Δ dü+|üqïyÓTqÆ ~j·TTqT, X¯óuÛ≤+ R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ ~j·TTqT, s¡e÷´+ R
eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ ~j·TTqT n>∑T, ‘ê+ sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚ |ü⁄Ø+ R Ä sêeDTìjÓTTø£ÿ
q>∑s¡eTTqT, düMTø£å ´ R #·÷∫, Ms¡´yêHé (dü') R eTVü‰Ms¡T&Ó’q Vü≤qTeT,
∫+‘·j÷· e÷dü R ∫+‹+|ü<=&É>¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düs¡«ÁX‚wü˜eTTqT, düs¡«düeTè~Δj·TT‘·eTTqT eT+>∑fi¯ø£s¡eTTqT
eTH√»„eTTqT HÓj ’ T· Tqï{Ϻ Ä sêeDTì q>∑se¡ TTqT >±+∫ eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT
Ç≥T¢ ∫+‹+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ H˚jT· eTH˚´q q>∑Ø X¯ø±´ <Ûsä ¸¡ sTT‘·T+ ã˝≤‘Y ˆ
s¡ø‘åÏ ê sêeDã˝…’ s¡T<ä´‘êj·TT<Û<ä ëÛ ]_Û' ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` Çj·TyéT ` nH˚´q ` q>∑Ø ` X¯ø±´ ` <Ûsä ¸¡ sTT‘·T+ ` ã˝≤‘Y
` s¡ø‘åÏ ê ` sêeDã˝…'’ ` ñ<ä´‘êj·TT<Û<ä ëÛ ]_Û' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñ<ä´‘êj·TT<Û<ä ëÛ ]_Û', sêeDã˝…'’ s¡ø‘åÏ ê Çj·T+ q>∑Ø, nH˚´q,
ã˝≤‘Y, <Ûsä ¸¡ sTT‘·T+, q X¯ø±´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ<ä´‘êj·TT<Û<ä ëÛ ]_Û' R düqï<äeΔ TT˝…q’ Äj·TT<Ûeä TT\qT <Û]ä +∫
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 165
j·TTqï{Ï,º sêeDã˝…'’ R sêeDTì uÛ≥ Ñ T\#˚, s¡ø‘åÏ ê R s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï{Ï,º Çj·T+
q>∑Ø R á \+ø±q>∑s¡eTT, ã˝≤‘Y R |üsêÁø£eTeTTe\q, <Ûäs¡¸sTT‘·T+ R
m<äTs=ÿqT≥≈£î, q X¯ø±´ R X¯ø´£ eTT>±<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Äj·TT<Ûdä qü ï<äT˝Δ q’… , sêeDTì uÛ≥Ñ T\#˚ dü+s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï á
q>∑se¡ TTqT ‘·eT |üsêÁø£eTeTTqT p|æ, me«]øÏì m<äTs=ÿqT≥≈£î X¯ø´£ eTT >±<äT.
XÀ¢ˆˆ ≈£îeTT<ë+>∑<j ä ÷Ó sê«|æ düTùwDdü´ eTVü‰ø£ù|' ˆ
Á|üd<æ jΔ̊ T· + uÛyÑ <˚ ÷ä “¤$T' yÓT+Æ <ä~«$<äj÷Ó s¡|æ ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£îeTT<ë+>∑<j ä ÷Ó ' ` yê ` n|æ ` düTùwDdü´ ` eTVü‰ø£ù|' `
Á|üd<æ ëΔ ` Çj·T+ ` uÛyÑ ‘˚ Y ` uÛ÷Ñ $T' ` yÓT+Æ <ä~«$<äj÷Ó ' ` n|æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ≈£îeTT<ë+>∑<j ä ÷Ó ', eTVü‰ø£ù|' düTùwDdü´, yÓT+Æ <ä~«$<äj÷Ó ',
n|æ yê, Çj·T+ Á|üd<æ ëΔ (|ü⁄Ø) uÛ÷Ñ $T', uÛyÑ ‘˚ .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ≈£îeTT<ë+>∑<j ä ÷Ó ' R ≈£îeTT<äTq≈£îqT n+>∑<Tä q≈£îqT, eTVü‰ø£ù|'
düTùwDdü´ n|æ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ düTùwDTq≈£î>±ì, yÓT+Æ <ä~«$<äj÷Ó ' n|æ yê R
yÓT+Æ <äTq≈£îqT ~«$<äTq≈£îqT >±ì, Çj·T+ Á|üd<æ ëΔ (|ü⁄Ø) R á Á|üd<æ yΔä TÓ qÆ \+ø£,
uÛ÷Ñ $T' uÛyÑ ‘˚ Y R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î $wüjT· yÓTqÆ ~ ø±>∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡ã\eTTq+<äT ≈£îeTT<äTqø√, n+>∑<Tä qø√ ˝Òø£ ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’
düTùwDTqø√ ˝Òø£ yÓTÆ+<ä~«$<äT\ø√ e÷Á‘·y˚T á q>∑s¡eTTq Á|üy˚•+#·T≥≈£î
kÕ<Û´ä eT>∑TqT.
XÀ¢ˆˆ $edü«‘· düqÔ ÷»dü´ Vü≤sπ X¯Ã ≈£îX¯|sü «¡ D' ˆ
ãTTø£då ´ü øπ ‘·Te÷\dü´ eTeT #Óe’ >∑‹ s¡“y¤ ‘˚ Y ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $edü«‘·' ` ‘·q÷»dü´ ` Vü≤sπ ' ` #· ` ≈£îX¯|sü «¡ D' ` ãTTø£då ´ü `
øπ ‘·Te÷\dü´ ` eTeT ` #· ` @e ` >∑‹' ` uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $edü«‘·', ‘·q÷»dü´, ≈£îX¯|üs¡«D', Vü≤πsX¯Ã, ãTTø£ådü´,
øπ ‘·Te÷\dü´, eTeT #·, (nÁ‘·) >∑‹' uÛyÑ ‘˚ .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $edü«‘·' ‘·q÷»dü´ R dü÷s¡T´ì ≈£îe÷s¡T&Óq’ düTÁ^e⁄q≈£îqT,
≈£îX¯|sü «¡ D' Vü≤sπ X¯Ã R ≈£îX¯|sü T¡ «&ÉqT yêqs¡Ms¡Tq≈£îqT, ãTTø£då ´ü R ãTT≈£îå q≈£îqT,
øπ ‘·Te÷\dü´ R øπ ‘·Te÷\Tq≈£îqT, eTeT #· @e R Hê≈£îqT e÷Á‘·yT˚ , (nÁ‘·) >∑‹'
166 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
uÛyÑ ‘˚ Y R (á q>∑se¡ TTq) Á|üyX˚ e¯ TT >∑\<äT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ≈£îX¯|üs¡«D' R ≈£îX¯|üs¡«dü<äèX¯eTT˝…’q s√eTeTT\T >∑\yê&ÉT nì
ãTT≈£îå q øÏ~ $X‚wD
ü eTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` eTeT #· nì ‘·qqT ∫≥º∫es¡ #Ó|üø=qT≥ $qj·T
dü÷#·øe£ TT>± ‘Ó\T|üã&Óqì Á>±Vü≤´eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü÷s¡´düT‘·T&Ó’q düTÁ^e⁄q≈£îqT, ≈£îX¯|üs¡T«q≈£îqT, ãTT≈£åîq≈£îqT,
øπ ‘·Te÷\Tq≈£îqT, Hê≈£îqT e÷Á‘·yT˚ á |ü⁄s¡eTTq Á|üy•˚ +#·T≥≈£î X¯ø´£ eT>∑TqT.
XÀ¢ˆˆ düMTø£å ´ ‘·T eTVü‰u≤VüA sê|òTü edü´ |üsêÁø£eTyéT ˆ
\ø£ÎDdü´ #· $Áø±+‘· eTuÛeÑ ÁrŒ‹e÷ qÿ|æ' ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düMTø£å ´ ` ‘·T ` eTVü‰u≤VüQ' ` sê|òTü edü´ ` |üsêÁø£eT+ `
\ø£ÎDdü´ ` #· ` $Áø±+‘·yTé ` nuÛeÑ ‘Y ` Á|”‹e÷Hé ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰u≤VüQ' ø£|'æ sê|òTü edü´ |üsêÁø£eT+ \ø£ÎDdü´ #· $Áø±+‘·+
düMTø£å ´ ‘·T Á|”‹e÷Hé nuÛeÑ ‘Y.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü‰u≤VüQ' ø£|'æ R eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT, sê|òTü edü´ |üsêÁø£eT+
R lsêeTTì |üsêÁø£eTeTTqT, \ø£ÎDdü´ $Áø±+‘·+ #· R \ø£ÎDTì $Áø£eTeTTqT,
düMTø£å ´ ‘·T R |ü]øÏ+∫q+‘·H,˚ Á|”‹e÷Hé nuÛeÑ ‘Y R dü+‘√wüeTT>∑\yê&ÉjTÓ ´qT.
u§+u≤sTT Á|ü‹j·T+<ä* bÕsƒ¡eTT :` eTVü‰u≤VüQ' nqT |ü<eä TTq≈£î ã<äT\T>±,
ªªeTVü‰u≤¨'μμ ` BìøÏ lsêeTTq≈£î $X‚wD ü eTT>± nq«j·TeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düMTø£å ´ R sêø£då yü u’Ó eÑÛ eTT, |üsêÁø£eTyÓu’ eÑÛ eTT, m+‘· |òTü qyÓTqÆ <Óq’ qT,
sêeTu≤DeTT\eTT+ <ä\Œy˚T n>∑Tqì Á>∑V≤æ +∫ nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT lsêeTTì |üsêÁø£eTeTTqT, \ø£ÎDTì
XÖs¡´eTTqT <ä\#·Tø=ì $TøÏÿ* <Ûs’Ó ´¡ eTTqT, Äq+<äeTTqT bı+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+ ø√c˜Õ>±sêe‘·+düø±yéT ˆ
j·T+Á‘ê>±s¡d˙Ôü eTè<ëΔ+ Á|üeT<ë$Te uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ˆˆ 18
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 167
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+ ` ø√c˜Õ>±sêe‘·+düø±yéT ` j·T+Á‘ê>±s¡
dü˙Ô yéT ` ãTT<ëΔ+ ` Á|üeT<ëyéT ` Çe ` uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+, ø√c˜Õ>±sêe‘·+düø±+, j·T+Á‘ê>±s¡d˙Ôü yéT
` ãTT<ëΔ+, uÛ÷Ñ wæ‘ê+, Á|üeT<ë$Te, (dæ‘ú ê+) ‘ê+, q>∑Ø+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+ R s¡‘ï· eTT˝Ò eÅdeÔü TT>± >∑\~j·TTqT, ø√c˜Õ>±sê
e‘·+düø±+ R >√, yêõXÊ\\TqT, <Ûäq<ÛëHê´>±s¡eTT\TqT ø£sêíuÛÑs¡DeTT\T>±
>∑\~j·TTqT, j·T+Á‘ê>±s¡d˙Ôü yéT R j·T+Á‘·ueÑÛ qeTT\T düqÔ eTT\T>± >∑\~j·TTqT,
ãTT<ëΔ+ R eè~Δu§+~q j·TÚeqej·TdüT‡ ø£*–q{Ï,º uÛ÷Ñ wæ‘ê+ Á|üeT<ëyéT Çe
(dæ‘ú ê+) R n\+ø£]+#·Tø=qï ‘·sT¡ DÏe˝…qTqï, ‘ê+, q>∑Ø+ <ä<sä Ù¡ R Ä |ü≥Dº eTTqT
p#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+ R s¡‘ï· ÁbÕø±s¡eTT\T eÅdeÔü TT\T>± >∑\~.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` s¡‘ï· edüH√ù|‘ê+ R s¡‘êïø£se¡ TT eÅdeÔü TT>± >∑\~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø±q>∑s¡eTT s¡‘·ïeTT\HÓ&ÉT eÅdüÔeTT\qT <Ûä]+∫, >√,
yêõXÊ\\T, <Û ä q <Û ë Hê´>±s¡ e TT\TqT nHÓ & É T ø£ s êí u Û Ñ s ¡ D eTT\qT <Û ä ] +∫
j·T+Á‘ê>±s¡eTT \HÓ&ÉT düÔqeTT\‘√ H=|üŒ#·T #·ø£ÿ>± n\+ø£]+#·Tø=ìq ˇø£
‘·sT¡ DÏe˝… >±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ qwü‹º $Tsê+ Bô|’ sꓤd«ü s¬ ’ X¯Ã eTVü‰Á>∑ôV≤’ ' ˆ
q>∑Ø+ sêø£ùå d+Á<äd´ü <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` qwü‹º $Tsê+ ` Bô|'’ ` uÛ≤dü« s¬ '’ ` #· ` eTVü‰>∑èôV≤’ ' `
q>∑Ø+ ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ , Bô|'’ , uÛ≤dü« s¬ '’ , eTVü‰>∑èôV≤’ ' #· qwü‹º $Tsê+
‘ê+ sêø£ùå d+Á<äd´ü q>∑Ø+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT, Bô|'’ R >=|üŒ B|üeTT\#˚‘q· T,
uÛ≤dü« ¬s’' eTVü‰>∑èôV’≤' R yÓ\T>∑T\T ∫eTTà#·T+&ÉT eTVü‰uÛÑeqeTT\‘√&ÉqT,
qwü‹º $Tsê+ R q•+∫q Nø£≥T\T ø£*–q, ‘ê+ sêø£ùå d+Á<äd´ü q>∑Ø+ R Ä
sêø£då sü êE|ü≥Dº eTTqT, <ä<sä Ù¡ R >±+#ÓqT.
168 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTTÁ|‹ü :` eTVü‰>∑èôV≤’ ' øÏ ã<äT\T>± eTVü‰Á>∑ôV≤’ ' nì Ç+<äT >∑\<äT. n|ü&ÉT
dü÷s¡´Á>∑V≤ü eTT, #·+Á<äÁ>∑V≤ü eTT\#˚ nì #Ó|ü ø=qe˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` m&É‘>Ó ì∑ B|üeTT\#˚‘q· T, s¡‘ï· eTT\‘√ Á|üø±•+#·T eTVü‰uÛeÑ qeTT\
‘√&ÉqT, Nø£≥q¢ T bÕs¡Á<√\T#·Tqï Ä \+ø±q>∑]ì yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ Vü≤qTeT Ä
ø±+‘·T\˝À düŒwüeº TT>∑ p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n<∏ä kÕ Vü≤]XÊs¡÷\› + Á|ü$X¯+‘·+ eTVü‰ã\yéT ˆ
q>∑Ø ùd«q s¡÷ù|D <ä<sä Ù¡ |üeHê‘·à»yéT ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` kÕ ` Vü≤]XÊs¡÷\› + ` Á|ü$X¯+‘·+ ` eTVü‰ã\yéT ` q>∑Ø
` ùd«q ` s¡÷ù|D ` <ä<sä Ù¡ ` |üeHê‘·à»yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä Á|ü$X¯+‘·+, eTVü‰ã\+ Vü≤]XÊs¡÷\› +, |üeHê‘·à»yéT,
kÕ q>∑Ø, ùd«q s¡÷ù|D, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R n|ü&ÉT, Á|ü$X¯+‘·+ R \+ø£˝À Á|üy•˚ +#·T#·Tqï{Ï,º
eTVü‰ã\+ R n$T‘·ã\XÊ*j·TTqT, Vü≤]XÊs¡÷›\+ R yêqs¡ÁX‚wü̃ß&ÉTqT n>∑T,
|üeHê‘·à»yéT R Ä+»H˚j·TTì, kÕ q>∑Ø R düTÁ|üdæ<äTΔsê\sTTq Ä q>∑]
(n~ÛcÕ˜ q<˚e‘·) ùd«q s¡÷ù|D R e÷qyêø±s¡eTT‘√, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT \+ø±~ÛcÕ˜q<˚e‘·, e÷qes¡÷|üeTT‘√ ‘·q |ü≥Dº eTTq
Á|üy•˚ +#·T#·Tqï eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ ì p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ ‘·+ Vü≤]es¡+ <äècºÕ« \+ø± sêeDbÕ*‘ê ˆ
dü«j·Ty˚T y√‹ú‘ê ‘·Á‘· $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ ` ‘·+ ` Vü≤]es¡+ ` <äècºÕ« ` \+ø± ` sêeDbÕ*‘ê
dü«j·TyéT ` @e ` ñ‹ú‘ê ` ‘·Á‘· ` $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ sêeDbÕ*‘ê \+ø± ‘·+ Vü≤]es¡+ <äècºÕ« $ø£è‘êqq
<äsÙ¡ Hê (dür) ‘·Á‘·, dü«j·Ty˚Te ñ‹ú‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeDbÕ*‘ê R sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï{Ï,º kÕ \+ø± R
Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·, ‘·+ Vü≤]es¡+ <äècºÕ« R Ä yêqs¡ÁX‚wߘü ì p∫, $ø£è‘êqq
<äsÙ¡ Hê (dür) R $ø±s¡yTÓ qÆ eTTKuÛ+Ñ –eTeTT >∑\<Ó,’ ‘·Á‘· R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 169
m<äT≥, dü«j·Ty˚Te ñ‹ú‘ê R dü«j·TeTT>∑H˚ ˝Ò∫ ì\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDs¡ø‘åÏ y· TÓ qÆ Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·, Vü≤qTeT+‘·Tì p∫, $ø±s¡yTÓ qÆ
H√s¡TqT, ø£qTï\TqT >∑\<Ó,’ dü«j·TeTT>± n‘·ìeTT+<äT ì\#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü⁄s¡kÕÔ ‘·ÿ|æes¡´dü´ yêj·TTdü÷H√ s¡‹wü̃‘· ˆ
eTT+#·e÷Hê eTVü‰Hê<ä eTÁãM ‘·ŒeHê‘·à»yéT ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄s¡kÕÔ‘Y ` ø£|eæ s¡´dü´ ` yêj·TTdü÷H√' ` n‹wü‘˜ · ` eTT+#·e÷Hê
` eTVü‰Hê<äyTé ` nÁãM‘Y ` |üeHê‘·à»yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰Hê<ä+ eTT+#·e÷Hê ø£|eæ s¡´dü´, yêj·TTdü÷H√' |ü⁄s¡kÕÔ‘,Y
n‹wü‘˜ ,· |üeHê‘·à»yéT nÁãM‘Y (#·).
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü‰Hê<ä+ eTT+#·e÷Hê R >=|üŒ>∑sq®¡ eTT >±$+#·T#·T, ø£|eæ s¡´dü´
yêj·TTdü÷H√' |ü⁄s¡kÕÔ‘Y R yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q Vü≤qTeT+‘·Tì m<äT≥, n‹wü˜‘· R
ì\Teã&ÓqT, |üeHê‘·à»yéT nÁãM‘Y (#·) R Vü≤qTeT+‘·Tì >∑÷]à Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒ<Ó’q >∑s¡®qeTT #˚j·TT#·T ÄyÓT Vü≤qTeT+‘·TìøÏ n&ɶeTT>∑
ì\Teã&ÓqT. ì\∫ Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ø£ düÔ «+ øπ q #· ø±πs´D ÇVü≤ ÁbÕb˛Ô eHê\j·T ˆ
ø£<j
ä∏ T· ùd«Vü≤ j·T ‘·‘Ô Ô· «+ j·÷eÁ‘êŒD≤ <Ûsä +¡ ‹ ‘˚ ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£' ` ‘·«+ ` øπ q ` #· ` ø±πs´D ` ÇVü≤ ` ÁbÕ|ü'Ô ` eHê\j·T `
ø£<jä∏ T· dü« ` ÇVü≤ ` j·T‘Y ` ‘·‘Ô· «+ ` j·÷e‘Y ` ÁbÕD≤' ` <Ûsä +¡ ‹ ` ‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ eHê\j·T! ‘·«+ ø£'? ÇVü≤ øπ q ø±πs´D ÁbÕ|ü'Ô (ndæ)?
j·÷e‘Y ‘˚ ÁbÕD≤' <Ûsä +¡ ‹ (‘êe‘Y) ÇVü≤ j·T‘Y ‘·‘Ô· «+ (‘·‘)Y ø£<j ä∏ T· dü«.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ eHê\j·T R z eq#·sT¡ &Ü! ‘·«+ ø£' R ˙yÓe«&Ée⁄? ÇVü≤ R
á |ü≥D º eTTq≈£î, øπ q ø±πs´D ÁbÕ|ü'Ô (ndæ) R @$T |üì MT<ä #˚]j·TT+{Ï$?
j·÷e‘Y ‘˚ ÁbÕD≤' <Ûsä +¡ ‹ R m+‘·es¡≈î£ ˙ ÁbÕDeTT\T ì\∫j·TT+&ÉTH√, (‘êe‘Y
R n+‘·˝À) j·T‘Y ‘·‘Ô· «+ R j·T<∏ës¡yú TÓ qÆ ~ @ eTTqï<√, (‘·‘)Y ø£<j ä∏ T· dü« R
<ëìì ‘Ó\T|ü⁄eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z eq#·sT¡ &Ü! ˙ yÓes¡e⁄? @$T |üìMT<ä Ç#·Ã{ÏøÏ e∫Ë$? ˙
ÁbÕDeTT\T b˛≈£î+&É>H∑ ˚ Ä j·T<∏ës¡eú TT \ìïj·TT Hê≈£î ‘Ó\T|ü⁄eTT.
170 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ q X¯ø´£ + K*«j·T+ \+ø± Á|üyw˚ ߺü + yêqs¡ ‘·«j·÷ ˆ
s¡ø‘åÏ ê sêeDã˝…’ s¡_>Û T∑ bÕÔ düeT+‘·‘'· ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` X¯ø´£ + ` K\T ` Çj·T+ ` \+ø± ` Á|üyw˚ ߺü + ` yêqs¡ `
‘·«j·÷ ` s¡ø‘åÏ ê ` sêeDã˝…'’ ` n_Û>T∑ bÕÔ ` düeT+‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ yêqs¡! sêeDã˝…'’ düeT+‘·‘'· n_Û>T∑ bÕÔ, s¡ø‘åÏ ê, Çj·T+
˝+ø±, Á|üyw˚ ߺü + ‘·«j·÷, q X¯ø´£ + K\T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ yêqs¡! R z yêqs¡T&Ü! sêeDã˝…'’ R sêeDTì uÛ≥Ñ T\#˚,
düeT+‘·‘·' R n+‘·≥qT, n_Û>∑TbÕÔ s¡øÏå‘ê R s¡Vü≤dü´ dü+#ês¡eTT#˚ yê´|üÔyÓTÆ
s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï{Ï,º Çj·T+ ˝+ø± R á \+ø±|ü≥Dº eTT, Á|üyw˚ ߺü + R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î,
‘·«j·÷ q X¯ø´£ + K\T R ˙#˚‘· kÕ<Û´ä eTT ø±<äT düTe÷!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡T&Ü! sêeDTì uÛ≥Ñ T\T >∑÷&Û#É ês¡T˝…’ q>∑s¡ yÓT\¢jTÓ &É\qT
C≤>∑s÷¡ ≈£î˝…’ ø±#·T#·T+&É>± ˙ $+<äT Á|üy•˚ +#·T≥ kÕ<Û´ä eT>∑T |üì >±<äT düTe÷!
XÀ¢ˆˆ n<∏ä ‘ê eTÁãM B«s√ Vü≤qTe÷ qÁ>∑‘· dæú ‡‘êyéT ˆ
ø£<sä∏ TTcÕ´$T ‘˚ ‘·‘Ô· «+ j·THêà+ ‘·«+ |ü]|üè#·Ãd¤ æ ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` ‘êyéT ` nÁãM‘Y ` Ms¡' ` Vü≤qTe÷Hé ` nÁ>∑‘'· `
dæú ‘êyéT ` ø£<sä∏ TTcÕ´$T ` ‘˚ ` ‘·‘Ô· «+ ` j·T‘Y ` e÷+ ` ‘·«+ ` |ü]|üè#·Ãd¤ æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡', Vü≤qTe÷Hé, n<∏ä nÁ>∑‘'· dæ‘ú ê+, ‘ê+ nÁãM‘Y— j·T‘Y
‘·«+, e÷+, |ü]|üè#·Ãd¤ ,æ ‘·‘Y ‘·‘Ô· «+, ‘˚ ø£<sä∏ TTcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡' Vü≤qTe÷Hé R eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n<∏ä R |æeTà≥,
nÁ>∑‘'· dæ‘ú ê+ R m<äT≥ ì\∫j·TTqï{Ï,º ‘ê+ R Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·qT >∑÷]Ã,
nÁãM‘Y R Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT, j·T‘Y R <˚ìì, ‘·«+ e÷+ |ü]|üè#·Ãd¤ æ R ˙e⁄ qqTï
n&ÉT>∑T#·THêïy√, ‘·‘Y ‘·‘Ô· «+ R Ä j·T<∏ës¡eú TTqT, ‘˚ R ˙≈£î, ø£<sä∏ TTcÕ´$T R
#Ó|Œü >∑\qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` ø£<∏äsTTcÕ´$T R #Ó|üŒ>∑\qT. Ç~>√ #Ó|ü#·THêïqT
nq≈£î+&Ü #Ó|Œü >∑\qT nì uÛ$Ñ wü´‘·TqÔ T ñ|üj÷Ó –+#·T≥ @\qq>± yÓTT<ä≥ H˚q&ç–q
Á|üXï¯ \≈£î »yê_∫Ãq |æeTà≥H˚ #Óô|Œ<äqì dü÷∫+#·T#·THêï&ÉT.
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 171
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É|ü &ÉT ‘·q m<äT≥ ì\Teã&çjT· Tqï \+øÏD‘Ï √
Ç≥¢HÓqT. ˙e⁄ qqï&ÉT>∑T#·Tqï $wüj·TeT+‘·j·TTqT, H˚qT #Ó|üŒ>∑\qT düTe÷!
(eTT+<äT Hê Á|üXï¯ \≈£î »yêãT ìeTTà).
XÀ¢ˆˆ ø± ‘·«+ $s¡÷|üqj·THê |ü⁄s¡<ë«πs - e‹wüd˜ æ ˆ
øÏeTs¡+ú #ê|æ e÷+ s¡T<Δë« ìs¡“s¤ Ô¡ ‡j·Tdæ <ës¡TD≤ ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø± ` ‘·«+ ` $s¡÷|üqj·THê ` |ü⁄s¡<ë«πs ` ne‹wü̃dæ ` øÏeTs¡+ú
` #· ` n|æ ` e÷+ ` s¡T<Δë« ` ìs¡“s¤ Ô¡ ‡j·Tdæ ` <ës¡TD≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $s¡÷|üqj·THê, |ü⁄s¡<ë«πs ne‹wü̃d,æ ø± ‘·«+? øÏeTs¡+ú #·,
<ës¡TD≤ (dür) e÷+ s¡T<Δë«, ìs¡“s¤ Ô¡ ‡j·Tdæ n|æ.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` $s¡÷|üqj·THê R $ø±s¡eTT˝…q’ H˚Á‘·eTT\T >∑*–q<ëqyÓ,’ |ü⁄s¡<ë«πs
ne‹wüd˜ æ R |ü≥Dº <ë«s¡eTTq+<äT ì\∫j·TTHêïe⁄, ø± ‘·«+ R ˙ yÓe‘Óe⁄? øÏeTs¡+ú
R m+<äTø=i¬ø,’ <ës¡TD≤ (dür) R Á≈£Ls¡Tsê*yÓ,’ e÷+ s¡T<Δë« ìs¡“s¤ Ô¡ ‡j·Tdæ n|æ R
qqTï n&É–¶ +∫ >∑~+› #·T#·THêïe⁄ ≈£L&ÉqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` á Á|üXï¯ \&ÉT>∑T≥˝À Vü≤qTeT ñ<˚X› ´¯ eTT @eTq>± düTs¡deü ˝… áyÓT
|üPE´sê \>∑THê ˝Òø£ dæ+Væ≤ø£e˝… e<ÛTä ´sê\>∑THê j·Tì ìs¡sí TT+#·Tø=qT≥πø.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $ø±s¡yTÓ qÆ ø£qTï\‘√ |ü≥Dº <ë«s¡eTTq+ <ä&e¶É TT>∑ ì\∫j·TTqï ˙
yÓe«‘Óe⁄ ? <ës¡TDeTT>± qqï&É–¶ +∫ qqTï u…~]+#·T#·THêïe⁄. Ç~ j·T+‘·jT· T
m+<äTø=i≈£î ?
XÀ¢ˆˆ Vü≤qTeT<ä«#·q+ ÁX¯ó‘ê« \+ø± kÕ ø±eTs¡÷|æD° ˆ
ñyê#· e#·q+ Á≈£î<ëΔ |üsT¡ wü+ |üeHê‘·à»yéT ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤qTeT<ä«#·q+ ` ÁX¯ó‘ê« ` \+ø± ` kÕ ` ø±eTs¡÷|æD° `
ñyê#· ` e#·q+ ` Á≈£î<ëΔ ` |üsT¡ wü+ ` |üeHê‘·à»yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTeT<ä«#·q+ ÁX¯ó‘ê«, ø±eTs¡÷|æD° kÕ \+ø± |üeHê‘·à»+
(Á|ü‹) Á≈£î<ëΔ (dür) |üsT¡ wü+, e#·qyéT, ñyê#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTeT<ä«#·q+ ÁX¯ó‘ê« R Vü≤qTeT+‘·Tì e÷≥\qT $ì,
ø±eTs¡÷|æD° kÕ \+ø± R ø±eTs¡÷|æDj Ï TÆÓ q Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·, |üeHê‘·à»+ Á|ü‹
172 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R yêj·TTq+<äqTì >∑÷]Ã, Á≈£î<ëΔ (dür) R Áø√<Ûeä TTH=+~q<Ó,’ |üsT¡ wü+ e#·qyéT
R |üsT¡ wüyTÓ qÆ e÷≥\qT, ñyê#· R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·Tì e÷≥\qT $ì ø±eTs¡÷|æDj Ï TÆÓ q Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·,
Vü≤qTeT+‘·Tì>∑÷]à $TøÏÿ* ≈£î|æ‘·Tsê˝…’ á Ø‹>± |üs¡TwüyÓTÆq yêø£´eTT\qT
»yêãT>± |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ nVü≤+ sêø£då sü ê»dü´ sêeDdü´ eTVü‰‘·àq' ˆ
ÄC≤„Á|ürøå± <äTs¡sΔ ê¸ s¡ø±å $T q>∑Ø $Te÷yéT ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nVü≤+ ` sêø£då sü ê»dü´ ` sêeDdü´ ` eTVü‰‘·àq' ` ÄC≤„Á|ürøå±
` <äTs¡sΔ ê¸ ` s¡ø±å $T ` q>∑ØyéT ` Çe÷yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰‘·àq' sêø£då sü ê»dü´, sêeDdü´, nVü≤yéT, ÄC≤„Á|ürøå±—
<äTs¡sΔ ê¸ (nVü≤+) Çe÷+, q>∑Ø+, s¡ø±å $T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘·àq' R eTVü≤˙j·TT&Ó’q{Ϻ, sêø£ådüsê»dü´ sêeDdü´ R
sêø£kå Õ~Û|‹ü jÓTÆ q sêeDTq≈£î, nVü≤+ R H˚qT, ÄC≤„Á|ürøå± R ÄC≤„ø±]DÏjTÆÓ q
|ü]#ê]ø£qT— <äTs¡sΔ ê¸ (nVü≤+) R |üsT¡ \≈£î ˝§+>∑q{Ϻ H˚qT, Çe÷+ q>∑Ø+ R á
|ü≥Dº eTTqT, s¡ø±å $T R ø±bÕ&ÉT#·T+<äTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ÄC≤„Á|ürøå± R ÄC≤„qTe]Ôì.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘·Tà&Óq’ sêeDÁ|üuTÑÛ e⁄q≈£î H˚qT, ÄC≤„qTe]ÔìHÓq’ ùde≈£îsê*ì.
|üsT¡ \T »sTT+#·T≥≈£î X¯ø´£ eTT >±ì H˚ ˙ q>∑se¡ TTqT ø±bÕ&ÉT#·T+<äTqT.
XÀ¢ˆˆ q X¯ø±´ e÷ eTeC≤„jT· Á|üyw˚ ßü +º q>∑Ø ‘·«j·÷ ˆ
n<ä´ ÁbÕD…'Æ |ü]‘·´ø£'Ô dü«|ü‡ ´ùd ìVü≤‘√ eTj·÷ ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` X¯ø±´ ` e÷yéT ` neC≤„jT· ` Á|üyw˚ ßü +º ` q>∑Ø ` ‘·«j·÷
` n<ä´ ` ÁbÕD…'Æ ` |ü]‘·´ø£'Ô ` dü«|ü‡ ´ùd ` ìVü≤‘·' ` eTj·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷yéT neC≤„jT· , q>∑Ø Á|üyw˚ ßü +º , ‘·«j·÷ q X¯ø±´— n<ä´
eTj·÷, ìVü≤‘·', ÁbÕD…'Æ |ü]‘·´ø£'Ô , dü«|ü‡ ´ùd.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷yéT neC≤„jT· R qqTï ‹s¡dÿü ]+∫, q>∑Ø R q>∑se¡ TT,
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 173
Á|üyw˚ ßü +º R Á|üy•˚ +#·T≥≈£î, ‘·«j·÷ q X¯ø±´ R ˙#˚‘· kÕ<Û´ä eTT>±<äT, n<ä´ R
Ç|ü&˚, eTj·÷ ìVü≤‘·' R Hê#˚‘· ø=≥ºã&çqyê&Éy,’Ó ÁbÕD…'Æ |ü]‘·´ø£'Ô R ÁbÕDeTT\#˚
$&ÉTeã&çqyê&Éy,’Ó dü«|ü‡ ´ùd R (Bs¡eÈ TT>±) ìÁ~+‘·Te⁄.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` qqTï ~Ûøÿ£ ]+∫ á q>∑se¡ TTq Á|üy•˚ +#·T≥≈£î ˙≈£î nkÕ<Û´ä eTT.
Ç|ü&˚ ˙e⁄ Hê#˚‘· ìVü≤‘·T&Éy,’Ó ÁbÕDeTT\qT M&ç Bs¡ìÈ Á<ä H=+<Ó<eä ⁄.
XÀ¢ˆˆ nVü≤+ Væ≤ q>∑Ø \+ø± dü«j·T y˚Te |üe¢ +>∑eT! ˆ
düs«¡ ‘·' |ü]s¡ø±å $T ùV≤´‘· ‘Ô̊ ø£~‘∏ +· eTj·÷ ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nVü≤+ ` Væ≤ ` q>∑Ø ` \+ø± ` dü«j·TyéT ` @e ` |üe¢ +>∑eT!
düs«¡ ‘·' ` |ü]s¡ø±å $T ` Væ≤ ` @‘·‘Y ` ‘˚ ` ø£~‘∏ +· ` eTj·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ |üe¢ +>∑eT, \+ø±q>∑Ø nVü≤+ Væ≤, düs«¡ ‘·', dü«j·Ty˚Te,
(Çe÷+) |ü]s¡ø±å $T, @‘·‘,Y ‘˚, eTj·÷, ø£~‘∏ +· Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ |ü¢e+>∑eT R z yêqs¡T&Ü, \+ø±q>∑Ø nVü≤+ Væ≤ R
\+ø±q>∑se¡ TT H˚H˚ düTe÷!, düs«¡ ‘·' R |ü≥D º eT+‘·jT· TqT yê´|æ+∫, dü«j·Ty˚Te
R H˚H,˚ (Çe÷+) |ü]s¡ø±å $T R á q>∑]ì ø±bÕ&ÉT#·T+<äTqT. @‘·‘Y R á eè‘êÔ+‘·
eT+‘·jT· T, ‘˚ R ˙≈£î, eTj·÷ ø£~‘∏ +· Væ≤ R Hê#˚‘· #Ó|Œü ã&çq~ >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡T&Ü! \+ø±q>∑] nq>±, H˚H˚ düTe÷! q>∑se¡ T+‘·jT· TqT
yê´|æ+∫, H˚H,˚ á q>∑se¡ TTqT ø±#·T#·T+<äTqT. Ç~>√ Hê eè‘êÔ+‘·eT+‘·jT· TqT
˙≈£î #Ó|Œæ ‹ì.
XÀ¢ˆˆ \+ø±j·÷ e#·q+ ÁX¯ó‘ê« Vü≤qTe÷Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆ
j·T‘·ïyêHé dü Vü≤]ÁX‚wü̃ dæú ‡‘· XË’ Ù\ Ç yê|üs'¡ ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \+ø±j·÷' ` e#·q+ ` ÁX¯ó‘ê« ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' `
j·T‘·ïyêHé ` dü' ` Vü≤]ÁX‚w'ü̃ ` dæ‘ú '· ` XË\’ ' ` Çe ` n|üs'¡ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»', Vü≤qTe÷Hé, \+ø±j·÷', e#·q+ ÁX¯ó‘ê«, n|üs'¡ ,
XË\’ ' Çe, dü', Vü≤]ÁX‚w'ü̃ , j·T‘·ïyêHé, dæ‘ú '· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' Vü≤]ÁX‚w'ü̃ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ , e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé R
yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT, \+ø±j·÷' e#·q+ ÁX¯ó‘ê« R \+ø±<˚e‘·jTÓ Tø£ÿ e÷≥
$ì, j·T‘·ïyêHé R uÛ≤$ø£è‘·´eTTq≈£î j·T‘·ïeTTqT |üPìqyê&Ó,’ n|üs'¡ XË\’ ' Çe
174 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R Ç+ø=ø£ |üs«¡ ‘·eTTe˝…, dæ‘ú '· R (ìs¡“j¤ T· eTT>∑) ì\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêj·TTq+<äqT&Ó’q Vü≤qTeT \+ø±<˚$ |ü*øÏq e÷≥\T $ì,
|üs«¡ ‘·eTTe˝… #·*+|üìyê&Ó,’ uÛ≤$ø£è‘·´eTTq≈£î e\j·TT Á|üjT· ‘·ïeTT >∑\yê&ÉjTÓ ´qT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘ê+ ÅdsÔ” ÷¡ |ü$ø£è‘ê+ <äècÕº« yêqs¡|⁄ü +>∑e' ˆ
ÄãuÛ≤ùw-<∏ä y˚T<ÛëM dü‘Ô· «yêHé |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘ê+ ` ÅdsÔ” ÷¡ |ü$ø£è‘ê+ ` <äècÕº« ` yêqs¡|⁄ü +>∑e' ˆ
ÄãuÛ≤ùw ` n<∏ä ` y˚T<ÛëM ` dü‘Ô· «yêHé ` |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' yêqs¡|ü⁄+>∑e', y˚T<ÛëM dü‘·Ô «yêHé |ü¢e>∑s¡¸uÛÑ' ‘ê+
ÅdsÔ” ÷¡ |ü$ø£è‘ê+ <äècºÕ« n<∏ä ÄãuÛ≤ùw.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqs¡|⁄ü +>∑e' R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉTqT, y˚T<ÛëM R y˚T<ÛëXÊ*j·TTqT,
dü‘Ô· «yêHé R ã\XÊ*j·TTqT, |üe¢ >∑s¸¡ u'ÑÛ R yêqs√‘·eÔ TT&ÉTqT n>∑T, dü' R Ä
Vü≤qTeT, ÅdsÔ” ÷¡ |ü$ø£è‘ê+, ‘ê+ <äècºÕ« R $ø±s¡yTÓ qÆ ÅdsÔ” ÷¡ |üeTTqT <Û]ä +∫j·TTqï
ÄyÓTqT p∫, ÄãuÛ≤ùw R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒy˚T<Ûë$j·TTqT, ã\XÊ*j·TTqT n>∑T, Hê yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT
$ø±s¡yTÓ qÆ ÅdsÔ” ÷¡ |üeTT˝À qTqï ÄyÓTqT p∫ Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ Á<äø±å ´$T q>∑Ø+ \+ø±+ kÕ≥ºÁbÕø±s¡‘√s¡D≤yéT ˆ
Ç‘·´s¡ú $TVü≤ dü+ÁbÕ|ü'Ô |üs+¡ øö‘·÷Vü≤\+ Væ≤ y˚T ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á<äø±å ´$T ` q>∑Ø+ ` \+ø±+ ` kÕ≥ºÁbÕø±s¡‘√s¡D≤yéT ` Ç‘·´s¡yú Té
` ÇVü≤ ` dü+ÁbÕ|ü'Ô ` |üs+¡ ` øö‘·÷Vü≤\+ ` Væ≤ ` y˚T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ≥ºÁbÕø±s¡‘√s¡D≤yéT, \+ø±q>∑Ø+, Á<äøå±´$T— Ç‘·´s¡úyéT,
ÇVü≤ dü+ÁbÕ|ü'Ô , y˚T, |üs+¡ øö‘·÷Vü≤\+ (ndæ)Ô Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ≥ºÁbÕø±s¡‘√s¡D≤yéT \+ø±q>∑Ø+ R ãTs¡TE\TqT
ÁbÕø±s¡eTT\TqT <ë«s¡eTT\TqT ø£*– $TøÏÿ* düT+<äse¡ TT>∑qTqï \+ø±q>∑se¡ TTqT,
Á<äø±å ´$T R #·÷#Ó<qä T. Ç‘·´s¡+ú R á ì$T‘·yÔ TÓ ,Æ ÇVü≤ R Ç≥≈£î, dü+ÁbÕ|ü'Ô R
#˚sT¡ ø=+{Ïì, y˚T R Hê≈£î, |üs+¡ øö‘·÷Vü≤\+ (ndæ)Ô Væ≤ R >=|üŒ<Óq’ ≈£î‘·÷Vü≤\eTT
>∑\<äT düTe÷!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n‹düT+<äs¡eTT˝…’q ÁbÕø±s¡eTT\T, ãTs¡TE\T eTTqï>∑Tyêì‘√
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 175
>∑÷&çjT· Tqï á q>∑se¡ TT #·÷&É>√] H˚ì≥≈£î e∫Ëì. á $wüjT· eTTq Hê≈£î
>=|üŒ ≈£î‘·÷Vü≤\eTT >∑\<äT düTe÷!
XÀ¢ˆˆ eHê qT´|üeHê ˙Vü≤ \+ø±j·÷' ø±qHêì #· ˆ
düs«¡ ‘√ >∑èVü≤eTTU≤´ì Á<äwߺü e÷>∑eTq+ Væ≤ y˚T ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eHêì ` ñ|üeHêì ` ÇVü≤ ` \+ø±j·÷' ` ø±qHêì ` #· ˆ
düs«¡ ‘·' ` >∑èVü≤eTTU≤´ì ` Á<äwߺü yéT ` Ä>∑eTq+ ` Væ≤ ` y˚T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ \+ø±j·÷' eHêì ñ|üeHêì ø±qHêì #· düs¡«‘·'
>∑èVü≤eTTU≤´ì Á<äwߺü + Væ≤ y˚T Ä>∑eTqyéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÇVü≤ R Ç#·Ã≥, \+ø±j·÷' R \+ø£jTÓ Tø£ÿ, eHêì R ‘√≥\qT,
ñ|üeHêì R ñ<ë´qeqeTT\qT, ø±qHêì #· R ns¡D´eTT\qT, düs«¡ ‘·' R nìï
ÁbÕ+‘·eTT\+<ä*, >∑èVü≤eTTU≤´ì R >=|üŒuÛeÑ qeTT\qT, Á<äwߺü + Væ≤ R #·÷#·T≥
ø=i¬ø’ düTe÷!, y˚T Ä>∑eTq+ R Hê jÓTTø£ÿ sêø£!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á \+ø£jT· +<ä* ns¡D´eTT\qT, ‘√≥\qT, ñ<ë´qeqeTT\qT,
düT+<äsy¡ TÓ qÆ uÛeÑ qeTT\qT, n+‘·≥qT ‹]– #·÷&Ée\j·TTqì, Ç|ü &ç#÷ {ÏøÏ
e∫Ãj·TT+{Ïì düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü ‘· <ä«#·q+ ÁX¯ó‘ê« \+ø± kÕ ø±eTs¡÷|æD° ˆ
uÛ÷Ñ j·T @e |ü⁄q sê«ø£´+ ãuÛ≤ùw |üsT¡ cÕø£så y¡ Té ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` ‘·‘Y ` e#·q+ ` ÁX¯ó‘ê« ` \+ø± ` kÕ ` ø±eTs¡÷|æD° `
uÛ÷Ñ j·T' ` @e ` |ü⁄q' ` yêø£´+ ` ãuÛ≤ùw ` |üsT¡ cÕø£så y¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü ‘·<«ä #·q+ ÁX¯ó‘ê«, kÕ ø±eTs¡÷|æD° \+ø±, uÛ÷Ñ j·T',
@e, |üsT¡ cÕø£så +¡ yêø£´+, |ü⁄q', ãuÛ≤ùw.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, ‘·<«ä #·q+ R Ä e÷≥qT,
ÁX¯ó‘ê« R $ì, ø±eTs¡÷|æD° kÕ \+ø± R ø±eTs¡÷|æDj Ï TÆÓ q Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·,
|ü⁄q' R ‹]–, uÛ÷Ñ j·T' @e |üsT¡ cÕø£så +¡ yêø£´+ R |üPs¡«eTTø£qïqT |üsT¡ wüyTÓ qÆ
yêø£´eTTqT, ãuÛ≤ùw R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø±eTs¡÷|æDj Ï TÆÓ q Ä \+ø±<˚e‘· Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ e÷≥\qT
$ì, eTs¡\ Ç+ø£qT |üsT¡ wüyTÓ qÆ yêø£´eTT\qT Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
176 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ e÷ eTì]®‘´· <äTs¡T“<Δ̊ sêø£ùå dX¯«s¡bÕ*‘êyéT ˆ
q X¯ø´£ eT<ä´ ‘˚ Á<äwߺü +, |ü⁄Øj·T+ yêqsê<Ûeä T ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷yéT ` nì]®‘´· ` <äTs¡T“<Δ̊ ` sêø£ùå dX¯«s¡bÕ*‘êyéT ` q `
X¯ø´£ yéT ` n<ä´ ` ‘˚ ` Á<äwߺü + ` |ü⁄Ø ` Çj·T+ ` yêqsê<Ûeä T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ <äTs¡T“<˚!Δ yêqsê<Ûeä T! sêø£ùå dX¯«s¡bÕ*‘ê+, e÷yéT nì]®‘´·
` n<ä´ ` Çj·T+ |ü⁄Ø Á<äwߺü +, ‘˚ q X¯ø´£ yéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ùV≤ <äTs¡T“<Δ̊ yêqsê<Ûeä T R <äTs¡T“~Δyq’Ó z yêqsê<Ûeä TT&Ü!
sêø£ùå dX¯«s¡bÕ*‘ê+ e÷+ R sêø£då Áü |üuTÑÛ e⁄#˚ ø±bÕ&Éã&ÉT#·Tqï{Ϻ qqTï, nì]®‘´·
R »sTT+|ü≈î£ +&É, Çj·T+ |ü⁄Ø R á |ü≥D º eTT, Á<äwߺü + R #·÷#·T≥≈£î, n<ä´ R
Ç|ü&ÉT, ‘˚ q X¯ø´£ yéT R ˙≈£î X¯ø´£ eTT>±<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqsê<Ûäe÷! sêø£ådüÁ|üuÛÑTe⁄#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï qqTï
»sTT+|ü≈î£ +&É á |ü≥D º eTTqT #·÷#·T≥ ˙≈£î X¯ø´£ eTT >±<äT düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡ ø£|Xæ Ês¡÷\› kÕÔ eTTyê#· ìXÊ#·ØyéT ˆ
<äècºÕ« |ü⁄Ø $Te÷+ uÛÁÑ <˚ |ü⁄q sê´ùd´ j·T<∏ë>∑‘y· Té ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü' ` ø£|Xæ Ês¡÷\› ' ` ‘êyéT ` ñyê#· ` ìXÊ#·ØyéT `
<äècºÕ« ` |ü⁄ØyéT ` Çe÷+ ` uÛÁÑ <˚ ` |ü⁄q' ` j·÷ùd´ ` j·T<∏ë>∑‘y· Té .
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· dü' ø£|Xæ Ês¡÷\› ', ‘ê+ ìXÊ#·ØyéT ñyê#·— uÛÁÑ <˚ Çe÷+
|ü⁄Ø+ <äècºÕ« |ü⁄q' j·T<∏ë>∑‘y· Té j·÷ùd´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, dü' ø£|Xæ Ês¡÷\› ' R yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ j·÷ Vü≤qTeT,
‘ê+ ìXÊ#·Ø+ R Ä s¡øÿ£ dæì >∑÷]Ã, ñyê#· R |ü*ø¬ qT. uÛÁÑ <˚ R |üPE´sê˝≤!
Çe÷+ |ü⁄Ø+ <äècºÕ« R á q>∑se¡ TTqT ‹\øÏ+∫, |ü⁄q' R ‹]–, j·T<∏ë>∑‘y· Té ,
j·÷ùd´ R e∫Ãq≥T¢>H∑ ˚ yÓ[b¢ ˛jÓT<äqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü⁄&Ü Vü≤qTeT s¡øÿ£ dæ‘√ Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT. z |üPE´sê˝≤! H˚qT
\+ø£qT #·÷∫ yÓ+≥H˚ e∫Ãq≥T¢>H∑ ˚ yÓ&*É b˛jÓT<äqT düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ‘·‘'· ø£è‘ê« eTVü‰Hê<ä+ kÕ yÓ’ \+ø± uÛjÑ ÷· eVü≤yéT ˆ
‘·˝qÒ yêqs¡ÁX‚w+˜ü ‘ê&Éj÷· e÷dü y˚–‘ê ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ø£è‘ê« ` eTVü‰Hê<ä+ ` kÕ ` yÓ’ ` \+ø± ` uÛj
Ñ ÷· eVü≤yéT
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 177
` ‘·˝qÒ ` yêqs¡ÁX‚w+˜ü ` ‘ê&Éj÷· e÷dü ` y˚–‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÕ \+ø±, ‘·‘'· , uÛj Ñ ÷· eVü≤+ eTVü‰Hê<ä+ ø£è‘ê«, y˚–‘ê,
‘·˝qÒ , yêqs¡ÁX‚w+˜ü , ‘ê&Éj÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ \+ø± R Ä s¡øÿ£ dæ, ‘·‘'· R n|ü&ÉT, uÛj Ñ ÷· eVü≤+ eTVü‰Hê<ä+
ø£è‘ê« R uÛjÑ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ >=|üŒ>∑sq®¡ #˚d,æ y˚–‘ê R eTVü‰y˚>e∑ TT>∑\<Ó,’ ‘·˝qÒ R
ns¡#‹˚ ‘√, yêqs¡ÁX‚w+ü̃ R Vü≤qTeT+‘·Tì, ‘ê&Éj÷· e÷dü R Á|üV≤ü ]+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ Ä s¡øÿ£ dæ uÛj Ñ T· +ø£se¡ TT>± dæ+Vü≤Hê<äeTTqT >±$+∫,
eTVü‰y˚>e∑ TT>± ‘·q ns¡#‹˚ ‘√ Vü≤qTeT+‘·Tì Á|üV≤ü ]+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡ ø£|Xæ Ês¡÷˝› À \+ø£j÷· ‘ê&ç‘√ uÛèÑ X¯yTé ˆ
qHê<ä düTeTVü‰Hê<ä+ Ms¡´yêHé |üeHê‘·à»' ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü' ` ø£|Xæ Ês¡÷\› ' ` \+ø£j÷· ` ‘ê&ç‘'· ` uÛèÑ X¯yTé ˆ
qHê<ä ` düTeTVü‰Hê<ä+ ` Ms¡´yêHé ` |üeHê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· Ms¡´yêHé |üeHê‘·à»' dü' ø£|Xæ Ês¡÷\› ' \+ø£j÷· uÛèÑ X¯+
‘ê&ç‘'· (düH)é düTeTVü‰Hê<ä+ qHê<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, Ms¡´yêHé R Ms¡´e+‘·T&ÉTqT, |üeHê‘·à»' R
yêj·TTq+<äqT&ÉTqT n>∑T, dü' ø£|Xæ Ês¡÷\› ' R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉT, düTeTVü‰Hê<ä+
qHê<ä R >=|üŒ<Û«ä ì ø£\T>∑Tq≥T¢>± >∑]+® #ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰|üsêÁø£eTXÊ*jÓTÆ q Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT n≥T¢ Ä s¡øÿ£ dæ#˚ rÁeeTT>±
ø=≥ºã&çqyê&Ó’ >=|üŒ<Û«ä ì ø£\T>∑Tq≥T¢ ô|<ä>› ± >∑]+® #ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡+es¡jÔ ÷· e÷dü yêeTVü≤düdÔ ´ü k˛-+>∑T∞' ˆ
eTTwæHº ê-_Û»|ò÷ü HÓH’ ê+ Vü≤qTe÷Hé Áø√<Ûeä T÷]ä‘'· ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü+es¡j Ô ÷· e÷dü ` yêeTVü≤düdÔ ´ü ` dü' ` n+>∑T∞' `
eTTwæHº ê ` n_Û»|ò÷ü q ` @Hê+ ` Vü≤qTe÷Hé ` Áø√<Ûeä T÷]ä‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· Áø√<Ûeä T÷]ä‘'· dü' Vü≤qTe÷Hé yêeTVü≤düdÔ ´ü n+>∑T∞'
dü+es¡j Ô ÷· e÷dü— @Hê+ eTTwæHº ê n_Û»|ò÷ü q.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, Áø√<Ûeä T÷]ä‘'· dü' Vü≤qTe÷Hé R Áø√<Û$ä eX¯ó&Óq’
Ä Vü≤qTeT, yêeTVü≤düdÔ ´ü R m&ÉeT#˚‹jÓTTø£ÿ, n+>∑T∞' R Áy˚fifl¯ qT, dü+es¡j Ô ÷· e÷dü
178 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R eTT&ç#ÓqT, @Hê+ R Ä s¡ø£ÿdæì, eTTwæºHê R |æ&çøÏ{Ï‘√, n_Û»|òü÷q R
>∑{Ϻ>±ø=f…ºqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É+‘·≥ Áø√<Û$ä eX¯ó&Ó’ ‘·q m&ÉeT#˚‹ Áy˚fifl¯ qT eTT&ç∫
Ä |æ&øç {Ï ‘Ï √ ÄyÓTqT >∑{>ºÏ ± ˇø£ <Óã“ ø=f…qº T.
XÀ¢ˆˆ ÅdÔ” #˚‹ eTq´e÷H˚q Hê‹Áø√<Ûä dü‡«j·T+ ø£è‘·' ˆ
kÕ ‘·T ‘˚q Á|üV‰ü sπ D $Vü≤«˝≤+^ ìXÊ#·Ø ˆˆ 41
(|übÕ‘· düV≤ü kÕ uÛ÷Ñ eTÚ $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê ˆˆ)
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÅdÔ” ` #· ` Ç‹ ` eTq´e÷H˚q ` q ` n‹Áø√<Û'ä ` dü«j·T+ `
ø£è‘·' ` kÕ ` ‘·T ` ‘˚q ` Á|üV‰ü sπ D ` $Vü≤«˝≤+^ ` ìXÊ#·Ø ˆˆ
(|übÕ‘· ` düV≤ü kÕ ` uÛ÷Ñ eTÚ ` $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê ˆˆ)
nq«j·TÁø£eTeTT : Åd”Ô #· Ç‹ eTq´e÷H˚q dü«j·T+ n‹Áø√<Ûä' q ø£è‘·', kÕ
ìXÊ#·Ø ‘·T, ‘˚q Á|üV‰ü sπ D $Vü≤«˝≤+^ $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê #· dür düV≤ü kÕ uÛ÷Ñ eTÚ
|übÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÅdÔ” #· Ç‹ eTq´e÷H˚q R n&ÉT~≈£L&ÉqT nì ‘·\#·T#·Tqï
Vü≤qTeT+‘·Tì#˚‘,· dü«j·T+ R dü«j·TeTT>±, n‹Áø√<Û'ä q ø£è‘·' R rÁeÁø√<Ûeä TT
ø£qãs¡#ã· &É˝<Ò Tä . kÕ ìXÊ#·Ø ‘·T R Ä s¡øÿ£ dæ e÷Á‘·eTT, ‘˚q Á|üV‰ü sπ D R Ä
<Óã“#˚‘,· $Vü≤«˝≤+^ R •~∏\yÓTqÆ <˚V≤ü eTT >∑\~j·TTqT, $ø£è‘êqq<äsÙ¡ Hê R
$ø±s¡yTÓ qÆ eTTKeTT ø£qTï\T >∑\~j·TTqT n>∑T#·T, düV≤ü kÕ R ‘·‘øY D å£ y˚T, uÛ÷Ñ eTÚ
|übÕ‘· R H˚\ô|’ ã&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘˚q Á|üV‰ü sπ D R m&ÉeT#˚‹‘√, C≤*‘√ >={Ïqº Ä ∫iT<Óã“#˚.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄyÓ T Åd” Ô j· T qT <Û ä s ¡ à ãT~Δ ‘ √, Vü ≤ qTeT rÁeø√|ü e TTqT
eVæ≤+|ü&ÜjÓTqT. ÄyÓT e÷Á‘·eTT Ä <Óã“#˚‘·H˚ •~∏\yÓTÆq <˚Vü≤eTT>∑\<Ó’
$ø£è‘·eTT˝…q’ ø£qTï\TqT, H√s¡TqT >∑*– yÓ+≥H˚ H˚\ô|’ ã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· düTÔ Vü≤qTe÷Hé ÁbÕ»„ kÕÔ+ <äècºÕ« $ìbÕ‹‘êyéT ˆ
ø£èbÕ+ #·ø±s¡ ‘˚»d”« eTq´e÷q' Ådj Ôæ T· + ‘·T ‘êyéT ˆˆ 42
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ‘·‘'· ` ‘·T ` Vü≤qTe÷Hé ` ÁbÕ»„' ` ‘ê+ ` <äècºÕ« ` $ìbÕ‹‘êyéT
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 179
` ø£èbÕ+ ` #·ø±s¡ ` ‘˚»d”« ` eTq´e÷q' ` Ådj Ôæ T· + ` ‘·T ` ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ‘˚»d”« dü' ÁbÕ»„' Vü≤qTe÷Hé $ìbÕ‹‘ê+ ‘ê+ <äècºÕ«
‘ê+ Ådj Ôæ T· + eTq´e÷q' ø£èbÕ+ #·ø±s¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ‘˚»d”« ÁbÕ»„' Vü≤qTe÷Hé R |üsêÁø£eTeTT>∑\
Á|üC≤„e+‘·T&Óq’ Vü≤qTeT, $ìbÕ‹‘ê+ ‘ê+ <äècºÕ« R |ü&>É =≥ºã&çq ÄyÓTqT >±+∫,
‘ê+ ÅdjÔæ T· + eTq´e÷q' R ÄyÓTqT ÅdìÔ” >± uÛ≤$+#·T#·T, ø£èbÕ+ #·ø±s¡ R <äjT· qT
ã÷HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ |üsêÁø£eTe+‘·T&ÉTqT, ÁbÕE„&TÉ qT n>∑T Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
H˚\ô|’ ã&çq ÄyÓTqT p∫, ªnjÓ÷´! H˚qT ˇø£ nã\ j·T>∑T ÅdìÔ” Væ≤+dæ+∫‹H˚μ
j·Tì ‘·\+#·T#·T C≤*H=+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ yÓ’ uÛèÑ X¯d+ü $>±ï \+ø± kÕ >∑<<Zä ëø£så y¡ Té ˆ
ñyê #ê>∑]«‘·+ yêø£´+ Vü≤qTeT+‘·+ |üe¢ +>∑eTyéT ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` yÓ’ ` uÛèÑ X¯d+ü $>±ï ` \+ø± ` kÕ ` >∑<<Zä ëø£så y¡ Té `
ñyê#· ` n>∑]«‘·+ ` yêø£´+ ` Vü≤qTeT+‘·+ ` |üe¢ +>∑eTyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·' uÛÑèX¯dü+$>±ï kÕ \+ø±, Vü≤qTeT+‘·+ |ü¢e+>∑eT+
>∑<sZä êø£så y¡ Té n>∑]«‘·+ yêø£´yéT, ñyê#·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n+‘·≥, uÛèÑ X¯d+ü $>±ï R $TøÏÿ* uÛj Ñ T· $Vü≤«\Tsê\sTTq,
kÕ \+ø± R Ä \+ø±~Û<˚e‘·, Vü≤qTeT+‘·+ |ü¢e+>∑eT+ R yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q
Vü≤qTeTqT, >∑<<Zä ëø£så +¡ R ‘=Á≥T|ü&TÉ #·Tqï nø£så e¡ TT\T ø£*–q{Ï,º n>∑]«‘·+ yêø£´+
R >∑s«¡ s¡V≤æ ‘·yTÓ qÆ {Ϻ e#·qeTTqT, ñyê#· R |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ ÄyÓT $TøÏÿ* uÛj Ñ T· Á>∑dj
Ôü TÆÓ , >∑s«¡ eTTqT M&ç, >∑<<Zä ëø£så e¡ TT\‘√
Vü≤qTeT+‘·Tì >∑÷]à Ç≥T¢ |ü*ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ Á|üd<” ä düTeTVü‰u≤¨ Á‘êj·Tdü« Vü≤]dü‘eÔ· T ˆ
düeTj˚T kÂeT´ ‹wü+˜ ‹ dü‘Ô· «e+‘√ eTVü‰ã˝≤' ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üd<” ä ` düTeTVü‰u≤¨ ` Á‘êj·Tdü« ` Vü≤]dü‘eÔ· T ` düeTj˚T `
kÂeT´ ` ‹wü+˜ ‹ ` dü‘Ô· «e+‘·' ` eTVü‰ã˝≤' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTeTVü‰u≤¨ Vü≤]dü‘eÔ· T Á|üd<” ä Á‘êj·Tdü« kÂeT´ dü‘Ô· «e+‘·'
180 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eTVü‰ã˝≤' düeTj˚T ‹wü+˜ ‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTeTVü‰u≤¨ R eTVü‰Ms¡T&Ü!, Á|üd”<ä R <äj·T#·÷|ü⁄eTT,
Vü≤]dü‘eÔ· T R z yêqs√‘·eÔ TT&Ü!, Á‘êj·Tdü« R qqTï s¡ø+åÏ |ü⁄eTT, kÂeT´! R z
dü»q® T&Ü! dü‘Ô· «e+‘·' eTVü‰ã˝≤' R <Ûs’Ó ´¡ eTT >∑\ Ms¡T\T, düeTj˚T R <Ûsä à¡ eTTq+<äT,
‹wü+˜ ‹ R ì\T‘·Ts¡T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düeTj˚T ‹wü̃+‹ R XÊÅdeÔü Tsê´<äjT· +<äT ì\T‘·Ts¡T. ªªÅd” q Vü≤+‘·yê´μμ
nqTq~ XÊÅdyÔü êø£´eTT ø£<ë!)
>√$+<äsêJj·TeTT :` düeTj·TeTT R e´edü,ú ø£≥Tºu≤≥T, ìj·TeTeTT. dü‘Ô· «e+‘·'
R <Ûs’Ó ´¡ e+‘·'.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Ü! nqTÁ>∑V≤æ +|ü⁄eTT. yêqs√‘·eÔ TT&Ü, qqTï s¡ø+åÏ |ü⁄eTT—
z dü»q® T&Ü! ñ‘·eÔ TT˝…q’ Ms¡T\T, <Ûsä à¡ ìj·TeTeTT\≈£î ø£≥Tºã&çjT· T+<äTs¡T>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ nVü≤+ ‘·T q>∑Ø \+ø± dü«j·Ty˚Te |üe¢ +>∑eT ˆ
ì]®‘êVü≤+ ‘·«j·÷ Ms¡ $Áø£yT˚ D eTVü‰ã\ ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nVü≤+ ` ‘·T ` q>∑Ø ` \+ø± ` dü«j·TyéT ` @e ` |üe¢ +>∑eT ˆ
ì]®‘ê ` nVü≤+ ` ‘·«j·÷ ` Ms¡ ` $Áø£yT˚ D ` eTVü‰ã\ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üe¢ +>∑eT! nVü≤+ ‘·T dü«j·Ty˚Te, \+ø± q>∑Ø— Ms¡! eTVü‰ã\!
nVü≤+ $Áø£yT˚ D ‘·«j·÷ ì]®‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü¢e+>∑eT! R z yêqs√‘·ÔeTT&Ü! nVü≤+ ‘·T R H˚ qq>±,
dü«j·Ty˚Te R dü«j·TeTT>∑H,˚ \+ø±q>∑Ø R \+ø±q>∑]ì, Ms¡! R z Ms¡T&Ü,
eTVü‰ã\! R z ã˝≤&ÛTÉ ´&Ü, $Áø£yT˚ D R |üsêÁø£eTeTT#˚‘,· nVü≤+ R H˚qT, ‘·«j·÷
ì]®‘ê R ˙#˚‘· H√&ç+|üã&ç‹ì.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z eTVü‰Ms¡T&Ü! H˚H˚ dü«j·TeTT>± \+ø±q>∑sê~Û<e˚ ‘·qT. n{Ϻ
H˚qT ˙jÓTTø£ÿ |üsêÁø£eTeTT#˚ H˚&TÉ |üP]Ô>± z&ç+|üã&ç‹ì.
XÀ¢ˆˆ Ç<ä+ ‘·T ‘·<´ä∏ + X¯èDT yÓ’ ÁãTe+‘ê´ y˚T Vü≤ØX¯«s¡ ˆ
dü«j·T+uÛTÑ yê |ü⁄sê <ä‘+Ô· es¡<ëq+ j·T<∏ë eTeT ˆˆ 46
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 181
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç<ä+ ` ‘·T ` ‘·<´ä∏ + ` X¯èDT ` yÓ’ ` ÁãTe+‘ê´ ` y˚T `
Vü≤ØX¯«s¡! dü«j·T+uÛTÑ yê ` |ü⁄sê ` <ä‘+Ô· ` es¡<ëq+ ` j·T<∏ë ` eTeT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤ØX¯«s¡! |ü⁄sê dü«j·T+uÛTÑ yê eTeT es¡<ëq+ j·T<∏ë <ä‘+Ô· ,
Ç<ä+ ‘·<´ä∏ + ÁãTe+‘ê´' y˚T X¯èDT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤ØX¯«s¡! R z yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Ü! |ü⁄sê R |üPs¡«eTT, dü«j·T+uÛTÑ yê
R ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚‘,· eTeT R Hê≈£î, es¡<ëq+ j·T<∏ë <ä‘+Ô· R es¡<ëqyÓT≥T¢
#Ó̊jT· ã&çq<√, ÁãTe+‘ê´' R #Ó|ü #·Tqï{Ï,º y˚T R HêjÓTTø£ÿ, Ç<ä+ ‘·<´ä∏ + R á
j·T<∏ës¡eú #·qeTTqT, X¯èDT R $qTeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` X¯èDT R ˙ô|’ <äjT· ‘√, ˙≈£î ñ|üj÷Ó –+#·T $wüjT· eTTqT #Ó|ü #·THêïqT.
ø±e⁄q kÕe<ÛëqeTT>± $qTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! |üPs¡«eTT ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚ Hê ø°jT· ã&çq es¡eTTqT
>∑÷]à #Ó|ü #·THêïqT— ˙ yê j·T<∏ës¡$ú wüjT· eTTqT ÁX¯<>Δä ± $qTeTT.
XÀ¢ˆˆ j·T<ë ‘ê«+ yêqs¡' ø£•Ã ~«Áø£e÷ <ä«X¯ e÷qj˚T‘Y ˆ
‘·<ë ‘·«j·÷ Væ≤ $CÒj „ T· + s¡økå£ Õ+ uÛj Ñ T· e÷>∑‘y· Té ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T<ë ` ‘ê«+ ` yêqs¡' ` ø£•Ã‘Y ` $Áø£e÷‘Y ` eX¯yTé `
Äqj˚T‘Y ` ‘·<ë ` ‘·«j·÷ ` Væ≤ ` $CÒj „ T· + ` s¡økå£ Õ+ ` uÛj Ñ T· yéT ` Ä>∑‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·T<ë ‘ê«+ ø£•Ã‘Y yêqs¡' $Áø£e÷‘Y eX¯+ Äqj˚T‘Y, ‘·<ë
‘·«j·÷ s¡økå£ Õ+ uÛj
Ñ T· yéT Ä>∑‘+· (Ç‹) $CÒj „ T· + Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·T<ë R m|ü&ÉsTT‘˚, ‘ê«+ R ìqTï, ø£•Ã‘Y yêqs¡' R ˇø£H=ø£
yêqs¡T&ÉT, $Áø£e÷‘Y R |üsêÁø£eTeTTe\q, eX¯yTé Äqj˚T‘Y R eX¯eTT #˚dTü ø=qTH√
(»sTT+#·TH√), ‘·<ë R n|ü&ÉT, s¡økå£ Õ+ R sêø£då Tü \≈£î, uÛj Ñ T· yéT Ä>∑‘+· (Ç‹)
R uÛj
Ñ T· eTT e∫Ãq~ (nì), $CÒj „ T· + Væ≤ R ‘Ó*dæø=qe˝…qT düTe÷!
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` s¡økå£ Õ+ uÛj
Ñ T· + R ‘·q n|ü»j·TeTq>±, düs«¡ sêø£då Tü \≈£î dü+uÛ$Ñ +∫q
n|ü»j·TeTì ‘Ó\T|üã&ÓqT.
182 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>√$+<äsêJj·TeTT :` sêeDTì ~–«»j·Tø±\eTTq •e⁄ìuÛ≥Ñ T˝…q’ q+BX¯«s¡T&ÉT
eTTqï>∑Tyês¡T \+≈£qT yÓ+≥H˚ q•+|ü#j ˚ T· >√] X¯|+æ |üuÀe>±, Ä \+ø±~Û<e˚ ‘·,
Ä $HêX¯eTTqT ‘·|æŒ+|ü⁄eTì ÁãVü≤à<˚e⁄ì y˚&ÉTø=HÓqT. Äj·Tq ÄyÓT‘√ ˙≈£î
$HêX¯ $T|ü&ÉT ‘·|ü qT. ø±ì ˇø±H=ø£ yêqs¡T&ÉT ìHÓï|ü&ÉT z&ç+#·TH√ n|ü&ÉT
˙≈£î $HêX¯eTT dü+uÛ$Ñ +#·TqT nì ÄHê&ÉT »]–q>±<∏ä ì#·Ã≥ düà]+#·Tø=qe˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø±H=ø£ yêqs¡T&ÉT m|ü&ÉsTT‘˚ ìqTï »sTT+#·TH√ n|ü&˚ sêø£då Tü
˝…\s¢ ≈¡ î£ qT, ø°&TÉ eT÷&çq<äì Á>∑V≤æ +|ü⁄eTT.
XÀ¢ˆˆ dü Væ≤ y˚T düeTj·T k‡eT´ ÁbÕb˛Ô-<ä´ ‘·e <äsÙ¡ Hê‘Y ˆ
dü«j·T+uÛTÑ $Væ≤‘· dü‡‘√´ q ‘·kÕ´-dæÔ e´‹Áø£eT' ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` Væ≤ ` y˚T ` düeTj·T' ` kÂeT´ ` ÁbÕ|ü'Ô ` n<ä´ ` ‘·e `
<äsÙ¡ Hê‘Y ` dü«j·T+uÛTÑ $Væ≤‘·' ` dü‘´· ' ` q ` ‘·d´ü ` ndæÔ ` e´‹Áø£eT' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` kÂeT´! n<ä´ y˚T ‘·e <äsÙ¡ Hê‘Y dü' düeTj·T' ÁbÕ|ü'Ô Væ≤—
dü«j·T+uÛTÑ $Væ≤‘·' dü‘´· '— ‘·d´ü , e´‹Áø£eT' q ndæ.Ô
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÂeT´! R z ñ‘·eÔ TT&Ü, n<ä´ R H˚&TÉ , y˚T R Hê≈£î, ‘·e
<äsÙ¡ Hê‘Y R ˙ <äsÙ¡ qeTTe\q, dü' düeTj·T' R Ä ìs¡j í T· eTT, ÁbÕ|ü'Ô Væ≤ R
ÁbÕ|æ+Ô ∫q~>∑<ë! dü«j·T+uÛTÑ $Væ≤‘·' R ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚ $~Û+|üã&çq{Ï~º , dü‘´· ' R
j·T<∏ës¡yú T˚ j·T>∑TqT, ‘·d´ü R Ä ìs¡j í T· eTTq≈£î, e´‹Áø£eT' R e´‹πsø£eTT, q ndæÔ
R ñ+&É<Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDT&ÉT q+~πøX¯«s¡Tì m<äTs=ÿìq|ü&ÉT, q+~πøX¯«s¡T&=dü+–q
XÊ|üeTT#˚, ÄHê&˚ dü+uÛ$Ñ +|üe\dæq \+ø±$HêX¯eTT, ÁãVü≤à<˚e⁄ì es¡Á|üu≤Û eeTT#˚
yêqsê>∑ e Tq|ü s ¡ ´ +‘· e TT Ĭ > qHÓ & ç ø£ < ∏ ä Ç#· à ≥ #˚ s ¡ T Ãø=qe˝… q T. nì
eTùV≤X¯«s¡rs¡T\ú T nqT yê´U≤´qø±s¡T&ÉT qT&çyqÓ T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚&ÉT Hê≈£î ˙ <äs¡Ùq eTsTTq+<äTe\q ÁãVü≤à<˚e⁄&ÉT #˚dæq
ìs¡j
í T· düeTj·TeTT ‘·≥dæ+ú ∫q~. düèwæøº s£ j
Ô¡ T· >∑T ÁãVü≤à ìs¡j
í T· eTT dü‘´· yÓTÆ rs¡TqT.
Äj·Tq ìs¡j í T· eTTq≈£î $|üs´¡ j·T yÓTqï&ÉTqT ñ+&É<Tä .
XÀ¢ˆˆ d”‘êì$T‘·+Ô s껄dTü Ô sêeDdü´ <äTsê‘·àq' ˆ
s¡økå£ Õ+ #Óe’ düsπ «cÕ+ $HêX¯ dü‡eTTbÕ>∑‘'· ˆˆ 49
(3) ` ‘·èrj·Tdüs¡Z 183
|ü<ä#˚ä<äeTT :` d”‘êì$T‘·+Ô ` s껄' ` ‘·T ` sêeDdü´ ` <äTsê‘·àq' ` s¡økå£ Õ+
` #· ` @e ` düsπ «cÕ+ ` $HêX¯' ` düeTTbÕ>∑‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` d”‘êì$T‘·+Ô , <äTsê‘·àq', s껄', sêeDdü´, düsπ «cÕ+, s¡økå£ Õ+
#Óe’ , $HêX¯', düeTTbÕ>∑‘'· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` d”‘êì$T‘·+Ô R d”‘e· Tàø±s¡DeTT>±, <äTsê‘·àq' R <äTsêàs¡T&Z q’Ó {Ï,º
s껄' sêeDdü´ R sê»>∑T sêeDTìøÏì, düsπ «cÕ+ s¡økå£ Õ+ #Óe’ R m\¢ sêø£då Tü \≈£îqT
>∑÷&É, $HêX¯' düeTTbÕ>∑‘'· R $HêX¯eTT dü+ÁbÕ|æ+Ô ∫q~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :`Ç≥T¢ d”‘êì$T‘·eÔ TT>± <äTsêàs¡T&Z q’Ó sêeDTìøÏì, düeTdüÔ sêø£då Tü \≈£îqT
H˚&TÉ $HêX¯eTT dü+uÛ$Ñ +#·T#·Tqï~ düTe÷!
XÀ¢ˆˆ ‘·Á‘·Œ$X¯´ Vü≤]ÁX‚wü̃ |ü⁄Ø+ sêeDbÕ*‘êyéT ˆ
$<Û‘ä ‡· « düs«¡ ø±sê´DÏ j·÷ì j·÷˙Vü≤ yê+#Ûd· æ ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` Á|ü$X¯´ ` Vü≤]ÁX‚w!ü̃ ` |ü⁄Ø+ ` sêeDbÕ*‘êyéT ` $<Û‘ä ‡· «
` düs«¡ ø±sê´DÏ ` j·÷ì ` j·÷ì ` ÇVü≤ ` yê+#Ûd· æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘,Y ùV≤ Vü≤]ÁX‚w!ü̃ sêeDbÕ*‘ê+ |ü⁄Ø+ Á|ü$X¯´, j·÷ì
j·÷ì yê+#Ûd· æ (‘êì) düsê«DÏ ø±sê´DÏ, ÇVü≤ $<Û‘ä ‡· «.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y R Ä ø±s¡DeTT#˚‘,· ùV≤ Vü≤]ÁX‚wü̃ ! R z yêqs√‘·eÔ TT&Ü!
sêeDbÕ*‘ê+ |ü⁄Ø+ R sêeDTì#˚ bÕ*+|üã&çq q>∑se¡ TTqT, Á|ü$X¯´ R Á|üy•˚ +∫,
j·÷ì j·÷ì R y˚{ìÏ y˚{ìÏ , yê+#Ûd· æ R (#˚jT· ) ø√s¡T#·THêïy√, (‘êì) düsê«DÏ
ø±sê´DÏ R Ä |üqT\ìï{Ïì, ÇVü≤ R \+ø£˝À, $<Û‘ä ‡· « R HÓsy¡ s˚ T¡ Ãø=qTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘êà! sêeDs¡ø‘åÏ y· TÓ qÆ á q>∑se¡ TTqT Á|üy•˚ +∫, ˙ y˚ j˚T
ø±s¡´eTT\qT #˚jT· >√s¡T#·THêïy√, Ä düeTdüøÔ ±s¡´eTT\qT #·øÿ£ >± HÓsy¡ s˚ T¡ Ãø=qTeTT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü$X¯´ XÊb˛|üV≤ü ‘ê+ Vü≤ØX¯«s¡
X¯óuÛ≤+ |ü⁄Ø+ sêø£då eü TTK´bÕ*‘ê+ ˆ
j·T<äè#·Ãj¤ ÷· ‘·«+ »qø±‘·àC≤+ dür+
$e÷s¡Z düs«¡ Á‘·>‘∑ √ j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ 51
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª \+ø±~Û<˚e‘ê$»jÓ÷ HêeTμμ HêeT ‘·èrj·Tdü‡s¡Z'.
184 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$X¯´ ` XÊb˛|üV≤ü ‘ê+ ` Vü≤ØX¯«s¡ ` X¯óuÛ≤+ ` |ü⁄Ø+ ` sêø£då ü
eTTK´bÕ*‘ê+ ` j·T<äè#·Ãj ¤ ÷· ` ‘·«+ ` »qø±‘·àC≤yéT ` dür+ ` $e÷s¡Z `
düs«¡ Á‘· ` >∑‘'· ` j·T<∏ëdüTKyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ùV≤ Vü≤ØX¯«s¡! XÊb˛|üV≤ü ‘ê+, sêø£då eü TTK´bÕ*‘ê+, X¯óuÛ≤+
|ü⁄Ø+, ‘·«+ j·T<äè#·Ã¤j·÷, Á|ü$X¯´, düs¡«Á‘· >∑‘·' (düHé) j·T<∏ëdüTK+, dür+,
»qø±‘·àC≤+! $e÷s¡.Z
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ùV≤ Vü≤ØX¯«s¡! R z yêqs¡ÁX‚wߘü &Ü! XÊb˛|üV≤ü ‘ê+ R q+~πøX¯«s¡Tì
XÊ|üeTT#˚‘· ìØ«s¡´yÓTqÆ , sêø£då eü TTK´bÕ*‘ê+ R sêeD≤düTs¡Tì#˚ bÕ*+|üã&ÉT
#·Tqï{Ï,º X¯óuÛ≤+ |ü⁄Ø+ R á ñ‘·eÔ TyÓTqÆ q>∑se¡ TTqT, ‘·«+ R ˙e⁄, j·T<äè#·Ãj ¤ ÷·
R <Óe’ ìs¡jí T· eTT#˚, Á|ü$X¯´ R Á|üy•˚ +∫, j·T<∏ëdüTK+ R ˙≈£î düTKeTì ‘√∫q≥T¢>±,
düs¡«Á‘· >∑‘·' (düHé) R nìï Á|ü<˚X¯eTT\≈£îqT b˛sTTqyê&ÉyÓ’, dür+ R
eTVü‰|ü‹Áe‘·jTÆÓ q C≤qø°<$˚ ì, $e÷s¡Z R nH˚«wæ+|ü⁄eTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` XÊb˛|üV≤ü ‘ê+ R q+~πøX¯«s¡Tì XÊ|üeTT#˚, HêX¯qeTTH=+<äT ø±\eTT
düMT|æ+∫j·TTqï, düs¡«Á‘· R sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡|üs¡´+‘·eTT, ªC≤qø°+ $e÷s¡Zμ R
nqT≥#˚, d”‘· \+ø£˝ÀH˚ j·TTqï<äì dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` q+~πøX¯«s¡Tì XÊ|üeTT#˚ <äTs¡“\yÓTqÆ {Ï,º X¯óuÛøÑ s£ y¡ TÓ qÆ sêeDq>∑se¡ TT
q+<äT Á|üy•˚ +∫, eTVü‰|ü‹Áe‘·jTÆÓ q d”‘q· T m\¢jTÓ &É\ düTKeTT>± yÓ<Tä ≈£îeTT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Ûä $es¡DeTTq+<äT
ªª\+ø±~Û<e˚ ‘ê $»j·TeTTμμ nqT
‘·èrj·Tdüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
#·‘·Ts¡údüs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü ì]®‘´· |ü⁄Ø+ ÁX‚cÕ˜+ \+ø±+ ‘ê+ ø±eTs¡÷|æDy° Té ˆ
$Áø£yT˚ D eTVü‰‘˚C≤ Vü≤qTe÷ qÿ|æd‘ü eÔ· T' ˆˆ 1
XÀ¢ˆˆ n<ë«πsD eTVü‰u≤VüQ' ÁbÕø±s¡ eT_Û|⁄ü |ü⁄¢y˚ ˆ
ì• \+ø±+ eTVü‰dü‘√Ô « $y˚X¯ ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ì]®‘´· ` |ü⁄Ø+ ` ÁX‚cÕ˜+ ` \+ø±+ ` ‘ê+ ` ø±eTs¡÷|æD+°
` $Áø£yT˚ D ` eTVü‰‘˚C≤' ` Vü≤qTe÷Hé ` ø£|dæ ‘ü eÔ· T' ˆˆ n<ë«πsD ` eTVü‰u≤VüQ'
` ÁbÕø±s¡yTé ` n_Û|⁄ü |ü⁄y¢ ˚ ` ì• ` \+ø±+ ` eTVü‰dü‘Ô· «' ` $y˚X¯ ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰‘˚C≤' eTVü‰u≤VüQ' ø£|ædü‘·ÔeT' dü' Vü≤qTe÷Hé,
ø±eTs¡÷|æD+° ÁX‚cÕ˜ + ‘ê+ \+ø±+ |ü⁄Ø+, $Áø£yT˚ D ì]®‘´· , n<ë«πsD ÁbÕø±s¡yTé
n_Û|⁄ü |ü¢⁄y˚. eTVü‰dü‘Ô· «' dü' ø£|≈æ î£ +»s¡', ì• \+ø±+ $y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘˚C≤' R >=|üŒ ‘˚»düT‡>∑\yê&ÉTqT, eTVü‰u≤VüQ' R >=|üŒ
|üsêÁø£eTeTT >∑\yê&ÉTqT, ø£|dæ ‘ü eÔ· T' R yêqs¡T\˝À ÁX‚wߘü &ÉTqT n>∑T, dü' Vü≤qTe÷Hé
R Ä Vü≤qTeT, ø±eTs¡÷|æD+° R ø±eTs¡÷|üeTT >∑*–q{Ï,º ‘ê+ \+ø±+ |ü⁄Ø+ R
Ä \+ø±q>∑]ì, $Áø£yT˚ D R |üsêÁø£eTeTT#˚, ì]®‘´· R »sTT+∫, n<ë«πsD R
Á|üøÿ£ e÷s¡eZ TTq, ÁbÕø±s¡yTé n_Û|⁄ü |ü¢⁄y˚ R q>∑sÁ¡ bÕø±s¡eTTqT <ë{Ï ˝ÀìøÏ >¬ +‘ÓqT.
eTVü‰dü‘·Ô «' dü' ø£|æ≈£î+»s¡' R dü‘·Ô«XÊ*jÓÆTq Ä yêqs¡ÁX‚wü˜ß&ÉT, \+ø±+ R
\+ø±q>∑se¡ TTqT, ì• R sêÁ‹düeTj·TeTTq, $y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` ªªn_Û|⁄ü |ü⁄¢yμ˚ μ nqT≥≈£î ã<äT\T>± ªªne|ü⁄|ü⁄¢yμ˚ μ nì ø£\<äT.
n|ü&ÉT Vü≤qTeT ÁbÕø±s¡eTTqT+&ç ÁøÏ+~øÏ <ä÷ø¬ qT nì ns¡eú TT.
‹\ø£eTT :` ªªn<ë«s˚Dμμ R ªX¯Á‘√' |ü⁄s¡+ Á>±eT+ >∑èVü≤+ yê n<ë«πsD Á|ü$X‚‘Y
X¯Á‘·T$HêXÊj·Tμ nqT ˙‹düà è‹ qqTdü]+∫, X¯Á‘·T$HêX¯eTT ø√s¡Tyê&ÉT, Ä X¯Á‘·Te⁄
186 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
jÓTTø£ÿ |ü≥Dº eTTqT >±ì, Á>±eTeTTqT>±ì, >∑èVü≤eTTqT>±ì, <ë«s¡eTT>∑T+&Ü ø±ø£,
Á|üøÿ£ Á‘√eqT+&çjT˚ Á|üy•˚ +|üe˝…qT.
yêdüT<ëdükÕ«$T :`
XÀ¢ˆˆ n<ë«πsD ]b˛ sπ VZ ≤ü + <ë«πsD düTVü≤è<√ >∑èVü‰Hé ˆ
Á|ü$X¯+‹ qsê BÛsê <ë«sê DÒ´‘êì <Ûsä à¡ ‘·' ˆˆ
` uÛ≤s¡‘e· TT, düu≤Û |üs«¡ eTT
X¯Á‘·TkÕúqeTTqT n<ë«s¡eTTq Á|üy•˚ +#·T≥ sê»˙‹. »sêdü+<ÛTä ìMT~øÏ
j·TT<äeΔ TTq≈£î b˛sTTq|ü⁄&ÉT lø£èwü;í eÛ ÷s¡Tq® T\T n<ë«s¡eTTqH˚ Á|üy•˚ +∫]>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n$T‘·ã\dü+|üqTï&Óq’ Ä eTVü‰dü‘TÔ· «&ÉT yêqs¡ÁX‚wßü̃ &É>T∑ Vü≤qTeT,
‘·q |üsêÁø£eTeTT#˚ ø±eTs¡÷|æDj Ï TÆÓ q \+ø£qT »sTT+∫, <ë«s¡eTT qT+&ç>±ø£, Ä
\+ø±ÁbÕø±s¡eTTqT, Á|üø£ÿqT+&çj˚T n~Ûs√Væ≤+∫, Ä sêÁ‹ düeTj·TeTTq
\+ø±q>∑se¡ TTq Á|üy•˚ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü$X¯´ q>∑Ø+ \+ø±+ ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ ˆ
#·Áøπ -<∏ä bÕ<ä+ düe´+ #· X¯Á‘·÷D≤+ dü ‘·T eT÷s¡ìΔ ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$X¯´ ` q>∑Ø+ ` \+ø±+ ` ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ ˆ #·Áøπ ` n<∏ä `
bÕ<ä+ ` düe´+ ` #· ` X¯Á‘·÷D≤+ ` dü' ` ‘·T ` eT÷s¡ìΔ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` n<∏,ä dü' ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ , \+ø±+ q>∑Ø+ Á|ü$X¯´, X¯Á‘·÷D≤+
eT÷s¡ìΔ #·, düe´+ bÕ<ä+ #·Áøπ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R Ä ‘·sT¡ yê‘·, dü' ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ R yêqs¡ (ÁX‚wßü̃ &Óq’ )
sêC…q’ düTÁ^e⁄q≈£î Á|æjT· eTTqT >∑÷s¡TÃq{Ϻ Ä Vü≤qTeT, \+ø±q>∑Ø+ Á|ü$X¯´ R
\+ø±q>∑se¡ TTqT Á|üy•˚ +∫, X¯Á‘·÷D≤+ eT÷s¡ìΔ #· R X¯Á‘·Te⁄\ •s¡eTTq+<äT
>∑÷&É, düe´+ bÕ<ä+ #·Áøπ R m&ÉeT bÕ<äeTTqT yÓ÷ô|qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` X¯Á‘·Tq>∑se¡ TTq yÓTT≥ºyTÓ T<ä≥ m&ÉeTø±\T yÓ÷|ü⁄≥ j·Tq>±, X¯Á‘·Te⁄\
‘·\\ô|’ yÓ÷|ü⁄≥j˚T j·T>∑TqT. n≥T¢>±, $»j·TÁ|ü<ä eT>∑Tqìj˚T Ç#·Ã{Ï uÛ≤eeTT.
XÀ¢ˆˆ Á|üj÷· Dø±˝Ò dü«>∑èVü≤Á|üyX˚ ‚ $yêVü≤ø±˝Ò-|æ #· <äøÏåD≤+Á|òæTyéT ˆ
ø£è‘ê«Á>∑‘'· X¯Á‘·T|ü⁄s¡Á|üyX˚ ‚ yêeT+ ì<ä<ëÛ ´‘Y #·sD
¡ + qèbÕ\' ˆˆ
` (ãèVü≤düŒ‹ e#·qeTT)
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 187
Á|üj÷· DdüeTj·TeTTq+<äTqT, ‘·qsTT+{Ïì Á|üy•˚ +#·Tq|ü&ÉTqT, $yêVü≤
düeTj·TeTTq+<äTqT, ≈£î&çø±\TqT yÓTT<ä≥ yÓ÷|üe˝…qT. X¯Á‘·T|ü⁄s¡Á|üy˚X¯eTTq
e÷Á‘·eTT m&ÉeTø±\TqT eTT+<äT yÓ÷|üe˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡sêC…q’ düTÁ^e⁄&ÉT ‘·q≈£î n|üŒ–+∫q Á|æjT· yÓTqÆ ø±s¡´eTTqT
kÕ~Û+#·T#·Tqï{Ϻ Ä Vü≤qTeT, \+ø±q>∑s¡eTTqT Á|üy˚•+#·T#·T, yÓTT<ä≥>± ‘·q
m&ÉeTbÕ<äeTTqT yÓ÷ô|qT. Ä yÓ÷|ü⁄≥ X¯Á‘·Te⁄\ •s¡eTTô|’ yÓ÷|ü⁄≥j˚T njÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü$wüº dü‡‘·Ô «dü+|üH√ï ìXÊj·÷+ e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆ
dü eTVü‰|ü<ä∏ e÷kÕújT· eTTø±Ô|⁄ü wüŒ$sêõ‘·yTé ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü$wü'º ` dü‘Ô· «dü+|üqï' ` ìXÊj·÷+ ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ` dü'
eTVü‰|ü<yä∏ Té ` ÄkÕújT· ` eTTø±Ô|⁄ü wüŒ$sêõ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` Á|ü$wü'º , e÷s¡T‘ê‘·à»', dü‘Ô· «dü+|üqï' dü', eTTø±Ô|⁄ü wüŒ$sêõ‘·+
eTVü‰|ü<yä∏ Té ÄkÕújT· (\+ø±yéT, n_ÛjT· j·TÚ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :`Á|ü$wüº'R n≥T¢ Á|üy˚•+∫q{Ϻ, e÷s¡T‘ê‘·à»'
R yêj·TTq+<äqT&ÉTqT, dü‘Ô· «dü+|üqï' R eTVü‰ã\XÊ*j·TTqT n>∑T, dü' R Ä
Vü≤qTeT, eTTø±Ô|⁄ü wüŒ$sêõ‘·+ R eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT |ü⁄wüŒeTT\‘√&ÉqT $sêõ\T¢q{Ï,º
eTVü‰|ü<∏ä+ R sê»e÷s¡ZeTTqT, ÄkÕúj·T R #˚], (\+ø±+ R \+ø£qT>∑÷]Ã,
n_ÛjT· j·TÚ R yÓ&˝É q… T).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Vü≤qTeT, sêÁ‹düeTj·TeTTq+<˚ n≥T¢ Á|üy•˚ +∫
eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT |ü⁄wüŒeTT\‘√&ÉqT Á|üø±•+#·T#·Tqï sê»e÷s¡eZ TTqT #˚] Ä
e÷s¡eZ TT>∑T+&Ü \+ø£˝Àì øπ >¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ùd$‘ê+ sêø£ôå d’ Ø“¤yTÓ Æ s¡“*_Û X¯ÙÅdbÔü ÕDÏ_'Û ˆ
‘·‘· düTÔ ‘ê+ |ü⁄Ø+ \+ø±+ s¡e÷´ eT_ÛjT· j·TÚ ø£|'æ ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ùd$‘ê+ ` sêø£ôå d'’ ` ;ÛyTÓ 'Æ ` ã*_Û' `X¯ÅdbÔü ÕDÏ_'Û ` ‘·‘'· ` ‘·T
` ‘ê+ ` |ü⁄Ø+ ` \+ø±+ ` s¡e÷´yéT ` n_ÛjT· j·TÚ ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·', ø£|æ', ;ÛyÓTÆ' ã*_Û' X¯ÅdüÔbÕDÏ_Û' sêø£åôd’' ùd$‘ê+,
s¡e÷´+, ‘ê+ \+ø±|ü⁄ØyéT n_ÛjT· j·TÚ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ø£|'æ R Vü≤qTeT, ;ÛyTÓ 'Æ R ;Ûøs£ T¡ \TqT, ã*_Û'
R ã˝≤&ÛTÉ ´\TqT, X¯ÅdbÔü ÕDÏ_'Û R Äj·TT<ÛVä ≤ü düT\Ô THÓq’ {Ï,º sêø£ôå d'’ R sêø£då Tü \#˚,
188 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ùd$‘ê+ R ùd$+|üã&çq{Ï,º s¡e÷´+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ {Ï,º ‘ê+ \+ø±|ü⁄Ø+ R Ä
\+ø±q>∑]ì, n_ÛjT· j·TÚ R Á|üy•˚ +|üuÀjÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰uÛj
Ñ T· +ø£sT¡ ˝…q’ Äj·TT<ÛVä ≤ü düT˝Ô q’… sêø£då Tü \#˚ s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï
s¡eT´yÓTqÆ {Ϻ Ä \+ø±q>∑]ì Vü≤qTeT #˚s¡ »qT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤dæ‘√‘·ÿ èwüºìq<Ó’ dü÷Ôs¡´|òüTÀwü|ü⁄s¡dü‡¬s’' ˆ
eÁC≤+≈£îX¯ìø±XË’ X¯Ã eÁ»C≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ˆ
>∑èVü≤y˚Tô|Tò 'Æ |ü⁄Ø s¡e÷´ ãuÛ≤ùd <Í´]yê+ãT<Ó'’ ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤dæ‘√‘·ÿ èwüìº q<Ó'’ ` ‘·÷s¡´|òTü Àwü|⁄ü s¡d‡ü s¬ '’ ` eÁC≤+≈£îX¯ìø±XË'’
` #· ` eÁ»C≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ` >∑èVü≤y˚Tô|Tò 'Æ ` |ü⁄Ø ` s¡e÷´ ` ãuÛ≤ùd ` <Í´' `
Çe ` n+ãT<Ó'’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤dæ‘√‘·ÿ èwüìº q<Ó'’ , ‘·÷s¡´|òTü Àwü|⁄ü s¡d‡ü s¬ '’ , eÁC≤+≈£îX¯ìø±XË'’ ,
eÁ»C≤\$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó , >∑èVü≤y˚Tô|Tò 'Æ , s¡e÷´ |ü⁄Ø, n+ãT<Ó'’ , <Í´' Çe ãuÛ≤ùd.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤dæ‘√‘·ÿ èwüºìq<Ó’' R ô|<ä› qe⁄«\‘√ >∑÷&çq <Ûä«qT\‘√,
‘·÷s¡´|òüTÀwü|ü⁄s¡dü‡¬s’' R $$<Ûäyê<ä´eTT\ <Ûä«qT\‘√&ÉqT, eÁC≤+≈£îX¯ìø±XË’' R
eÁ»eTT n+≈£îX¯eTT eTTqï>∑Tyêì‘√ b˛*q{Ϻ, eÁ»C≤\$uÛÑ÷wæ‘Ó’' R
eÁ»>∑yêø£eå TT\‘√ yÓ\j·TT#·Tqï{Ï,º >∑èVü≤y˚Tô|Tò 'Æ R >∑èVü≤ÁX‚weü̃ TT\‘√, s¡e÷´ |ü⁄Ø
R düT+<äsy¡ TÓ qÆ Ä q>∑], n+ãT<Ó'’ , <Í´' Çe R y˚T|òTü eTT\‘√ Äø±X¯eTTe˝…,
ãuÛ≤ùd R $TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` eÁC≤+≈£îX¯ìø±XË'’ R eÁ»eTT n+≈£îX¯eTT>± >∑*qZ {Ϻ ◊sêe‘·
~>∑»Z eTT‘√ düe÷qyÓTqÆ {Ï.º
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûäyê<ä´<Ûä«qT\‘√ ô|<ä› qe⁄«\ <Ûä«qT\‘√ ì+&çq$j·TTqT,
◊sêe‘· ~>∑ Z » eTTe˝… ‘Ó \ ¢ ì $j· T TqT, eÁ»ì]à‘· y Ó T Æ q >∑ y êø£ å e TT\‘√
Á|üø±•+#·T#·Tqï$j·TTqT n>∑T ñqï‘·yÓTÆq >∑èVü≤eTT\‘√ Ä \+ø±q>∑s¡eTT
y˚T|òTü eTT\‘√ Äø±X¯eTTe˝… $TøÏÿ* düT+<äse¡ TT>± Á|üø±•+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü»C≤«\ ‘·<ë \+ø± s¡ø√å >∑D>∑èôV≤’ X¯óÙuÛ'’… ˆ
dæ‘êÁuÛÑdü<äèXË’ •ÃÅ‘Ó’' |ü<äàdü«dæÔø£dü+dæú‘Ó’' ˆ
es¡eΔ ÷q>∑èôV≤’ XÊÃ|æ düs«¡ ‘· düT‡$uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ 7
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 189
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` Á|ü»C≤«\ ` ‘·<ë ` \+ø± ` s¡ø√å >∑D>∑èôV≤’ ' ` X¯óuÛ'’… ` dæ‘êÁuÛdÑ <ü èä XË'’
` ∫Å‘'’Ó ` |ü<àä dü«dæøÔ d£ +ü dæ‘ú '’Ó ` es¡eΔ ÷q>∑èôV≤’ ' ` #· ` n|æ ` düs«¡ ‘·' `
düT$uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dæ‘êÁuÛdÑ <ü èä XË'’ ∫Å‘'’Ó |ü<àä dü«dæøÔ d£ +ü dæ‘ú '’Ó es¡eΔ ÷q>∑èôV≤’ ' #·
n|æ, X¯óuÛ'’… s¡ø√å >∑D>∑èôV≤’ ', düs«¡ ‘·' düT$uÛ÷Ñ wæ‘ê, \+ø± ‘·<ë Á|ü»C≤«\.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dæ‘êÁuÛdÑ <ü èä XË'’ R ‘Ó\ì¢ y˚T|òTü eTT\‘√ düe÷qeTT>±qTqï, ∫Å‘'’Ó
R s¡+>∑Ts¡+>∑T\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï$j·TTqT, |ü<äàdü«dæÔø£dü+dæú‘Ó’' R |ü<äàeTT
dü«dæøÔ e£ TT nqT \ø£D å eTT\T >∑\$j·TTqT, es¡eΔ ÷q>∑èôV≤’ ' #· R es¡eΔ ÷qeTqT
ù|s¡T>∑\ >∑èVü≤eTT\TqT, X¯óuÛ'’… R eT+>∑fiø¯ s£ e¡ TT\TqT n>∑T, s¡ø√å >∑D>∑èôV≤’ ' R
sêø£då ü düeT÷Vü≤eTT\jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTT\‘√, düs«¡ ‘·' düT$uÛ÷Ñ wæ‘ê R n+‘·≥qT
Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ (n\+ø£]+|üã&ç Á|üø±•+#·T#·Tqï), \+ø± R \+ø±q>∑], ‘·<ë
R Ä düeTj·TeTTq, Á|ü»C≤«\ R >=|üŒ>± Á|ü»«]\T¢#T· +&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` es¡eΔ ÷q>∑èôV≤’ ' R ªes¡eΔ ÷qμeTqT dü+»„>\∑ >∑èVü≤eTT\#˚.
XÀ¢ˆˆ #·‘T· XÊÙ\+ #·‘T· sY<ë«s¡+ düs«¡ ‘√uÛÁÑ <äd+ü õ„‘y· Té ˆ
|ü•ÃeT<ë«s¡sV¡ ≤æ ‘·+ q+<ë´esêÔV≤ü «j·T+ ‘·T ‘·‘Y ˆ
<äøD åÏ <ë«s¡sV¡ ≤æ ‘·+ es¡eΔ ÷q+ <Ûqä Á|ü<yä Té ˆ
ÁbÕ>¥<ë«s¡sV¡ ≤æ ‘·+ dü«dæøÔ ±K´+ |ü⁄Á‘·<qäÛ Á|ü<yä Té ˆˆ
` (esêVü≤$TVæ≤s¡ dü+Væ≤‘·)
1) Hê\T>∑T ekÕsê\TqT, Hê\T>∑T <ë«s¡eTT\TqT >∑\~ düs«¡ ‘√uÛÁÑ <äeTT.
2) |ü•ÃeT<ë«s¡eTT ˝Òq{Ϻ uÛeÑ qeTT q+<ë´es¡eÔ TT nqã&ÉTqT.
3) <äøD åÏ <ë«s¡eTT˝Òì~ es¡eΔ ÷qeTì |æ\Teã&ÉTqT. Ç~ n~Ûø£ <Ûqä Á|ü<yä TÓ qÆ
<ä>T∑ qT.
4. ‘·÷s¡TŒq >∑TeTàeTT˝Òì~ dü«dæøÔ £ eTqã&ÉTqT. á uÛeÑ qeTT |ü⁄Á‘·<qäÛ Á|ü<yä TÓ Æ
j·TT+&ÉTqT. (Ç$ nìïj·TTqT sêE\ >∑èVü≤uÛ<Ò eä TT\T)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘Ó\ì¢ y˚T|òTü eTTe+{Ï$j·TTqT, s¡+>∑Ts¡+>∑T\‘√ Á|üø±•+#·Tq$j·TTqT,
|ü<àä eTT, dü«dæøÔ e£ TT, es¡eΔ ÷qeTT nqT ù|s¡T>∑\ uÛeÑ q$X‚weü TT\T >∑\$j·TTqT,
eT+>∑fiø¯ s£ e¡ TT\TqT n>∑T sêø£då eü T+~s¡eTT\‘√ m\¢jTÓ &É\ eTT#·Ã≥ >=\T|ü⁄#·Tqï
190 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ä \+ø±q>∑se¡ TT >=|üŒø±+‹‘√ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ ∫Á‘·e÷˝≤´uÛsÑ D¡ ≤+ ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ ˆ
sê|òTü yês¡+ú #·sH¡ é le÷Hé <ä<sä Ù¡ #· qq+<ä #· ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` ∫Á‘·e÷˝≤´uÛsÑ D¡ ≤+ ` ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ ` sê|òTü yês¡+ú `
#·sH¡ é ` le÷Hé ` <ä<sä Ù¡ ` #· ` qq+<ä ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ , le÷Hé, dü' sê|òTü yês¡+ú #·sH¡ ,é ∫Á‘·e÷˝≤´
uÛsÑ D
¡ ≤+, ‘ê+ <ä<sä Ù¡ #·, qq+<ä #·.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ø£|sæ ê»Væ≤‘·+ø£s'¡ R düTÁ^e⁄q≈£î Á|æjT· eTTqT >∑÷s¡TÃq{Ï,º le÷Hé
R X¯óuÛ\Ñ ø£Då |üPs¡T&í q’Ó Vü≤qTeT, sê|òTü yês¡+ú #·sH¡ é R lsêeTTìø=i≈£î |üs´¡ {Ï+#·T#·T,
∫Á‘·e÷˝≤´uÛÑs¡D≤+ R $∫Á‘·eTT˝…’q e÷*ø£\TqT ÄuÛÑs¡DeTT\TqT >∑*–q{Ϻ,
‘ê+ R Ä \+ø±q>∑]ì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT, qq+<ä #· R Äq+~+#ÓqT ≈£L&É.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` qq+<ä #· R ª<äTÁwüŒy˚X¯yÓTÆq<Ó’q|üŒ{ÏøÏì \+ø£qT
düTHêj·÷düeTT>∑ Á|üy˚•+∫ #·÷&É>∑\TZ#·THêïqT. n+<äT#˚‘· sêeTdüTÁ^e⁄\
eTH√s¡<dä∏ ~æ Δ »s¡T>∑TqT.μ nì Äq+~+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $∫Á‘·eTT˝…q’ e÷*ø£\‘√&ÉqT, ÄuÛsÑ D¡ eTT\‘√&ÉqT, s¡eT´yÓTj
Æ T· Tqï
Ä \+ø£qT, sêeTø±sê´s¡úyÓTÆ düTÁ^eÁ|æj·TeTTqT >√], dü+#·]+#·T#·T, q>∑s¡
<äèX¯´eTT\qT p#·T#·T ‘·q ø±s¡´eTT |ò˝ü ÀqTàKeTT ø±uÀe⁄#·Tqï<äì Äq+~+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ uÛeÑ Hê <ä“e¤ q+ >∑#÷ H¤ é <ä<sä Ù¡ |üeHê‘·à»' ˆ
$$<Ûëø£è‹s¡÷bÕDÏ uÛeÑ Hêì ‘·‘· dü‘Ô '· ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛÑeHê‘Y ` uÛÑeq+ ` >∑#·Ã¤Hé ` <ä<äs¡Ù ` |üeHê‘·à»' `
$$<Ûëø£è‹s¡÷bÕDÏ ` uÛeÑ Hêì ` ‘·‘'· ` ‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üeHê‘·à»', uÛeÑ Hê‘Y, uÛeÑ q+, >∑#÷ H¤ ,é ‘·‘'· , ‘·‘'· , $$<Ûë
ø£è‹s¡÷bÕDÏ, uÛeÑ Hêì, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üeHê‘·à»' R yêj·TTq+<äqT&ÉT, uÛeÑ Hê‘Y uÛeÑ q+ >∑#÷ H¤ é R
ˇø£ uÛeÑ qeTTqT+&ç y˚s=ø£ uÛeÑ qeTTq≈£î uÀe⁄#·T, ‘·‘'· ‘·‘'· R Äj·÷ uÛeÑ qeTT\ô|’
qT+&ç, $$<Ûëø£è‹s¡÷bÕDÏ R $$<Ûeä TT˝…q’ Äø±s¡eTT\qT dü«s¡÷|üeTT\qT ø£*–q{Ï,º
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 191
uÛeÑ Hêì R uÛeÑ qeTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT ˇø£ sTT+{ÏqT+&ç y˚s=ø£sTT+{ÏøÏ yÓ&\É T#·T, $$<Ûeä TT˝…q’
Äø±s¡eTT\‘√ düT+<äsy¡ TÓ qÆ s¡÷|üeTT\T>∑*–q n#·Ã{Ï uÛeÑ qeTT\qT q\TyÓ|’ ⁄ü \
qT+&ç #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯óÁXÊe eT<ÛTä s¡+ ^‘·+ Á‹kÕúqdü«s¡u÷ÑÛ wæ‘y· Té ˆ
ÅdDÔ” ≤+ eT<ädeü Tè<ëΔHê+ ~$ #ê|ü‡s¡kÕ $Te ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óÁXÊe ` eT<ÛTä s¡+ ` ^‘·+ ` Á‹kÕúqdü«s¡u÷ÑÛ wæ‘y· Té ` ÅdDÔ” ≤+ `
eT<ädeü Tè<ëΔHê+ ` ~$ ` #· ` n|ü‡ü s¡kÕyéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ~$, n|ü‡s¡kÕyéT Çe, eT<ädüeTè<ëΔHê+ Åd”ÔD≤+, Á‹kÕúq
dü«s¡u÷ÑÛ wæ‘y· Té ` eT<ÛTä s¡+ ` ^‘·+ ` X¯óÁXÊe.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ~$ R dü«s¡eZ TTq+<äT, n|ü‡s¡kÕyéT Çe R n|ü‡s¡d\ü e˝…qTqï{Ï,º
eT<ädüeTè<ëΔHê+ R eT<äe‘·T˝…’ j·TTqï, Åd”ÔD≤+ R düT+<äs¡T\jÓTTø£ÿ, Á‹kÕúq
dü«s¡u÷ÑÛ wæ‘y· Té R (eø£eå TT, ø£+sƒe¡ TT, •s¡eTT nqT) eT÷&ÉTkÕúqeTT\+<äT yÓ\dæq{Ï,º
eT<ÛTä s¡+ ^‘·+ R (eT+Á<äeT<ä´eT‘ês¡d«ü s¡eTT\‘√) eT<ÛTä s¡eTT>∑ bÕ&Éã&ÉT#·Tqï{Ϻ
>±qeTTqT, X¯óÁXÊe R $HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü«s¡eZ TTq+<ä* n|ü‡s¡d\ü e˝…, $˝≤düe‘·T˝…q’ Åd\Ô” T eø£eå TT, ø£+sƒe¡ TT,
•s¡eTT nqT eT÷&ÉT kÕúqeTT\+<äT »ì+#·T eT+Á<ä eT<Û´ä eT ‘ês¡d«ü s¡eTT\‘√,
eT<ÛTä s¡eTT>± bÕ&ÉT#·Tqï ^‘·eTT\qT Vü≤qTeT+‘·T&Üø£]+í #ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯óÁXÊe ø±+Nìq<ä+ q÷|ü⁄sêD≤+ #· ìdü«qyéT ˆ
k˛bÕqìq<ë+ XË’ Ãe uÛeÑ H˚wßü eTVü‰‘·àHêyéT ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óÁXÊe ` ø±+Nìq<ä+ ` q÷|ü⁄sêD≤+ ` #· ` ìdü«qyéT `
k˛bÕqìq<ëHé ` #· ` @e ` uÛeÑ H˚wßü ` eTVü‰‘·àHêyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰‘·àHê+ uÛeÑ H˚wßü ø±+Nìq<ä+, q÷|ü⁄sêD≤+, ìdü«q+
#·, k˛bÕqìq<ëHé #· @e X¯óÁXÊe.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘·àHê+ uÛeÑ H˚wßü R eTVü≤˙j·TT˝…q’ (sêø£då Tü \) uÛeÑ qeTT\
j·T+<äT, ø±+Nìq<ä+ R Åd\Ô” yÓTT\q÷\T \+<ä* ∫s¡T>∑+≥\ <Û«ä ìì, q÷|ü⁄sêD≤+
ìdü«q+ #· R ø±*j·T+<Ó\ s¡e[ì, k˛bÕqìq<ëHé #Ó’e R yÓT≥¢ô|’ yês¡T
q&É#T· q|ü&ÉT ø£*–q <Û«ä qT\qT, X¯óÁXÊe R Ä\øÏ+#ÓqT.
192 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <ëqe⁄\ uÛeÑ qeTT\+<äT Åd\Ô” T dü+#·]+#·Tq|ü&ÉT, ø£\T>∑Tq{Ϻ
ã+>∑sT¡ yÓTT\q÷\T >∑+≥\ <Û«ä qT\qT, eTDÏq÷|ü⁄s¡ìHê<äeTT\qT, k˛bÕqeTT\ô|’
ÄuÛsÑ D
¡ eTT\‘√ yês¡T #·]+#·Tq|ü&ÉT ø£\T>∑T <Û«ä qT\qT Vü≤qTeT $qT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Äk˛Œ¤{‘Ï ì· Hê<ë+ X¯Ã øπ å «[‘ê+ X¯Ã ‘·‘· dü‘Ô '· ˆ
X¯óÁXÊe »|ü‘ê+ ‘·Á‘· eT+Á‘êHé s¡ø√å >∑èùV≤wüß yÓ’ ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Äk˛Œ¤{‘Ï ì· Hê<ëHé ` #· ` øπ å «[‘êHé ` #· ` ‘·‘'· ` ‘·‘'· `
X¯óÁXÊe ` »|ü‘ê+ ` ‘·Á‘· ` eT+Á‘êHé ` s¡ø√å >∑èùV≤wüß ` yÓ’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡ø√å >∑èùV≤wüß Äk˛Œ¤{‘Ï ì· Hê<ëHé, ‘·‘'· ‘·‘'· øπ å «[‘êHé ‘·Á‘·
»|ü‘ê+ eT+Á‘êHé X¯óÁXÊe.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡øå√>∑èùV≤wüß R Ä sêø£ådüuÛÑeqeTT\j·T+<äT, ‘·‘·' ‘·‘·' R
n#·Ã≥#·Ã≥, Äk˛Œ¤{‘Ï ì· Hê<ëHé R »ã“\ô|’ #·s#¡ T· ø=qT#·Tqï X¯ãe› TT\qT, øπ å «[‘êHé
#· R dæ+Vü≤>∑sq®¡ \e+{Ï <Û«ä qT\qT, ‘·Á‘· R Ä uÛeÑ qeTT\+<äT, »|ü‘ê+ eT+Á‘êHé
R »|üeTT #˚dTü ø=qTyê] eT+Á‘√#êÃs¡DeTT\qT, X¯óÁXÊe R $HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT, Ä sêø£då uü eÑÛ qeTT\+ <ä#÷ ≥#·Ã≥ Ms¡T˝…q’ uÛ≥Ñ T\jÓTTø£ÿ,
uÛTÑ C≤kÕŒ¤\qX¯ãe› TT\qT, dæ+Vü≤>∑sq®¡ \qT, eT]ø=ìï #√≥¢ »|üeTTq+ <äT#·Ã]+|ü
ã&ÉT#·Tqï #·‘T· sπ «<äeT+Á‘·eTT\qT Äø£]+í #ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ«<Ûë´j·Tìs¡‘ê+ XË’ Ãe j·÷‘·T<ÛëHêHé <ä<sä Ù¡ dü' ˆ
sêeDdüeÔ dü+j·TTø±ÔHé >∑s‘®¡ √ sêø£kå Õ q|æ ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ«<Ûë´j·Tìs¡‘êHé ` #· ` @e ` j·÷‘·T<ÛëHêHé ` <ä<sä Ù¡ ` dü' `
sêeDdüeÔ dü+j·TTø±ÔHé ` >∑s‘®¡ '· ` sêø£kå ÕHé ` n|æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü', kÕ«<Ûë´j·Tìs¡‘êHé, j·÷‘·T<ÛëHêHé #Ó’e, sêeDdüÔe
dü+j·TTø±ÔH,é >∑s‘®¡ '· , sêø£kå ÕHé n|æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, kÕ«<Ûë´j·Tìs¡‘êHé R y˚<ë<Û´ä j·TqeTTq+<äT
ìeT>∑Tï˝…q’ , j·÷‘·T<ÛëHêHé #Óe’ R <ëqe⁄\qT, sêeDdüeÔ dü+j·TTø±ÔHé R sêeDTì
k˛ÔÁ‘·eTT\‘√ >∑÷&çq, >∑s‘®¡ '· R >∑]+® #·T#·Tqï{Ï,º sêø£kå Õq|æ R sêø£då Tü \qT >∑÷&É,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚<ë<Û´ä j·Tqìs¡‘T· ˝…q’ <ëqe⁄\qT, sêeDTìô|’ k˛ÔÁ‘·bÕsƒe¡ TT\qT
#·<Tä e⁄#·T, >∑]+® #·T#·Tqï ô|≈£îÿeT+~ sêø£då Tü \qT >∑÷&É Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 193
XÀ¢ˆˆ sê»e÷s¡+Z düe÷eè‘·´ dæ‘ú +· s¡ø√å ã\+ eTVü≤‘Y ˆ
<ä<sä Ù¡ eT<Û´ä y˚T >∑T˝Òà sêeDdü´ #·sêHé ãVüAHé ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sê»e÷s¡+Z ` düe÷eè‘·´ ` dæ‘ú +· ` s¡ø√å ã\+ ` eTVü≤‘Y `
<ä<sä Ù¡ ` eT<Û´ä y˚T ` >∑T˝Òà ` sêeDdü´ ` #·sêHé ` ãVüAHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sê»e÷s¡+Z düe÷eè‘·´ dæ‘ú +· eTVü≤‘Y s¡ø√å ã\+, eT<Û´ä y˚T
>∑T˝Òà sêeDdü´ ãVüAHé #·sêHé, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sê»e÷s¡+Z düe÷eè‘·´ R sê»u≤≥ Hêe]+∫, dæ‘ú +· R ñqï{Ï,º
eTVü≤‘Y s¡øå√ã\+ R >=|üŒ<Ó’q sêø£ådüôd’q´eTTqT, eT<Ûä´y˚T >∑T˝Òà R eT<Ûä´eT
$uÛ≤>∑eTTq+<äT, sêeDdü´ R sêeDTìjÓTTø£ÿ, ãVüAHé #·sêHé R ô|≈£îÿeT+~
>∑÷&Û#É ês¡T\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª#·sêHéμ R q>∑se¡ è‘êÔ+‘·eTTqT m|üŒ{Ïø|£ ü &ÉT, sêeDTq≈£î ìy˚~+#·T
>∑÷&Û#É ês¡T\qT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` dü«»qT\ eè‘êÔ+‘·eTTqT ‘Ó\TdüTø=q>√], eT+Á‘·T\T
eTTqï>∑Tyê]#˚ Áù|]‘·T˝…q’ >∑÷&Û#É ês¡T\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sê»e÷s¡eZ TT Hêe]+∫j·TTqï eT<Û´ä ø£øå£ ´j·T+<äT e÷s¡Ty˚weü TT\‘√
dü+#·]+#·T#·Tqï ô|≈£îÿeT+~ >∑÷&Û#É ês¡T\qT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ø£qT>=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ BøÏ‘å êHé »{Ï˝≤Hé eTT+&ÜHé >√-õHê+ãs¡yêdüd'ü ˆ
<äs“¡ e¤ TTwæÁº |üV≤ü s¡D≤ q–ï≈£î+&Üj·TT<Ûë+ dü<Ô ë∏ ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` BøÏ‘å êHé ` »{Ï˝≤Hé ` eTT+&ÜHé ` >√-õHê+ãs¡yêdüd'ü ˆ
<äs“¡ e¤ TTwæÁº |üV≤ü s¡D≤Hé ` n–ï≈£î+&Üj·TT<ÛëHé ` ‘·<ë∏ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` BøÏ‘å êHé R Áø£‘T· Bø£qå T ã÷ìqyês¡TqT, »{Ï˝≤Hé R »&É\qT
<Û]ä +∫qyês¡TqT, eTT+&ÜHé R eTT+&ÉqeTT >±$+#·Tø=qïyês¡TqT, >√-õHê+
ãs¡yêdüq' R eèwüu#ÑÛ s· à¡ eTTH˚ eÅdeÔü TT>± <Û]ä +∫qyês¡TqT, <äs“¡ e¤ TTwæÁº |üV≤ü s¡D≤Hé
R <äs¡“¤eTTwüߺ\H˚ Äj·TT<ÛäeTT\T>± <Ûä]+∫qyês¡TqT, n–ï≈£î+&Üj·TT<ÛëHé R
n–ï≈£î+&ÉeTT\H˚ Äj·TT<ÛäeTT\T>± >∑*–j·TTqïyês¡TqT. (n>∑T ô|≈£îÿeT+~
s¡øÿ£ düT\qT >±+#ÓqT.)
194 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` \+ø±B«|üeTT uÛsÑ ‘¡ K· +&ÉeTTq≈£î yÓ\T|ü* <˚Xy¯ T˚ j·T>∑T≥#˚ <ëìøÏ
ø£s¡àuÛÑ÷$T‘·«eTT ˝Òø£b˛e⁄#·Tqï~>∑<ë! n#·Ã≥ sêø£ådüT\≈£î ø£s¡àBø£åj·T+<äT
n~Ûø±s¡eTT m≥T¢ dü+uÛ$Ñ +#·Tqì X¯+øÏ+|üqedüse¡ TT ˝Ò<Tä . sêeD≤<äT\jÓTTø£ÿ
‘· b ˛e÷Vü ‰ ‘· à ´eTT #˚ ‘ · ø±eT´ø£ s ¡ à dæ ~ Δ j· ÷ <˚ X ¯ e TTq≈£ î \_Û + ∫q~.
<äs“¡ e¤ TTwæÁº |üV≤ü s¡D≤Hé R n]wüìº yês¡D|üPs¡«ø£eTT>± nqTcÕ˜qìs¡«Vü≤DeTTø=i¬ø,’
<äs“¡ e¤ TTwæÁº |üV≤ü s¡DeTT yê] ø£eX¯´ yÓTj
Æ T· Tqï~. ªj·T<∏ë eÁ»+ Vü≤sπ ' bÕDÖ, ‘·<ë∏
$Á|üøsπ£ ≈£îXÊ'μ nì <Ûsä à¡ XÊÅdeÔü TT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ªªn–ï≈£î+&Üj·TT<ÛëHéμμ ø£è‘·´ eTTqï>∑T X¯≈î£ \Ô qT ñ‘·Œ‹Ô#d˚ æ
X¯Á‘·Te÷s¡DeTT #˚jT· T≥πø, n–ï≈£î+&ÉeTT\T Äj·TT<Ûeä TT\T>± ñ|üj÷Ó –+|üã&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûøä s£ à¡ \j·T+<äT Bø£eå Væ≤+∫qyês¡TqT, »&É\qT <Û]ä +∫qyês¡TqT,
eTT+&ç‘T· ˝…q’ yês¡TqT, eèwüu#ÑÛ s· à¡ eTTqT eÅdeÔü TT>± <Û]ä +∫qyês¡TqT, <äs“¡ \¤ ø£≥\º H˚
Äj·TT<ÛäeTT\T>± >∑\yês¡TqT, n–ï≈£î+&ÉeTT\H˚ Äj·TT<ÛäeTT\T>± ‘·eTyÓ+≥
qT+#·Tø=qïyês¡TqT n>∑T ãVüQ$<Ûeä TT\T>∑qTqï sêø£då Tü \qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ≈£L≥eTT<äsZ b¡ ÕD°+ X¯Ã <ä+&Üj·TT<Û<ä säÛ ê q|æ ˆ
@ø±øå± H˚øø£ s£ êí+ X¯Ã \+uÀ<äs|¡ j ü ÷Ó <Ûsä êHé ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£L≥eTT<äsZ b¡ ÕD°Hé ` #· ` <ä+&Üj·TT<Û<ä säÛ êHé ` n|æ ` @ø±øå±Hé
` @ø£øs£ êíHé ` #· ` \+uÀ<äs|¡ j ü ÷Ó <Ûsä êHé ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ≈£L≥eTT<äsZ b¡ ÕD°Hé R ≈£L≥eTT\T eTT<äsZ e¡ TT\T nqT Äj·TT<Ûeä TT\T
#˚‹j·T+<äT >∑*–qyê]ì, <ä+&Üj·TT<Û<ä säÛ êHé n|æ R <ä+&ÉeTTqT Äj·TT<Ûeä TT>±
<Û]ä +∫qyê]ì, @ø±øå±Hé R ˇπøø£qTï >∑\yê]ì, @ø£øs£ êíHé R ˇπø #Ó$>∑\yê]ì,
\+uÀ<äs|¡ j ü ÷Ó <Ûsä êHé R Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï ø£&TÉ |ü⁄\TqT, düqÔ eTT\TqT >∑\yê]ì, (<ä<sä Ù¡
R #·÷#ÓqT)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ≈£L≥eTT nq>± düeT÷Vü≤eTT, e÷j·T, –]•Ks¡eTT,
ÇqT|üueÑÛ qeTT, yÓ÷düeTT, u≤D$X‚weü TT, ø£|≥
ü eTT, ø=eTTà\T $]–q eèwüueÑÛ TT
nì $$<Ûä ns¡eú TT\T >∑\e⁄.
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 195
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n#·Ã≥ Ä sêø£då Tü \˝À ≈£L≥eTT\T, eTT<äsZ e¡ TT\T
nqT Äj·TT<Ûeä TT\T <Û]ä +∫qyê]ì, <ä+&ÉeTT\qT Äj·TT<Ûeä TT\T>± |üPìqyê]ì,
ˇø£øq£ Tï >∑\yê]ì, ˇø£#$Ó >∑\yê]ì, Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï düqÔ eTT\T, ñ<äse¡ TT\T
>∑\yê]ì p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£sêfi≤Hé uÛTÑ >∑ïeÅø±Ô+X¯Ã $ø£{≤Hé yêeTHê+ dü<Ô ë∏ ˆ
<Ûìä «q' K&çqZ XË’ Ãe X¯‘|· T”ò ïeTTdü˝≤j·TT<ÛëHé ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£sêfi≤Hé ` uÛTÑ >∑ïeÅø±ÔHé ` #· ` $ø£{≤Hé ` yêeTHêHé ` ‘·<ë∏ ˆ
<Ûìä «q' ` K&çqZ ' ` #· ` @e ` X¯‘|· T”ò ïeTTdü˝≤j·TT<ÛëHé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£sêfi≤Hé R uÛj Ñ T· +ø£se¡ T>∑T, uÛTÑ >∑ïeÅø±ÔHé R e+ø£sH¡ √fi¯ó>¢ \∑ yê]ì,
$ø£{≤Hé R $ø±s¡yÓTÆqyê]ì, yêeTHêHé R eTs¡T>∑TE®yê]ì, <Ûäì«q' R
$\Tø±+Á&ÉqT, K&çqZ ' R K&É<Z ëÛ s¡T\qT, X¯‘|· T”ò ïeTTdü˝≤j·TT<ÛëHé R X¯‘|· Tüò Tï\TqT,
eTTdü\eTT\TqT, Äj·TT<Ûeä TT\T>± <Û]ä +∫qyê]ì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT uÛÑj·T+ø£s¡T\TqT, e+ø£s¡eT÷‹yês¡TqT,
$ø±s¡s¡÷|ü⁄\TqT, eTs¡T>∑TE®yês¡TqT, $+&É¢qT, ø£‘·TÔ\qT |üPìqyês¡TqT,
X¯‘·|òüTTï\qT, eTTdü\eTT\qT Äj·TT<ÛäeTT>± <Ûä]+∫qyês¡T q>∑T ô|≈£îÿeT+~
sêø£då Tü \qT n#·Ã≥ #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü]|òTü À‘·eÔ TVü≤kÕÔ+ X¯Ã $∫Á‘·øe£ #√»® «˝≤Hé ˆ
Hê‹dü÷˝ú ≤ Hêï‹ø£èXÊ Hêï‹BsêÈ‹ÁVü≤dü«ø±Hé ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü]|òTü À‘·eÔ TVü≤kÕÔHé ` #· ` $∫Á‘·øe£ #√»® «˝≤Hé ` q ` n‹
dü÷˝ú ≤Hé` q ` n‹ø£èXÊHé ` q ` n‹BsêÈ‹ÁVü≤dü«ø±Hé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü]|òüTÀ‘·ÔeTVü≤kÕÔHé R ÁX‚wü˜yÓTÆq |ü]|òüT j·TqT Äj·TT<ÛäeTT
#˚‹j·T+<äT >∑\yê]ì, $∫Á‘·ø£e#√»® «˝≤Hé R $∫Á‘·eTT˝…’q ø£e#·eTT\#˚
yÓTs¡jT· T#·Tqï yê]ì, Hê‹dü÷˝ú ≤Hé R ø=~›bÕ{Ï dü÷\ú eTT>± qTqïyê]ì, Hê‹ø£èXÊHé
R ø=~›>± ø£è•+∫j·TTqïyê]ì, Hê‹BsêÈ‹ÁVü≤dü«ø±Hé R ø=~›bı&Ée⁄>∑qT,
ø=~›bı{Ï>º q∑ T j·TTqïyê]ì (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É#÷ ≥ #·÷∫q sêø£då Tü \T ø=+<äsT¡ |ü]|òTü \qT ‘·eT#˚‘·
<Û]ä +∫j·TT+&ç]. ø=+<äsT¡ $∫Á‘·yTÓ qÆ ø£e#·eTT\T <Û]ä +∫, m≈£îÿe dü÷\ú eTT>∑qT
ø±ø£, m≈£îÿe ø£è•+∫j·TTqT >±ø£ j·TTø£yÔ TÓ qÆ Äø±s¡eTT‘√ qTqïyê¬s’ j·TT+&ç].
196 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Hê‹>ösêHé Hê‹ø£ècÕíHé Hê‹≈£îu≤® qï yêeTHêHé ˆ
$s¡÷bÕHé ãVüQs¡÷bÕ+X¯Ã düTs¡÷bÕ+X¯Ã düTes¡Ãdü' ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` n‹>ösêHé ` q ` n‹ø£ècÕíHé ` q ` n‹≈£îu≤®Hé ` q `
yêeTHêHé ` $s¡÷bÕHé ` ãVüQs¡÷bÕHé ` #· ` düTs¡÷bÕHé ` #· ` düTes¡Ãdü' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Hê‹>ösêHé R ø=~›‘\Ó T|ü⁄>∑\yê]ì, Hê‹ø£ècÕíHé R ø=~›q\T|ü⁄
(s¡+>∑T) >∑\yê]ì, Hê‹≈£îu≤®Hé R n+‘·eTs¡T>∑TE® ø±ìyê]ì, q yêeTHêHé R
$TøÏÿ* bı{Ï>º ±ìyê]ì, $s¡÷bÕHé R $ø£è‘·s÷¡ |ü⁄\qT, ãVüQs¡÷bÕHé R ô|≈£îÿ
y˚wüeTT\T <Ûä]+#·Tyê]ì, düTs¡÷bÕHé #· R düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üeTT>∑\yê]ì,
düTes¡Ãdü' R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ‘˚»düT‡>∑\yê]ì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É#÷ ≥ ø=~› ‘Ó\ì¢ yês¡TqT, ø=~› q\¢ìyês¡TqT, ø=~›
eTs¡T>∑TE®yês¡TqT, ø=~› bı{Ϻyês¡TqT, $ø£è‘êø±s¡eTT\T >∑\yês¡TqT, $$<Ûä
s¡÷|üeTT\T <Ûä]+#·Tyês¡TqT, düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üeTT>∑\yês¡TqT, >=|üŒ ‘˚»düT‡
>∑\yês¡TqT>±, ãVüQ$<Ûeä TT\T>±qTqï sêø£då Tü \qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <Û«ä JHé |ü‘êøÏq XË’ Ãe <ä<sä Ù¡ $$<Ûëj·TT<ÛëHé ˆ
X¯øeÔÏ èøå±j·TT<Ûë+ XË’ Ãe |ü≥kº ÕX¯ì<Ûë]D' ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <Û«ä JHé ` |ü‘êøÏq' ` #· ` @e ` <ä<sä Ù¡ ` $$<Ûëj·TT<ÛëHé `
X¯øeÔÏ èøå±j·TT<ÛëHé ` #· ` @e ` |ü≥kº ÕX¯ì<Ûë]D' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Û«ä JHé R <Û«ä »eTT\T>∑\yê]ì, |ü‘êøÏq' R C…+&Ü\T>∑\yê]ì,
$$<Ûëj·TT<ÛëHé R ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T Äj·TT<Ûeä TT\T <Û]ä +∫qyê]ì, X¯øeÔÏ èøå± j·TT<ÛëHé
R X¯øÔÏ j·TqT Äj·TT<Ûeä TTqT, eèø£eå TT\qT ø£*–j·TTqïyê]ì, |ü≥kº ÕX¯ì <Ûë]D'
R|ü{dºÏ eü TT, nX¯ì nqT Äj·TT<Ûeä TT\qT <Û]ä +∫qyê]ì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT <Û«ä »eTT\qT, |ü‘êø£eTT\qT |üPìj·TTqïyê]ì,
|ü\T$<Ûeä TT\>∑T Äj·TT<Ûeä TT\qT <Û]ä +∫j·TTqïyê]ì, X¯øÔÏ j·TqT Äj·TT<Ûeä TTqT
<Ûä]+∫qyê]ì, eèø£åeTT\H˚ Äj·TT<ÛäeTT\T>± #˚düTø=qïyê]ì |ü{ϺdüeTTqT,
eÁ»eTTqT <Û]ä +∫qyê]ì sêø£då Tü \qT ô|≈£îÿeT+~ì p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ øπ |å Dü b° ÕX¯V≤ü kÕÔ+ X¯Ã <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
Ádü–«D düÔ «qT*bÕÔ+ X¯Ã esêuÛsÑ D¡ uÛ÷Ñ wæ‘êHé ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øπ |å Dü b° ÕX¯V≤ü kÕÔHé ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ` Ádü–«D' `
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 197
‘·T ` nqT*bÕÔHé ` #· ` esêuÛsÑ D ¡ uÛ÷Ñ wæ‘êHé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|æ' R Ä yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, πøå|üD°
bÕX¯V≤ü kÕÔHé R _Û+~bÕ\ eTqT Äj·TT<Ûeä TTqT, bÕX¯eTTqT #˚‹j·T+<äT <Û]ä +∫q
yê]ì, Ádü–«D' R Vü‰s¡eTT\T <Û]ä +∫qyê]ì, nqT*bÕÔHé R düT>∑+<Ûeä TT\qT
|üPdüTø=qïyê]ì, esêuÛsÑ D¡ uÛ÷Ñ wæ‘êHé R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ ÄuÛsÑ D
¡ eTT\‘√ n\+ø£]+#·T
ø=qïyê]ì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT πøå|üDÏ, bÕX¯eTT nqT Äj·TT<ÛäeTT\qT
<Û]ä +∫j·TTqï yê]ì, $$<Ûeä TT\>∑T Vü‰s¡eTT\qT <Û]ä +∫qyê]ì, düT>∑+<Ûeä TT\qT
|üPdæø=ì j·TTqïyê]ì, >=|üŒyÓq’ ÄuÛsÑ D ¡ eTT\‘√ n\+ø£]+#·Tø=ì j·TTqïyê]ì,
ô|≈£îÿeT+~ s¡øÿ£ düT\qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ HêHêy˚wdü eü ÷j·TTø±ÔHé j·T<∏ëôd’ «s¡>‘∑ êHé ãVüAHé ˆ
rø£åíXS¯ \<Ûsä ê+ XË’ Ãe eÁõDX¯Ã eTVü‰ã˝≤Hé ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` HêHêy˚wdü eü ÷j·TTø±ÔHé ` j·T<∏ëôd’ «s¡>‘∑ êHé `ãVüAHé ` rø£åíXS¯ \
<Ûsä êHé ` #· ` @e ` eÁõD' ` #· ` eTVü‰ã˝≤Hé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` HêHêy˚wüdüe÷j·TTø±ÔHé R ãVüQ$<ÛäeTT\>∑T y˚wüeTT\‘√
>∑÷&çqyê]ì, j·T<∏ëôd’ «s¡>‘∑ êHé R ùd«#·Ã>¤ ± $Vü≤]+#·T#·Tqïyê]ì, rø£Xíå S¯ \ <Ûsä êHé
R yê&çjÓÆTq X¯S\eTT\qT <Ûä]+∫qyê]ì, eÁõD' R eÁC≤j·TT<ÛäeTT
<Û]ä +∫j·TTqïyê]ì, eTVü‰ã˝≤Hé R >=|üŒ<Óq’ ã\eTTø£*j Z T· Tqïyê]ì, ãVüAHé
<ä<sä Ù¡ R ô|≈£îÿeT+~ì >±+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT n#·Ã≥ $$<Ûeä TT\>∑T y˚weü TT\qT <Û]ä +∫j·TTqïyê]ì,
ùd«#·Ã>¤ ± $Vü≤]+#·T#·Tqïyê]ì, yê&çjTÆÓ q X¯S\eTT\qT, eÁ»eTT\qT <Û]ä +∫q
yê]ì, eTVü‰ã˝≤&ÛTÉ ´˝…q’ yê]ì, ô|≈£îÿeT+~ s¡øÿ£ düT\qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯‘k· ÕVü≤Ádü eTe´Á>∑ e÷s¡ø+å£ eT<Û´ä eT+ ø£|'æ ˆ
s¡ø√å ~Û|‹ü ì]›w+ºü <ä<sä êÙ+‘·'|ü⁄sêÁ>∑‘'· ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯‘k· ÕVü≤ÁdüyTé ` ne´Á>∑yTé ` Äs¡ø+å£ ` eT<Û´ä eT+ ` ø£|'æ `
s¡ø√å ~Û|‹ü ì]›w+ºü ` <ä<sä Ù¡ ` n+‘·'|ü⁄sêÁ>∑‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|'æ , n+‘·'|ü⁄sêÁ>∑‘'· , s¡ø√å ~Û|‹ü ì]›w+ºü , eT<Û´ä eTyéT, Äs¡ø+å£ ,
ne´Á>∑+, X¯‘k· ÕVü≤Ádü+, <ä<sä Ù¡ .
198 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|æ' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n+‘·'|ü⁄sêÁ>∑‘·' R n+‘·'|ü⁄s¡
uÛÑeqeTTq≈£î eTT+<äT>±, s¡øå√~Û|ü‹ì]›wüº+ R sêeDTì#˚ @sêŒ≥T#˚j·Tã&çq,
ne´Á>∑+ R @eTs¡TbÕ≥T˝Òì<Óq’ , X¯‘k· ÕVü≤Ádü+ R q÷s¡Ty˚\ dü+K´>∑\, eT<Û´ä eT+
R q&ÉTeTqT+&ÉT, Äs¡ø+å£ R ùdHê$uÛ≤>∑eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n+‘·'|ü⁄s¡uÛÑeqeTT\ ¬ø<äT≥qTqï eT<Ûä´eT
>∑T\àeTTq+<äT, sêeD≤düTs¡Tì#˚ @sêŒ≥T#˚j·Tã&çq{Ϻ @eTs¡TbÕ≥T ˝Òø£,
C≤>∑s÷¡ ø£‘‘· √ ø±#·T#·Tqï{Ϻ q÷s¡Ty˚\eT+~ s¡øøå£ u£ ≥
ÑÛ T\qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·<ë ‘· <äèZ Vü≤+ <äècºÕ« eTVü‰Vü‰≥ø£‘√s¡DyéT ˆ
sêø£ùå d+Á<äd´ü $U≤´‘· eTÁ~eT÷]Δ ï Á|ü‹wæ̃‘y· Té ˆˆ 24
XÀ¢ˆˆ |ü⁄+&ÉØø±e‘·+kÕ_Û' |ü]U≤_Û s¡\+ø£è‘·yTé ˆ
ÁbÕø±sêeè‘· eT‘·´+‘·+ <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·<ë ` ‘·‘Y ` >∑èVü≤+ ` <äècºÕ« ` eTVü‰Vü‰≥ø£‘√s¡DyéT `
sêø£ùå d+Á<äd´ü ` $U≤´‘·yTé ` nÁ~eT÷]Δ ï ` Á|ü‹wæ̃‘y· Té ` |ü⁄+&ÉØø±e‘·+kÕ_Û'
` |ü]U≤_Û' ` n\+ø£è‘·yTé ` ÁbÕø±sêeè‘·yTé ` n‘·´+‘·+ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' `
eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü', ‘·<ë, nÁ~eT÷]Δ ï Á|ü‹wúæ‘·yéT, ‘·‘Y >∑èVü≤+ <äècºÕ«,
eTVü‰Vü‰≥ø£‘√s¡D+, |ü⁄+&ÉØø±e‘·+kÕ_Û', |ü]U≤_Û' n\+ø£è‘·yéT, n‘·´+‘·+,
ÁbÕø±sêeè‘·+, sêø£ùå d+Á<äd´ü , ‘·‘Y $U≤´‘·+ >∑èVü≤+, dü', eTVü‰ø£|'æ (ÁX¯<j Δä ÷· )
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<∏ë R n|ü&ÉT, dü' R Ä Vü≤qTeT, nÁ~eT÷]Δ ï R
|üs«¡ ‘·•Ks¡eTTô|,’ Á|ü‹wú‘æ y· Té R HÓ\ø=\Œã&çq{Ï,º ‘·‘Y >∑èVü≤+ R Ä uÛeÑ qeTTqT,
<äècºÕ« R #·÷∫, eTVü‰Vü‰≥ø£‘√s¡D+ R >=|üŒ<Ó’q ã+>±s¡T ãVæ≤s›ê«s¡eTT\T
ø£*jZ T· Tqï{Ï~º j·TTqT, |ü⁄+&ÉØø±e‘·+kÕ_Û' R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\qT ÄuÛsÑ D ¡ eTT\T>±
ø£*Zq{Ϻ, |ü]U≤_Û' R n>∑&ÉÔ\#˚, n\+ø£è‘·yéT R n\+ø£]+|üã&çq{Ϻ~j·TTqT,
n‘·´+‘·+ R $TøÏÿ*>±, ÁbÕø±sêeè‘·+ R ÁbÕø±s¡eTT\#˚ #·T≥ºã&çjT· Tqï~j·TTq>∑T,
sêø£ùå d+Á<äd´ü R sêeDTìjÓTTø£ÿ, ‘·‘Y R Ä, $U≤´‘·+ R düTÁ|üd<æ yΔä TÓ qÆ , >∑èVü≤+ R
uÛÑeqeTTqT, dü', eTVü‰ø£|æ' R Ä Vü≤qTeT, (ÁX¯<äΔj·÷) <ä<äs¡Ù R (ÁX¯<äΔ‘√)
‹\øÏ+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT |üs¡«‘·•Ks¡eTTô|’ ì]à+|üã&çj·TTqï{Ϻ,
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 199
y˚T*$Tã+>±s¡T dæ+Vü≤<ë«s¡eTT\‘√qT, ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\T ì+&ÉT>±qTqï n>∑&\ÔÉ ‘√qT,
ñqï‘·yÓTÆq >=|üŒ ÁbÕø±s¡eTT\‘√&ÉqT, yÓ’uÛÑy√ù|‘·eTT>±qTqï sêeD≤düTs¡Tì
~e´uÛeÑ qeTTqT ÁX¯<‘Δä √ ‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á‹$wü|º ìü uÛ+Ñ ~e´+ ~e´Hê<ä$Hê~‘·yTé ˆ
yêõùV≤wæ‘d· +ü |òTü Twü+º Hê~‘·+ uÛ÷Ñ wüDÆ… dü<Ô ë∏ ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á‹$wü|º ìü uÛ+Ñ ` ~e´+ ` ~e´Hê<ä$Hê~‘·yTé ` yêõùV≤wæ‘·
dü+|òTü Twü+º ` Hê~‘·+ ` uÛ÷Ñ wüD'Æ… ` ‘·<ë∏ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á‹$wü|º ìü uÛ+Ñ R dü«s¡eZ TT‘√ düe÷qyÓTqÆ {Ï~º j·TTqT, ~e´+ R
ñ»®«\yÓTqÆ {Ï~º j·TTqT, ~e´Hê<ä$Hê~‘·yTé R ~e´yÓTqÆ Hê<äeTT‘√ Á|ü‹<Û«ä ì+#·T
#·Tqï~j·TTqT, yêõùV≤wæ‘·dü+|òüTTwüº+ R >∑Ti¿|ü⁄ düøÏ*+|ü⁄\#˚ e÷iTÁyÓ÷>∑T
#·Tqï~j·TTqT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ uÛ÷Ñ wüD'Æ… R sêø£då Tü \T <Û]ä +∫q ÄuÛsÑ D ¡ eTT\#˚,
Hê~‘·+ R <Û«ä ì ø£*–j·TTqï~j·TTq>∑T, ‘·‘Y >∑èVü≤+ <ä<sä Ù¡ R Ä sêeD≤düTs¡Tì
>∑èVü≤eTTqT p#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDTì uÛeÑ qeTT dü«s¡‘Z T· \´yÓTÆ j·TT+&ÓqT. n+<äT+&ç ~e´yÓTqÆ
Hê<äeTT\T Á|ü‹<Û«ä ì+#·T#·T+&ÓqT. >∑Ti¿eTT\ düø*Ï +|ü⁄\ ø√˝≤Vü≤\eTT $qe#·TÃ
#·T+&ÓqT. $$<Ûuä ÷ÑÛ wüDeTT\ <Û«ä qT\T $ì|æ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s¡<∏Ó’ sê´HÓ’ ]«e÷HÓ’ X¯Ã ‘·<∏ë Vü≤j·T>∑C…’ X¯óÙuÛ…’' ˆ
yês¡DÆ… X¯Ã #·‘T· s¡+› ‘Ó'’ X‚«‘êÁuÛìÑ #·j÷Ó |üyTÓ 'Æ ˆˆ 27
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ wæ‘+· s¡T∫s¡<ë«s¡+ eT‘ÓÌÔ X¯Ã eTè>∑|øü _åÏ 'Û ˆ
s¡ø‘åÏ +· düTeTVü‰M¬s´’ sê´‘·T<ÛëHÓ’ düŒVü≤ÁdüX'¯ ˆ
sêø£kå Õ~Û|‘ü ˚ s¡T|Z Ôü e÷$y˚X¯ eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡<'’Ó∏ ` j·÷HÓ'’ ` $e÷HÓ'’ ` #· ` ‘·<ë∏ ` Vü≤j·T>∑C'’… ` X¯óuÛ'’… `
yês¡D'Æ… ` #· ` #·‘T· s¡+› ‘Ó'’ ` X‚«‘êÁuÛìÑ #·j÷Ó |üyTÓ 'Æ ` uÛ÷Ñ wæ‘+· ` s¡T∫s¡<ë«s¡+ `
eT‘Ó'ÌÔ ` #· ` eTè>∑|øü _åÏ 'Û ` s¡ø‘åÏ +· ` düTeTVü‰M¬s’ ´' ` j·÷‘·T<ÛëHÓ'’ ` düV≤ü ÁdüX'¯
` sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚ ` >∑T|üyÔ Té ` Ä$y˚X¯ ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ø£|æ', s¡<∏Ó’' j·÷HÓ’' $e÷HÓ’X¯Ã ‘·<∏ë, X¯óuÛ…’' Vü≤j·T>∑C…’',
X‚«‘êÁuÛÑì#·jÓ÷|üyÓTÆ', #·‘·Ts¡›+‘Ó’' yês¡D…ÆX¯Ã eT‘ÓÔÌ' eTè>∑|üøÏå_ÛX¯Ã uÛÑ÷wæ‘·yéT
s¡T∫s¡<ë«s¡+, düV≤ü ÁdüX'¯ , düTeTVü‰M¬s’ ´' j·÷‘·T<ÛëHÓ'’ , s¡ø‘åÏ +· , sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚ >∑T|ü+Ô
200 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘·‘Y >∑èVü≤yéT Ä$y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø£|'æ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, s¡<'’Ó∏ R s¡<eä∏ TT\
‘√&ÉqT, j·÷HÓ'’ R |ü\ø¢ \° T eTTqï>∑T j·÷qeTT\‘√&ÉqT, $e÷HÓ'’ R |ü⁄wüŒø£eTT
eTTqï>∑T $e÷qeTT\‘√&ÉqT, X¯óuÛ'’… Vü≤j·T>∑C'’… R ñ‘·eÔ TeTT˝…q’ >∑Ti¿eTT\‘√&ÉqT,
@qT>∑T\‘√&ÉqT, #·‘T· s¡+› ‘Ó'’ R Hê\TZ<+ä ‘·eTT\T ø£*–q{Ï,º X‚«‘êÁuÛìÑ #·j÷Ó |üyTÓ 'Æ
yês¡D'Æ… R ‘Ó\ì¢ y˚T|òTü ãè+<äeTTqT uÀ*q{Ϻ @qT>∑T\‘√&ÉqT, eT‘Ó'ÌÔ R eT~+∫
j·TTqï, eTè>∑|øü _åÏ XÛ Ã¯ R eTè>∑eTT\‘√&ÉqT, |ü≈îå£ \‘√qT, uÛ÷Ñ wæ‘+· R n\+ø£]+|üã&ç
j·TTqï~j·TTqT, düTeTVü‰M¬s’ ´' R >=|üŒ |üsêÁø£eTeTT >∑*qZ {Ï,º düV≤ü ÁdüX'¯ j·÷‘·T<ÛëHÓ'’
R y˚\ø=\~ sêø£då Tü \#˚, s¡ø‘åÏ +· R s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, >∑T|ü+Ô R s¡V≤ü dü´eTT>∑
qT+#·ã&çq~j·TTqT n>∑T, sêø£kå Õ~Û|‘ü '˚ R sêeD≤düTs¡TìjÓTTø£ÿ , ‘·‘Y >∑èVü≤+ R
Ä uÛeÑ qeTTqT, Ä$y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‘ê‘·Œs¡´eTT :` s¡<∏äeTT\‘√&ÉqT, |ü\¢ø°\T eTTqï>∑T $$<Ûä j·÷qeTT\‘√&ÉqT,
$e÷qeTT\‘√&ÉqT, ñ‘·eÔ T C≤‹ nX¯« >∑»eTT\ ‘√&ÉqT, X¯s‘¡ êÿ\y˚T|òTü eTT\e+{Ï,
‘Ó\ì¢ , m‘ÓqÌÔ Hê\TZ<+ä ‘·eTT\T >∑\ @qT>∑T\‘√&ÉqT, eT~+∫q »+‘·Te⁄\‘√&ÉqT,
|ü≈îå£ \‘√&ÉqT, Ä uÛeÑ qeTT ñ»®«\eTT>± Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT. eTiÏjT· T, y˚\ø=\~
eTVü‰Ms¡T˝…q’ sêø£då uü ≥
ÑÛ T\T, nÁ|üeT‘·T˝Ô ’… <ëìì ø±#·T#·T+&ç]. n{Ϻ sêeD≤+‘·'
|ü⁄s¡eTTqT Vü≤qTeT Á|üy•˚ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ùV≤eTC≤+ã÷q<ä#Á· ø£yêfi¯yTé
eTVü‰s¡ΩeTTø±ÔeTDÏu÷ÑÛ wæ‘ê+‘·yTé ˆ
|üsês¡ú´ø±˝≤>∑s¡T#·+<äHêø£Ô+
dü sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡ e÷$y˚X¯ ˆˆ 29
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª \+ø±|ü⁄ØÁ|üy˚XÀμμ HêeT
#·‘·Ts¡údü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :`düùV≤eTC≤+ã÷q<ä#Á· ø£yêfi¯yTé ` eTVü‰s¡Ω eTTø±ÔeTDÏu÷ÑÛ wæ‘ê+‘·yTé
` |ü<ës¡´ú ø±˝≤>∑sT¡ #·+<äHêø£+Ô ` dü' ` sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡yTé ` Ä$y˚X¯ ˆˆ
(4) ` #·‘·Ts¡údüs¡Z 201
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` düùV≤eTC≤+ã÷q<ä#Á· ø£yêfi¯yTé R y˚T*$T ã+>±s¡T ÁbÕø±s¡eTT\‘√
>∑÷&çq~j·TTqT, eTVü‰s¡Ω eTTø±ÔeTDÏ uÛÑ÷wæ‘ê+‘·yéT R neT÷\´yÓTÆq
eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT, s¡‘·ïeTT\‘√qT n\+ø£]+|üã&çq ˝À|ü* uÛ≤>∑eTT\T
>∑\~j·TTqT, |üsês¡´ú ø±˝≤>∑sT¡ #·+<äHêø£+Ô R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ ø£ècÕí>s∑ T¡ , l>∑+<Ûeä TT
eTTqï>∑T düT>∑+<Û»ä \eTT\‘√ |ü]eT[+#·T#·Tqï~j·TTqT n>∑T, sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+
R sêeD≤düTs¡Tì n+‘·'|ü⁄s¡eTTqT, Ä$y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚T*$Tã+>±s¡T ÁbÕø±s¡eTT\‘√ >∑÷&ç neT÷\´eTT˝…q’ eTT‘·´eTT\
‘√&ÉqT, s¡‘ï· eTT\‘√&ÉqT ˝À|ü* uÛ≤>∑eT+‘·jT· TqT n\+ø£]+|üã&ç $TøÏÿ* ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ
düT>∑+<ÛäeTT\‘√ |ü]eT[+#·T#·Tqï sêeD≤düTs¡Tì n+‘·'|ü⁄s¡eTTqT Vü≤qTeT
Á|üy•˚ +#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªª\+ø±|ü⁄Ø Á|üyX˚ e¯ TTμμ nqT
Hê\Zedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
|ü+#·eTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡ eT<Û´ä +>∑‘· eT+X¯óeT+‘·+
CÀ´‘ê‡ ï$‘êq+ eTVü≤ <äT<ä«eT+‘·yTé ˆ
<ä<sä Ù¡ BÛe÷Hé ~$ uÛ≤qTeT+‘·+
>√ùw˜ eèwü+ eT‘·Ô $Te ÁuÛeÑ T+‘·yTé ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü' ` eT<Û´ä +>∑‘y· Té ` n+X¯óeT+‘·+ ` CÀ´‘ê‡ ï$‘êq+
` eTVü≤‘Y ` ñ<ä«eT+‘·yTé ` <ä<sä Ù¡ ` BÛe÷Hé ` ~$ ` uÛ≤qTeT+‘·+ ` >√ùw˜ `
eèwü+ ` eT‘·yÔ Té ` Çe ` ÁuÛeÑ T+‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· BÛe÷Hé dü' >√ùw˜ ÁuÛeÑ T+‘·+ eT‘·+Ô eèwüyTé Çe, ~$
eT<Û´ä +>∑‘y· Té , n+X¯óeT+‘·+, eTVü≤‘Y CÀ´‘ê‡ ï$‘êqyéT ñ<ä«eT+‘·+, uÛ≤qTeT+‘·+
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, BÛe÷Hé R Á|üXd¯ yÔü TÓ qÆ ãT~Δø\£ , dü' R Ä
Vü≤qTeT, >√ùw˜ R Äe⁄\eT+<äjT· +<äT, ÁuÛeÑ T+‘·+ R ‹s¡T>±&ÉT#·Tqï, eT‘·+Ô eèwüyTé
Çe R eT~+∫q ÄuÀ‘·Te˝…, ~$ R Äø±X¯eTTq, eT<Û´ä +>∑‘+· R q≥ºq&ç$TøÏ
#˚]j·TTqï{Ïj º T· T, n+X¯óeT+‘·+ R ñ»®«\yÓTqÆ øÏsD ¡ eTT\T ø£*–q{Ïj º T· T, eTVü≤‘Y
R >=|üŒ<Ó’q, CÀ´‘ê‡ ï$‘êq+ R yÓHÓï\\ düeTT<ëj·TeTTqT, ñ<ä«eT+‘·+ R
yÓ&\É Á>∑≈î£ ÿ#·Tqï{Ïj º T· T, uÛ≤qTeT+‘·+ R #·+Á<äTì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ ãT~ΔXÊ*j·T>∑T Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Äø±X¯eT<Û´ä eTTq qø£Áå ‘·eTT\
q&ÉTeT, Äe⁄\eT+<ä˝À eT~+∫ ‹s¡T>±&ÉT#·Tqï ÄuÀ‘·Te˝… #·÷&ÉeTT#·Ã≥>±
qT+&ç, yÓHïÓ \\T $s¡õeTTà#·T $sêõ\T¢#T· qï #·+Á<äTì >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˝Àø£d´ü bÕbÕì $HêX¯jT· +‘·+
eT¨<ä~+Û #ê|æ düyT˚ <Ûj ä T· +‘·yTé ˆ
uÛ÷Ñ ‘êì düsê«DÏ $sê»j·T+‘·+
<ä<sä Ù¡ o‘ê+X¯ó eT<∏ë_Ûj÷· +‘·yTé ˆˆ 2
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 203
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˝Àø£d´ü ` bÕbÕì ` $HêX¯jT· +‘·+ ` eT¨<ä~+Û ` #· ` n|æ `
düyT˚ <Ûj ä T· +‘·yTé , ` uÛ÷Ñ ‘êì ` düsê«DÏ ` $sê»j·T+‘·+ ` <ä<sä Ù¡ ` o‘ê+X¯óyéT
` n<∏ä ` n_Ûj÷· +‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (dü') n<∏ä ˝Àø£dü´ bÕbÕì $HêX¯j·T+‘·+ eT¨<ä~Û+
düyT˚ <Ûjä T· +‘·+ #· n|æ, düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì $sê»j·T+‘·yTé , n_Ûj÷· +‘·+ o‘ê+X¯ó+
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n<∏ä R |æeTà≥, ˝Àø£d´ü bÕbÕì R
˝Àø£eTTjÓTTø£ÿ bÕ|üeTT\qT (nq>± Nø£{sÏ ÷¡ |üyTÓ Æ q{Ïj º T· T, ‘ê|üs÷¡ |üyTÓ qÆ {Ïj
º T· T
bÕ|üeTT\qT) $HêX¯j·T+‘·+ R b˛>=≥Tº#·Tqïyê&ÉTqT, eT¨<ä~Û+ R
eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT, düyT˚ <Ûj ä T· +‘·+ #ê|æ R ñbıŒ+>∑#j˚ T· T#·Tqïyê&ÉTqT, düsê«DÏ
uÛ÷Ñ ‘êì R düeTdüÔ uÛ÷Ñ ‘·eTT\qT, nq>± |ü+#·eTVü‰uÛ÷Ñ ‘·eTT\qT, $sê»j·T+‘·+
R Á|üø±•+|ü#˚j·TT#·Tqï yê&ÉTqT, n_Ûj·÷+‘·+ R Äø£düeTTMT~øÏ
e#·TÃ#·Tqïyê&ÉTq>∑T, o‘ê+X¯ó+ R #·+Á<äTì, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ˝Àø£d´ü bÕbÕì $HêX¯jT· +‘·+ ` ‘ê|ü»qø£eTT˝…q’ <äT'KeTT\qT
b˛>={Ϻ, ÄVü‰¢<äeTTqT ø£*–+#·T≥ #·+Á<äTì dü«uÛ≤eeTT >∑<ë! n‘·&Üø±X¯
eT<Ûä´eTTq≈£î e#·TÃ≥#˚ Vü≤qTeT≈£î n+‘·'|ü⁄s¡<äs¡ÙqeTT düTø£s¡eT>∑T#·Tqï<äì
uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ˝Àø£d´ü bÕbÕì ` nq>± #Ísê´~ÁøÏjT· \≈£î Ä≥+ø£eTT
ø£*–+#·T#·T bÕ|üHêX¯≈î£ &É>T∑ #·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Àø£eTTjÓTTø£ÿ ‘ê|üeTT\qT b˛>=≥Tº#·T, eTVü‰düeTTÁ<äeTTqT
ñbıŒ+>∑ # ˚ j · T T#· T qT, |ü + #· e TVü ‰ uÛ Ñ ÷ ‘· e TT\qT Á|ü ø ±•+|ü # ˚ j · T T#· T qT,
Äø±X¯eT<Û´ä eTTq≈£î #˚sT¡ #·Tqï o‘·øsÏ D¡ T&É>T∑ #·+Á<äTì Vü≤qTeT ø£qT\ |ü+&ÉTe⁄>±
#·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·÷ uÛ≤‹ \ø°Îs¡T“¤$ eT+<äsk¡ Õú
‘·<ë∏ Á|ü<√ùwwüß #· kÕ>∑sk¡ Õú ˆ
‘·<e’Ó∏ ‘√j˚Twüß #· |ü⁄wüÿs¡kÕú
s¡sê» kÕ #ês¡TìXÊø£sk¡ Õú ˆˆ 3
204 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷ ` uÛ≤‹ ` \ø°Î' ` uÛTÑ $ ` eT+<äsk¡ Õú ` ‘·<ë∏ ` Á|ü<√ùwwüß
` #· ` kÕ>∑sk¡ Õú , ‘·<ë∏ ` @e ` ‘√j˚Twüß ` #· ` |ü⁄wüÿs¡kÕú ` s¡sê» ` kÕ
` #ês¡TìXÊø£sk¡ Õú ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` uÛTÑ $ j·÷ \ø°Î' eT+<äs¡ kúÕ uÛ≤‹, ‘·<ë∏ Á|ü<√ùwwüß kÕ>∑sk¡ Õú
(uÛ≤‹), ‘·<ë∏ @e ‘√j˚Twüß #· |ü⁄wüÿs¡kÕú (uÛ≤‹) kÕ \ø°Î' #ês¡TìXÊø£sk¡ Õú s¡sê» ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·÷ \ø°Î' R @ XÀuÛ,Ñ uÛTÑ $ R uÛ÷Ñ ˝Àø£eTTq, eT+<äsk¡ Õú uÛ≤‹ R
eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTq+ <äTqï<Ó’ Á|üø±•+#·T#·T+&ÉTH√, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ Á|ü<√ùwwüß R
kÕj·T+düeTj·TeTT\+<äT, kÕ>∑s¡kúÕ uÛ≤‹ R düeTTÁ<äeTTq+ <äTqï<Ó’
Á|üø±•+#·T#·T+&ÉTH√, ‘·<e’Ó∏ R nfÒ,¢ ‘√j˚Twüß #· R »\eTT\+<äTqT, |ü⁄wüÿs¡kÕú
uÛ≤‹ R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\+ <äTqï<Ó’ Á|üø±•+#·T#·T+&ÉTH√, kÕ R Ä XÀuÛ,Ñ #ês¡TìXÊø£sk¡ Õú
R düT+<äsy¡ TÓ qÆ #·+Á<ä_+ãeTTq+ <äTqï<Ó,’ s¡sê» R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛ÷Ñ $Tj·T+<äT eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTq @ XÀuÛ≤$X‚weü TT+&ÉTH√, kÕj·T+
düeTj·TeTTq eTVü‰düeTTÁ<äeTTq @ ‘˚CÀ$X‚weü TT+&ÉTH√, nfÒ¢ »\eTT\+<äTqï{Ϻ
ø£eT\eTT\+<äT @ XÀuÛÑ j·TT+&ÉTH√, n{Ϻ n<äT“¤‘e· T>∑T XÀuÛ,Ñ #·+Á<äTìj·T+<äT
n|ü⁄&ÉT $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤+k˛ j·T<∏ë s껑·|+ü »s¡d'úü
dæ+¨ j·T<∏ë eT+<äsø¡ +£ <äsd¡ 'úü ˆ
Ms√ j·T<∏ë >∑]«‘·≈î£ +»s¡d'úü
#·+Á<√-|æ ãÁuÛ≤» ‘·<ë∏ +ãs¡d'úü ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤+dü' ` j·T<∏ë ` s껑·|+ü »s¡d'úü ` dæ+Vü≤' ` j·T<∏ë `
eT+<äsø¡ +£ <äsd¡ 'úü ` Ms¡' ` j·T<∏ë ` >∑]«‘·≈î£ +»s¡d'úü ` #·+Á<ä' ` n|æ ` ãÁuÛ≤»
` ‘·<ë∏ ` n+ãs¡d'úü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤+dü' j·T<∏ë s껑·|ü+»s¡düú' s껑˚, j·T<∏ë dæ+Vü≤'
eT+<äsø¡ +£ <äsd¡ 'úü (s껑˚,) j·T<∏ë Ms¡' >∑]«‘·≈î£ +»s¡d'úü s껑˚, ‘·<ë∏ #·+Á<ä'
n|æ n+ãs¡d'úü (düH)é ãÁuÛ≤».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤+dü' R sê»Vü≤+dü, j·T<∏ë R @Ø‹>±, s껑·|+ü »s¡d'úü R
yÓ+&ç|+ü »s¡eTTq+<äTqï<Ó’ (s껑˚R$sêõ\T¢#T· qï<√), j·T<∏ë R @Ø‹>±, dæ+Vü≤'
R dæ+Vü≤eTT, eT+<äsø¡ +£ <äsd¡ 'úü R eT+<äs>¡ T∑ Vü≤j·T+<äTqï<Ó’ (s껑˚ R $sêõ\T¢H√)
j·T<∏ë R @Ø‹>±, Ms¡' R Ms¡T&ÉT, >∑]«‘·≈î£ +»s¡d'úü R eT~+∫q @qT>∑T Hês√Væ≤+∫,
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 205
(s껑˚ R $sêõ\T¢H√), ‘·<ë∏ R ÄØ‹>∑H,˚ #·+Á<ä' n|æ R #·+Á<äT&ÉT>∑÷&É, n+ãs¡d'úü
(düH)é R Äø±X¯eTTq ì\∫qyê&Ó,’ ãÁuÛ≤» R ‘˚»]\T¢ #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` s¡»‘·|ü+»s¡eTTq+<äTqï ‘Ó\¢ì Vü≤+dü m≥T¢ Á|üø±•+#·TH√,
eT+<äs–¡ ] jÓTTø£ÿ >∑TVü≤j·T+<äTqï dæ+Vü≤ yÓT≥T¢ $sêõ\T¢#T· +&ÉTH√, eT~+∫q
@qT>∑ T ô|’ Hês√Væ ≤ +∫q{Ï º eTVü ‰ Ms¡ T &Ó ≥ T¢ Á|ü ø ±•+#· T #· T +&É T H√, nfÒ ¢
$XÊ˝≤ø±X¯eT<Û´ä eTTq #·+Á<äT&ÉT>∑÷&É n|ü⁄&ÉT eTVü‰XÀuÛ‘Ñ √ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dæú‘·' ø£≈£î<ëàìe rø£åíXè¯ +>√
eTVü‰#·\ X‚Ù «‘· Ç y√#·ÃX¯è+>∑' ˆ
Vü≤d”eÔ C≤+ã÷q<äã<äXΔ è¯ +>∑'
s¡sê» #·+Á<ä' |ü]|üPs¡Xí è¯ +>∑' ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dæ‘ú '· ` ø£≈î£ <ëàHé ` Çe ` rø£åíXè¯ +>∑' ` eTVü‰#·\' ` X‚«‘·' `
Çe ` ñ#·ÃX¯è+>∑' ` Vü≤d”Ô ` Çe ` C≤+ã÷q<äã<äXΔ è¯ +>∑' ` s¡sê» ` #·+Á<ä' `
|ü]|üPs¡Xí è¯ +>∑' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dæ‘ú '· rø£åíXè¯ +>∑' ø£≈î£ <ëàHé Çe, ñ#·ÃX¯è+>∑' X‚«‘·' eTVü‰#·\'
Çe, C≤+ã÷q<äã<äXΔ è¯ +>∑' Vü≤d”Ô Çe, |ü]|üPs¡Xí è¯ +>∑' #·+Á<ä' s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dæ‘ú '· R ì\∫j·TTqï{Ï,º rø£åíXè¯ +>∑' R yê&çjTÆÓ q ø=eTTà\T>∑\,
ø£≈î£ <ëàHé Çe R ÄuÀ‘·Te˝…qT, ñ#·ÃX¯è+>∑' R ñqï‘·yTÓ qÆ •Ks¡eTT\T>∑\, X‚«‘·'
eTVü‰#·\' Çe R ‘Ó\ì¢ eTVü‰|üs«¡ ‘·eTTe˝…qT, C≤+ã÷q<äã<äXΔ è¯ +>∑' R ã+>±s¡T
‘=&ÉT>∑T\#˚ ø£≥㺠&çq <ä+‘·eTT\T ø£*–q{Ï,º Vü≤d”Ô Çe R eT<ä|⁄ü fÒqT>∑Te˝…qT,
|ü]|üPs¡Xí è¯ +>∑' R ì+&ÉT>∑ qTqï{Ϻ ø=q\T>∑\yê &ÉsTTq, #·+Á<ä' R #·+Á<äT&ÉT,
s¡sê» R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yê&çjTÆÓ q ø=eTTà\‘√ ì\Teã&çjT· Tqï ÄuÀ‘·Te˝…qT, ñqï‘·yTÓ qÆ
•Ks¡eTT\‘√ Á|üø±•+#·T ø¬ ˝’ ≤dü|sü «¡ ‘·eTTe˝…qT, ã+>±s¡T ‘=&ÉT>∑T\‘√ ≈£L&çq
<ä+‘·eTT\T>∑\ eT<ä>∑»eTTe˝…qT, düTŒ¤≥eTT>∑qTqï ø=q\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï
#·+Á<äT&ÉT ø£&TÉ <äsÙ¡ ˙j·TT&Ó’ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $qwüºo‘ê+ãT‘·TcÕs¡|ü+ø√
eTVü‰Á>∑V≤ü Á>±Vü≤$qwü|º +ü ø£' ˆ
Á|üø±X¯\øå±à ´ÁX¯j·Tìs¡à˝≤+ø√
s¡sê» #·+Á<√ uÛ>Ñ y∑ êHé X¯XÊ+ø£' ˆˆ 6
206 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $qwüºo‘ê+ãT‘·TcÕs¡|ü+ø£' ` eTVü‰Á>∑Vü≤Á>±Vü≤$qwüº|ü+ø£' `
Á|üø±X¯\øå±à ´ÁX¯jT· ìs¡à˝≤+ø£' ` s¡sê» ` #·+Á<ä' ` uÛ>Ñ y∑ êHé ` X¯XÊ+ø£' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $qwüoº ‘ê+ãT‘·TcÕs¡|+ü ø£' R q•+∫q{Ϻ eT+#·T˙{Ï _+<äTe⁄
\HÓ&ç |ü+ø£eTT >∑\yê&ÉTqT, eTVü‰Á>∑Vü≤Á>±Vü≤$qwüº|ü+ø£' R eTVü‰Á>∑Vü≤yÓTÆq
dü÷s¡T´ìqT+&ç øÏsD ¡ eTT\qT Á>∑V≤æ +#·T≥#˚ q•+∫q Nø£{>Ï \∑ yê&ÉTqT, Á|üø±X¯
\øå±à ´ÁX¯j·Tìs¡à˝≤+ø£' RÁ|üø±•+#·T#·Tqï XÀuÛÑ≈£î ÄÁX¯j·TyÓTÆq+<äTq düŒwüºeTT>∑
>±qe#·TÃ#·Tqï{Ϻ eT#·Ã >∑\yê&ÉTqT, uÛ>Ñ y∑ êHé R eTVü‰Á|üu≤Û eXÊ*j·TT (q>∑T),
X¯XÊ+ø£' #·+Á<ä' R X¯•<Ûsä T¡ &Óq’ #·+Á<äT&ÉT, s¡sê» R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $qwüoº ‘ê+ãT‘·TcÕs¡|+ü ø£' ` Væ≤e÷\j·T|üs«¡ ‘·eTT $TøÏÿ* <ä÷s¡eTT
q+<äT+&ÉT≥#˚, \+ø£˝À eT+#·T_+<äT dü+|üsÿ¡ eTT ‘·≈î£ ÿe>± qT+&Óqì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` eTVü‰Á>∑Vü≤Á>±Vü≤$qwüº|ü+ø£' R eTVü‰Á>∑Vü≤eTT˝…’q X¯óÁø£
ãèVü≤düŒ‘·T\qT Ä#êä~+∫, ‘êqT ìs¡à\eTT>± Á|üø±•+#·T#·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
ªªdü*\düyT˚ X¯•ì s¡y'˚ B~Û‘j
· T· ' eT÷]ä‘ê' ‘·y÷Ó HÓX’ y¯ Té — ø£|å j
ü T· +‹
<äsŒ¡ D√<äsì¡ Væ≤‘ê Çe eT+~s¡ kÕ´qÔ'μμ nì esêVü≤$TVæ≤s¡T&ÉT #Óô|ŒqT. nq>±
#·+Á<äT&ÉT »\düe÷qT&ÉT. n+<äT dü÷s¡´øÏs¡DeTT\T |ü&ç, Á|ü‹|òü*+∫qyÓ’
sêÁ‹ø±\eTT Nø£{ìÏ b˛>=≥Tº#T· qï$. m≥¢q>±, n<äe› TTô|ã’ &çq dü÷s¡T´ìjÓTTø£ÿ
Á|ü‹_+ãeTT Nø£{>Ï ~∑ ˝ÀìøÏ yÓ\T>∑TH=dü>T∑ #·Tqï≥¢ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT+#·T˙{Ï e÷*q´eTTqT q•+|ü#˚dæq yê&ÉTqT, dü÷s¡T´ì
øÏsD
¡ eTT\qT Á>∑V≤æ +∫ Nø£{ìÏ nD∫qyê&ÉTqT, ñ»® «\yÓTqÆ ‘·q XÀuÛ#Ñ ,˚ ‘·q
eT#·Ã j·TqT <√wüeTTqT b˛>=≥Tºø=qïyê&ÉTqT, n>∑T #·+Á<äu>ÑÛ y∑ êqT &Üø±X¯eTTq
ø£&TÉ düT+<äse¡ TT>∑ yÓ\TZ#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ •˝≤‘·\+ ÁbÕ|ü´ j·T<∏ë eTèπ>+Á<√
eTVü‰s¡D+ ÁbÕ|ü´ j·T<∏ë >∑C+Ò Á<ä' ˆ
sê»´+ düe÷kÕ<ä´ j·T<∏ë qπs+Á<ä'
‘·<ë∏ Á|üø±XÀ $s¡sê» #·+Á<ä' ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` •˝≤‘·\+ ` ÁbÕ|ü´ ` j·T<∏ë ` eTèπ>+Á<ä' ` eTVü‰s¡D+ ` ÁbÕ|ü´
` j·T<∏ë ` >∑C+Ò Á<ä' ` sê»´+ ` düe÷kÕ<ä´ ` j·T<∏ë ` qπs+Á<ä' ` ‘·<ë∏ `
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 207
Á|üø±X¯' ` $s¡sê» ` #·+Á<ä' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·T<∏ë eTèπ>+Á<ä' •˝≤‘·\+ ÁbÕ|ü´ (s껑˚), >∑CÒ+Á<ä'
eTVü‰s¡D+ ÁbÕ|ü´ j·T<∏ë (s껑˚), qπs+Á<ä' sê»´+ düe÷kÕ<ä´ j·T<∏ë (s껑˚),
‘·<ë∏ Á|üø±X¯' #·+Á<ä' $s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTèπ>+Á<ä' R eTè>∑sêC…q’ dæ+Vü≤eTT, •˝≤‘·\+ R (‘·q >∑TVü≤≈£î
eTT+<äT>± qTqï) $XÊ\yÓTqÆ •\qT, ÁbÕ|ü´ R #˚], j·T<∏ë (s껑˚) R m≥T¢
Á|üø±•+#·TH√, >∑C+Ò Á<ä' R eT~+∫q{Ϻ @qT>∑T, eTVü‰s¡D+ ÁbÕ|ü´ R >=|üŒ düeTs¡
s¡+>∑eTTqT #˚], j·T<∏ë (s껑˚) R m≥T¢ Á|üø±•+#·TH√, qπs+Á<ä' R eTVü‰sêE,
sê»´+ düe÷kÕ<ä´ R sê»´eTTqT bı+~, j·T<∏ë (s껑˚) R m≥T¢ Á|üø±•+#·TH√,
‘·<ë∏ R Ä Á|üø±s¡eTT>∑H,˚ Á|üø±X¯' #·+Á<ä' R >=|üŒ Á|üø±X¯eTT ø£*j
Z T· Tqï{Ϻ #·+Á<äT&ÉT,
$s¡sê» R $TøÏÿ*>± ‘˚»]\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q>∑TVü≤≈£î eTT+<äTqï •˝≤‘·\eTTqT n~Ûedæ+∫j·TTqï eTèπ>+Á<äeTT
e˝…qT, s¡Ds¡+>∑eTTqT #˚]q >∑»sêEe˝…qT, ‘·q sê»´eTTqT dü+bÕ~+#·Tø=qï
uÛ÷Ñ |ü‹e˝…qT, Á|üø±X¯eTTq≈£î ì\j·TyÓTqÆ #·+Á<äT&ÉT $TøÏÿ*>± $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|üø±X¯#·+Á<√<äj·Tqwüº<√wü'
Á|üeè‘·sÔ ø¡ 'å£ |æ•‘êX¯<√wü' ˆ
sêe÷_Ûsêy˚T]‘·∫‘·<Ô √wü'
dü«s¡ÁZ |üø±XÀ uÛ>Ñ y∑ êHé Á|ü<√wü' ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üø±X¯#+· Á<√<äjT· qwü<º √wü' `Á|üeè‘·Ôs¡ø£å'|æ•‘êX¯<√wü' `
sêe÷_Ûsêy˚T]‘·∫‘·<Ô √wü' ` dü«s¡ÁZ |üø±X¯' ` uÛ>Ñ y∑ êHé ` Á|ü<√wü' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á|üø±X¯#+· Á<√<äjT· qwü<º √wü' R >=|üŒ Á|üø±X¯eTT >∑*qZ #·+Á<äTì
jÓTTø£ÿ ñ<äjT· eTT#˚ q•+∫q{Ϻ Nø£{Ï >∑\~j·TTqT, Á|üeè‘·sÔ ø¡ 'å£ |æ•‘êX¯<√wü' R
yÓTT<ä\T ô|≥ºã&çq sêø£då Tü \ e÷+kÕVü‰s¡s÷¡ |üyTÓ qÆ bÕ|üeTT >∑\~j·TTqT, sêe÷_Û
sêy˚T]‘·∫‘·Ô<√wü' R j·TTe‘·T\+<äTqT, Á|æj·TT\+<äTqT eè~ΔH=+~+|üã&çq
eTqdüT‡q+<ä* ø±eTeTT>∑\~j·TTqT, dü«s¡ÁZ |üø±X¯' R dü«s¡‘Z »˚ düT‡e+{Ï Á|üø±X¯eTT>∑\,
uÛ>Ñ y∑ êHé Á|ü<√wü' R |üP»´yÓTqÆ {Ϻ Ä Á|ü<√wüø±\eTT, $s¡sê» R $TøÏÿ* Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ»®«\yÓTqÆ #·+Á<äTì Á|üø±X¯eTT#˚ n+<Ûøä ±s¡eTTqT b˛>={Ïj º T· T,
sêø£ådüT\≈£î e÷+düuÛÑø£åDeTTq≈£î düeTj·TeTTqT düeT≈£L]Ãj·TT, ø±eTT≈£î\
eTqdüT‡q+<äT ø±eTeTT Á|ü»«*+|üCdÒ j æ T· T, dü«s¡XZ ÀuÛeÑ ˝… Ä Á|ü<√wüdeü Tj·TeTT
208 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>=|üŒ Äq+<äeTTqT >∑*–+#·T#·T Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·+Árdü«Hê' ø£s¡ídüTU≤' Á|üeè‘êÔ'
dü«|ü+‹ Hês¡´' |ü‹_Û düT‡eè‘êÔ' ˆ
qø£+Ô #·sê XÊÃ|æ ‘·<ë∏ Á|üeè‘êÔ'
$Vü≤s¡TÔ eT‘·´<äT“¤‘s· öÁ<äeè‘êÔ' ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·+Árdü«Hê' ` ø£sdí¡ Tü U≤' ` Á|üeè‘êÔ' ` dü«|ü+‹ ` Hês¡´' `
|ü‹_Û' ` düTeè‘êÔ' ` qø£+Ô #·sê' ` #· ` n|æ ` ‘·<ë∏ ` Á|üeè‘êÔ' ` $Vü≤s¡TyÔ Té `
n‘·´<äT“¤‘s· öÁ<äeè‘êÔ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£sdí¡ Tü U≤', ‘·+Árdü«Hê', Á|üeè‘êÔ'— düTeè‘êÔ', Hês¡´', |ü‹_Û'
dü«|ü+‹— ‘·<ë∏ qø£+Ô #·sê' #· n|æ n‘·´<äT“¤‘s· öÁ<äeè‘êÔ' (dü+‘·') $Vü≤s¡T+Ô Á|üeè‘êÔ' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£sdí¡ Tü U≤' R #Ó$øÏ Ç+|üsTTq{Ï,º ‘·+Árdü«Hê' R (MD eTTqï>∑T
yêìjÓTTø£ÿ) r>∑\<Û«ä qT\T, Á|üeè‘êÔ' R Á|üe]Ô\T¢#T· +&ÓqT— düTeè‘êÔ' Hês¡´' R
|ü‹Áe‘·˝q’… Åd\Ô” T, |ü‹_Û' dü«|ü+‹ R uÛsÑ \Ô¡ ‘√ ìÁ~+#·T#·T+&ç]— ‘·<ë∏ R nfÒ,¢
qø£+Ô #·sê' #· n|æ R ìXÊ#·sT¡ \T >∑÷&É, n‘·´<äT“¤‘s· öÁ<äeè‘êÔ' (dü+‘·') R $TøÏÿ*
ÄX¯Ãs¡´ø£sy¡ TÓ qÆ ñÁ>∑es¡qÔ eTT\T >∑\yê¬s,’ $Vü≤s¡T+Ô Á|üeè‘êÔ' R $Vü≤]+|ü<=&É–].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` MD≤~yê<ä´eTT\jÓTTø£ÿ ‘·+Á‘·T\ Hê<äeTT s¡eT´eTT>± $qe#·TÃ
#·T+&ÓqT. ñ‘·ÔeT#·]Á‘·˝…’q Åd”Ô\T ‘·eT uÛÑs¡Ô\‘√ düTKeTT>∑ ìÁ~+#·T#·T+&ç].
ìXÊ#·sT¡ ˝…q’ s¡øÿ£ düT\T eTVü‰uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ es¡qÔ eTT‘√ ùd«#·Ã>¤ ± $Vü≤]+|ükÕ–].
XÀ¢ˆˆ eT‘·ÁÔ |üeT‘êÔì düe÷≈£î˝≤ì
s¡<ë∏ X¯«uÛÁÑ <ëdüqdü+≈£î˝≤ì ˆ
Ms¡Á•j·÷ #ê|æ düe÷≈£î˝≤ì
<ä<sä Ù¡ BÛe÷Hé dü ø£|'æ ≈£î˝≤ì ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT‘·ÁÔ |üeT‘êÔì ` düe÷≈£î˝≤ì ` s¡<ë∏ X¯«uÛÁÑ <ëdüqdü+≈£î˝≤ì `
Ms¡Á•j·÷ ` #· ` n|æ ` düe÷≈£î˝≤ì ` <ä<sä Ù¡ ` BÛe÷Hé ` dü' ` ø£|'æ `
≈£î˝≤ì ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` BÛe÷Hé dü' ø£|'æ , eT‘·ÁÔ |üeT‘êÔì, düe÷≈£î˝≤ì, s¡<ë∏ X¯«uÛÁÑ <ëdüq
dü+≈£î˝≤ì, Ms¡Á•j·÷ #· n|æ düe÷≈£î˝≤ì, ≈£î˝≤ì, <ä<sä Ù¡ .
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 209
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` BÛe÷Hé dü' ø£|'æ R eTVü‰ÁbÕE„&q’Ó j·÷ Vü≤qTeT, eT‘·ÁÔ |üeT‘êÔì
R eT~+∫j·TT yÓTÆeTs¡∫j·TTqTqï »qT\T >∑\$j·TTqT, düe÷≈£î˝≤ì R
ø√˝≤Vü≤\eTT‘√ ≈£L&çq$j·TTqT, s¡<ë∏ X¯«uÛÁÑ <ëdüqdü+≈£î˝≤ì R s¡<eä∏ TT\‘√&ÉqT,
>∑Ti¿eTT\‘√&ÉqT, ã+>±s¡T dæ+Vü‰düqeTT\‘√&ÉqT ì+&çjT· Tqï$j·TTqT, Ms¡Á•j·÷
#· n|æ R Ms¡T\ jÓTTø£ÿ yÓu’ eÑÛ eTT‘√>∑÷&É, düe÷≈£î˝≤ì R ì+&çjT· Tqï$j·TTq>∑T,
≈£î˝≤ì R >∑èVü≤eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT‘·ÁÔ |üeT‘êÔì R ◊X¯«sê´<äT\#˚ eT‘·T\Ô TqT, eT<ë´~bÕqeTT\#˚
Á|üeT‘·T\Ô TqT nì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` düe÷≈£î˝≤ì ≈£î˝≤ì ` ˇø£<ëì‘√ H=ø£{Ï ø£\dæb˛sTT
j·TTqï{Ϻ >∑èVü≤eTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ◊X¯«s¡´eTT#˚ eT‘·T\Ô TqT, eT<ä´bÕqeTT#˚ Á|üeT‘·T\Ô TqT n>∑T »qT\#˚
ì+&çjT· Tqï$j·TTqT, s¡<eä∏ TT\T, nX¯«eTT\T, düTes¡dí +æ Vü‰düqeTT\T eTTqï>∑Tyêì‘√
ø√˝≤Vü≤\eTT>∑ qTqï$j·TTqT, Ms¡|⁄ü s¡Twüß\ yÓu’ eÑÛ eTT‘√ ì+&çjT· Tqï$j·TTqT n>∑T
\+ø£j·T+<ä* uÛÑeqeTT\qT ãT~ΔXÊ*jÓÆTq Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ÁX¯<äΔ>± $˝ÀøÏ+#·T
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üsd¡ Œü s¡+ #ê~Ûø£ e÷øÏ|å +ü ‹
uÛTÑ C≤+ X¯Ã |”Hê q~Ûø+£ øÏ|å +ü ‹ ˆ
eT‘·ÁÔ |ü˝≤bÕ q~Ûø+£ øÏ|å +ü ‹
eT‘êÔì #êH√´q´ eT~Ûø|åÏ +ü ‹ ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üsd¡ Œü s¡+ ` #· ` n~Ûøy£ Té ` ÄøÏ|å +ü ‹ ` uÛTÑ C≤Hé ` #· ` |”HêHé
` n~Ûø+£ ` øÏ|å +ü ‹ `eT‘·ÁÔ |ü˝≤bÕHé ` n~Ûø+£ ` øÏ|å +ü ‹ ` eT‘êÔì ` #· `
nH√´q´yéT ` n~Ûø|åÏ +ü ‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üsd¡ Œü s¡yTé n~Ûøy£ Té ÄøÏ|å +ü ‹, |”HêHé uÛTÑ C≤Hé n~Ûø+£ øÏ|å +ü ‹,
eT‘·ÁÔ |ü˝≤bÕHé n~Ûø+£ øÏ|å +ü ‹, eT‘êÔì #· nH√´q´yéT n~Ûø|åÏ +ü ‹ s¡ø±å +dæ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üsd¡ Œü s¡+ R ˇ+&=s¡T\qT, n~Ûø+£ R rÁeeTT>±, ÄøÏ|å +ü ‹ #·
R ‘·eTyÓ|’ ⁄ü q≈£î ˝≤>∑Tø=qT#·Tqï yês¡TqT, |”HêHé uÛTÑ C≤Hé R ã\dæjT· Tqï ‘·eT
u≤VüQe⁄\qT, n~Ûø+£ R $TøÏÿ*>±, øÏ|å +ü ‹ R (Á|üøÿ£ yê]ô|)’ |ü&yÉ j ˚ T· T#·Tqï yês¡TqT,
210 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eT‘·ÁÔ |ü˝≤bÕHé R ˇ&É˝s… T¡ +>∑ì Á|ü˝≤|üeTT\qT, n~Ûø+£ R ôV≤#·TÃ>±, øÏ|å +ü ‹ R
ˇs¡T\qT >∑÷]à #˚j·TT#·Tqïyês¡TqT, eT‘êÔì R eT~+∫qyê¬s’, nH√´q´+ R
ˇø£]H=ø£sT¡ , n~Ûø|åÏ +ü ‹ R n~Ûøπ |å eü TT\T #˚jT· T#·Tqïyês¡TqT n>∑T, s¡ø±å +dæ R
sê≈£då Tü \qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã{Ï sêø£då Tü \T eT~+∫qyê¬s’ ˇø£]H=ø£sT¡ ˝≤–ø=qT#·T+&ç].
ã\dæjT· Tqï ‘·eT u≤VüQe⁄\qT ‘·eT Á|üøÿ£ yê]ô|’ |ü&yÉ j ˚ T· T#·T+&ç]. ˇ&É˝s… T¡ +>∑
≈£î+&É>∑ Ç‘·sT¡ \qT n~Ûøe£ TT>± ì+~+#·T#·T+&ç]. eT~+∫qyê¬s’ ˇø£]H=ø£sT¡
‹s¡düÿ]+#·Tø=qT#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ s¡ø±å +dæ eøå±+dæ #· $øÏ|å +ü ‹
>±Á‘êDÏ ø±+‘êdüT #· $øÏ|å +ü ‹ ˆ
s¡÷bÕDÏ ∫Á‘êDÏ #· $øÏ|å +ü ‹
<äè&ÛÜì #êbÕì #· $øÏ|å +ü ‹ ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡ø±å +dæ ` eøå±+dæ ` #· ` $øÏ|å +ü ‹ ` >±Á‘êDÏ ` ø±+‘êdüT ` #·
` $øÏ|å +ü ‹ ` s¡÷bÕDÏ ` ∫Á‘êDÏ ` #· ` $øÏ|å +ü ‹ ` <äè&ÛÜì ` #êbÕì ` #· `
$øÏ|å +ü ‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±+‘êdüT eøå±+dæ #· $øÏ|å +ü ‹, >±Á‘êDÏ #· $øÏ|å +ü ‹, ∫Á‘êDÏ
s¡÷bÕDÏ #· $øÏ|å +ü ‹, <äè&ÛÜì #êbÕì #· $øÏ|å +ü ‹, s¡ø±å +dæ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+‘êdüT R Åd\Ô” ô|,’ eøå±+dæ #· R (‘·eT) s=eTTà\qT>∑÷&É,
$øÏ|å +ü ‹ R |ü&yÉ j ˚ T· T#·Tqïyês¡TqT, >±Á‘êDÏ #· R ‘·eT X¯Øs¡eTT\qT>∑÷&É, $øÏ|å +ü ‹
R |ü&yÉ j ˚ T· T#·Tqïyês¡TqT, ∫Á‘êDÏ s¡÷bÕDÏ #· R $$<Ûeä TT˝…q’ ∫Á‘·s÷¡ |üeTT\qT
>∑÷&É, $øÏå|ü+‹ R (Vü≤sƒê‘·TÔ>±) <Ûä]+#·T#·Tqïyês¡TqT, <äè&ÛÜì #êbÕì #· R
ã\yÓTqÆ <Ûqä TdüT‡\qT >∑÷&É, $øÏ|å +ü ‹ R yÓ÷ô|≥Tº#T· qïyês¡TqT n>∑T, s¡ø±å +dæ R
sêø£då Tü \qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Á|üøÿ£ qTqï Åd\Ô” ô|’ ‘·eT i=eTTà\qT |ü&yÉ j ˚ T· T#·Tqïyês¡TqT, nfÒ¢
yê]ô|’ ‘·eT X¯Øs¡eTT\qT ôd‘’ e· TT |ü&yÉ j ˚ T· T #·Tqïyês¡TqT, ô|≈£îÿ ∫Á‘·s÷¡ |üeTT\qT
<Û]ä +#·T#·Tqïyês¡TqT, ã\yÓTqÆ $+&Éq¢ T yÓ÷ô|≥Tº#T· qï yês¡T q>∑T sêø£då Tü \qT
Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 211
XÀ¢ˆˆ <ä<sä Ù¡ ø±+‘ê X¯Ã düe÷\uÛ+Ñ ‘·´'
‘·<ë∏ - |üsê düÁÔ ‘· |ü⁄q dü‡ «|ü+‘·´' ˆ
düTs¡÷|üeÅø±ÔXï ‘·<ë∏ Vü≤dü+‘·´'
Á≈£î<ëΔ' |üsê XÊÃ|æ $ìX¯Ù «dü+‘·´' ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <ä<sä Ù¡ ` ø±+‘ê' ` #· ` düe÷\uÛ+Ñ ‘·´' ` ‘·<ë∏ ` n|üsê' ` ‘·Á‘·
` |ü⁄q' ` dü«|ü+‘·´' ` düTs¡÷|üeÅø±Ô' ` #· ` ‘·<ë∏ `Vü≤dü+‘·´' ` Á≈£î<ëΔ' ` |üsê'
` #· ` n|æ ` $ìX¯Ù «dü+‘·´' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düe÷\uÛÑ+‘·´', ‘·<∏ë ‘·Á‘· |ü⁄q' dü«|ü+‘·´', n|üsê',
düTs¡÷|üeÅø±ÔXï , ‘·<ë∏ Vü≤dü+‘·´', Á≈£î<ëΔ', $ìX¯Ù«dü+‘·´' n|æ |üsêX¯Ã, ø±+‘ê'
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düe÷\uÛÑ+‘·´' R ˇ&É*ô|’ #·+<äHê~ düT>∑+<ÛäeTT\qT
|üPdæø=qT#·Tqï{Ïyº ês¡TqT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ ‘·Á‘· R Ä uÛeÑ qeTT\+<äT, |ü⁄q' R
‹]–, dü«|ü+‘·´' R ìÁ~+#·T#·Tqï{Ϻyês¡Tq>∑T, n|üsê' R eT]ø=+<ä]ì,
düTs¡÷|üeÅø±Ô' #· R düT+<äsy¡ TÓ qÆ eTTKeTT\T >∑\yê]ì, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ Vü≤dü+‘·´'
R qe⁄«#·Tqï{Ϻyê]ì, Á≈£î<ëΔ' R ø√|æ+∫j·TTqï{Ϻyê]ì, $ìX¯Ù «dü+‘·´' R
ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T#·Tqï{Ϻ yê¬sq’ , |üsê' ø±+‘êXÊÃ|æ R eT]ø=+‘·eT+~ Åd\Ô” qT
>∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø£jT· +<äT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ˇ&É* ì+&ÉT>± #·+<äqeTT eTTqï>∑T
düT>∑+<Û˝ä |Ò eü TT\qT |üPdæø=qT#·Tqïyês¡TqT, ìÁ<äb˛e⁄#·Tqï{Ïyº ês¡TqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ
s¡÷|üeTT eTTKeTT ø£*–j·TTqï yês¡TqT, qe⁄«yÓTT>∑eTT‘√ qTqïyês¡TqT
ø√|æ+∫j·TTqïyês¡TqT, ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T#·Tqïyês¡TqT n>∑T $$<ÛØä ‘·T\˝À qTqï
ô|≈£îÿeT+~ eì‘·\qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTVü‰>∑C’… XÊÃ|æ ‘·<ë∏ q<ä~“¤'
düT|üPõ‘ÓX’ ÊÃ|æ ‘·<ë∏ düTdü~“¤' ˆ
s¡sê» M¬s’ X¯Ã $ìX¯Ù«dü~“¤'
ÁVü≤<√ uÛTÑ »+¬>’ ]e ìX¯Ù«dü~“¤' ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTVü‰>∑C'’… ` #· ` n|æ ` ‘·<ë∏ ` q<ä~“¤' ` düT|üPõ‘Ó'’ ` #· `
n|æ ` ‘·<ë∏ ` düTdü~“¤' ` s¡sê» ` M¬s'’ ` #· ` $ìX¯Ù «dü~“¤' ` ÁVü≤<ä' `
uÛTÑ »+¬>'’ ` Çe ` ìX¯Ù «dü~“¤' ˆˆ
212 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë∏ ` q<ä~“¤', eTVü‰>∑C'’… #· n|æ, ‘·<ë∏ düT|üPõ‘Ó'’ düTdü~“¤'
#ê|æ, ìX¯Ù«dü~“¤' uÛTÑ »+¬>'’ ÁVü≤<ä' Çe, ìX¯Ù «dü~“¤' M¬s'’ #· s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ q<ä~“¤' R |òT” +ø±s¡eTT\T #˚jT· T#·Tqï, eTVü‰>∑C'’…
#· n|æ R eT<ä>»∑ eTT\#˚‘q· T, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ düT|üPõ‘Ó'’ R #·øÿ£ >± >ös¡$+|üã&çq,
düTdü~“¤' R ñ‘·eÔ TT\>∑T dü‘T· Œs¡Twüß\‘√&ÉqT, ìX¯Ù«dü~“¤' R ãTdü\Tø=≥Tº#T· qï,
uÛTÑ »+¬>'’ R düsŒ¡ eTT\#˚, ÁVü≤<ä' Çe R eT&ÉT>∑Te˝…, $ìX¯Ù «dü~“¤' R ì≥÷ºsT¡ Œ\T
$&ÉT#·T#·Tqï, M¬s'’ R X¯Ss¡T\#˚, (kÕ q>∑Ø R Ä \+ø±q>∑se¡ TT), s¡sê» R
$sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düTdü~“¤' ` ñ‘·eÔ T|ü⁄s¡Twüß\#˚. Çø£ÿ&É dü‘|Y ⁄ü s¡Twüß\q>± $;ÛwDü ≤<äT\T.
>√$+<äsêJj·TeTT :` $ìX¯Ù«dü~“¤' R j·TT<äΔeTT #˚j·TT≥≈£î ‘·eT≈£î ‘·–q
Á|ü‹Ms¡T\T ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚ yês¡T ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T#·THêïs¡ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä \+ø±q>∑se¡ TT |òT” +ø±s¡eTT\T #˚jT· T#·Tqï eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T\‘√&ÉqT,
$TøÏÿ*>± >ös¡$+|üã&çq $;ÛwüD≤~ dü‘·TŒs¡Twüß\#˚‘·qT, m<äTs¡T>± ì\∫
b˛sê&ÉT≥¬ø’ ‘·eT≈£î ‘·–q{Ϻ Á|ü‹Ms¡T&ÉT ˝Òøb£ ˛e⁄≥#˚ ãTdü\T ø=≥Tº#T· qï eT&ÉT>∑T˝Àì
düs¡ŒeTT\e˝… ì≥÷ºs¡TŒ\T $&ÉT#·T#·Tqï{Ϻ sêø£ådüMs¡T\#˚‘·qT, m+‘·jÓ÷
Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ãT~ΔÁ|ü<ëÛ HêHé s¡T∫sê_Û<ëÛ HêHé
dü+ÁX¯<<›ä ëÛ HêHé »>∑‘'· Á|ü<ëÛ HêHé ˆ
HêHê$<ÛëHêHé s¡T∫sê_Û<ëÛ HêHé
<ä<sä Ù¡ ‘·kÕ´+ |ü⁄] j·÷‘·T<ÛëHêHé ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãT~ΔÁ|ü<ëÛ HêHé ` s¡T∫sê_Û<ëÛ HêHé ` dü+ÁX¯<<›ä ëÛ HêHé ` »>∑‘'· `
Á|ü<ëÛ HêHé ` HêHê$<ÛëHêHé ` s¡T∫sê_Û<ëÛ HêHé ` <ä<sä Ù¡ ` ‘·kÕ´+ ` |ü⁄] `
j·÷‘·T<ÛëHêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·kÕ´+ |ü⁄] ãT~ΔÁ|ü<ëÛ HêHé, dü+ÁX¯<<›ä ëÛ HêHé, »>∑‘'· Á|ü<ëÛ HêHé
s¡T∫sê_Û<ëÛ HêHé, HêHê$<ÛëHêHé, j·÷‘·T<ÛëHêHé <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·kÕ´+ |ü⁄] R Ä \+ø±q>∑se¡ TTq+<äT, ãT~ΔÁ|ü<ëÛ HêHé R >=|üŒ
Á|üC≤„e+‘·T\TqT, s¡T∫sê_Û<ÛëHêHé R s¡eT´eTT>∑ e÷≥˝≤&ÉTq{Ϻyês¡TqT,
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 213
dü+ÁX¯<<›ä ëÛ HêHé R y˚<Xä ÊÅdeÔü TT\+<äT ÁX¯<>Δä \∑ yês¡TqT, »>∑‘'· Á|ü<ëÛ HêHé R ˝Àø£eTTq
eTTKT´˝…’qyês¡TqT, s¡T∫sê_Û<ÛëHêHé R düT+<äs¡yÓTÆq ù|s¡T¢>∑\yês¡TqT n>∑T,
HêHê$<ÛëHêHé R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ {Ϻ Äø±s¡eTT\T>∑\, j·÷‘·T<ÛëHêHé R s¡øÿ£ düT\qT,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü \+ø£jT· +<äT >=|üŒãT~ΔXÊ\T\TqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ
uÛÑ÷wüDeTT\T >∑\yês¡TqT, ÄdæÔø£´ãT~Δ>∑\yês¡TqT, ˝Àø£eTTq+<äT Á|üdæ<äTΔ˝…’
j·TTqïyês¡TqT, ãVüQ$<ÛäeTT˝…’q Äø±s¡eTT\T >∑\yês¡TqT, düT+<äs¡yÓTÆq
HêeT<Û̊jT· eTT\T >∑\yês¡Tq>∑T ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ sêø£då Tü \qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ qq+<ä <äècºÕ« dü #· ‘êHé düTs¡÷bÕHé
HêHê>∑TD≤ Hê‘·à>∑TD≤qTs¡÷bÕHé ˆ
$<√´‘·e÷HêHé dü ‘·<ë-qTs¡÷bÕHé
<ä<sä Ù¡ ø±+•Ã #·Ã |ü⁄q ]«s¡÷bÕHé ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` qq+<ä ` <äècºÕ« ` dü' ` #· ` ‘êHé ` düTs¡÷bÕHé ` HêHê>∑TD≤Hé
` Ä‘·à>∑TD≤qTs¡÷bÕHé ` $<√´‘·e÷HêHé ` dü' ` ‘·<ë ` nqTs¡÷bÕHé ` <ä<sä Ù¡
` ø±Hé ` ∫‘Y ` #· ` |ü⁄q' ` $s¡÷bÕHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' düTs¡÷bÕHé HêHê>∑TD≤Hé, Ä‘·à>∑TD≤qTs¡÷bÕHé ‘êHé <äècºÕ«
qq+<ä. ‘·<ë dü' |ü⁄q' $<√´‘·e÷HêHé, nqTs¡÷bÕHé ø±+•Ã‘Y $s¡÷bÕHé #·
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, düTs¡÷bÕHé R düT+<äsy¡ TÓ qÆ s¡÷|üeTT
>∑\yês¡TqT, HêHê>∑TD≤Hé R ô|≈£îÿ dü<Tä D Z eTT\T >∑\yês¡TqT, Ä‘·à>∑TD≤qTs¡÷bÕHé
R ‘·eT >∑TDeTT\≈£î nqT≈£L\yÓTqÆ {Ϻ yÓK’ ] >∑\yês¡TqT n>∑T, ‘êHé R Ä sêø£då Tü \qT
(ø=+‘·eT+~ì), <äècºÕ« R #·÷∫, qq+<ä R Äq+~+#ÓqT. ‘·<ë R n|ü&ÉT, dü'
R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, |ü⁄q' R ‹]–, $<√´‘·e÷HêHé R yÓ\ yÓ\ uÀe⁄#·Tqï
yês¡TqT, nqTs¡÷bÕHé R $ø£è‘·s÷¡ |üeTTq≈£î ‘·–q ne>∑TDeTT\T >∑\yês¡TqT,
$s¡÷bÕHé R $ø£è‘·yÓTÆq Äø±s¡eTT >∑\yês¡Tq>∑T, ø±+•Ã#·Ã R eT]ø=+<ä]ì
>∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düT+<äsy¡ TÓ qÆ s¡÷|üeTT\T >∑TDeTT\TqT ø£*– ‘·eT
ø£qT>∑TDyÓTÆq s¡÷|üeTT‘√ qTqïyê]ì ø=+<ä]ì #·÷∫ Äq+~+#ÓqT. eTs¡\
n#·Ã≥H˚ $ø±s¡yÓTÆq ‘·eT s¡÷|üeTTq≈£î ‘·–q ne>∑TDeTT\T ø£*–j·TTqï
214 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
s¡øÿ£ düT\qT eT]ø=+<ä]ì ≈£L&É #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ esêsêΩ düT‡$X¯ó<äuΔ ≤Û yê'
‘˚cÕ+ Ådj Ôæ T· düÁÔ ‘· eTVü‰qTuÛ≤yê' ˆ
Á|æjT˚ wüß bÕH˚wßü #· düøuÔ£ ≤Û yê'
<ä<sä Ù¡ ‘êsê Çe düTÁ|üu≤Û yê' ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` esêsΩê' ` düT$X¯ó<äuΔ ≤Û yê' ` ‘˚cÕ+ ` Ådj Ôæ T· ' ` ‘·Á‘· `
eTVü‰qTuÛ≤yê' ` Á|æjT˚ wüß ` bÕH˚wßü ` #· ` düøuÔ£ ≤Û yê' ` <ä<sä Ù¡ ` ‘êsê' ` Çe
` düTÁ|üu≤Û yê' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·‘'· esêsΩê', düT$X¯ó<äuΔ ≤Û yê', eTVü‰qTuÛ≤yê', Á|æjT˚ wüß bÕH˚wßü
#· düøuÔ£ ≤Û yê' ‘êsê' Çe düTÁ|üu≤Û yê' ‘˚cÕ+ Ådj Ôæ T· ' ‘·Á‘· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T|æeTà≥, ‘·Á‘· R Ä uÛeÑ qeTTq+<äT, esêsΩê' R
|üse¡ T|ü‹Áe‘·\TqT, düT$X¯ó<äuΔ ≤Û yê' R $TøÏÿ* |ü$Á‘·yTÓ qÆ Ä˝À#·q\T >∑\yês¡TqT,
eTVü‰qTuÛ≤yê' R ñqï‘·yTÓ qÆ ÄX¯jT· eTT\T >∑\yês¡TqT, Á|æjT˚ wüß R uÛsÑ \Ô¡ j·T+<äTqT,
bÕH˚wßü R eT<ä´bÕqeTT\+<äTqT, düøuÔ£ ≤Û yê' R \>∑ïyÓTqÆ eTqdüT‡ >∑\yês¡TqT,
‘êsê' Çe R qø£Áå ‘·eTT\e˝…, düTÁ|üu≤Û yê' R >=|üŒ‘˚»düT‡ >∑\yês¡Tq>∑T, ‘˚cÕ+
ÅdjÔæ T· ' R Ä sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ uÛ≤s¡´\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ ÄuÛsÑ D¡ eTT\‘√ düT+<äsy¡ TÓ qÆ
<˚Vü≤eTT\T >∑\yês¡TqT, bÕ‹Áe‘·´Á|üuÛ≤eeTT >∑\yês¡TqT, Á|æj·TT\j·T+<äTqT,
bÕ˙j·TeTT\+<äTqT >±&ÛÉyÓTÆq nqTsê>∑eTT >∑\yês¡TqT, qø£åÁ‘·eTT\e˝… >=|üŒ
‘˚»düT‡ >∑\yês¡TqT n>∑T sêø£då Åü d\Ô” qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á•j·÷ »«\+r Åd|Ôü j ü ÷Ó |ü>÷∑ &ÛÜ'
ìo<∏øä ±˝Ò s¡eTD√|ü>÷∑ &ÛÜ' ˆ
<ä<sä Ù¡ ø±•Ã Á‘·ŒeT<√|ü>÷∑ &ÛÜ'
j·T<∏ë $Vü≤+>±' ≈£îdüTyÓ÷|ü>÷∑ &ÛÜ' ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á•j·÷ ` »«\+r' ` Á‘·|j ü ÷· ` ñ|ü>÷∑ &ÛÜ' ` ìo<∏øä ±˝Ò `
s¡eTD√|ü>÷∑ &ÛÜ' ` <ä<sä Ù¡ ` ø±' ` ∫‘Y ` Á|üeT<√|ü>÷∑ &ÛÜ' ` j·T<∏ë ` $Vü≤+>±'
` ≈£îdüTyÓ÷|ü>÷∑ &ÛÜ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìo<∏øä ±˝Ò Á•j·÷ »«\+r', Á‘·|j ü ÷· ñ|ü>÷∑ &ÛÜ' s¡eTD√|ü
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 215
>∑÷&ÛÜ' Á|üeT<√|ü>÷∑ &ÛÜ' $Vü≤+>±' j·T<∏ë ≈£îdüTyÓ÷|ü>÷∑ &ÛÜ' ø±•Ã‘Y <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìo<∏øä ±˝Ò R sêÁ‹ düeTj·TeTTq, Á‘·|j ü ÷· ñ|ü>÷∑ &ÛÜ' R dæ>T∑ #Z ˚
Äe]+|üã&çqyês¡TqT, s¡eTD√|ü>÷∑ &ÛÜ' R Á|æjT· T\#˚ øö–*+|üã&çq yês¡TqT,
Á|üeT<√|ü>÷∑ &ÛÜ' R Åd\Ô” #˚‘· øö–*+|üã&ç j·TTqïyês¡TqT, ≈£îdüTyÓ÷|ü>÷∑ &ÛÜ' R
|ü⁄e⁄«\#˚ ø£|Œæ y˚jT· ã&çq, $Vü≤+>±' j·T<∏ë R |ü≈îå£ \e˝…, Á•j·÷ »«\+r' R
kÂ+<äs´¡ eTT#˚ Á|üø±•+#·Tyês¡TqT n>∑T, ø±•Ã‘Y R ø=+‘·eT+~ sêø£då eü ì‘·\qT,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|üeT<√|ü>÷∑ &ÛÜ' ` dü+‘√wüeTT‘√ ì+&çqyês¡T, j·T<∏ë $Vü≤+>±'
≈£îdüTyÓ÷|ü>÷∑ &ÛÜ' ` ñqï‘·yTÓ qÆ y˚T&É\ô|’ qTqï Ä Åd\Ô” qT |ü≈îå£ \‘√ b˛\TÃ≥
ñ∫‘·yT˚ >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü ìo<∏dä eü Tj·TeTTq dæ>T∑ #Z ˚ ≈£î+∫+#·Tø=ì j·TTqï
yês¡TqT, uÛsÑ \Ô¡ #˚ øö–*+|üã&çjT· Tqï yês¡TqT, Åd\Ô” #˚ øö–*+|üã&ç j·TTqïyês¡TqT,
|ü⁄e⁄«\#˚ ø£|Œü ã&çq |ü≈îå£ \e˝… qTqïyês¡TqT, ‘·eT X¯Øs¡XÀuÛ‘Ñ √ yÓ\T>=+<äT yês¡TqT
n>∑T eTiÏø=~›eT+~ Åd\Ô” qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nHê´' |ü⁄q s¡Ωsà¡ ´‘·˝À|ü$cºÕ'
‘·Á‘· Á|æj÷· +πøwüß düTUÀ|ü$cºÕ' ˆ
uÛsÑ T¡ 'Ô Á|æj÷· <Ûsä à¡ |üsê ì$cºÕ'
<ä<sä Ù¡ BÛe÷Hé eT<äHê_Û$cºÕ' ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nHê´' ` |ü⁄q' ` Vü≤s¡à ´‘·˝À|ü$cºÕ' ` ‘·Á‘· ` Á|æj÷· +πøwüß `
düTUÀ|ü$cºÕ' ` uÛsÑ T¡ 'Ô ` Á|æj÷· ' ` <Ûsä à¡ |üsê' ` ì$cºÕ' ` <ä<sä Ù¡ ` BÛe÷Hé `
eT<äHê_Û$cºÕ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` BÛe÷Hé (dü') ‘·Á‘· |ü⁄q' Vü≤s¡à ´‘·˝À|ü$cºÕ', Á|æj÷· +πøwüß
düTUÀ|ü$cºÕ' uÛsÑ T¡ 'Ô Á|æj÷· ', <Ûsä à¡ |üsê', eT<äHê_Û$cºÕ', ì$cºÕ', nHê´' <ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` BÛe÷Hé (dü') R ÁbÕE„&q’Ó j·÷ Vü≤qTeT, ‘·Á‘· R Ä j·T+‘·'|ü⁄s¡eTT
q+<äT, |ü⁄q' R ‹]–, Vü≤s¡à ´‘·˝À|ü$cºÕ' R kÂ<ÛäÁ|ü<˚X¯eTTq ≈£Ls¡TÃ+&ç
j·TTqïyês¡TqT, Á|æj÷· +πøwüß R uÛsÑ \Ô¡ ˇ&ç˝À, düTUÀ|ü$cºÕ' R düTKeTT>± $ÁX¯$T+∫
j·TTqïyês¡TqT, uÛsÑ T¡ 'Ô Á|æj÷· ' R uÛsÑ ≈Ô¡ î£ Á|æjT· Tsê+Å&j
’Ó T· Tqï yês¡TqT, <Ûsä à¡ |üsê' R
216 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
<Ûsä à¡ ‘·‘Œ· s¡T˝…’ j·TTqïyês¡TqT, eT<äHê_Û$cºÕ' R eTqà<∏√Á<˚øe£ TT >∑\yês¡TqT, ì$cºÕ'
R XÊÅdj Ô” T· eTT>∑ $yêVæ≤‘·T˝…q’ yês¡TqT n>∑T, nHê´' R Ç‘·sÅ¡ d\Ô” qT, <ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ kÂ<Û√|ü]uÛ≤>∑eTTq+<äT ≈£Ls¡TÃ+&çjT· Tqï yês¡TqT,
uÛsÑ Ô¡ ˇ&ç˝À düTKeTT>± $ÁX¯$T+∫ j·TTqïyês¡TqT, uÛsÑ eÔ¡ TqdüT‡qT #·÷s¡>=qïyês¡TqT,
<Ûäs¡à‘·‘·Œs¡‘· >∑\yês¡TqT, eTqà<∏√Á<˚ø£eTT ø£*– j·TTqïyês¡TqT XÊÅd”Ôj·TeTT>∑
bÕDÏ>è∑ V”≤‘·\sTT j·TTqïyês¡TqT n>∑T eT]ø=+‘· eT+~ Åd\Ô” qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nÁbÕeè‘ê' ø±+#·qsêõesêí'
ø±•Ã ‘·ŒsêsΔê´ dü|Ô ˙ü j·Tesêí' ˆ
|ü⁄q X¯Ã ø±•Ã #·ÃX¤ \¯ ø£Îesêí'
ø±+‘·Á|üV≤” D≤ s¡T∫sê+>∑esêí' ˆˆ 20
XÀ¢ˆˆ ‘·‘'· Á|æj÷· Hé ÁbÕ|ü´ eTH√_Ûsêe÷'
düTÁ|”‹j·TTø±Ô' Á|üdMü Tø£å ´ sêe÷' ˆ
>∑èùV≤wüß Vü≤ècºÕ' |üse¡ ÷_Ûsêe÷'
Vü≤]Á|üMs¡ dü‡ <ä<sä Ù¡ sêe÷' ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nÁbÕeè‘ê' ` ø±+#·qsêõesêí' ` ø±' ∫‘Y ` |üsêsΔê´' `
‘·|˙ü j·Tesêí' ` |ü⁄q' ` ø±' ` ∫‘Y ` X¯X\¯ ø£Îesêí' ` ø±+‘·Á|üV≤” D≤' `
s¡T∫sê+>∑esêí' ` ‘·‘'· ` Á|æj÷· Hé ` ÁbÕ|ü´ ` eTH√_Ûsêe÷' ` düTÁ|”‹j·TTø±Ô'
` Á|üdMü Tø£å ´ ` sêe÷' ` >∑èùV≤wüß ` Vü≤ècºÕ' ` |üse¡ ÷_Ûsêe÷' ` Vü≤]Á|üMs¡' `
dü' ` <ä<sä Ù¡ ` sêe÷' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]Á|üMs¡' dü' nÁbÕeè‘ê', ø±+#·qsêõesêí', |üsêsΔê´',
‘·|˙ü j·Tesêí' ` ø±•Ã‘Y, |ü⁄q' X¯X\¯ ø£Îesêí', s¡T∫sê+>∑esêí' ø±+‘·Á|üV≤” D≤'
ø±•Ã‘Y, ‘·‘'· Á|æj÷· Hé ÁbÕ|ü´eTH√_Ûsêe÷', düTÁ|”‹j·TTø±Ô', sêe÷' Á|üdMü Tø£å ´,
>∑èùV≤wüß |üse¡ ÷_Ûsêe÷', Vü≤ècºÕ', sêe÷' <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]Á|üMs¡' dü' R yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, nÁbÕeè‘ê'
R ô|≥ ’ #Ós>¡ T∑ \T ˝Òì yês¡TqT, ø±+#·q sêõesêí' R ã+>±s¡T ø£DøÏ £ e+{Ï s¡+>∑T
>∑\yês¡TqT, |üsêsΔê´' R ñ‘·ÔeT≈£î\eTT yês¡TqT, ‘·|ü˙j·Tesêí' R y˚T*$T
ã+>±s¡eTT e+{Ï <˚V≤ü #êäjT· >∑\yês¡TqT HÓq’ {Ï,º ø±•Ã‘Y R ø=~› eT+~ Åd\Ô” qT,
|ü⁄q' #· R ‹]–, X¯X\¯ ø£Îesêí' R #·+Á<äTì e+{Ï ‘Ó\H¢ q’Ó <˚V≤ü #êäjT· >∑\yê¬s,’
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 217
s¡T∫sê+>∑esêí' R düT+<äs¡yÓTÆq <˚Vü≤#êäj·T >∑\yês¡TqT, ø±+‘·Á|üV”≤D≤' R
uÛsÑ Ô¡ èV”≤q\sTTq{Ïyº ês¡Tq>∑T, ø±•Ã‘Y R eT]ø=~›eT+~ Åd\Ô” qT, ‘·‘'· R |æeTà≥,
Á|æj÷· Hé ÁbÕ|ü´ R Çwüߺ ˝…q’ Á|æjT· T\qT u§+~, eTH√_Ûsêe÷' R eTqdüT‡q+<äT
Äq+<äeTT‘√qTqïyês¡TqT, düTÁ|”‹j·TTø±Ô' R $TøÏÿ* Áù|eT‘√ >∑÷&çqyês¡Tq>∑T,
sêe÷' R ø=~›eT+~ Åd\Ô” qT, Á|üdMü Tø£å ´ R #·÷∫, >∑èùV≤wüß R sêø£då >ü è∑ Vü≤eTT\+<äT,
Vü≤ècºÕ' R $TøÏÿ* Vü≤s¡¸eTT H=+~j·TTqï{Ï,º sêe÷_Ûsêe÷' sêe÷' R $TøÏÿ*
düT+<äsT¡ ˝…q’ {Ϻ Åd\Ô” qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·T+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT, ô|≥’ #Ós>¡ T∑ \T ˝Òìyê¬s,’ ã+>±s¡T ø£DøÏ e£ +{Ï
X¯Øs¡eTT‘√ ø=+<äsT¡ qT, y˚T*$T ã+>±s¡eTTe+{Ï <˚V≤ü #êäjT· ‘√&É qTqï ø=+<äsT¡
Åd\Ô” qT, uÛsÑ Ô¡ èV”≤q˝…’ #·+Á<äTìe˝… ‘Ó\ì¢ düT+<äsy¡ TÓ qÆ <˚V≤ü #êäjT· ø£*–q ø=+<ä]ì,
<ä÷s¡eTTq+<äTqï Á|æjT· T˝…q’ uÛsÑ \Ô¡ qT bı+~, dü+‘√wüeTT‘√qTqï ‘·sT¡ DT\qT
ø=+<ä]ì, Ç+&É¢j·T+<˚ $TøÏÿ* Äq+<äeTT‘√ J$+#·T#·Tqï eTVü‰düT+<äs¡T˝…’q
eT]ø=~›eT+~ Åd\Ô” qT Vü≤qTeT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·+Á<äÁ|üø±XÊ X¯Ã Væ≤ eÅøeÔ£ ÷˝≤'
eÁø±øÏ|å øü ±å à X¯Ã düTH˚Á‘·e÷˝≤' ˆ
$uÛ÷Ñ wüD≤Hê+ #· <ä<sä Ù¡ e÷˝≤'
X¯‘Á· Vü≤<ëHê $Te #ês¡Te÷˝≤' ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·+Á<äÁ|üø±XÊ' ` #· ` Væ≤ ` eÅøeÔ£ ÷˝≤' ` eÁø±øÏ|å øü ±å à' ` #· `
düTH˚Á‘·e÷˝≤' ` $uÛ÷Ñ wüD≤Hê+ ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` e÷˝≤' ` X¯‘Á· Vü≤<ëHê+ ` Çe
` #ês¡Te÷˝≤' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` #·+Á<äÁ|üø±XÊ', eÅøeÔ£ ÷˝≤X¯Ã, eÁø±øÏ|å øü ±å à', düTH˚Á‘·e÷˝≤X¯Ã,
X¯‘Á· Vü≤<ëHê+ ` #ês¡Te÷˝≤' Çe ` $uÛ÷Ñ wüD≤Hê+ e÷˝≤' #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #·+Á<äÁ|üø±XÊ' R #·+Á<äTìe˝… XÀ_Û+#·Tq{Ï,º eÅøeÔ£ ÷˝≤X¯Ã R
eTTKeTT\ e÷*ø£\qT, eÁø±øÏ|å øü ±å à' R e+ø£s¡ >∑*–j·TTqï ø£+{Ï s¬ |üŒ\T>∑\,
düTH˚Á‘·e÷˝≤X¯Ã R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£qTï\ e÷*ø£\qT, X¯‘Á· Vü≤<ëHê+ #ês¡Te÷˝≤'
Çe R yÓTs¡|⁄ü r>∑\jÓTTø£ÿ düT+<äsy¡ TÓ qÆ e÷*ø£\e+{Ï, $uÛ÷Ñ wüD≤Hê+ e÷˝≤' #·
R ÄuÛsÑ D ¡ eTT\jÓTTø£ÿ e÷*ø£\qT, <ä<sä Ù¡ R ø±+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` eÁø±øÏ|å øü ±å à' R H˚Á‘·eTT\T e+ø£s>¡ ∑ qTqïeì |ü]øÏ+∫
218 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘Ó*dæø=qT≥, yês¡T sêø£ådüÅd”Ô˝Ò j·Tì n‘·&ÉT ìs¡ísTT+#·Tø=qT≥πø. yê]
ÄuÛsÑ D
¡ eTT\qT |ü]o*+∫ #·÷#·T≥ d”‘· ÄuÛsÑ D ¡ eTT\ e+{Ïyy˚ ÷Ó nì |ü]øÏ+∫
#·÷∫, ‘Ó*dæø=qT≥ø£ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ #·+Á<ä_+ãeTTe˝… qTqï n#·Ã{Ï Åd\Ô” eTTKeTT\
e÷*ø£\qT, ø=~› e+ø£s>¡ *∑ –q s¬ |üŒ\T>∑\ H˚Á‘·eTT\ e÷*ø£\qT, yÓTs¡T|ü⁄r>∑\
es¡Tdüe˝… $Ts¡T$T≥T¢ >=\T|ü⁄ #·Tqï ÄuÛsÑ D¡ eTT\ e÷*ø£\qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ q ‘˚«e d”‘ê+ |üse¡ ÷_ÛC≤‘ê+
|ü~∏ dæ‘ú ˚ sê»≈£î˝Ò Á|üC≤‘êyéT ˆ
\‘ê+ Á|ü|⁄üò ˝≤¢ $Te kÕ<ÛTä C≤‘ê+
<ä<sä Ù¡ ‘·˙«+ eTqkÕ-_ÛC≤‘êyéT ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` ‘·T ` @e ` d”‘ê+ ` |üse¡ ÷_ÛC≤‘ê+ ` |ü~∏ ` dæ‘ú ˚ `
sê»≈£î˝Ò ` Á|üC≤‘ê+ ` \‘ê+ ` Á|ü|⁄üò ˝≤¢yTé ` Çe ` kÕ<ÛTä C≤‘ê+ ` <ä<sä Ù¡ `
‘·˙«+ ` eTqkÕ ` n_ÛC≤‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üs¡e÷_ÛC≤‘ê+, |ü~∏ dæú‘˚ sê»≈£î˝Ò Á|üC≤‘ê+, eTqkÕ
n_ÛC≤‘ê+ kÕ<ÛTä C≤‘ê+ Á|ü|⁄ü ˝≤¢+ \‘ê$Te ‘·˙«+ d”‘ê+ q ‘˚«e <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üse¡ ÷_ÛC≤‘ê+ R ñqï‘·yTÓ qÆ e+X¯eTT >∑\~j·TTqT, |ü~∏ dæ‘ú ˚
R <Ûsä à¡ e÷s¡eZ TTq+<äT ì\∫j·TTqï, sê»≈£î˝Ò R sê»e+X¯eTTq+<äT, Á|üC≤‘ê+ R
»ìà+∫q~j·TTqT, eTqkÕ R <Óe’ eTTjÓTTø£ÿ dü+ø£\ŒeTT#˚, n_ÛC≤‘ê+ R #·øÿ£ >±
yÓTT\∫q{Ï,º Á|ü|⁄üò ˝≤¢+ \‘ê$Te R #·øÿ£ >± $ø£d+æ ∫q (|ü⁄e⁄«\T >∑\) r>∑e˝…
(qT+&çq{Ï)º , ‘·˙«+ R ø£è•+∫q, d”‘ê+ ‘·T R d”‘q· T e÷Á‘·eTT, HÓe’ <ä<sä Ù¡ R
#·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` \+ø£˝Àì n+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<ä* Åd\Ô” q+<ä]ì yÓ<øä Ï #·÷∫qqT,
ñqï‘·yTÓ qÆ »qø£sê»e+X¯eTTq »ìà+∫q~j·TTqT, <Óe’ dü+ø£\ŒeTT#˚ uÛ÷Ñ $Tô|’
ne‘·]+∫q~j·TTqT, #·øÿ£ >± |ü⁄wæŒ+∫, ô|]– ø£è•+∫q r>∑e˝… qT+&ÉTq~j·TTqT
n>∑T d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT ø£qT>=q ˝Òø£ b˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ düHê‘·H˚ es¡Ô àì düìï$cºÕ+
sêy˚Tø£Då ≤+ ‘ê+ eT<äHê_Û$cºÕyéT ˆ
uÛsÑ T¡ Ô s¡àq' leT<äqTÁ|ü$cºÕ+
ÅduÔ” ÀÛ ´ esêuÛ´Ñ X¯Ã dü<ë $•cºÕyéT ˆˆ 24
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 219
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düHê‘·H˚ ` es¡Ô àì ` düìï$cºÕ+ ` sêy˚Tø£åD≤+ ` ‘ê+ `
eT<äHê_Û$cºÕyéT ` uÛsÑ T¡ 'Ô ` eTq' ` leT‘Y ` nqTÁ|ü$cºÕ+ ` ÅduÔ” ´ÑÛ ' ` esêuÛ´Ñ '
` #· ` dü<ë ` $•cºÕyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düHê‘·H˚ es¡Ô àì düìï$cºÕ+, sêy˚Tø£Då ≤+, eT<äHê_Û$cºÕ+,
leT‘Y uÛsÑ T¡ 'Ô eTq' nqTÁ|ü$cºÕ+, esêuÛ´Ñ ' ÅduÔ” ´ÑÛ ' #· ` dü<ë $•cºÕ+ ‘ê+ (d”‘ê+
HÓe’ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düHê‘·H˚ es¡Ô àì R ÁbÕNq <Ûsä à¡ e÷s¡eZ TTq+<äT, düìï$cºÕ+ R
‘·‘Œ· s¡Tsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, sêy˚Tø£D å ≤+ R sêeTTìj·T+<˚ <äèwæº ø£*–j·TTqï~
j·TTqT, eT<äHê_Û$cºÕ+ R eTqà<∏äTì#˚ |”&ç+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, leT‘Y R
X¯óuÛÑ\ø£åDeTT\T>∑\, uÛÑs¡TÔ' eTq' R uÛÑs¡ÔjÓTTø£ÿ eTqdüT‡qT, nqTÁ|ü$cºÕ+ R
#·÷s¡>=qï~j·TTqT, esêuÛ´Ñ ', ÅduÔ” ´ÑÛ ' #· R ñ‘·eÔ TT˝…q’ Åd\Ô” ø£+f…qT, dü<ë $•cºÕ+
R m\¢|ü &ÉTqT Á|ü‘´˚ ø£eTsTTq Wqï‘·´eTT ø£*j Z T· Tqï~j·TTq>∑T, ‘ê+ R d”‘q· T,
(HÓe’ <ä<sä Ù¡ R ø£qT>=q˝Òøb£ ˛jÓTqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <Ûäs¡àe÷s¡Z‘·‘·Œs¡Tsê\TqT, sêyÓTÆø£>∑‘·yÓTÆq <äèwæº>∑\~j·TTqT,
uÛÑs¡Ô è$s¡Vü≤eTT#˚ ø£è•+∫q~j·TTqT, sêeTTì eTqdüT‡ #·÷s¡>=qï~j·TTqT,
Åd”Ô˝Àø£eTTq, $•wüº>∑TDeTT\#˚ yÓ\j·TT#·Tqï~j·TTq>∑T, d”‘·eTàqT, m#·Ã≥qT
ø±+#·˝Ò≈£î+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ñcíÕ]›‘ê+ kÕqTdüè‘êÁX¯óø£+؃+
|ü⁄sê esês√Ω‘eÔ· Tìwüÿø£+؃yTé ˆ
düTC≤‘·|øü ±å à eT_Ûsø¡ øÔ£ +£ ؃+
eH˚ Á|üeè‘êÔ $Te ˙\ø£+؃yTé ˆˆ 25
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ñcíÕ]›‘ê+ ` kÕqTdüè‘êÁX¯óø£+؃+ ` |ü⁄sê `esêsΩ√‘·eÔ Tìwüÿø£+؃yTé
` düTC≤‘·|øü ±å àyéT ` n_Ûsø¡ øÔ£ +£ ؃+ ` eH˚ ` Á|üeè‘êÔyTé ` Çe ` ˙\ø£+؃yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñcíÕ]›‘ê+, kÕqTdüè‘êÁX¯óø£+؃+, |ü⁄sê esêsΩ√‘·eÔ Tìwüÿø£+؃+,
düTC≤‘·|øü ±å yéT, n_Ûsø¡ øÔ£ +£ ؃+, eH˚ Á|üeè‘êÔ+ ˙\ø£+؃yTé Çe dæ‘ú ê+, (d”‘ê+
HÓe’ <ä<sä Ù¡ )
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñcíÕ]›‘ê+ R ‘ê|üeTT#˚ |”&+ç |üã&çjT· Tqï~, kÕqTdüè‘êÁX¯ó
ø£+؃+ R ìs¡+‘·se¡ TT Ádü$+#·T ø£˙ï{Ï#˚ >∑<<Zä dä «ü s¡eTT >∑\~j·TTqT, |ü⁄sê R
|üPs¡«eTT, esêsΩ√‘·eÔ Tìwüÿø£+؃+ R $TøÏÿ* $\TyÓq’ $j·TT ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ $j·TT q>∑T
220 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ø£+sƒêuÛÑs¡DeTT\qT <Ûä]+∫q yÓT&É>∑\~j·TTqT, düTC≤‘·|üøå±à+ R düT+<äs¡yÓTÆq
ø£qT¬s|üŒ\T >∑\~j·TTqT, n_Ûsø¡ øÔ£ +£ ؃+ R nqTsê>∑eTT‘√ ì+&çq ø£+sƒd¡ «ü s¡eTT
>∑\~j·TTqT, eH˚ Á|üeè‘êÔ+ R n&É$˝À ‹s¡T>∑Tq{Ϻ, ˙\ø£+؃$Te dæú‘ê+ R
HÓ$T*e˝… qTqï~j·TTq>∑T, (d”‘ê+ HÓe’ <ä<sä Ù¡ ) R d”‘e· TàqT #·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT.
$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` esêsΩ√‘·eÔ Tìwüÿø£+؃+ R sêeTT&ÉT ‘·q Á|üøÿ£ qTqï+‘· ø±\eTT
eT≈£îÿe‘√, ø£+sƒêuÛsÑ D
¡ eTT\qT <Û]ä +∫q<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $s¡V≤ü ‘ê|üeTT#˚ |”&‘ç T· sê\TqT, >∑<<Zä øä +£ sƒe¡ TT H=+~j·TTqï~j·TTqT,
∫s¡ø±\eTT ø£+sƒêuÛsÑ D ¡ eTT\T <Û]ä +∫j·TTqï~j·TTqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£qT¬s|üŒ\T
>∑\~j·TTqT, n&É$˝À #·]+#·T Ä&ÉTHÓ$T*e˝… qTqï~j·TTq>∑T d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT
#·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ne´ø£sπÔ U≤ $Te #·+Á<äsπ U≤+
bÕ+düTÁ|ü~>±Δ $Te ùV≤eTπsU≤yéT ˆ
ø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛÜ $Te u≤DπsU≤+
yêj·TTÁ|ü_HÛ êï $Te y˚T|òTü sπ U≤yéT ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ne´ø£sπÔ U≤yéT ` Çe ` #·+Á<äsπ U≤+ `bÕ+düTÁ|ü~>±ΔyTé ` Çe `
ùV≤eTπsU≤+ ` ø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛÜyéT ` Çe ` u≤DπsU≤+ ` yêj·TTÁ|ü_HÛ êïyéT ` Çe `
y˚T|òüTπsU≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ne´ø£sπÔ U≤+ #·+Á<äsπ U≤yéT Çe, bÕ+düTÁ|ü~>±Δ+ ùV≤eTπsU≤yéT
Çe, ø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛÜ+ u≤DπsU≤yéT Çe, yêj·TTÁ|ü_HÛ êï+ y˚T|òTü sπ U≤yéT Çe (es¡eÔ ÷Hê+
d”‘ê+ HÓe’ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ne´ø£sπÔ U≤+ R düŒwüeº TT>± ø±ìŒ+|üì sπ K\T>∑\, #·+Á<äsπ U≤yéT
Çe R #·+Á<äe+ø£e˝…qT— bÕ+düTÁ|ü~>±Δ+ R <äTeTTà n+≥Tø=ìj·TTqï, ùV≤eTπsU≤yéT
Çe R ã+>∑sT¡ r>∑e˝…qT, ø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛÜ+ R >±j·TeTTq+<äT Á>∑T#·TÃø=ìj·TTqï,
u≤DπsU≤yéT Çe R u≤D|ü⁄eTT*ÿe˝…qT, yêj·TTÁ|ü_HÛ êï+ R >±*#˚ #Ó<sä >¡ =≥ºã&çq,
y˚T|òTü sπ U≤yéT Çe R eTãT“‘·Tqø£e˝…qT, (es¡eÔ ÷Hê+ d”‘ê+ R ñqï{Ϻ d”‘e· TàqT,
HÓe’ <ä<sä Ù¡ R #·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT).
(5) ` |ü+#·eTdüs¡Z 221
$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛÜ+ u≤DπsU≤+μ d”‘e· Tà >±j·TeTTq+<äT >∑T#·TÃø=ìq u≤D|ü⁄
eTT*øÏe˝… qTqï<äH&Ó ç nqTuÛeÑ eTT ˇø£ $<Ûeä TT>± sêeTTq≈£îqT, ˇø£ $<Ûeä TT>±
sêeDTq≈£îqT nq«sTT+#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø=q\T ø£ì|æ+#·q{Ï,º eTãT“yÓqTø£qTqï #·+Á<äsπ Ke˝…qT, <äTeTTà˝À
eTTì–j·TTqï{Ϻ ã+>±s¡T r>∑e˝…qT, >±j·TeTTq+<äT Á>∑T#·TÃø=ìj·TTqï
u≤D|ü⁄eTT*øÏe˝…qT, >±*øÏ #Ó<]ä b˛sTTq eTãT“‘·Tqø£e˝…qT, ñ+&ÉT C≤qøÏì
e÷Á‘·eTT Vü≤qTeT #·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ne´ø£ÔπsU≤+ R ne´ø£ÔπsKjÓÆTq #·+Á<äπsK‘√ kÕeT´eTT
‘Ó\T|ü⁄≥e\q d”‘e· Tà $TøÏÿ* ø£è•+∫, ø±+‹V”≤qjÓTÆ j·TTqï<äì ‘Ó*j·TT#·Tqï~.
ªbÕ+düTÁ|ü~>∑ΔyÓTÆq ùV≤eTπsKμe˝… qTqï<äqT≥#˚ C≤qøÏjÓTTø£ÿ dü«‘·dæ‡<äΔyÓTÆq
|ü]X¯ó<äΔ s¡÷|üeTTq≈£î Ä>∑+‘·Tø£yÓTÆq e÷*q´ eT+{Ïq<äì ‘Ó*j·TT#·Tqï~.
ø£‘å Á· |üs÷¡ &ÛyÉ TÓ qÆ u≤DπsK e˝… qTqï<äqT≥#˚ d”‘e· TàjÓTTø£ÿ Vü≤è<äj÷· +‘·s‘Z¡ y· TÓ qÆ
y˚<qä dü÷∫+|ü ã&ÉT#·Tqï~. yêj·TTÁ|ü_qÛ ïjÓTÆ q y˚T|òTü sπ Ke˝… qTqï<äqT≥#˚ ÄyÓT
nej·TeXË~’ \∏ ´eTT dü÷∫+|üã&ÉT#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ d”‘ê eT|üX´¯ qàqTCÒX«¯ s¡d´ü
sêeTdü´ |ürï+ e<ä‘ê+ es¡d´ü ˆ
ãuÛ÷Ñ e <äT'U≤_ÛV≤ü ‘· •Ãs¡d´ü
|üe¢ +>∑y÷Ó eT+<ä Ç yê∫s¡d´ü ˆˆ 27
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª uÛÑeq$#·jÓ÷μ HêeT
|ü+#·eT dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` d”‘êyéT ` n|üX´¯ Hé ` eTqTCÒX«¯ s¡d´ü ` sêeTdü´ ` |ürï+ `
e<ä‘ê+ ` es¡d´ü ` ãuÛ÷Ñ e ` <äT'U≤_ÛV≤ü ‘·' ` ∫s¡d´ü ` |üe¢ +>∑eT' ` eT+<ä' `
Çe ` n∫s¡d´ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e<ä‘ê+ es¡d´ü , eTqTCÒX«¯ s¡d´ü , sêeTdü´ |ürï+ d”‘ê+, ∫s¡d´ü
n|üX´¯ Hé |üe¢ +>∑eT', <äT'U≤_ÛV≤ü ‘·' (düH)é , n∫s¡d´ü eT+<ä' Çe ãuÛ÷Ñ e.
222 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` e<ä‘ê+ es¡d´ü R #·øÿ£ >± uÛ≤wæ+#·Tyê]˝À ÁX‚wßü &˜ q’Ó , eTqTCÒX«¯ s¡d´ü
R eTVü‰sê»sTTq, sêeTdü´ R lsêeTTìjÓTTø£ÿ, |ürï+ d”‘ê+ R uÛ≤s¡´jÓTÆ q C≤qøÏì,
∫s¡d´ü R ∫s¡ø±\eTT, n|üX´¯ Hé R #·÷&Éìyê&Ó,’ |üe¢ +>∑eT' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
<äT'U≤_ÛV≤ü ‘·' (düH)é R <äT'KÁ>∑dTü &Ô ,’Ó n∫s¡d´ü R ø=~›ø±\eTT, eT+<ä' Çe ãuÛ÷Ñ e
R »&ÉT&ÉTe˝… HêjÓTqT.
$X‚cÕs¡úeTT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT+<ä' Çe R nq>± nH˚«wüD≈£î ndüeTs¡T&ú ìÉ <äT'œ‘·T&ÉjTÓ ´qT
nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰qTuÛ≤e⁄&Óq’ lsêeTTì nsêΔ+–ì ∫s¡ø±\eTT yÓ<øä j Ï T· T ø±q˝Òø£
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <äT'KÁ>∑dTü &Ô ’Ó ø=\~ùd|ü⁄ eT÷&ÛTÉ ìe˝… ∫+‹+#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq≈£î
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªuÛeÑ q$#·jT· eTTμμ nqT
◊<äedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
wüwü˜düs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü ìø±eT+ $e÷H˚wßü $wüD'í ø±eTs¡÷|ü<èäÛ ‘Y ˆ
$#·#ês¡ |ü⁄q s¡+¢ ø±+ ˝≤|òTü y˚q düeTì«‘·' ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ìø±eT+ ` $e÷H˚wßü ` $wüD'í ` ø±eTs¡÷|ü<èäÛ ‘Y `
$#·#ês¡ ` |ü⁄q' ` \+ø±+ ` ˝≤|òTü y˚q ` düeTì«‘·' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ø±eTs¡÷|ü<èäÛ ‘Y dü', $e÷H˚wßü , ìø±eT+ $wüD'í , |ü⁄q' ˝≤|òTü y˚q
düeTì«‘·' \+ø±+ $#·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±eTs¡÷|ü<Ûäè‘Y dü' R ø±eTs¡÷|üeTTqT <Ûä]+∫q{Ϻ Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, $e÷H˚wßü R ñqï‘·kÂ<Ûeä TT\+<äT, ìø±eT+ $wüD'í R $TøÏÿ*>±
$cÕ<äeTT H=+~qyê&Ó,’ ˝≤|òTü y˚q düeTì«‘·' R y˚>e∑ TT‘√ ≈£L&çqyê&Ó,’ |ü⁄q' R
‹]–, \+ø±+ $#·#ês¡ R \+ø£jT· +<äT ø£\j·T~]¬>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $e÷H˚wßü R @&ÉT n+‘·dTü \ú y˚T&É\j·T+<äT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ª$e÷H˚wßü $#·sH¡ μé R $e÷qeTT\+<äT ‹s¡T>∑T#·T ªìø±eT+
\+ø±+ $#·#ês¡μ R ùd«#·Ã>¤ ± \+ø£˝À dü+#·]+#ÓqT.
sêe÷qTJj·TeTT :` ø±eTs¡÷|ü<èäÛ ‘Y R ø±eTs¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫ Vü≤qTeT ‹]–
\+ø£˝À #·]+#Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` nwüdº <æ Tä \Δ T ø£*–q j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n+‘·'|ü⁄s¡kÂ<Ûeä TT\+<äT
d”‘q· T nH˚«wæ+∫ #·÷&É˝øÒ £ eTVü‰y˚>e∑ TT‘√ eTs¡\ ‹s¡T>∑ <=&É>¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ÄdükÕ<ë-<∏ä \ø°ÎyêHé sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆ
ÁbÕø±πs-D≤s¡ÿeπsqí uÛ≤dü«sπ D≤-_Ûd+ü eè‘·yTé ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÄdükÕ<ä ` n<∏ä ` \ø°ÎyêHé ` sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ` ÁbÕø±πsD
224 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` ns¡ÿeπsqí ` uÛ≤dü«sπ D ` n_Ûd+ü eè‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä \ø°ÎyêHé ns¡ÿeπsqí uÛ≤dü«sπ D ÁbÕø±πsD n_Ûd+ü eè‘·+
sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ÄdükÕ<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, \ø°ÎyêHé R X¯óuÛÑ\ø£åD düeTTù|‘·T&Ó’q
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ns¡ÿeπsíq R dü÷s¡T´ì ø±+‹>∑\, uÛ≤dü«πsD R $TøÏÿ*>±
Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ï,º ÁbÕø±πsD R ÁbÕø±s¡eTT#˚, n_Ûd+ü eè‘·+ R #·T≥Tºø=qã&ç
j·TTqï{Ï,º sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ + R sêeDTì uÛeÑ qeTTqT, ÄdükÕ<ä R #˚s¬ qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` \ø°ÎyêHé R n‹Ms¡´ dü+|ü‹Ô $•wüߺ &ÉT.
sêe÷qTJj·TeTT :` ÄdükÕ<ä n<∏ä \ø°ÎyêHé sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT R Ç~es¡øπ
sêeDuÛeÑ qeTTqT Á|üy•˚ +∫j·TTqï Vü≤qTeT, Ç|ü&ÉT ‹]– sêeDuÛeÑ qeTTqT
Á|üy˚•+#Óqì eTs¡\ #Ó|ü≥#˚ yÓTT<ä≥ ˇø£kÕ] Vü≤qTeT sêeDuÛÑeqeTTqT
Á|üy•˚ +|ü>± n#·{Ï sêø£då Tü ˝…\s¢ T¡ qT y˚T˝§ÿìj·TT+&ÉT≥#˚ Ç~ düeTj·TeTT ø±<äì
yÓ&*É b˛sTT \+ø£qT yÓ<øä Ï ‹]– sêø£då uü eÑÛ qeTTq øÏ|ü &ÉT e#ÓÃqì ‘Ó*j·TT#·Tqï~.
˝À>∑&É sêeDuÛeÑ q ÁbÕø±s¡eTT\˝À ~iT">∑T#·T ì|ü&ÉT Ä uÛeÑ qeTT˝Àì
X¯jT· Hê>±sê~ eTTK´uÛ≤>∑eTT\qT p&É Á|üy•˚ +#Óqì, düeTq«j·TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ ñ‘ê‡Vü≤XÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT ˝Ò‘· dü÷s¡T´ìe˝… yÓTs¡jT· T#·Tqï
ã+>±s¡T ÁbÕø±s¡eTT\T >∑*qZ {Ϻ sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTT #˚s¬ qT.
XÀ¢ˆˆ s¡ø‘åÏ +· sêø£ôå d’ sÈ√s¬ ’ dæ‡+ôV≤’ ]e eTVü≤<ä«qyéT ˆ
düMTø£eå ÷D√ uÛeÑ q+ #·ø±X‚ ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡ø‘åÏ +· ` sêø£ôå d'’ ` |òTü À¬s'’ ` dæ+ôV≤’ ' ` Çe ` eTVü≤‘Y ` eqyéT
düMTø£eå ÷D' ` uÛeÑ q+ ` #·ø±X‚ ` ø£|≈æ î£ +»s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü≤<ä«q+ dæ+ôV≤’ ' Çe, |òTü À¬s'’ sêø£ôå d'’ s¡ø‘åÏ +· uÛeÑ q+
düMTø£eå ÷D' ø£|≈æ î£ +»s¡' #·ø±X‚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |òTü À¬s'’ dæ+ôV≤’ ' R ;Ûøs£ y¡ TÓ qÆ dæ+Vü≤eTT\#˚, s¡ø‘åÏ +· eTVü≤<ä«q+
Çe R s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï{Ϻ eTVü‰s¡D´eTTqTe˝…, |òTü À¬s'’ sêø£ôå d'’ R uÛj Ñ T· +ø£sT¡ ˝…q’
sêø£ådüT\#˚, s¡øÏå‘·+ uÛÑeq+ R s¡øÏå+|üã&ÉT#·Tqï{Ϻ uÛÑeqeTTqT, düMTø£åe÷D'
(6) ` wüwü˜düs¡Z 225
ø£|≈æ î£ +»s¡' R #·÷#·T#·Tqï{Ϻ yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉT, #·ø±X‚ R Á|üø±•+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` #·ø±X‚ R #·+Á<äTì kÕìï<Ûä´eTTe\q d”‘·qT yÓ<ä≈£î≥≈£î #·ø£ÿì
Á|üø±X¯eTT>∑\yê &ÉjTÓ ´qì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ª#·ø±X‚μ R dü+‘√wæ+#Óqì uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` ª#·ø±X‚μ R dü÷s¡´es¡Áí bÕø±s¡eTT\ düMT|üeTTq qT+&ÉT≥#˚,
Ä uÛeÑ qeTTjÓTTø£ÿ ‘˚»düT‡ ‘·qô|’ Á|üd]ü +∫, ‘·<ë› «sê Vü≤qTeT >=|üŒ>± Á|üø±•+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dæ+Vü≤eTT\#˚ s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï ns¡D´eTTe˝…, ;Ûøs£ <¡ ëqe⁄\#˚
s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï Ä eT+~s¡eTTqT #·÷#·T#·T <ëì‘˚CÀ$X‚weü TTq≈£î Vü≤qTeT $TøÏÿ*
ÄX¯Ãs¡´eTTqT, Äq+<äeTTqT bı+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s¡÷|ü´ø√|üVæ≤‘Ó’ •ÃÅ‘Ó’ k˛Ôs¡D…Æ πsΩeTuÛÑ÷wæ‘Ó’' ˆ
$∫Á‘ê_ÛXï ø£ø±å ´_Û s›ê«¬s’ X¯Ã s¡T∫¬s’ s¡« è‘·yTé ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡÷|ü´ø√|üV≤æ ‘Ó'’ ` ∫Å‘'’Ó ` ‘√s¡D'Æ… ` ùV≤eTuÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ` $∫Á‘ê_Û'
` #· ` ø£ø±å ´_Û' ` <뫬s'’ ` #· ` s¡T∫¬s'’ ` eè‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡÷|ü´ø√|üVæ≤‘Ó’' ∫Å‘Ó’', ùV≤eTuÛÑ÷wæ‘Ó’' ‘√s¡D…Æ', $∫Á‘ê_Û'
ø£ø±å ´_Û', s¡T∫¬s'’ <뫬s'’ #·, eè‘·+ (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡÷|ü´ø√|üVæ≤‘Ó’' R yÓ+&ç‘√ ì]à+|üã&çq{Ϻ, ∫Å‘Ó’' R
∫‘·sÔ T¡ e⁄\‘√&ÉqT, ùV≤eTuÛ÷Ñ wæ‘'’Ó R ã+>±s¡eTT‘√ n˝+ø£]+|üã&çq{Ï,º ‘√s¡D'Æ…
R ãVæ≤s›ê«s¡eTT\‘√&ÉqT— $∫Á‘ê_Û' R $düàj·Tø£s¡yÓTÆq{Ϻ, ø£øå±´_Û' R
$uÛ≤>∑eTT\‘√&ÉqT, s¡T∫¬s'’ <뫬s'’ #· R düT+<äsy¡ TÓ qÆ <ë«s¡eTT\#˚‘q· T, eè‘·+ R
≈£L&çjT· Tqï{Ï,º (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R uÛeÑ qeTTqT #·÷#ÓqT.)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yÓ + &ç ‘ √ #˚ j · T ã&ç q ∫‘· Ô s ¡ T e⁄\‘√&É q T, ã+>±s¡ e TT‘√
n\+ø£]+|üã&çq dæ+Vü≤<ë«s¡eTT\‘√&ÉqT, ÄX¯Ãs¡´ø£s¡yÓTÆq ø£ø£å ´\‘√&ÉqT,
düT+<äse¡ TT>∑ yÓTs¡jT· T#·Tqï <ë«s¡eTT\‘√&ÉqT Äe]+|üã&çjT· Tqï uÛeÑ qeTTqT
Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ >∑C≤dæú‘Ó’ s¡àVü‰e÷Å‘Ó’ X¯SÙ¬s’ X¯Ã $>∑‘·ÁX¯yÓTÆ' ˆ
ñ|üd‘úæ · eTdü+Vü‰s¬ ´’ s¡ΩjTÆÓ dü‡´+<äqj·÷sTT_Û' ˆˆ 5
226 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` >∑C≤dæ‘ú '’Ó ` eTVü‰e÷Å‘'’Ó ` X¯Ss¬ '’ ` #· ` $>∑‘Á· X¯yTÓ 'Æ ` ñ|üd‘úæ y· Té
` ndü+Vü‰s¬ ´’ ' ` Vü≤jÓTÆ ' ` dü´+<äqj·÷sTT_Û'.
nq«j·TÁø£eTeTT :` >∑C≤dæ‘ú '’Ó eTVü‰e÷Å‘'’Ó $>∑‘Á· X¯yTÓ 'Æ X¯Ss¬ '’ #·, ndü+Vü‰s¬ ´’ '
dü´+<äqj·÷sTT_Û' Vü≤jÓTÆ ' #·, ñ|üd‘úæ +· (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` >∑C≤dæ‘ú '’Ó R >∑C≤s¡÷&ÛTÉ \sTTq, eTVü‰e÷Å‘'’Ó R e÷e{°+Á&É#‘˚ q· T,
$>∑‘·ÁX¯yÓTÆ' X¯S¬s’' #· R ÁX¯eT ms¡T>∑q{Ϻ Ms¡T\#˚‘·qT, ndü+Vü‰¬s’´' R
ne<Ûä´eTT˝…’q{Ϻ, dü´+<äqj·÷sTT_Û' R s¡<∏äeTT\qT q&ÉT|ü⁄q{Ϻ, Vü≤jÓÆT' #· R
nX¯«eTT\‘√&ÉqT, ñ|üd‘úæ +· R ≈£L&ç j·TTqï{Ï,º (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R uÛeÑ qeTTqT
#·÷#ÓqT)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡úT\T :` eTVü‰e÷Å‘'’Ó R Á|ü<ëÛ qT\#˚qì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >∑C≤s¡÷&ÛTÉ ˝…q’ e÷e{°+Á&É‘√&ÉqT, ÁX¯eT HÓsT¡ >∑ì Ms¡T\#˚‘q· T,
nCÒjT· eTT˝…’ s¡<eä∏ TT\qT q&ÉT|ü>*∑ –q{Ϻ nX¯«eTT\‘√&ÉqT ≈£L&çjT· Tqï sêeD
uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dæ+Vü≤yê´Á|òTü ‘·qTÁ‘êD…Æ sê›+‘·ø±+#·qs껑Ó'’ ˆ
|òTü Àwüe~“¤ ]«∫Å‘’Ó X¯Ã dü<ë $#·]‘·+ s¡<'’Ó∏ ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dæ+Vü≤yê´Á|òTü ‘·qTÁ‘êD…'Æ ` <ë+‘·ø±+#·qs껑Ó'’ ` |òTü Àwüe~“¤' `
$∫Å‘'’Ó ` #· ` dü<ë ` $#·]‘·+ ` s¡<'’Ó∏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dæ+Vü≤yê´Á|òTü ‘·qTÁ‘êD…'Æ R dæ+Vü≤eTT\jÓTTø£ÿj·TT yê´Á|òTü eTT\
jÓTTø£ÿj·TT #·sà¡ eTT\#˚ ì]à+|üã&çq ø£e#·eTT\T >∑*qZ {Ïj º T· T, <ë+‘·ø±+#·qs껑Ó'’
R >∑»<ä+‘·eTT\‘√&ÉqT, ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT, yÓ+&ç‘√&ÉqT ì]à+|üã&çq$j·TTqT,
|òTü Àwüe~“¤' R #·øÿ£ ì <Û«ä ì >∑\$j·TTqT, $∫Å‘'’Ó R $düàj·Tø£sy¡ TÓ qÆ s¡÷|üeTT\T
>∑*–q{Ϻ$j·TTq>∑T, s¡<∏Ó’' R s¡<∏äeTT\#˚, dü<ë R ì‘·´eTT, $#·]‘·+ R
dü+#·]+|üã&ÉT#·Tqï{Ϻ (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R uÛeÑ qeTTqT #·÷#ÓqT)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` <ë+‘·ø±+#·qs껑Ӓ' R <ä+‘·eTT‘√&ÉqT, ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT,
(6) ` wüwü˜düs¡Z 227
yÓ+&ç‘√&ÉqT ì]à+|üã&çq u§eTà\‘√, n\+ø£]+|üã&çq s¡<eä∏ TT\ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dæ+Vü≤yê´Á|òTü #·sà¡ ì]à‘· ø£e#·eTT\‘√ ≈£L&çq$j·TTqT, <ä+‘·eTT,
ø±+#·qeTT, yÓ+&ç j·TqT yêì‘√, ì]à+|üã&çq$j·TTqT, ÁXÊe´yÓTqÆ <Û«ä ì>∑*–,
$∫Á‘·eTT>∑ ø±ìŒ+#·Tq$j·TTqT n>∑T s¡<eä∏ TT\T dü+#·]+#·T#·Tqï{Ï,º Ä sêeD
uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ãVüQs¡‘ï· düe÷ø°s+í¡ |üsêsΔê´düquÛ≤»qyéT ˆ
eTVü‰s¡<dä∏ eü ÷yêdü+ eTVü‰s¡DeTVü‰dü«qyéT ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãVüQs¡‘ï· düe÷ø°s+í¡ ` |üsêsΔê´düquÛ≤»qyéT ` eTVü‰s¡<dä∏ eü ÷yêdü+
` eTVü‰s¡DeTVü‰dü«qyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ãVüQs¡‘·ïdüe÷ø°s¡í+ R ãVüQ$<ÛäeTT˝…’q s¡‘·ïeTT\‘√
ì+&çjT· Tqï{Ϻ ~j·TTqT, |üsêsΔê´düquÛ≤»q+ R neT÷\´eTT˝…q’ Ädüq$X‚weü TT\qT
ø£*–j·TTqï ~j·TTqT, eTVü‰s¡<∏ädüe÷yêdü+ R eTVü‰s¡<∏äeTT\≈£î
HÓ\yÓ’j·TTqï~j·TTqT, eTVü‰s¡DeTVü‰dü«q+ R ô|<ä›s¡Ds¡+>∑eTTq+<ä* >=|üŒ
ø√˝≤Vü≤\eTTe+{Ï <Û«ä ì ø£*–q~j·TTqT n>∑T (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R sêeDuÛeÑ qeTTqT
p#ÓqT).
u§+u≤sTT Á|ü‹ :` eTVü‰s¡DeTVü‰dü«qyéT nqT<ëìøÏ ã<äT\T>±, ªeTVü‰s¡<∏ä
eTVü‰dü«qyéTμ nì u§+u≤sTT eTTÁ<äD. nq>± ˇø£ eTVü‰s¡<Xä∏ 㯠e› TTq≈£î >=|üŒs¡<ä∏
eTì ns¡eú TTø±>±, s¬ +&Ée eTVü‰s¡<Xä∏ 㯠e› TTq≈£î eTVü‰Ms¡T&Éì ns¡eú TT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªª @ø√ <äXd¯ Vü ≤ü ÁkÕDÏ jÓ÷<Ûj
ä T˚ ‘Y j·T düTÔ <Ûìä «HêyéT,
X¯ÅdXÔü ÊÅdÁÔü |üMD X¯Ã dü eTVü‰s¡<ä∏ ñ#·´‘˚.μμ
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ãVü Q $<Û ä e TT\>∑ T s¡ ‘ · ï eTT\‘√ ì+&ç j· T Tqï~j· T TqT,
neT÷\´eTT˝…q’ ÄdüqeTT\‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, >=|üŒ s¡<eä∏ TT\≈£î ì\j·TyÓTÆ
j·TTqï~j·TTqT, eTVü‰s¡DeTTq+<ä* <Û«ä ìe+{Ï eTVü‰<Û«ä ì ø£*–j·TTqï~j·TTqT
n>∑T sêeDuÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <äèXË’ ´X¯Ã |üs¡yÓ÷<ë¬s’ ôdÔÌ ôdÔÌ X¯Ã eTè>∑|üøÏå_Û' ˆ
$$<Û’Ó s¡“VüQkÕVü≤Åôd'’ |ü]|üPs¡+í düeT+‘·‘'· ˆˆ 8
228 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äèXË’ ´' ` #· ` |üsy¡ ÷Ó <ë¬s'’ ` ‘Ó'’ ` ‘Ó'’ ` #· ` eTè>∑|øü _åÏ 'Û `
$$<Û'’Ó ` ãVüQkÕVü≤Åôd'’ ` |ü]|üPs¡+í ` düeT+‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üsy¡ ÷Ó <ë¬s'’ <äèXË’ ´' #·, $$<Û'’Ó ãVüQkÕVü≤Åôd'’ ‘Ó'’ ‘Ó'’ eTè>∑
|üø_åÏ 'Û #· düeT+‘·‘'· |ü]|üPs¡+í (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üsy¡ ÷Ó <ë¬s'’ R $TøÏÿ* >=|üŒ$jÓTÆ q, <äèXË’ ´' #· R <äèX¯´eTT\
‘√&ÉqT, $$<ÛÓ’' R ãVüQ$<ÛäeTT˝…’q, ãVüQkÕVü≤Åôd’' R ô|≈£îÿy˚˝…’q{Ϻ, ‘Ó’' ‘Ó’'
eTè>∑|üøÏå_Û' #· R Ä j·÷ »+‘·Te⁄\‘√&ÉqT |ü≈£åî\‘√&ÉqT, düeT+‘·‘·' R
q\TeT÷\\+<äTqT, |ü]|üPs¡í+ R ì+&çj·TTqï{Ϻ (uÛÑeq+ <ä<äs¡Ù R sêeD
uÛeÑ qeTTqT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·÷&É<ä–j·TTqï$j·TTqT, $TøÏÿ* >=|üŒyÓ’q$j·TTqT, ô|≈£îÿy˚\
dü+K´˝À qTqï$j·TTqT, ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ {Ï$º j·TTqT, n>∑T $+‘· $+‘· »+‘·Te⁄\
‘√&ÉqT, |ü≈îå£ \‘√&ÉqT, m\¢ jÓT&É\ ì+&çjT· Tqï{Ϻ sêeD uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $˙‘Ó’ s¡+‘·bÕ˝…’ X¯Ã s¡ø√å _Û X¯Ã düTs¡ø‘åÏ +· ˆ
eTTU≤´_Û X¯Ã es¡Åd_Ô” 'Û |ü]|üPs¡+í düeT+‘·‘'· ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $˙‘Ó'’ ` n+‘·bÕ˝…'’ ` #· ` s¡ø√å _Û' ` #· ` düTs¡ø‘åÏ y· Té `
eTTU≤´_Û' ` #· ` es¡Åd_Ô” 'Û ` |ü]|üPs¡+í ` düeT+‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` $˙‘Ó'’ n+‘·bÕ˝…'’ #· s¡ø√å _Û' #· düTs¡ø‘åÏ +· , düeT+‘·‘'· eTTU≤´_Û'
es¡Åd_Ô” 'Û |ü]|üPs¡+í (sêeDuÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $˙‘Ó'’ R düT•øÏ‘å T· \>∑T, n+‘·bÕ˝…'’ #· R <ë«s¡bÕ\≈£î\#˚‘q· T,
s¡ø√å _Û' #· R sêø£då Tü \#˚‘q· T, düTs¡ø‘åÏ +· R uÛÁÑ <äeTT>∑ ø±bÕ&Éã&ÉT#·Tqï~j·TTqT,
düeT+‘·‘'· R n+‘·≥qT, eTTU≤´_Û' es¡Åd_Ô” 'Û R $X‚wyü TÓ qÆ düT+<äsê+>∑q\‘√,
|ü]|üPs¡+í R ì+&çjT· Tqï~j·TTq>∑T, (sêeDuÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R sêeDuÛeÑ qeTTqT
>±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düT•øÏ‘å T· ˝…q’ <ë«s¡bÕ\≈£î\#˚‘q· T, sêø£då Mü s¡T\#˚‘q· T, uÛÁÑ <äeTT>∑
s¡øÏå+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, ÁX‚wü˜yÓTÆq düT+<äsê+>∑q\‘√ n+‘·≥qT ì+&çj·TTqï
~j·TTqT, n>∑T sêeDuÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 229
XÀ¢ˆˆ eTT~‘·Á|üeT<ës¡‘ï· + sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆ
esêuÛsÑ D¡ dü+ÁVü‰<Ó’ dü‡eTTÁ<äd«ü qìdü«qyéT ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :`eTT~‘·Á|üeT<ës¡‘ï· + ` sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ` esêuÛsÑ D¡ dü+ÁVü‰<Ó'’
` düeTTÁ<äd«ü qìdü«qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTT~‘·Á|üeT<ës¡‘ï· + R dü+‘√wüeTT‘√ ì+&çjT· Tqï ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ
Åd\Ô” ‘√ ≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT, sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ + R sêø£då Áü X‚wßü \˜ ìyêdüueÑÛ qeTT\T
>∑\~j·TTqT, esêuÛÑs¡Ddü+ÁVü‰<Ó’' R >=|üŒyÓ’q ÄuÛÑs¡DeTT\jÓTTø£ÿ <Ûä«qT\#˚,
düeTTÁ<ädü«qìdü«q+R düeTTÁ<ä|òüTÀwüeTTe+{Ï <Ûä«ìø£*– j·TTqï~j·TTqT n>∑T
(uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R sêeDTì uÛeÑ qeTT #·÷#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêø£åùd+Á<äìy˚X¯q+ R eTVü‰bÕs¡TÙ «&ÉT eTTqï>∑T sêø£ådüÁX‚wüߘ\
>∑èVü≤eTT\‘√ ì+&çjT· Tqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü+‘√wüeTT‘√ ìedæ+#·T#·Tqï >=|üŒ>=|üŒ Åd\Ô” ‘√ >∑÷&çq~j·TTqT,
sêø£då ü Ms¡T\ ìyêdüeTT\‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, >=|üŒyÓq’ ÄuÛsÑ D ¡ eTT\ X¯ãe› TT\#˚
düeTTÁ<ä|Tüò Àwüe+{Ï >=|üŒ <Û«ä ì ø£*– j·TTqï~j·TTqT n>∑T sêeDTì uÛeÑ qeTTqT
Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·Á<ë»>∑TDdü+|üqï+ eTTU…’ ´ XÊÃ->∑sT¡ #·+<äH'’Ó ˆ
eTVü‰»HÓ’ dü‡e÷ø°s+í¡ dæ+ôV≤’ ]e eTVü≤ <ä«qyéT ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·Á<ë»>∑TDdü+|üqï+ ` eTTU…’ ´' #· ` n>∑sT¡ #·+<äH'’Ó ` eTVü‰»HÓ'’
` düe÷ø°s+í¡ ` dæ+ôV≤’ ' Çe ` eTVü≤‘Y ` eqyéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTTU…’ ´' n>∑sT¡ #·+<äH'’Ó #· ‘·Á<ë»>∑TDdü+|üqï+, dæ+ôV≤’ ' eTVü≤‘Y
eqyéT Çe, eTVü‰»HÓ'’ düe÷ø°s+í¡ , (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTTU…´’ ' n>∑sT¡ #·+<äH'’Ó #· R $X‚weü TT˝…q’ n>∑sT¡ #·+<äHê~
|ü]eTfi¯ Á<äe´eTT\#˚‘·qT, ‘·Á<ë»>∑TDdü+|üqï+ R Á|üdæ<äΔeTT˝…’q eTVü‰sê»
\ø£Då eTT\‘√ì+&ç j·TTqï~j·TTqT, dæ+ôV≤’ ' R dæ+Vü≤eTT\#˚, eTVü≤‘Y eq+ Çe
R >=|üŒ<Óq’ ns¡D´eTT e˝…, eTVü‰»HÓ'’ düe÷ø°s+í¡ R eTVü‰»qT\‘√ ì+&çq~j·TTqT
n>∑T, (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R uÛeÑ qeTTqT #·÷#ÓqT).
230 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·Á<ë»>∑TDdü+|üqï+ R nq>± Á|üd<æ yΔä TÓ qÆ sê»uÛeÑ qeTT\ ≈£î+&Ée\dæq
\ø£åDeTT\‘√, nq>± #Û·Á‘·#êeTsê~ sê»˝≤+#Û·qeTT\‘√ ì+&çj·TTqï~ nì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sê»∫Vü≤ïeTT˝…’q #Û·Á‘·#êeTsê<äT\‘√&ÉqT, #·+<äHê>∑s¡TÁ|üuÛÑè‹
düT>∑+<ÛÁä <äe´eTT\‘√&ÉqT, dæ+Vü≤eTT\‘√ ns¡D´eTT ì+&çjT· Tqï≥T¢ eTVü‰»qT\
‘√&ÉqT m\¢jTÓ &É\ ì+&çjT· Tqï sêeDuÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ uÛØÒ eTè<ä+>±_ÛsT¡ ‘·+ X¯+K|òTü ÀwüìHê~‘·yTé ˆ
ì‘ê´]Ñ·+ |üs«¡ VüQ‘·+ |üPõ‘·+ sêø£ôå d'’ dü<ë ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛÒØeTè<ä+>±_Ûs¡T‘·+ ` X¯+K|òüTÀwüìHê~‘·yéT ` ì‘ê´]Ñ·+
|üs«¡ VüQ‘·+ ` |üPõ‘·+ ` sêø£ôå d'’ ` dü<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` uÛØÒ eTè<ä+>±_ÛsT¡ ‘·+ R uÛØÒ eTè<ä+>±<äT\ <Û«ä ì‘√ ≈£L&çq~j·TTqT,
X¯+K|òTü ÀwüìHê~‘·yTé R X¯+K<Û«ä qT\‘√ e÷s¡TÁyÓ÷>∑T#·Tqï~j·TTqT, ì‘ê´]Ñ·+
R ì‘·´eTT |üPõ+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, |üs«¡ VüQ‘·+ R |üs«¡ ø±\eTT\+<äT ¨eTeTT
#˚jT· ã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, sêø£ôå d'’ R sêø£då Tü \#˚, dü<ë R m\¢|ü &ÉT, |üPõ‘·+ R
|üPõ+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT n>∑T (uÛeÑ q+ <ä<sä Ù¡ R sêeDuÛeÑ qeTTqT p#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª|üs¡«VüQ‘·+μ nqT≥≈£î ã<äT\T>± ª|üs¡«düT‘·+μ nì u§+u≤sTT
eTTÁ<äDeTT. á bÕsƒ¡eTTq≈£î |üs¡«ø±\eTT\˝À, k˛eTs¡düeTT‘√ j·÷>∑eTT\T
#˚jT· ã&ÉTq{Ï<º ìä ns¡eú TT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ì‘ê´]Ñ·+ ` >∑+<Ûä |ü⁄cÕŒ<äT\#˚ ì‘·´eTT n]Ã+|üã&ÉTq{Ï~º .
|üs¡«VüQ‘·+ R sêeD &ÜVæ≤‘ê–ï nsTT j·TT+&ÉT≥#˚ n‘·ì >∑èVü≤eTTq
|üs«¡ ~qeTT\+<äT <äsÙ¡ |üPs¡eí ÷kÕ~ ¨eTeTT\T »s¡T>∑T#·T+&ÉTqT. á‘·&TÉ >=|üŒ
ÄVæ≤‘ê–ïj·Tì j·TT<äøΔ ±+&ÉeTTq ‘Ó\T|üã&çq~. |üPõ‘·+ sêø£ôå d'’ R ‘·eT Á|üuTÑÛ e⁄
uÛeÑ qeT>∑T≥#˚, n~ sêø£då Tü \#˚ ì‘·´eTT ÁyÓTTø£ÿã&ÉT#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛØÒ eTè<ä+>±~ <Û«ä qT\‘√ >∑÷&çq~j·TTqT X¯+K<Û«ä qT\‘√ Á|ü‹
(6) ` wüwü˜düs¡Z 231
<Û«ä ì+#·T#·Tqï~j·TTqT, ì‘·´eTT áX¯«sês¡Ãq\‘√ ì+&çjT· T+&çq~j·TTqT, Á|ü‹
|üs¡«eTTq+<äTqT ¨eTeTT\T #˚j·Tã&ÉTq~j·TTqT ì‘·´eTT sêø£ådüT˝…\¢]#˚
ÁyÓTTø£ÿã&ÉTq~j·TTqT n>∑T sêeDuÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düeTTÁ<ä $Te >∑+;Ûs+¡ düeTTÁ<ä $Te ìdü‡«qyéT ˆ
eTVü‰‘·àH√ eTVü≤ <˚«X¯à eTVü‰s¡‘ï· |ü]#·Ã<¤ yä Té ˆ
eTVü‰s¡‘ï· düe÷ø°s+í¡ <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düeTTÁ<äyTé ` Çe ` >∑+;Ûs+¡ ` düeTTÁ<äyTé ` Çe ` ìdü‡ «qyéT,
eTVü‰‘·àq' ` eTVü≤‘Y ` y˚X௠` eTVü‰s¡‘ï· |ü]#·Ã<¤ yä Té ` eTVü‰s¡‘ï· düe÷ø°s+í¡ `
<ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ düeTTÁ<äyTé Çe >∑+;Ûs+¡ düeTTÁ<äyTé Çe ìdü‡ «q+,
eTVü‰s¡‘ï· |ü]#·Ã<¤ +ä eTVü‰s¡‘ï· düe÷ø°s+í¡ , eTVü‰‘·àq' (‘·‘)Y eTVü≤‘Y y˚X௠<ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, düeTTÁ<ä$Te >∑+;Ûs+¡
R eTVü‰kÕ>∑s¡eTTe˝… >∑+;Ûs¡yÓTÆj·TTqï~j·TTqT, düeTTÁ<ä$Te ìdü‡ «q+ R
eTVü‰düeTTÁ<äeTTe˝… ìX¯Ùã›yÓTÆj·TTqï~j·TTqT, eTVü‰s¡‘·ï|ü]#·Ã¤<ä+ R
eTVü‰s¡‘êï\+ø±s¡eTT\‘√ ì+&çj·TTqï~j·TTqT, eTVü‰s¡‘·ïdüe÷ø°s¡í+ R
neT÷\´yÓTqÆ eTDT\‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT n>∑T, eTVü‰‘·àq' R eTVü≤˙j·TT&Óq’
sêeDTìjÓTTø£ÿ, (‘·‘)Y eTVü≤‘Y y˚X௠R Ä eTVü‰uÛeÑ qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` düeTTÁ<ä$Te ìdü‡«qyéT R sêeDTì uÛeÑ qeTT˝À yÓ\T|ü*
uÛ≤>∑eTT\T ø√˝≤Vü≤\eTT>∑\yÓ’j·TTqïqT ˝À|ü* ø£ø£å ´\T ìX¯Ùã›eTT>± qTqïeì
uÛ≤eeTT. düeTTÁ<ädeü Tìdü‡«qyéT R düeTTÁ<äeTT‘√ düe÷qyÓTqÆ <Û«ä ì >∑*j
Z T· Tqï{Ï~º
nì u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰kÕ>∑se¡ TTe˝… >∑+;Ûse¡ TT>∑qT, ìX¯Ùã›eTT>∑qT qTqï{Ϻ ˝À|ü*
eT+~s¡eTT >∑\~j·TTqT, neT÷\´s¡‘êïuÛÑs¡DeTT\‘√ ì+&çj·TTqï~j·TTqT,
ÁX‚wü˜yÓTÆq eTDÏ>∑DeTT\‘√ yÓ\j·TT#·Tqï~j·TTq>∑T eTVü‰‘·Tà&Ó’q sêeDTì Ä
eTVü‰uÛeÑ qeTTqT eTVü‰ø£|jæ TÆÓ q Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $sê»e÷q+ e|ü⁄cÕ >∑C≤X¯«s¡<dä∏ +ü ≈£î\yéT ˆ
\+ø±uÛsÑ D¡ $T ‘˚´e k˛-eTq´‘· eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 14
232 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $sê»e÷q+ ` e|ü⁄cÕ ` >∑C≤X¯«s¡<dä∏ +ü ≈£î\yéT ` \+ø±uÛsÑ D¡ yéT
` Ç‹ ` @e ` dü' ` neTq´‘· ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ >∑C≤X¯«s¡<dä∏ +ü ≈£î\+, e|ü⁄cÕ $sê»e÷q+ (‘·‘Y
uÛeÑ q+) \+ø±uÛsÑ D¡ yéT @e Ç‹ neTq´‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, >∑C≤X¯«s¡<dä∏ +ü ≈£î\+
R @qT>∑T\‘√&ÉqT, s¡<eä∏ TT\‘√&ÉqT, >∑Ti¿eTT\‘√&ÉqT, ÁøÏøÿÏ ]dæ j·TTqï<Ó,’ e|ü⁄cÕ
$sê»e÷q+ R ‘·q s¡÷|üeTT#˚ $TøÏÿ*>± Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ï,º ‘·‘Y uÛeÑ q+ R Ä
uÛÑeqeTTqT, \+ø±uÛÑs¡DyéT @e Ç‹ R \+ø±q>∑s¡eTTqπø ÄuÛÑs¡DeTT nì,
neTq´‘· R uÛ≤$+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @qT>∑T\T, >∑Ti¿eTT\T, s¡<eä∏ TT\T eTTqï>∑T yêì‘√ ÁøÏøÿÏ ]dæjT· T+&ç,
‘·q dü«s¡÷|üeTT#˚ <˚B|ü´e÷qeTT>± qTqï j·÷ uÛeÑ qeTTqT >±+∫, Vü≤qTeT á
uÛeÑ qeTT \+ø£øπ XÀuÛqÑ T ‘Ó#T· Ã ÄuÛsÑ D
¡ eTT>± qTqï~ nì uÛ≤$+#ÓqT
XÀ¢ˆˆ #·#ês¡ Vü≤qTe÷+ düÁÔ ‘· sêeDdü´ düMT|ü‘'· ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·#ês¡ ` Vü≤qTe÷Hé ` ‘·Á‘· ` sêeDdü´ ` düMT|ü‘'· ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·Á‘· R nø£ÿ&É, sêeDdü´ düMT|ü‘'·
R sêeDTì uÛeÑ q düMT|üeTTq, #·#ês¡ R ‹s¡T>±&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDdü´ düMT|ü‘'· R sêeDTì uÛeÑ q ÁbÕø±s¡ Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥, Vü≤qTeT+‘·T&ÉT sêeDTì uÛeÑ q düMT|üeTTq ø=~›ùd|ü⁄
‹s¡T>±&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ >∑èVü‰ <äZ èVü≤+ sêø£kå ÕHê eTT<ë´Hêì #· yêqs¡' ˆ
Mø£eå ÷D√ Vü≤´dü+Á‘·d'Ôü ÁbÕkÕ<ë+X¯Ã #·#ês¡ dü' ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` >∑èVü‰‘Y ` >∑èVü≤+ ` sêø£kå ÕHêyéT ` ñ<ë´Hêì ` #· ` yêqs¡' `
Mø£eå ÷D' ` Væ≤ ` ndü+Á‘·d'Ôü ` ÁbÕkÕ<ëHé ` #· ` #·#ês¡ ` dü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' yêqs¡', >∑èVü‰‘Y >∑èVü≤+ (>∑#÷ H¤ )é sêø£kå ÕHêyéT ñ<ë´Hêì,
ÁbÕkÕ<ëHé #·, Mø£eå ÷D', ndü+Á‘·d'Ôü , #·#ês¡.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 233
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' yêqs¡' R Ä Vü≤qTeT, >∑èVü‰‘Y >∑èVü≤+ (>∑#÷ H¤ )é R ˇø£
Ç+{ÏqT+&ç y˚s=ø£ Ç+{Ïì>∑÷]à (b˛e⁄#·T), sêø£åkÕHêyéT R sêø£ådüT\jÓTTø£ÿ,
ñ<ë´Hêì R ñ<ë´qeqeTT\qT, ÁbÕkÕ<ëHé #· R kÂ<Ûeä TT\qT, Mø£eå ÷D' R
|ü]øÏ+#·T#·Tqï yê&Ó,’ ndü+Á‘·d'Ôü R uÛj
Ñ T· eTT ˝Òìyê&Ó,’ #·#ês¡ R |ü]ÁuÛ$Ñ T+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, n#·{Ï sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ ˇø£ Ç+{ÏqT+&ç y˚s=ø£
Ç+{ÏøÏ b˛e⁄#·T, yê] j·TT<ë´qeqeTT\qT, yê] y˚T&É\qT, $düT>∑T #Ó+<ä≈î£ +&É>±,
|ü]øÏ+#·T#·Tqïyê&Ó,’ ìs¡“j
¤ T· eTT>± dü+#·]+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ne|ü⁄¢‘´· eTVü‰y˚>'∑ Á|üV≤ü düdÔ ´ü ìy˚Xq¯ yéT ˆ
‘·‘√-q´ ‘·TŒ|ü⁄¢y˚ y˚X௠eTVü‰bÕs¡Ù «dü´ Ms¡´yêHé ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ne|ü⁄¢‘´· ` eTVü‰y˚>'∑ ` Á|üV≤ü düdÔ ´ü ` ìy˚Xq¯ yéT ` ‘·‘'· ` nq´‘Y
` |ü⁄|ü⁄¢y˚ ` y˚X௠` eTVü‰bÕs¡Ù «dü´ ` Ms¡´yêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰y˚>'∑ , Ms¡´yêHé, (dü') Á|üV≤ü düdÔ ´ü , ìy˚Xq¯ yéT ne|ü⁄¢‘´· ,
‘·‘'· , nq´‘Y ` eTVü‰bÕs¡Ù«dü´ ` y˚X௠` |ü⁄|ü⁄¢y.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰y˚>∑' R eTVü‰y˚>∑eTT >∑\yê&ÉTqT, Ms¡´yêHé R
eTVü‰|üsêÁø£eTeTT>∑\yê&ÉTq>∑T, dü' R Ä Vü≤qTeT, Á|üV≤ü düdÔ ´ü ìy˚Xq¯ yéT ne|ü⁄¢‘´·
R Á|üV≤ü düTìÔ jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT+&ç ~–, ‘·‘'· R n≥qT+&ç, nq´‘Y R y˚s¬ q’ {Ï,º
eTVü‰bÕs¡Ù «dü´ y˚X௠R eTVü‰bÕs¡TÙ«ìjÓTTø£ÿ Ç+{Ïì>∑÷]Ã, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R >¬ +‘ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰|üsêÁø£eTeTT >∑\yê&ÉTqT, n$T‘·y>˚ e∑ TT >∑\yê&ÉTqT, n>∑T
Ä Vü≤qTeT, sêeDTì eT+Á‹jÓTÆ q Á|üV≤ü düTìÔ Ç+{Ï˝ÀìøÏ ñ]øÏ n#·Ã{ÏqT+&ç
sêø£då Mü s¡T&Óq’ eTVü‰bÕs¡TÙ«ì Ç+{Ï˝ÀìøÏ <ä÷ø¬ qT.
XÀ¢ˆˆ n<∏ä y˚T|òTü Á|ürø±X¯+ ≈£î+uÛøÑ s£ ìí¡ y˚Xq¯ yéT ˆ
$;ÛwDü dü´ #· ‘·<ë |ü⁄|ü⁄¢y˚ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` y˚T|òTü Á|ürø±X¯+ ` ≈£î+uÛøÑ s£ ìí¡ y˚Xq¯ yéT ` $;ÛwDü dü´ ` #·
` ‘·<ë ` |ü⁄|ü⁄¢y˚ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä dü' eTVü‰ø£|'æ y˚T|òTü Á|ürø±X¯+, ≈£î+uÛøÑ s£ ìí¡ y˚Xq¯ +, ‘·<ë
$;ÛwDü dü´ (ìy˚Xq¯ + #·) |ü⁄|ü⁄¢y.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ , y˚T|òTü
Á|ürø±X¯+ R >=|üŒy˚T|òüTeTTqT uÀ*j·TTqï, ≈£î+uÛÑø£s¡íìy˚X¯q+ R ≈£î+uÛÑø£s¡Tíì
234 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, $;ÛwD
ü dü´ (ìy˚Xq¯ + #·) R $;ÛwD
ü TìjÓTTø£ÿ
eT+~s¡eTTqT >∑÷]Ã, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R m–¬sqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT eTVü‰y˚T|òTü eTTqT uÀ*j·TTqï ≈£î+uÛøÑ s£ T¡ ìí
uÛeÑ qeTTq≈£î uÀjÓTqT. n#·Ã{ÏqT+&ç $;ÛwD ü Tì eT+~s¡eTTq≈£î m–¬sqT.
XÀ¢ˆˆ eT¨<äsd¡ ´ü #· >∑èVü≤+ $s¡÷bÕø£då ´ü #Óe’ Væ≤ ˆ
$<äT´õ®V≤ü «dü´ uÛeÑ q+ $<äT´Hêà˝Ò dü<Ô e’Ó∏ #· ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT¨<äsd¡ ´ü ` #· ` >∑èVü≤+ ` $s¡÷bÕø£då ´ü ` #· ` @e ` Væ≤ `
$<äT´õ®V≤ü «dü´ ` uÛeÑ q+ ` $<äT´Hêà˝Ò' ` ‘·<ë∏ ` @e ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT¨<äsd¡ ´ü >∑èVü≤+ R eT¨<äsT¡ ìjÓTTø£ÿ Ç+{Ïì, $s¡÷bÕø£då ´ü
>∑èVü≤+ #Óe’ R $s¡÷bÕ≈£îå ìjÓTTø£ÿ >∑èVü≤eTTqT, $<äT´õ®V≤ü «dü´ uÛeÑ q+ R $<äT´õ®VQü «ì
uÛeÑ qeTTqT, ‘·<e’Ó∏ #· R nfÒ,¢ $<äT´Hêà˝Ò' uÛeÑ q+ #· R $<äT´Hêà*jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT,
(|ü⁄|ü⁄¢y˚ Væ≤ R m–¬sqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ eT¨<äsT¡ ì Ç+{ÏøìÏ , n≥qT+&ç $s¡÷bÕ≈£îå ì Ç+{ÏøìÏ ,
|æeTà≥ $<äT´õ®VQü «ì uÛeÑ qeTTq≈£îqT, n≥T |æeTà≥ $<äT´Hêà* uÛeÑ qeTTq≈£îqT
Vü≤qTeT ms¡T>∑T#·T yÓ&˝É q… T.
XÀ¢ˆˆ eÁ»<ä+Åwüºdü´ #· ‘·<∏ë |ü⁄|ü⁄¢y˚ dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
X¯óø£d´ü #· eTVü‰‘˚C≤ kÕ‡s¡Ddü´ #· BÛeT‘·' ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eÁ»<ä+Åwdºü ´ü ` #· ` ‘·<ë∏ ` |ü⁄|ü⁄¢y˚ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ` X¯óø£d´ü
` #· ` eTVü‰‘˚C≤' ` kÕs¡Ddü´ ` #· ` BÛeT‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰‘˚C≤' eTVü‰ø£|'æ R Ä eTVü‰‘˚»düT‡>∑\ yêqs¡ÁX‚wßü &˜ TÉ ,
‘·<ë∏ R ÄØ‹>±, eÁ»<ä+Åwdºü ´ü uÛeÑ q+ |ü⁄|ü⁄¢y˚ R eÁ»<ä+Åwßü ìº jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT
>∑÷]à \+|òTæ +#ÓqT, X¯óø£d´ü R X¯ó≈£îìjÓTTø£ÿj·TT, BÛeT‘·' kÕs¡Ddü´ R BÛeT+‘·T&Óq’
kÕs¡DTìjÓTTø£ÿj·TT, uÛeÑ q+ |ü⁄|ü⁄¢y˚ R >∑èVü≤eTTqT>∑÷]à \+|òTæ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT, eÁ»<ä+Áwüßìº Ç+{Ïø¬ –] n≥qT+&ç X¯ó≈£îì
uÛeÑ qeTTq≈£îqT |æeTà≥ kÕs¡DTì uÛeÑ qeTTq≈£îqT yÓ&˝É q… T.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 235
XÀ¢ˆˆ ‘·<ë∏ #˚+Á<äõ‘√ y˚X௠»>±eT Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆ
»+ãTe÷˝Ò düT‡e÷˝Ò X¯Ã »>±eT Vü≤]dü‘eÔ· T' ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·<ë∏ ` #· ` Ç+Á<äõ‘·' ` y˚X௠` »>±eT ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü `
»+ãTe÷˝Ò' ` düTe÷˝Ò' ` #· ` »>±eT ` Vü≤]dü‘eÔ· T' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü R Ä yêqs¡Ms¡T&ÉT, ‘·<ë∏ R n≥T¢, Ç+Á<äõ‘·'
y˚X௠#· R Ç+Á<äõ‘·TìÔ jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT>∑÷]Ã, »>±eT R yÓ&˝É q… T, Vü≤]dü‘eÔ· T'
R Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT, »+ãTe÷˝Ò' R »+ãTe÷*jÓTTø£ÿj·TT, düTe÷˝Ò' R düTe÷*
jÓTTø£ÿj·TT, y˚X௠#· R uÛeÑ qeTTqT >∑÷&É, »>±eT R yÓ&˝É q… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä yêqs¡Ms¡T&ÉT n≥T¢ Ç+Á<äõ‘·TÔ uÛeÑ qeTTq≈£î yÓ&*É n≥qT+&ç
»+ãTe÷*jÓTTø£ÿj·TT düTe÷*jÓTTø£ÿj·TT uÛeÑ qeTT\≈£î >∑÷&É yÓ&˝É q… T.
XÀ¢ˆˆ s¡•àπø‘√ X¯Ã uÛeÑ q+ dü÷s¡´øπ ‘√ dü<Ô e’Ó∏ #· ˆ
eÁ»ø±j·Tdü´ #· ‘·<ë∏ |ü⁄|ü⁄¢y˚ dü eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡•àπø‘√' ` #· ` uÛeÑ q+ ` dü÷s¡´øπ ‘√' ` ‘·<ë∏ ` @e ` #· `
eÁ»ø±j·Tdü´ ` #· ` ‘·<ë∏ ` |ü⁄|ü⁄¢y˚ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs√‘·eÔ TT&ÉT, s¡•àπø‘√' uÛeÑ q+ R s¡•àπø‘·Te⁄
jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT, ‘·<e’Ó∏ R n≥T\H˚, dü÷s¡´øπ ‘√' uÛeÑ q+ #· R dü÷s¡´øπ ‘·Te⁄
jÓTTø£ÿ uÛeÑ qeTTqT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ eÁ»ø±j·Tdü´ uÛeÑ q+ #· R eÁ»ø±j·TTì jÓTTø£ÿ
uÛeÑ qeTTqT, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R \+|òTæ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs√‘·ÔeTT&Ó’q Vü≤qTeT, C≤qøÏ qH˚«wæ+#·T#·T, s¡•àπø‘·Te⁄
uÛÑeqeTTqπø–, n≥qT+&ç dü÷s¡´X¯Á‘·Te⁄ ì\j·TeTTqT #˚], n#·Ã{Ï qT+&ç
eÁ»ø±j·TTì eT+~s¡eTTqT>∑÷]à \+|òTæ +#ÓqT.
dü÷s¡´X¯Á‘·Teì bÕsƒê+‘·se¡ TT Hê´j·TeTT>± <√#·T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ <Û÷ä Áe÷ø£då ´ü #· dü+bÕ‘˚' uÛeÑ q+ e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆ
$<äT´Á<ä÷|üd´ü ;ÛeTdü´ |òTü qdü´ $|òTü qdü´ #· ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <Û÷ä Áe÷ø£då ´ü ` #· ` dü+bÕ‘˚' ` uÛeÑ q+ ` e÷s¡T‘ê‘·à»' `
236 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$<äT´Á<ä÷|üd´ü ` ;ÛeTdü´ ` |òTü qdü´ ` $|òTü qdü´ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Û÷ä Áe÷ø£då ´ü R <Û÷ä Áe÷≈£îå ìjÓTTø£ÿj·TT, dü+bÕ‘˚' #· R dü+bÕ‹
jÓTTø£ÿj·TT, $<äT´Á<ä÷|üd´ü R $<äT´Á<ä÷|ü⁄ìjÓTTø£ÿj·TT, ;ÛeTdü´ R ;ÛeTTìjÓTTø£ÿj·TT,
|òTü qdü´ R |òTü qTìjÓTTø£ÿj·TT, $|òTü qdü´ #· R $|òTü qTìjÓTTø£ÿj·TT, uÛeÑ Hêì R
uÛeÑ qeTT\qT>∑÷]Ã, e÷s¡T‘ê‘·à»' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT (|ü⁄|ü⁄¢yR˚ m–¬sqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É|ü&ÉT d”‘·eTàqT nH˚«wæ+#·T#·T b˛sTT b˛sTT,
<Ûä÷Áe÷≈£åîìjÓTTø£ÿj·TT, dü+bÕ‹jÓTTø£ÿj·TT, $<äT´Á<ä÷|ü⁄ìjÓTTø£ÿj·TT, ;ÛeTTì
jÓTTø£ÿj·TT, |òTü qTìjÓTTø£ÿj·TT, $|òTü qTìjÓTTø£ÿj·TT, uÛeÑ qeTT\˝ÀìøÏ m–¬sqT.
XÀ¢ˆˆ X¯óø£Hêdüd´ü eÁø£d´ü X¯sd¡ƒ ´ü $ø£≥dü´ #· ˆ
ÁãVü≤àø£sdí¡ ´ü <ä+Åwdºü ´ü s√eTX¯d´ü #· s¡ødå£ 'ü ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óø£Hêdüd´ü ` eÁø£d´ü ` X¯sd¡ƒ ´ü ` $ø£≥dü´ ` #· ` ÁãVü≤àø£sdí¡ ´ü `
<ä+Åwdºü ´ü ` s√eTX¯d´ü ` #· ` s¡ødå£ 'ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯óø£Hêdüd´ü R X¯óø£HêdüTìjÓTTø£ÿj·TT, eÁø£d´ü R eÁ≈£îìjÓTTø£ÿj·TT,
X¯sƒ¡dü´ R X¯sƒ¡TìjÓTTø£ÿj·TT, $ø£≥dü´ R $ø£≥TìjÓTTø£ÿj·TT, ÁãVü≤àø£s¡ídü´ R
ÁãVü≤àø£sT¡ ìí jÓTTø£ÿj·TT, <ä+Åwdºü ´ü R <ä+Áwüßìº jÓTTø£ÿj·TT, s¡ødå£ 'ü s√eTX¯d´ü #· R
sêø£ådüT&Ó’q s√eTX¯óìjÓTTø£ÿj·TT, (uÛÑeHêì |ü⁄|ü⁄¢y˚ R uÛÑeqeTT\qT>∑÷]Ã
\+|òæT+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT X¯óø£HêdüT&ÉT, eÁ≈£î&ÉT, X¯sƒ¡T&ÉT, $ø£≥T&ÉT,
ÁãVü≤àø£sT¡ &í TÉ , <ä+Åwߺü &ÉT, s√eTX¯ó&ÉT nqT sêø£då Mü s¡T\ >∑èVü≤eTT\qT >∑÷&É d”‘·
qH˚«wæ+#·T#·T yÓ&˝É q… T.
XÀ¢ˆˆ j·TT<Δ√qà‘·dÔ ´ü eT‘·dÔ ´ü <Û«ä »Á^edü´ Hê~q' ˆ
$<äT´õ®ùV≤«+Á<äõVü‰«Hê+ ‘·<ë∏ Vü≤dæeÔ TTKdü´ #· ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·TT<Δ√qà‘·dÔ ´ü ` eT‘·dÔ ´ü ` <Û«ä »Á^edü´ ` Hê~q' ` $<äT´õ®ùV≤«+Á<ä
õVü‰«Hê+ ` ‘·<ë∏ ` Vü≤dæeÔ TTKdü´ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 237
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·TT<Δ√qà‘·dÔ ´ü R j·TT<Δ√qà‘·TìÔ jÓTTø£ÿj·TT, eT‘·dÔ ´ü R eT‘·TìÔ
jÓTTø£ÿj·TT, <Ûä«»Á^edü´ R <Ûä«»Á^e⁄ìjÓTTø£ÿj·TT, Hê~q' R Hê~ nqTyêì
jÓTTø£ÿj·TT, $<äT´õ®ùV≤«+Á<äõVü‰«Hê+ R $<äT´õ®VQü «&ÉT Ç+Á<äõVüQ«&ÉT nqTyês¡\
jÓTTø£ÿj·TT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ Vü≤dæeÔ TTKdü´ R Vü≤dæeÔ TTKTìjÓTTø£ÿj·TT, uÛeÑ Hêì #·
|ü⁄|ü⁄¢y˚ R uÛeÑ qeTT\qT>∑÷]Ã >∑÷&É \+|òTæ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` j·TT<Δ√qà‘·TÔ&ÉT, eT‘·TÔ&ÉT, <Ûä«»Á^e⁄&ÉT, Hê~, $<äT´õ®VüQ«&ÉT,
Ç+Á<äõVüQ«&ÉT eTiÏj·TT Vü≤dæÔeTTKT&ÉT nqTyês¡\ uÛÑeqeTT\qT>∑÷]Ã ≈£L&É
Vü≤qTeT d”‘êH˚«wüD≤s¡yú TÓ Æ j·T]¬>qT.
XÀ¢ˆˆ ø£sêfi¯d´ü |æXÊ#·d´ü XÀDÏ‘êø£då ´ü #Óe’ Væ≤ ˆ
Áø£eTe÷D' Áø£yT˚ D…eÆ Vü≤qTe÷Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£sêfi¯d´ü ` |æXÊ#·d´ü ` XÀDÏ‘êø£då ´ü ` #· ` @e ` Væ≤ `
Áø£eTe÷D' ` Áø£yT˚ D ` @e ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé R yêj·TT|ü⁄Á‘·T&Óq’ Vü≤qTeT, Áø£yT˚ D…eÆ
R Áø£eTeTT>∑H,˚ Áø£eTe÷D' R eTT+<äTq øπ >∑T#·T, ø£sêfi¯d´ü R ø£sêfi¯óìjÓTTø£ÿj·TT,
|æXÊ#·d´ü R |æXÊ#·TìjÓTTø£ÿj·TT, XÀDÏ‘êø£då ´ü #· R XÀDÏ‘ê≈£îå ìjÓTTø£ÿj·TT (uÛeÑ Hêì
R uÛeÑ qeTT\qT, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R m–¬sqT.)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêj·TTdüT‘·T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT d”‘êH˚«wüD‘·‘Œ· s¡T&Ó,’ Ç+{ÏqT+&ç
Ç+{Ïø¬ >∑Ts¡T#·T, ô|≈£îÿ Çfi¯ófl >∑&∫É , ø£sêfi¯ó&ÉT, |æXÊ#·T&ÉT, XÀDÏ‘ê≈£îå &ÉT nqTyês¡\
uÛeÑ qeTT\≈£î >∑÷&É yÓ&˝É q… T.
XÀ¢ˆˆ ‘˚wüß ‘˚wüß eTVü‰πsΩwüß uÛÑeH˚wüß eTVü‰j·TXÊ' ˆ
‘˚cÕ eTè~ΔeT‘ê eTè~Δ+ <ä<sä Ù¡ dü' eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘˚wßü ` ‘˚wßü ` eTVü‰sπ Ωwßü ` uÛeÑ H˚wßü ` eTVü‰j·TXÊ' ` ‘˚cÕyéT `
ãTT~ΔeT‘êyéT ` ãTT~Δ+ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰j·TXÊ' eTVü‰ø£|'æ ‘˚wßü ‘˚wßü eTVü‰sπ Ωwßü uÛeÑ H˚wßü ,
ãTT~ΔeT‘ê+ ‘˚cÕyéT, ãTT~Δ+ <ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü‰j·TXÊ' dü eTVü‰ø£|'æ R eTVü‰j·TX¯dTü ‡ >∑\ Ä yêqs¡ ÁX‚wߘü &ÉT,
238 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘˚wßü ‘˚wßü eTVü‰sπ Ωwßü uÛeÑ H˚wßü R Äj·÷ >=|üŒ yÓu’ eÑÛ eTT>∑\ uÛeÑ qeTT\+<äT,
ãTT~ΔeT‘ê+ ‘˚cÕyéT R eTVü‰dü+|üqTï˝…’ j·TTqï{Ϻ Ä sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ, ãTT~Δ+ R
◊X¯«s¡«eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘·Tà&Óq’ j·÷ Vü≤qTeT, ‘êqT yÓ&*É q{Ï,º Äj·÷ eTVü‰uÛeÑ qeTT
\+<äT eTVü‰$uÛeÑ dü+|üqTï˝…q’ yê]yê] ◊X¯«s¡´$X‚weü TT\qT ‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düsπ «cÕ+ düeT‹Áø£eT´ uÛeÑ Hêì düeT+‘·‘'· ˆ
ÄdükÕ <ë<∏ä \ø°Îyê ÁHêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düsπ «cÕ+ ` düeT‹Áø£eT´ ` uÛeÑ Hêì ` düeT+‘·‘'· ` ÄdükÕ<ä `
n<∏ä ` \ø°ÎyêHé ` sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` \ø°ÎyêHé (dü') düsπ «cÕ+ uÛeÑ Hêì, düeT+‘·‘'· , düeT‹Áø£eT´,
n<∏,ä sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT, ÄdükÕ<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \ø°ÎyêHé R düs¡«X¯óuÛÑ\ø£åD√ù|‘·T&Ó’q, (dü' R Ä Vü≤qTeT),
düsπ «cÕ+ R sêø£då Tü \+<ä]jÓTTø£ÿj·TT, uÛeÑ Hêì R ì\j·TeTT\qT, düeT+‘·‘'· R
n+‘·≥qT, düeT‹Áø£eT´ R <ë{Ï, n<∏ä R |æeTà≥, sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ + R sêø£då sü êC…q’
sêeDTì uÛeÑ qeTTqT, ÄdükÕ<ä R #˚sT¡ ø=HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, Ä sêø£då Áü X‚wߘü \ uÛeÑ qeTT\ qìï+{Ïì, ‹]–,
yÓ<øä ,Ï |æeTà≥ sêeDTì uÛeÑ qeTTqT #˚sT¡ ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêeD k˛´|üXÊsTTH√´ <ä<sä Ù¡ Vü≤]dü‘eÔ· T' ˆ
$#·s¡ qΩ]XÊs¡÷˝› À sêø£då ” ]«ø£è‘˚øDå£ ≤' ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeDdü´ ` ñ|üXÊsTTq´' ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤]dü‘eÔ· T' ` $#·sH¡ é `
Vü≤]XÊs¡÷\› ' ` sêø£då '” ` $ø£è‘˚øD å£ ≤' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]dü‘eÔ· T', Vü≤]XÊs¡÷› \', $#·sH¡ ,é $ø£è‘˚øDå£ ≤', sêeDdü´
ñ|üXÊsTTq´', sêø£då '” , <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]dü‘eÔ· T' R yêqs√‘·eÔ TT&ÉTqT, Vü≤]XÊs¡÷› \' R ø£|Áæ X‚wßü̃ &ÉTqT
n>∑T Vü≤qTeT, $ø£è‘˚øDå£ ≤' R $ø±s¡eTT˝…q’ ø£qTï\T >∑*qZ {Ï,º sêeDdü´ ñ|üXÊsTTq´'
R sêeDTì X¯j·Tqs¡ø£å≈£îsê+Á&ÉsTTq, sêø£åd”' R sêø£ådüÅd”Ô\qT, $#·s¡Hé R
dü+#·]+#·T#·T, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 239
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ñ|üXÊsTTq´' R |üsê´j·TXÊsTTqT\T (nq>± sêeD≤düTs¡T&ÉT
ìÁ~+#· T q|ü  &É T y˚ T ˝§ÿìj· T T+&É T yês¡ T qT, y˚ T ˝§ÿìq|ü  &É T X¯ j · T ì+∫
j·TT+&ÉTyês¡TqT.)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT n#·Ã≥ dü+#·]+#·T#·T $ø£è‘·yTÓ qÆ H˚Á‘·eTT\T ø£*–q{Ϻ
sêeDTì X¯jT· qs¡ø≈å£ î£ sê+Á&ÉsTTq sêø£då Åü d\Ô” qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯S\eTT<äsZ V¡ ≤ü kÕÔ X¯Ã X¯ø‘ÔÏ √eTs¡<ëÛ ]D°' ˆ
<ä<sä Ù¡ $$<ÛëHé >∑T˝≤àHé ‘·d´ü s¡ø|å£ ‘ü ˚ s¡Z èùV≤ ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯S\eTT<äsZ V¡ ≤ü kÕÔ' ` #· ` X¯ø‘ÔÏ √eTs¡<ëÛ ]D°' ` <ä<sä Ù¡ ` $$<ÛëHé
` >∑T˝≤àHé ` ‘·d´ü ` s¡ø|å£ ‘ü '˚ ` >∑èùV≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘'˚ >∑èùV≤, X¯S\eTT<äsZ V¡ ≤ü kÕÔ', X¯ø‘ÔÏ √eTs¡<ëÛ ]D°'
$$<ÛëHé >∑T˝≤àHé #·, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘'˚ R Ä sêø£då sü êEjÓTTø£ÿ, >∑èùV≤ R uÛeÑ qeTTq+<äT,
X¯S\eTT<äsZ V¡ ≤ü kÕÔXï R X¯S\eTT, eTT<äsZ e¡ TT #˚‹j·T+<äT ø£*–j·TTqï yês¡TqT,
X¯ø‘ÔÏ √eTs¡<ëÛ ]D°' R X¯ø,ÔÏ ‘√eTs¡eTT nqT Äj·TT<Ûeä TTqT <Û]ä +∫qyês¡Tq>∑T sêø£då ü
Åd\Ô” qT, $$<ÛëHé >∑T˝≤àHé #· R $$<Ûeä TT˝…q’ ôdì’ ø£deü T÷Vü≤eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛeÑ qeTTeTT+<äT Vü≤qTeT X¯S\eTT, eTT<äsZ e¡ TT, X¯ø,ÔÏ
‘√eTs¡eTT e+{Ï Äj·TT<Ûeä TT\qT <Û]ä +∫q{Ϻ n+‘·'|ü⁄s¡sø¡ ≈å£ î£ sê+Å&q’Ó ô|≈£îÿeT+~
sêø£då Åü d\Ô” qT, |ü\T$<Ûeä TT\>∑T ùdHêdüeT÷Vü≤eTT\qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêø£kå Õ+ X¯Ã eTVü‰ø±j·÷ HêïHêÁ|üV≤ü s¡D√<ä´‘êHé ˆ
s¡ø±ÔHé X‚«‘êHé dæ‘ú ê+ XËÃeÌ Vü≤Ø+XÊÃ|æ eTVü‰»yêHé ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêø£kå ÕHé ` #· ` eTVü‰ø±j·÷Hé ` HêHêÁ|üV≤ü s¡D√<ä´‘êHé ` s¡ø±ÔHé
` X‚«‘êHé ` dæ‘ú êHé ` #· ` @e ` Vü≤ØHé ` #· ` n|æ ` eTVü‰»yêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ø±j·÷Hé HêHêÁ|üV≤ü s¡D√<ä´‘êHé sêø£kå ÕHé, s¡ø±ÔHé X‚«‘êHé
dæ‘ú êHé #Óe’ eTVü‰»yêHé Vü≤ØHé #ê|æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø±j·÷Hé R ô|<ä› X¯Øs¡eTT >∑*–q yês¡TqT, HêHê
240 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üV≤ü s¡D√<ä´‘êHé R $$<Ûeä TT˝…q’ Äj·TT<Ûeä TT\‘√ dæ<eΔä TT>∑ qTqïyês¡Tq>∑T, sêø£kå ÕHé
#· R sêø£ådüT\qT, eTVü‰»yêHé R n$T‘·eT>∑T y˚>∑eTT>∑\$j·TTqT, s¡ø±ÔHé R
mi¿ì$j·TTqT, X‚«‘êHé R ‘Ó\¢ì$j·TTqT, dæú‘êHé #· R (j·TT<äΔeTTq¬ø’)
ì\∫j·TTqï$j·TTqT n>∑T, Vü≤ØHé #· R nX¯«eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT. ªdæ‘ú êHéμøÏ
ã<äT\T>±, ªdæ‘êHéμ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT. nq>± ã+~Û+|üã&çjT· Tqïeì, ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñqï‘·yTÓ qÆ X¯Øs¡eTT\T >∑*–, ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ Äj·TT<Ûeä TT\qT
#˚‘· <Ûä]+∫j·TTqï sêø£ådüT\qT, eTVü‰y˚>∑eTT >∑*–q mÁs¡ì$, ‘Ó\¢ì$,
j·TT<äeΔ TTq≈£î dæ<eΔä TT>± ì\∫j·TTqï$j·TTq>∑T nX¯«eTT\qT Vü≤qTeT ‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ≈£î©HêHé s¡÷|üd+ü |üHêïHé >∑C≤ qŒs¡>C∑ ≤s¡TC≤Hé ˆ
ìw摘 êHé >∑»•øå±j·÷ yÓTsÆ êe‘·deü ÷Hé j·TT~Û ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£î©HêHé ` s¡÷|üd+ü |üHêïHé ` >∑C≤Hé ` |üs>¡ C∑ ≤s¡TC≤Hé ` ìw摘 êHé
` >∑»•øå±j·÷yéT ` ◊sêe‘·deü ÷Hé ` j·TT~Û ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ≈£î©HêHé, s¡÷|üd+ü |üHêïHé, |üs>¡ C∑ ≤s¡TC≤Hé, >∑»•øå±j·÷+,
ìwæ̃‘êHé, j·TT~Û, ◊sêe‘·deü ÷Hé, >∑C≤Hé, <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ≈£î©HêHé R ñ‘·eÔ TC≤‹øÏ #Ó+~q$j·TTqT, s¡÷|üd+ü |üHêïHé R
>=|üŒ s¡÷|üyÓ’uÛÑeeTT ø£*Zj·TTqï$j·TTqT, |üs¡>∑C≤s¡TC≤Hé R X¯Á‘·T>∑»eTT\
n+‘·yÓTT+~+|ü#˚j·TTq$j·TTqT, >∑»•øå±j·÷+ ìw昑êHé R >∑»•ø£åj·T+<äT
ì>∑T]j·TTqï$j·TTqT, j·TT~Û R j·TT<äsΔ +¡ >∑eTTq, ◊sêe‘·deü ÷Hé R ◊sêe‘·eTT‘√
düe÷qyÓTqÆ $j·TTqT n>∑T, >∑C≤Hé R @qT>∑T\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ‘·ÔeTC≤‹øÏ #Ó+~q$j·TTqT, düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üdü+|ü<ä
>∑\$j·TTqT, X¯Á‘·T>∑»eTT\qT eT]›+|üC≤*q$j·TTqT, >∑»•ø£D å H=+~, Ä]‘˚]
j·TTqï$j·TTqT, j·TT<ädΔ eü Tj·TeTTq ◊sêe‘·eTTqT, ‘·\|æ+|ü #˚jT· Tq$j·TTqT
n>∑T sêeDTì @qT>∑T\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ìVü≤+‘·è≤Hé |üsô¡ dH’ ê´Hê+ >∑èùV≤ ‘·dàæ Hé <ä<sä Ù¡ dü' ˆ
ø£så ‘¡ · X¯Ã j·T<∏ë y˚T|ò÷ü Hé Ádüe‘· X¯Ã j·T<∏ë –ØHé ˆˆ 33
XÀ¢ˆˆ y˚T|òTü düìÔ ‘·ìs√ÈcÕHé <äTs¡sΔ ¸êHé düeTπs |üs¬ '’ ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìVü≤+‘·è≤Hé ` |üsô¡ dH’ ê´Hê+ ` >∑èùV≤ ` ‘·dàæ Hé ` <ä<sä Ù¡ ` dü'
ø£ås¡‘·' ` #· ` j·T<∏ë ` y˚T|òü÷Hé ` Ádüe‘·' ` #· ` j·T<∏ë–ØHé ` y˚T|òüT
(6) ` wüwü˜düs¡Z 241
düìÔ ‘·ìs√ÈcÕHé ` <äTs¡sΔ ¸êHé ` düeTπs ` |üs¬ '’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£så ‘¡ '· y˚T|ò÷ü Hé j·T<∏ë, Ádüe‘·' –ØHé j·T<∏ë #· dæ‘ú êHé,
y˚T|òTü düìÔ ‘· ìsÈ√cÕHé, düeTπs |üs¬ '’ <äTs¡sΔ ¸êHé, |üsô¡ dH’ ê´Hê+ ìVü≤+‘·è≤Hé >∑C≤Hé
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£så ‘¡ '· R e]¸+#·T#·Tqï, y˚T|ò÷ü Hé j·T<∏ë R y˚T|òTü eTT\e˝…qT,
Ádüe‘·' R ˙{Ïì Ádü$+#·T#·Tqï, –ØHé j·T<∏ë #· R |üs«¡ ‘·eTT\e˝…qT, dæ‘ú êHé R
ñqï{Ϻ$j·TTqT, y˚T|òüTdüÔì‘·ìsÈ√cÕHé R y˚T|òüTeTT\ ñs¡TeTT\e+{Ï
|òT” +ø±s¡Hê<äeTT\T >∑\$j·TTqT, düeTπs R j·TT<äeΔ TTq, |üs¬ '’ R X¯Á‘·Te⁄\#˚, <äTs¡sΔ ¸êHé
R nCÒjT· eTT˝…’ j·TT+&ÉTq$j·TTqT, |üsô¡ dH’ ê´Hê+ ìVü≤+‘·è≤Hé R X¯Á‘·Tôdq’ ´eTT\qT
dü+Vü≤]+#·T q{Ï$º j·TTq>∑T, >∑C≤Hé R @qT>∑T\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDuÛeÑ qeTTq+<äT Vü≤qTeT e]¸+#·T#·Tqï y˚T|òTü eTTe˝…qT,
˙{Ï<ëÛ s¡\qT Ádü$+#·T ø=+&Ée˝…qT, eT<ä»\eTT\qT yÓ&\É Á>∑≈î£ ÿ#·Tqï{Ïyº ’Ó y˚T|òTü eTT
ñ]$Tq≥T¢ |ò”T+ø±s¡eTT\T #˚j·TT#·T, X¯Á‘·Te⁄\≈£î düMT|æ+|üX¯ø£´eTT>±ìyÓ’
X¯Á‘·TMs¡T\qT N*à #Ó+&Ü&ÉT eT<ä>»∑ eTT\qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düV≤ü Ádü+ yêVæ≤˙ düÁÔ ‘· C≤+ã÷q<ä|]ü wüÿ è‘ê' ˆ
ùV≤eTC≤\|ü]∫äHêï düsÔ T¡ D≤~‘·´düìïuÛ≤' ˆ
<ä<sä Ù¡ sêø£ùå d+Á<äd´ü sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düVü≤Ádü+ ` yêVæ≤˙' ` ‘·Á‘· ` C≤+ã÷q<ä|ü]wüÿ è‘ê' `
ùV≤eTC≤\|ü]∫äHêï' ` ‘·sT¡ D≤~‘·´düìïuÛ≤' ` <ä<sä Ù¡ ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` sêeDdü´
` ìy˚XH¯ ˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· sêø£ùå d+Á<äd´ü sêeDdü´ ìy˚XH¯ ,˚ C≤+ã÷q<ä|]ü wüÿ è‘ê',
ùV≤eTC≤\|ü]∫äHêï' ‘·sT¡ D≤~‘·´düìïuÛ≤', düV≤ü Ádü+ yêVæ≤˙' <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R n#·Ã≥, sêø£åùd+Á<ädü´ sêeDdü´ R sêø£ådüÁ|üuÛÑTyÓ’q
sêeDTìjÓTTø£ÿ, ìy˚XH¯ ˚ R uÛeÑ qeTTq+<äT, C≤+ã÷q<ä|]ü wüÿ è‘ê' R düTes¡eí TT\#˚
n\+ø£]+|üã&çq$j·TTqT, ùV≤eTC≤\|ü]∫äHêï' R ã+>±s¡T ÄuÛsÑ D ¡ eTT\jÓTTø£ÿ
düeT÷Vü≤eTT‘√ ì+&çjT· Tqï$j·TTqT, ‘·sT¡ D≤~‘·´düìïuÛ≤' R u≤\dü÷s¡T´ìe+{Ï
Á|üø±X¯eTT>∑\$j·TTqT n>∑T, düV≤ü Ádü+ yêVæ≤˙' R y˚\ø=\~ ùdq\qT, <ä<sä Ù¡ R
(Vü≤qTeT) >±+#ÓqT.
242 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛeÑ qeTTq+<äT düTesêíusÑÛ D¡ eTT\T <Û]ä +∫ u≤\dü÷s¡T´ìe˝…
Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ y˚\ø=\~ ôdì’ ≈£î\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ •_ø± $$<Ûëø±sê dü‡ ø£|æ sêàs¡T‘ê‘·à»' ˆ
\‘ê>∑èVü‰DÏ ∫Á‘êDÏ ∫Á‘·XÊ˝≤>∑èVü‰DÏ #· ˆˆ 36
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` •_ø±' ` $$<Ûëø±sê' ` dü' ` ø£|'æ ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ` \‘ê>∑èVü‰DÏ
` ∫Á‘êDÏ ` ∫Á‘·XÊ˝≤>∑èVü‰DÏ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' dü' ø£|æ', $$<Ûëø±sê' •_ø±', ∫Á‘êDÏ
\‘ê>∑èVü‰DÏ, ∫Á‘·XÊ˝≤>∑èVü‰DÏ #·, (<ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' dü' ø£|'æ R yêj·TTq+<äqT&Óq’ j·÷ yêqs¡ÁX‚wߘü &ÉT,
$$<Ûëø±sê' •_ø±' R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ Äø±s¡eTT\T >∑*qZ {Ϻ |ü\ø¢ \° qT, ∫Á‘êDÏ
\‘ê>∑èVü‰DÏ R ∫Á‘·eTT˝…q’ bı<ä]+&Éq¢ T, ∫Á‘·XÊ˝≤>∑èVü‰DÏ #· R ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T
∫Á‘·eTT\qT Á|ü<]ä Ù+#·T ∫Á‘·XÊ\\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü\T$<ÛäeTT˝…’q |ü<äΔ‘·T\˝À qTqï |ü\¢ø°\qT, $$<ÛäeT>∑T
Äø±s¡eTT\˝À qTqï düT+<äsy¡ TÓ qÆ |üPbı<ä]+&Éq¢ T, ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ ∫‘·sÔ T¡ e⁄\qT
Á|ü<]ä Ù+#·T ∫Á‘·XÊ\\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ #ê-Hê´ì <ës¡T|üs«¡ ‘·ø± q|æ ˆ
ø±eTdü´ >∑èVü≤ø£+ s¡eT´+ ~yê>∑èVü≤ø£ y˚Te #· ˆ
<ä<sä Ù¡ sêø£ùå d+Á<äd´ü sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ ` #· ` nHê´ì ` <ës¡T|üs«¡ ‘·ø±Hé ` n|æ ` ø±eTdü´
` >∑èVü≤ø£+ ` s¡eT´+ ` ~yê>∑èVü≤ø£yTé ` @e ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` sêø£ùå d+Á<äd´ü `
sêeDdü´ ` ìy˚XH¯ ˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£åùd+Á<ädü´ sêeDdü´ ìy˚X¯H˚, nHê´ì Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ,
<ës¡T|üs«¡ ‘·ø±Hé n|æ, ø±eTdü´ s¡eT´+ >∑èVü≤ø£+, ~yê>∑èVü≤ø£yTé @e #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£ùå d+Á<äd´ü sêeDdü´ R sêø£då sü êC…q’ sêeDTìjÓTTø£ÿ, ìy˚XH¯ ˚
R uÛeÑ qeTTq+<äT, nHê´ì R Ç‘·se¡ TT˝…q’ {Ï,º Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ R Áø°&ÜeT+~s¡eTT\qT,
<ës¡T|üs«¡ ‘·ø±Hé n|æ R ø=j·T´‘√ ì]à+|üã&çq Áø°&Ü|üs«¡ ‘·eTT\qT, s¡eT´+ ø±eTdü´
>∑èVü≤ø£+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ eTqà<∏$ä Vü‰s¡ueÑÛ qeTT\qT, ~yê>∑èVü≤ø£yTé @e #· R
|ü>{∑ Ï |üP≥e÷Á‘·yT˚ ìedæ+#·T≥¬ø’ ø£≥㺠&çq eT+~s¡eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
(6) ` wüwü˜düs¡Z 243
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêø£ådüsêC…’q sêeDTì uÛÑeqeTTq+<äT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT mH√ï
Áø°&ÜeT+~s¡eTT\qT, mH√ï <ës¡Tì]à‘·yÓTÆq Áø°&Ü|üs¡«‘·eTT\qT, düT+<äs¡yÓTÆq
eTqà<∏ä $Vü‰s¡XÊ\qT, |ü>{∑ yÏ fi˚ ¯ ìedæ+#·T≥¬ø’ ì]à+∫q uÛeÑ qeTTqT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü eT+<äs–¡ ]Á|üK´+ eTj·T÷s¡kÕúqdü+≈£î\yéT ˆ
<Û«ä »j·Twæ_º Û sêø°s+í¡ <ä<sä Ù¡ uÛeÑ H√‘·eÔ TyéT ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eT+<äs–¡ ]Á|üK´+ ` eTj·T÷s¡kÕúqdü+≈£î\yéT ` <Û«ä »j·Twæ_º 'Û
` Äø°s+í¡ ` <ä<sä Ù¡ ` uÛeÑ H√‘·eÔ TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eT+<äs–¡ ]Á|üK´+, eTj·T÷s¡kÕúqdü+≈£î\+ <Û«ä »j·Twæ_º 'Û
Äø°s+í¡ , uÛeÑ H√‘·eÔ T+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, eT+<äs–¡ ]Á|üK´+ R eT+<äs¡ |üs«¡ ‘·eTTe˝…
>=|üŒ<Ó’q{Ϻj·TTqT, eTj·T÷s¡kÕúqdü+≈£î\+ R HÓ$Tfi¯fl >∑÷fi¯fl‘√ Á|üø±•+#·T
#·Tqï~j·TTqT, <Û«ä »j·Twæ_º 'Û Äø°s+í¡ R <Û«ä »dü+Ô uÛeÑ TT\‘√ ì+&çq~j·TTqT n>∑T,
uÛeÑ H√‘·eÔ T+ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ sêeDuÛeÑ qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTe˝… qTqï‘· yÓTqÆ ~j·TTqT, HÓeT*>∑÷+&É‘¢ √ ì+&ç
#·÷&ÉeTT#·Ã≥>± qTqï~j·TTqT, ô|≈£îÿ <Û«ä »dü+Ô uÛeÑ TT\‘√ yÓ\j·TT#·Tqï~j·TTqT
n>∑T sêeDTì eT¨»®«\yÓTqÆ uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT ø£qT>=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ nH˚øs£ ‘¡ ï· dü+ø°s+í¡ ì~ÛC≤\+ düeT+‘·‘'· ˆ
BÛsì¡ wæ̃‘ø· s£ êà+‘·+ >∑èVü≤+ uÛ÷Ñ ‘·|‘ü ˚ ]e ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nH˚øs£ ‘¡ ï· dü+ø°s+í¡ ` ì~ÛC≤\+ ` düeT+‘·‘'· ` BÛsì¡ w摘 ø· s£ êà+‘·+
` >∑èVü≤+ ` uÛ÷Ñ ‘·|‘ü '˚ ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (dü') düeT+‘·‘·' nH˚ø£s¡‘·ïdü+ø°s¡í+ ì~ÛC≤\+ uÛÑ÷‘·|ü‘˚'
>∑èVü≤yéT Çe BÛsì¡ wæ̃‘ø· s£ êà+‘·+ (uÛeÑ H√‘·eÔ T+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, düeT+‘·‘'· R n+‘·≥qT, nH˚øs£ ‘¡ ï· dü+ø°s+í¡
R ô|≈£îÿ s¡‘ï· eTT\‘√ ì+&çq{Ï,º ì~ÛC≤\+ R qeì<ÛTä \T >∑\~j·TTqT, uÛ÷Ñ ‘·|‘ü '˚
R uÛ÷Ñ ‘·>D∑ ≤~ÛHê<∏Tä &É>T∑ •e⁄ìjÓTTø£ÿ , >∑èVü≤yéT Çe R ì\j·TeTTe˝… (¬ø˝’ ≤düeTTe˝…)
BÛsì¡ wæ̃‘ø· s£ êà+‘·+ R BÛsT¡ ˝…q’ jÓ÷>∑T\ ñ‘·eÔ Tø£sà¡ \≈£î |ò*ü ‘·eTT>± qTqï{Ï~º j·TT
q>∑T, uÛeÑ H√‘·eÔ T+ R sêeDTì sê»uÛeÑ qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
244 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT m˝…&¢ \É HêHê$<Ûsä ‘¡ ï· eTT\‘√ ì+&çq ì<ÛTä \T>∑\<Ó,’
eTùV≤X¯«s¡Tì ì\j·TyÓTÆq ¬ø’˝≤düeTTe˝… eTVü‰jÓ÷>∑T\ eTVü‰kÕ<Ûäq|òü*‘·eTT>±
\_Û+∫q |ü<eä TTe˝… qTqï{Ϻ sêeDuÛeÑ qeTTqT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n]Ã]“¤ XÊÃ|æ s¡‘êïHê+ ‘˚»kÕ sêeDdü´ #· ˆ
$s¡sêC≤<∏ä ‘·<«˚ X¯à s¡•àe÷ ìe s¡•à_Û' ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n]Ã]“¤' ` #· ` n|æ ` s¡‘êïHê+ ` ‘˚»kÕ ` sêeDdü´ ` #· `
$s¡sê» ` n<∏ä ` ‘·‘Y ` y˚X௠` s¡•àe÷Hé ` Çe ` s¡•à_Û' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä ‘·‘Y y˚X௠s¡‘êïHê+ n]Ã]“¤' #·, sêeDdü´ ‘˚»kÕ #·,
s¡•à_Û' s¡•àe÷Hé Çe $s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, ‘·‘Y y˚X௠R Ä (sêeD) uÛeÑ qeTT, s¡‘êïHê+ R
eTDT\jÓTTø£ÿ, n]Ã]“¤' R ø±+‘·T\#˚‘·qT, sêeDdü´ R sêeD≤düTs¡TìjÓTTø£ÿ,
‘˚»kÕ #· R ‘˚»düT‡#˚‘q· T, s¡•à_Û' R øÏsD ¡ eTT\#˚, s¡•àe÷Hé Çe R dü÷s¡T´ìe˝…,
$s¡sê» R ‘˚»]\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·{Ï ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eTDÏ>D∑ eTT\ ø±+‘·T\#˚‘q· T, sêeDTì
Á|üu#ÑÛ ‘˚ q· T, y˚sTTøÏsD
¡ eTT\‘√ Á|üø±•+#·T dü÷s¡´eT+&É\eTT e˝…H˚ Ä sêeD
uÛeÑ qeTT ‘˚»]\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ C≤+ã÷q<äeTj·÷ H˚´e X¯jT· Hê Hê´düHêì #· ˆ
uÛ≤»Hêì #· eTTU≤´ì <ä<sä Ù¡ Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` C≤+ã÷q<äeTj·÷ì ` @e ` X¯jT· Hêì ` ÄdüHêì #· ` uÛ≤»Hêì
#· ` eTTU≤´ì ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü X¯jT· Hêì ÄdüHêì #· eTTU≤´ì uÛ≤»Hêì #·
C≤+ã÷q<äeTj·÷ì @e <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]j·T÷<∏ä|ü' R yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q Vü≤qTeT, X¯j·THêì R
‘·\ŒeTT\qT, ÄdüHêì #· R $$<Ûeä TT˝…q’ ÄdüqeTT\qT, eTTU≤´ì uÛ≤»Hêì #· R
Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ bÕÁ‘·\qT, C≤+ã÷q<äeTj·÷ì @e R ã+>±s¡T ì]à‘·eTT˝…q’ {Ï$º >±H˚,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT n#·Ã≥>∑\ $$<Ûeä TT˝…q’ X¯jT· ´\TqT, X¯jT· qeTT\TqT,
ãVüQ$<ÛäeTT˝…’q ÄdüqeTT\TqT, eTTK´eTT˝…’q bÕÁ‘·\TqT nìïj·TTqT düTes¡í
(6) ` wüwü˜düs¡Z 245
ì]à‘·eTT˝…q’ $>∑H˚ j·TT+&ÉT≥ #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eT<Ûë«düeø£è‘·øπ <¢ +ä eTDÏu≤Û »qdü+≈£î\yéT ˆ
eTH√s¡eT eTdü+u≤<Û+ä ≈£îuÒsu¡ eÑÛ q+ j·T<∏ë ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT<Ûë«düeø£è‘·øπ <¢ +ä ` eTDÏu≤Û »qdü+≈£î\yéT ` eTH√s¡eTyéT `
ndü+u≤<Û+ä ` ≈£îuÒsu¡ eÑÛ q+ ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ≈£îuÒsu¡ eÑÛ q+ j·T<∏ë eT<Ûë«düeø£è‘·øπ <¢ +ä , eTDÏu≤Û »qdü+≈£î\+
eTH√s¡eTyéT, ndü+u≤<Û+ä , eTVü‰>∑èVü≤+ Á|ü$y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ≈£îuÒsu¡ eÑÛ q+ j·T<∏ë R ≈£îuÒsT¡ ì eT+~s¡eTTe˝…, eT<ÛTä Ädüeø£è‘·
øπ <¢ +ä R eT<ÛTä e⁄\#˚‘q· T, ÄdüeeTT\#˚‘q· T ∫‘·&Ô j ç TÆÓ q H˚\ >∑\~j·TTqT, eTDÏu≤Û »q
dü+≈£î\+ R s¡‘ï· ø£\X¯eTT\#˚ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, eTH√Vü≤s¡yTé R eTH√Vü≤s¡yTÓ Æ
j·TTqï~j·TTqT, ndü+u≤<Û+ä R $XÊ\eTT>∑ qTqï~j·TTq>∑T, (eTVü‰>∑èVü≤+ Á|ü$y˚X¯
R eTVü‰uÛeÑ qeTTqT Á|üy•˚ +#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ≈£îuÒsT¡ ì uÛeÑ qeTTe˝… eT<ä´eTT\‘√&ÉqT, bÕ˙j·TeTT\‘√&ÉqT
‘·&j ç TÆÓ j·TTqï H˚\ >∑\~j·TTqT, s¡‘ï· ø£\X¯eTT\‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, eTH√Vü≤s¡yTÓ Æ
$XÊ\eTT>∑ >±qe#·TÃ#·Tqï~j·TTqT n>∑T sêeDTì uÛÑeqeTTqT Vü≤qTeT
Á|üy•˚ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ q÷|ü⁄sêD≤+ #· |òTü ÀùwD ø±+NHê+ ìq<˚q #· ˆ
eTè<ä+>∑‘\· |òTü Àôw’ X¯Ã |òTü Àwüe~“¤ ]«Hê~‘·yTé ˆˆ 43
XÀ¢ˆˆ ÁbÕkÕ<äd+ü |ò÷ü ‘·jT· T‘·+ ÅdsÔ” ‘¡ ï· X¯‘d· +ü ≈£î\yéT ˆ
düTeP´&ÛøÉ ø£ å£ ´+ Vü≤qTe÷ ÁqŒ$y˚X¯ eTVü‰>∑èVü≤yéT ˆˆ 44
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª sêeD>∑èVü‰y˚ø£åD+μμ HêeT
wüwü̃dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q÷|ü⁄sêD≤+ ` #· ` |òTü ÀùwD ` ø±+NHê+ ` ìq<˚q ` #· `
eTè<ä+>∑‘\· |òTü Àôw'’ ` #· ` |òTü Àwüe~“¤' ` $Hê~‘·yTé ` ÁbÕkÕ<äd+ü |ò÷ü ‘·jT· T‘·+
` ÅdsÔ” ‘¡ ï· X¯‘d· +ü ≈£î\yéT ` düTeP´&ÛøÉ ø£ å£ ´+ ` Vü≤qTe÷Hé ` Á|ü$y˚X¯ ` eTVü‰>∑èVü≤yéT ˆˆ
246 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTe÷Hé q÷|ü⁄sêD≤+ |òTü ÀùwD #· ø±+NHê+ ìq<˚q #·
|òüTÀwüe~“¤' eTè<ä+>∑‘·\|òüTÀôw’X¯Ã $Hê~‘·+ ÁbÕkÕ<ädü+|òü÷‘·j·TT‘·+ Åd”Ôs¡‘·ï
X¯‘d· +ü ≈£î\yéT qTeP´&ÛøÉ ø£ å£ ´+ eTVü‰>∑èVü≤+ Á|ü$y˚X.¯
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, q÷|ü⁄sêD≤+ |òTü ÀùwD #· R
n+<Ó\jÓTTø£ÿ <Û«ä qT\#˚‘q· T, ø±+NHê+ ìq<˚q #· R yÓTT\q÷\T\ (∫s¡T>∑+≥\)
jÓTTø£ÿ düe«&ç#‘˚ q· T, |òTü Àwüe~“¤' R <Û«ä ì>∑\, eTè<ä+>∑‘\· |òTü ÀôwX’ ï R eT<Ó\› \
ÁyÓ÷‘·\#˚‘·qTqTï, $Hê~‘·+ R Á|ü‹<Ûä«ì+#·T #·Tqï{Ϻ~j·TTqT, ÁbÕkÕ<ä
dü+|ò÷ü ‘·jT· T‘·+ R ñqï‘·kÂ<Ûeä TT\jÓTTø£ÿ düeT÷Vü≤eTT‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, ÅdsÔ” ‘¡ ï·
X¯‘d· +ü ≈£î\yéT R e+<ä\ø=\~ ñ‘·eÔ TÅd\Ô” ‘√ ì+&çq~j·TTqT, düTeP´&ÛøÉ ø£ å£ ´+ R
#·ø£ÿ>± r]Ãj·TTqï $uÛ≤>∑eTT\T >∑\~j·TTqT n>∑T, eTVü‰>∑èVü≤+ R >=|üŒ
uÛeÑ qeTTqT, Á|ü$y˚X¯ R Á|üy•˚ +#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Åd”Ô\ ø±* n+<Ó\ ÁyÓ÷‘·\‘√&ÉqT, yÓTT\q÷* >∑+≥\
düe«&ÉT\‘√&ÉqT, eTè<ä+>∑yê<ä´eTT\ <Û«ä qT\‘√&ÉqT, Á|ü‹<Û«ä ì+#·T#·Tqï{Ï~º j·TTqT,
ñqï‘·yTÓ qÆ ÁbÕkÕ<äeTT\ es¡Tdü\‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, s¡‘ï· eTT\e+{Ï Åd\Ô” ‘√
Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, $XÊ\yÓTqÆ eTT+–fi¯fl‘√ ø±qe#·TÃ#·Tqï~j·TTqT, n>∑T
sêeDTì jÓTTø£ÿ eTVü‰uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Á|üy•˚ +#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªsêeD>∑èVü‰y˚øDå£ eTTμμ nqT
Äiedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
dü|üÔeTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü y˚X௠C≤\+ ã\yêHé <ä<sä Ù¡
yê´düøyÔ£ &’Ó ÷É s¡´düTes¡Cí ≤\yéT ˆ
j·T<∏ë eTVü≤Á‘êŒeèwæ y˚T|òTü C≤\+
$<äT´‹Œq<ä+Δ dü$Vü≤+>∑C≤\yéT ˆˆ 1
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` dü' ` y˚X௠C≤\+ ` ã\yêHé ` <ä<sä Ù¡ ` yê´düøyÔ£ &’Ó ÷É s¡´düTes¡Cí ≤\yéT
` j·T<∏ë ` eTVü≤‘Y ` ÁbÕeèwæ ` y˚T|òTü C≤\+ ` $<äT´‹Œq<ä+Δ ` dü$Vü≤+>∑C≤\yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ã\yêHé dü' ÁbÕeèwæ $<äT´‘Y|æq<äΔ+ eTVü≤‘Y y˚T|òüTC≤\+
j·T<∏ë yê´düøyÔ£ &’Ó ÷É s¡´düTes¡Cí ≤\+ dü$Vü≤+>∑C≤\+ y˚X௠C≤\+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ã\yêHé dü' R ã\XÊ*jÓÆTq Ä Vü≤qTeT, ÁbÕeèwæ R
esê¸ø±\eTTq+<äT, $<äT´‹Œq<ä+Δ R yÓTiT|ü⁄‘√ ø£|Œü ã&çjT· Tqï, eTVü≤‘Y y˚T|òTü C≤\+
j·T<∏ë R >=|üŒ<Óq’ y˚T|òTü eT+&É\eTTe˝…, yê´düøyÔ£ &’Ó ÷É s¡´düTes¡Cí ≤\yéT R bı<ä>ã∑ &çq
yÓ&’ ÷É s¡´s¡‘ï· eTT\T>∑\ ã+>±s¡T øÏ{øÏ \° T >∑\~j·TTqT, dü$Vü≤+>∑C≤\+ R |ü≈îå£ \
düeT÷Vü≤eTT\‘√ ≈£L&çq~j·TTqT n>∑T, y˚X௠C≤\+ R uÛeÑ qeTT\ düeT÷Vü≤eTT\qT,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã\XÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT+‘·T&ÉT yÓ&’ ÷É s¡´eTDT\T bı~–q ã+>±s¡T
>∑yêø£eå TT\‘√&ÉqT, $$<Ûeä TT\>∑T |ü≈îå£ \ düeT÷Vü≤eTT\‘√&ÉqT, esê¸ø±\eTTq+<äT
yÓTs¡|ü⁄r>∑\‘√ ø£|üŒã&çj·TTqï y˚T|òüTdüeT÷Vü≤eTTe˝… ˇbÕŒs¡T#·Tqï sêeDTì
uÛeÑ qdüeT÷Vü≤eTTqT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ìy˚XH¯ êHê+ $$<Ûë X¯Ã XÊ˝≤'
Á|ü<ëÛ qX¯+U≤j·TT<Û#ä ê|üXÊ˝≤' ˆ
eTH√Vü≤sê XÊÃ-|æ |ü⁄q]«XÊ˝≤'
<ä<sä Ù¡ y˚XÊàÁ~wüß #·+Á<äXÊ˝≤' ˆˆ 2
248 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìy˚XH¯ êHê+ ` $$<Ûë' ` #· ` XÊ˝≤' ` Á|ü<ëÛ qX¯+U≤j·TT<Ûä
#ê|üXÊ˝≤' ` eTH√Vü≤sê' ` #· ` n|æ ` |ü⁄q' ` $XÊ˝≤' ` <ä<sä Ù¡ ` y˚XÊàÁ~wüß
` #·+Á<äXÊ˝≤' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìy˚XH¯ êHê+ $$<Ûë' XÊ˝≤X¯Ã Á|ü<ëÛ qX¯+U≤j·TT<Û#ä ê|üXÊ˝≤'
` y˚XÊàÁ~wüß eTH√Vü≤sê' $XÊ˝≤' #·+Á<äXÊ˝≤' n|æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìy˚XH¯ êHê+ R uÛeÑ qeTT\jÓTTø£ÿ, $$<Ûë' XÊ˝≤' R $$<Ûeä TT˝…q’
XÊ\\qT, Á|ü<ëÛ qX¯+U≤j·TT<Û#ä ê|üXÊ˝≤' R eTTK´eTT˝…q’ X¯+KeTT\T, Äj·TT<Ûeä TT\T,
<Ûqä TdüT‡\T nqTyêì‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ XÊ\\qT, y˚XÊàÁ~wüß R |üs«¡ ‘·eTT\e+{Ï
ñqï‘· uÛÑeqeTT\+<äT, eTH√Vü≤sê' R düT+<äs¡yÓTÆq$j·TTqT, $XÊ˝≤' R
$XÊ\eTT˝…q’ $j·TTqT n>∑T, #·+Á<äXÊ˝≤' R •s√>∑èVü≤eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ø=+&É\e+{Ï Ä uÛÑeqeTT\+<äT $&ç~øÏ
nqT≈£L\yÓTqÆ $$<ÛXä Ê\\qT, X¯+KeTT\T, <Ûqä TdüT‡\T, eTTqï>∑T Äj·TT<Ûeä TT\qT
uÛÁÑ <ä|sü ∫¡ q eT+~s¡eTT\qT, düT+<äse¡ TT\TqT düT$XÊ\eTT\Tq>∑T &Üu≤\T>∑\
y˚T&É\qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ >∑èVü‰DÏ HêHêedüTsêõ‘êì
<˚yêdüTs¬ ’ XÊÃ-|æ düT|üPõ‘êì ˆ
düs¬ ’ « X¯Ã <√ôw'’ |ü]e]®‘êì
ø£|æ s¡<› sä Ù¡ dü«ã˝≤]®‘êì ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` >∑èVü‰DÏ ` HêHêedüTsêõ‘êì ` <˚yêdüTs¬ '’ ` #· ` n|æ `
düT|üPõ‘êì ` düs¬ ’ «' ` #· ` <√ôw'’ ` |ü]e]®‘êì ` ø£|'æ ` <ä<sä Ù¡ ` dü«ã˝≤]®‘êì ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|æ' HêHêedüTsêõ‘êì <˚yêdüT¬s’' #· n|æ düT|üPõ‘êì,
düs¬ ’ «' <√ôwX’ ï |ü]e]®‘êì, dü«ã˝≤]®‘êì, >∑èVü‰DÏ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|'æ R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, HêHêedüTsêõ‘êì R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’
dü+|ü<ä\#˚ $sêõ\T¢#·Tqï~j·TTqT, <˚yêdüT¬s’' #· n|æ R <˚e‘·\#˚‘·qT
sêø£då Tü \#˚‘q· T >∑÷&É, düT|üPõ‘êì R $TøÏÿ* |üPõ+|üã&ÉT#·Tqï$j·TTqT, düs¬ ’ «'
<√ôw’X¯Ã |ü]e]®‘êì R düs¡«$<ÛäeTT˝…’q <√wüeTT\#˚‘·qT s¡Væ≤‘·eTT˝…’
j·TTqï{Ï$º j·TTqT, dü«ã˝≤]®‘êì R ‘·q ã\eTT#˚ dü+bÕ~+#·T ø=qã&çq$j·TTqT
n>∑T, >∑èVü‰DÏ R uÛeÑ qeTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 249
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü«ã˝≤]®‘êì R ≈£îuÒsT¡ ìe<äq› T+&ç sêeDT&ÉT \+ø£qT ã\e+‘·eTT>±
rdüTø=qT≥#˚ \+ø£ n‘·ìøÏ dü«ã˝≤]®‘·eTjÓT´qT. ˝Òø£ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘·q
|üsêÁø£eTeTT#˚ Ç#·Ã{ÏøÏ Á|üyX˚ e¯ TT dü+bÕ~+#ÓqT. ø±ã{Ϻ Ç#·≥ dü«X¯ãe› TTq≈£î
Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ nì ≈£L&Ü ns¡eú TT #Ó|Œü e#·TÃqT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` <˚yêdüTs¬ '’ düT|üPõ‘êì R <˚e‘·\#˚‘q· T, ndüTs¡T\#˚‘q· T
düeTeTT>± Á|üX+¯ dæ+|üã&çq{Ï$º sêeDTì uÛeÑ qeTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düs¡«dü+|ü<ä\‘√ $sêõ\T¢#·Tqï$j·TTqT, <˚yêdüTs¡T \+<ä]#˚
Á|üX+¯ dæ+|üã&ÉT#·Tqï$j·TTqT yêdüT<Ô √wüeTT\TeTTqï>∑T <√wüeTT\T ˝Òq{Ï$º j·TTqT,
sêeDTì ì»ã\eTT#˚ dü+bÕ~+#·Tø=qï$j·TTqT n>∑T uÛeÑ qeTT\qT Vü≤qTeT
<ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êì Á|üjT· ‘êï_Ûdeü ÷Væ≤‘êì
eTj˚Tq kÕøå± ~e ì]à‘êì ˆ
eTV”≤‘·˝Ò düs«¡ >∑TD√‘·sÔ êDÏ
<ä<sä Ù¡ \+ø±~Û|‘ü ˚ s¡Z èVü‰DÏ ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êì ` Á|üjT· ‘êï_Ûdeü ÷Væ≤‘êì ` eTj˚Tq ` kÕø屑Y ` Çe `
ì]à‘êì ` eTV”≤‘·˝Ò ` düs«¡ >∑TD√‘·sÔ êDÏ ` <ä<sä Ù¡ ` \+ø±~Û|‘ü '˚ ` >∑èVü‰DÏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á|üj·T‘êï_Ûdüe÷Væ≤‘êì eTj˚Tq kÕø屑Y Çe ì]à‘êì,
eTV”≤‘·˝Ò düs«¡ >∑TD√‘·sÔ êì ‘êì \+ø±~Û|‘ü '˚ >∑èVü‰DÏ (ø£|'æ ) <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á|üj·T‘êï_Ûdüe÷Væ≤‘êì R Á|ü‘˚´ø£Á|üj·T‘·ïeTT#˚
ì]à+#·ã&çq$j·TTqT, kÕø屑Y R dü«j·TeTT>∑, eTj˚Tq Çe ì]à‘êì R eTj·TÁãVü≤à#˚
ì]à+#·ã&çq≥T¢qï$j·TTqT, eTV”≤‘·˝Ò R uÛ÷Ñ eT+&É\eTTq, düs«¡ >∑TD√‘·sÔ êDÏ R
düeTdüÔyÓTÆq ñ‘·ÔeT>∑TDeTT\#˚ ÁX‚wü˜yÓTÆj·TTqï{Ϻ$j·TTq>∑T, \+ø±~Û|ü‘˚' R
sêeDdüTs¡TìjÓTTø£ÿ, >∑èVü‰DÏ R Ä uÛeÑ qeTT\qT, (ø£|'æ ) <ä<sä Ù¡ R (Vü≤qTeT)
>±+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eTj˚ T q kÕøå ± ‘Y Çe ì]à‘êì R edü T Ô ‘ · ' $X¯ « ø£ s ¡ à #˚
250 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ì]à+|üã&çq|üŒ{ÏøìÏ Ä uÛeÑ qeTT\+<äT >∑\ e÷j·÷s¡#q· \qTã{Ϻ e÷j·÷$jÓTÆ q
eTj·TTì#˚‘H· ˚ n$ s¡∫+|üã&çq≥T¢>± qTqï$ nì ‘Ó\T|üã&ÓqT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` Á|üjT· ‘êï_Ûdeü ÷Væ≤‘êì R Hê\TZ~≈£îÿ\j·T+<äTqT #·øÿ£ >±qT
<äè&ÛeÉ TT>±qT ì]à+|üã&çq{Ï$º .
>√$+<äsêJj·TeTT :` eTj˚Tq kÕø屑Y Çe ì]à‘êì R Á|üdTü ‘Ô · uÛeÑ qeTT\T,
sêeDT&˚ dü«j·TeTT>± Á|üD≤[ø£yd˚ æ ì]à+#·Tø=qï|üŒ{ÏøìÏ ‘·q Á|üC≤„$X‚weü TT#˚
eTj·TTì#˚‘· ì]à+|üã&çq≥T¢>H∑ ˚ ì]à+|ü>˝∑ qZ… qT uÛ≤eeTT e´ø£eÔ T>∑TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Á|ü‘´˚ ø£ Á|üjT· ‘·ïeTT#˚ ì]à+|üã&çq$j·TTqT, $X¯«ø£sà¡ #˚ ì]à‘·eTT
˝…q’ qT e÷j·÷<ä≈îå£ &Óq’ eTj·TTì#˚‘H· ˚ ì]à+|üã&çq≥T¢>± ø±qe#·TÃ#·Tqï$j·TTqT
uÛ÷Ñ $Tô|>’ \∑ m\¢ uÛeÑ qeTT\ ø£+f…qT $TøÏÿ* ÁX‚wyü̃ TÓ j
Æ T· Tqï$j·TTq>∑T sêeDTì
uÛeÑ qeTT\qT Vü≤qTeT ‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ <ä<äs√ÙÁ∫ä‘·y˚T|òüTs¡÷|ü+
eTH√Vü≤s¡+ ø±+#·q#ês¡Ts¡÷|üyTé ˆ
s¡ø√å -~Û|ü kÕ´--‘·àã˝≤qTs¡÷|ü+
>∑訑·eÔ T+ Vü≤´Á|ü‹s¡÷|üs÷¡ |üyTé ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` <ä<sä Ù¡ ` ñÁ∫ä‘y· T˚ |òTü s¡÷|ü+ ` eTH√Vü≤s¡+ ` ø±+#·q#ês¡T
s¡÷|üyTé ` s¡ø√å ~Û|dü ´ü ` Ä‘·àã˝≤qTs¡÷|ü+ ` >∑訑·eÔ T+ ` Væ≤ ` nÁ|ü‹s¡÷|ü
s¡÷|üyTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ñÁ∫ä‘y· T˚ |òTü s¡÷|ü+, eTH√Vü≤s¡+ ø±+#·q#ês¡Ts¡÷|ü+,
s¡ø√å ~Û|dü ´ü Ä‘·àã˝≤qTs¡÷|ü+ nÁ|ü‹s¡÷|üs÷¡ |ü+ >∑訑·eÔ T+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ñÁ∫ä‘y· T˚ |òTü s¡÷|ü+ R ñqï‘·yTÓ qÆ y˚T|òTü eTTe+{Ï
s¡÷|üeTT ø£*–q{Ï~º j·TTqT, eTH√Vü≤s¡+ R s¡eTD°jT· yÓTqÆ {Ï~º j·TTqT, ø±+#·q#ês¡T
s¡÷|ü+ R ã+>±s¡eTT#˚‘· düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üeTT>∑\~j·TTqT, s¡øå√~Û|üdü´ R
sêø£då sü êEjÓTTø£ÿ, Ä‘·àã˝≤qTs¡÷|ü+ R d”«j·TX¯øøÔÏ Ï ‘·–q≥T¢>∑ qTqï{Ï~º j·TTqT,
nÁ|ü‹s¡÷|üs÷¡ |ü+ R kÕ{Ï˝ìÒ s¡÷|üyu’Ó eÑÛ eTT >∑\~j·TTqT n>∑T, >∑訑·eÔ T+ R
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ uÛeÑ qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñqï‘·yTÓ qÆ y˚T|òTü eTTe+{Ï Äø±s¡eTT>∑\~j·TTqT, eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ
düTes¡øí ±+‹ >∑*– sêeDTìX¯øøÔÏ Ï ‘·–q≥T¢+&ç ˝Àø£eTTq kÕ{Ï˝ìÒ <äì|æ+#·Tø=qï
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 251
sêeDTì Ä ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTV”≤‘·˝Ò dü«s¡Z $Te Á|üø°s¡í+
Á•j·÷ »«\+‘·+ ãVüQs¡‘ï· ø°syí¡ Té ˆ
HêHê‘·s÷¡ D≤+ ≈£îdüTe÷eø°s+í¡
–πs ]yê-Á>∑+ s¡»kÕ-eø°syí¡ Té ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTV”≤‘·˝Ò ` dü«s¡yZ Té ` Çe ` Á|üøs° +í¡ ` Á•j·÷ ` »«\+‘·+
ãVüQs¡‘ï· ø°s+í¡ ` HêHê‘·s÷¡ D≤+ ` ≈£îdüTe÷eø°s+í¡ ` –πs' ` Çe ` nÁ>∑+ `
s¡»kÕ ` neø°syí¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTV”≤‘·˝Ò Á|üøs° +í¡ dü«s¡yZ Té Çe Á•j·÷ »«\+‘·+ ãVüQs¡‘ï· ø°s+í¡ ,
HêHê‘·s¡÷D≤+ ≈£îdüTe÷eø°s¡í+, s¡»kÕ neø°s¡í+ –πs' nÁ>∑yéT Çe dæú‘·+,
>∑訑·eÔ T+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTV”≤‘·˝Ò R uÛ÷Ñ ‘·\eTTô|,’ Á|üøs° +í¡ R C≤]|ü&qç {Ï,º dü«s¡yZ Té Çe
R dü«s¡eZ TTe˝…, Á•j·÷ »«\+‘·+ R XÀuÛ‘Ñ √ yÓ\T>∑T#·Tqï~j·TTqT, ãVüQs¡‘ï·
ø°s¡í+ R ãVüQ$<ÛäeTT\>∑T s¡‘·ïeTT\#˚ ì+&çj·TTqï~j·TTqT, HêHê‘·s¡÷D≤+
≈£îdüTe÷eø°s+í¡ R ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\jÓTTø£ÿ |ü⁄wüŒeTT\‘√ ì+&çjT· Tqï~
j·TTqT, s¡»kÕ neø°s+í¡ R |ü⁄bıŒ&ç#˚ ø£|Œü ã&çq, –πs' nÁ>∑yTé Çe R ø=+&ÉjTÓ Tø£ÿ
ø=qe˝…, dæ‘ú +· R ñqï{Ï,º >∑訑·eÔ T+ <ä<sä Ù¡ R (sêeDTì) >=|üŒ uÛeÑ qeTTqT
#·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛ÷Ñ $T MT~øÏ ~–e∫Ãq, dü«s¡eZ TTe˝… >=|üŒ XÀuÛ‘Ñ √ ‘˚»]\T¢#T· ,
ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T s¡‘ï· eTT\‘√ ì+&çq{Ϻ $$<Ûeä èø£eå TT\jÓTTø£ÿ |ü⁄wüŒeTT\#˚‘q· T,
|ü⁄bıŒ&ÉT\#˚‘q· T ø£|Œü ã&çq ø=+&É•Ks¡eTTe˝… qTqï{Ϻ sêeDTì uÛeÑ qsê»eTTqT
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT eTT#·Ã≥>± #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ HêØÁ|üyø¬˚ ’ ]e B|ü´e÷q+
‘·{~Ï “¤ s¡+uÛÀ<äe <äsá ´e÷qyéT ˆ
Vü≤+düÁ|üyø¬˚ ’ ]e yêVü≤´e÷q+
Á•j·÷ j·TT‘·+ UÒ düTø£è‘ê+ $e÷qyéT ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` HêØÁ|üyø¬˚ '’ ` Çe ` B|ü´e÷q+ ` ‘·{~Ï “¤' ` n+uÛÀ<äe‘Y `
ns¡Ã ´e÷q+ ` Vü≤+düÁ|üyø¬˚ '’ ` Çe ` yêVü≤´e÷q+ ` Á•j·÷ ` j·TT‘·+ ` UÒ `
252 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
düTø£è‘ê+ ` $e÷qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` HêØÁ|üyø¬˚ '’ Çe B|ü´e÷q+ ‘·{~Ï “¤' n+uÛÀ<äe‘Y ns¡Ã´e÷q+
Vü≤+düÁ|üyø¬˚ '’ Çe yêVü≤´e÷q+ düTø£è‘ê+ Á•j·÷ j·TT‘·+ UÒ $e÷q+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` HêØÁ|üy˚¬ø’' Çe R Åd”Ôs¡‘·ïeTT\#˚‘·e˝…, B|ü´e÷q+ R
Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, n+uÛÀ<äe‘Y R y˚T|òTü eTTe˝…, ‘·{~Ï “¤' R yÓTs¡|⁄ü r>∑\#˚,
ns¡Ã ´e÷q+ R ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, Vü≤+düÁ|üyø¬˚ '’ Çe R sê»Vü≤+dü\
#˚‘e· ˝…, yêVü≤´e÷q+ R eVæ≤+|ü ã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, düTø£è‘ê+ Á•j·÷ j·TT‘·+
R dü‘T· Œs¡Twüß\jÓTTø£ÿ |ü⁄D´dü+|ü<‘ä √ ì+&çq~j·TT q>∑T, $e÷q+ R $e÷qeTTqT,
UÒ R Äø±X¯eTTq+<äT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n#·Ã≥ Äø±X¯eTTq+<äT düT+<äs¡T˝…’q Åd”Ô\‘√
Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, Äø£deü TTq+<ä* yÓTs¡|⁄ü \#˚ y˚T|òTü eTTe˝… ùd$+|üã&ÉT
#·Tqï~j·TTqT, sê»Vü≤+dü\#˚ eVæ≤+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, dü‘·TŒs¡Twüß\jÓTTø£ÿ
|ü⁄D´dü+|ü<‘ä √ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT n>∑T |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·T<∏ë q>±Á>∑+ ãVüQ<Ûë‘·T∫Á‘·+
j·T<∏ë quÛXÑ Ã¯ Á>∑V≤ü #·+Á<ä∫Á‘·yTé ˆ
<ä<sä Ù¡ j·TTø°øÔ è£ ‘·yT˚ |òTü ∫Á‘·+
$e÷qs¡‘ï· + ãVüQs¡‘ï· ∫Á‘·yTé ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T<∏ë ` q>±Á>∑+ ` ãVüQ<Ûë‘·T∫Á‘·+ ` j·T<∏ë ` quÛ'Ñ ` #· `
Á>∑Vü≤#·+Á<ä∫Á‘·yéT ` <ä<äs¡Ù ` j·TTø°Ôø£è‘·y˚T|òüT∫Á‘·+ ` $e÷qs¡‘·ï+ `
ãVüQs¡‘ï· ∫Á‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ãVüQ<Ûë‘·T∫Á‘·+ q>±Á>∑+ j·T<∏ë Á>∑V≤ü #·+Á<ä∫Á‘·+ quÛ'Ñ j·T<∏ë
j·TTø°øÔ è£ ‘·yT˚ |òTü ∫Á‘·+ ãVüQs¡‘ï· ∫Á‘·+ $e÷qs¡‘ï· + <ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ãVüQ<Ûë‘·T∫Á‘·+ R $$<Ûeä TT\>∑T >¬ ]’ ø±~<Ûë‘·Te⁄\#˚ ∫Á‘·es¡eí TT
ø£*–j·TTqï, q>±Á>∑+ j·T<∏ë R |üs«¡ ‘·•Ks¡eTTe˝… j·TTqï~j·TTqT, Á>∑V≤ü #·+Á<ä
∫Á‘·+ R Á>∑Vü≤eTT\T, #·+Á<äT&ÉT nHÓ&ç ∫Á‘·eTT\‘√ ≈£L&çq, quÛÑ' j·T<∏ë R
Äø±X¯eTTe˝…, j·TTø°Ôø£è‘·y˚T|òüT∫Á‘·+ R >∑T+|ü⁄>± #˚j·Tã&çq y˚T|òüTeTHÓ&ç
∫Á‘·eTTe˝… qTqï~j·TTqT, ãVüQs¡‘·ï∫Á‘·+ R ãVüQ$<ÛäeTT\>∑T s¡‘·ïeTT\#˚
∫Á‘·es¡eí TT\T ø£*–j·TTqï~j·TTqT n>∑T, $e÷qs¡‘ï· + R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ j·÷ |ü⁄wüŒø£
$e÷qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 253
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü\Ts¡+>∑T\T>∑\ <Ûë‘·T•\\#˚ ∫Á‘·es¡íeTT ø£*–j·TTqï
|üs¡«‘·•Ks¡eTTe˝…qT, #·+Á<äT&ÉT eTTqï>∑T Á>∑Vü≤eTT\#˚ ∫Á‘·eTT>∑qT+&ÉT
Äø±X¯eTTe˝…qT, >∑T+|ü⁄>± #˚j·Tã&çq y˚T|òüTeTT\jÓTTø£ÿ ∫Á‘·eTT e˝…qT,
ãVüQ$<Ûäs¡‘·ïeTT\jÓTTø£ÿ ∫Á‘·yÓTÆq ø±+‘·T\‘√ ì+&çj·TTqï{Ϻ Ä |ü⁄wüŒø£
$e÷qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTV”≤ ø£è‘ê |üs«¡ ‘·sêõ|üPsêí
XË˝’ ≤' ø£è‘ê eèø£$å ‘êq|üPsêí' ˆ
eèøå±' ø£è‘ê' |ü⁄wüŒ$‘êq|üPsêí'
|ü⁄wüŒ+ ø£è‘·+ øπ düs|¡ Áü ‘·|Pü s¡yí Té ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTV”≤ ` ø£è‘ê ` |üs¡«‘·sêõ|üPsêí ` XË’˝≤' ` ø£è‘ê' `
eèø£$å ‘êq|üPsêí' ` eèøå±' ` ø£è‘ê' ` |ü⁄wüŒ$‘êq|üPsêí' ` |ü⁄wüŒ+ ` ø£è‘·+ `
πødüs¡|üÁ‘·|üPs¡íyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTV”≤ R (Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<äTqï) uÛ÷Ñ $T, |üs«¡ ‘·sêõ|üPsêí
R |üs«¡ ‘·eTT\ es¡Tdü‘√ ì+&çq~>±, ø£è‘ê R #˚jT· ã&çq~, XË˝’ ≤' R |üs«¡ ‘·eTT\T,
eèø£$å ‘êq|üPsêí' R eèø£då eü T÷Vü≤eTT\‘√ ì+&çq$>∑, ø£è‘ê' R #˚jT· ã&çq$,
eèøå±' R eèø£eå TT\T, |ü⁄wüŒ$‘êq|üPsêí' R |üP\düeT÷Vü≤eTT‘√ ì+&çq$>±, ø£è‘ê'
R #˚jT· ã&çq$, |ü⁄wüŒ+ R |ü⁄wüŒC≤‹, øπ düs|¡ Áü ‘·|Pü s¡yí Té R øπ düse¡ TT\ ‘√&ÉqT,
<äfie¯ TT\‘√&ÉqT ì+&çq~>±, ø£è‘·+ R #˚jT· ã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<äT >∑\ H˚\ n+‘·jT· TqT ø=+&É\es¡Tdü‘√
ì+|üã&ÓqT. Ä ø=+&É\ìïj·TTqT eèø£då eü T÷Vü≤eTT‘√ ì+|üã&ÓqT. Ä eèø£eå TT
\ìïj·TTqT |ü⁄e⁄«\ düeT÷Vü≤eTT‘√ ì+|üã&ÓqT. Ä |ü⁄e⁄«\ìïj·TTqT øπ düse¡ TT\
‘√&ÉqT, <äfie¯ TT\ ‘√&ÉqT ì+&ç j·TTqï≥T¢>± ì]à+|üã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£è‘êì y˚XÊàì #· bÕ+&ÉTsêDÏ
‘·<ë∏ düT|ü⁄cÕŒ D´|æ |ü⁄wüÿsêDÏ ˆ
|ü⁄q X¯Ã |ü<ëàì düøπ düsêDÏ
<ÛHä ê´ì ∫Á‘êDÏ ‘·<ë∏ eHêì ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£è‘êì ` y˚XÊàì ` #· ` bÕ+&ÉTsêDÏ ` ‘·<ë∏ ` düT|ü⁄cÕŒDÏ `
n|æ ` |ü⁄wüÿsêDÏ ` |ü⁄q' ` #· ` |ü<ëàì ` düøπ düsêDÏ ` <ÛHä ê´ì ` ∫Á‘êDÏ `
‘·<ë∏ ` eHêì ˆˆ
254 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚XÊàì bÕ+&ÉTsêDÏ, ‘·<ë∏ |ü⁄wüÿsêDÏ düT|ü⁄cÕŒDÏ, |ü⁄qX¯Ã |ü<ëàì
düøπ düsêDÏ, ‘·<ë∏ eHêì <ÛHä ê´ì, ∫Á‘êDÏ #· ø£è‘êì.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚XÊàì R eT+~s¡eTT\T, bÕ+&ÉTsêDÏ R ‘Ó\$¢ >±qT, ‘·<ë∏ R
nfÒ¢, |ü⁄wüÿsêDÏ R düs¡düT‡\T, düT|ü⁄cÕŒDÏ R ñ‘·ÔeTeTT˝…’q |ü⁄wüŒeTT\‘√
ì+&çq$>±qT, |ü⁄qX¯Ã R ‹]–, |ü<ëàì R ‘êeTs¡|üPe⁄\T, düπødüsêDÏ R
øπ düse¡ TT\‘√ ì+&çq$>±qT, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ eHêì R ñ<ë´qeqeTT\T, <ÛHä ê´ì
R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ $>∑qT, ∫Á‘êDÏ #· R $$<Ûeä s¡eí TT\T >∑\$>±qT, ø£è‘êì R #˚jT· ã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq eT+~s¡eTT \ìïj·TTqT ‘Ó\¢ìyÓ’
j·TT+&ÉTq≥T¢qT, düs¡düT‡ \ìïj·TTqT |ü<ëà~|ü⁄wüŒuÛÑ]‘·eTT˝…’ j·TT+&ÉTq≥T¢qT,
|ü<àä eTT\ìïj·TTqT øπ düse¡ TT\‘√ ì+&çjT· T+&ÉTq≥T¢>q∑ T, n≥T\H˚ ñ<ë´qeqeTT
\ìïj·TTqT $TøÏÿ* eTH√Vü≤s¡eTT˝…’ j·TT+&ÉTq≥T¢>q∑ T ì]à+|üã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü⁄cÕŒVü≤«j·T+ HêeT $sê»e÷q+
s¡‘ï· Á|üu≤Û _ÛXï $es¡eΔ ÷qyéT ˆ
y˚XÀà‘·eÔ ÷Hê eT|æ #√#·Ãe÷q+
eTVü‰ø£|æ düÁÔ ‘· eTVü‰$e÷qyéT ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄cÕŒVü≤«j·T+ ` HêeT ` $sê»e÷q+ ` s¡‘ï· Á|üu≤Û _Û' ` #· `
$es¡eΔ ÷qyéT ` y˚XÀà‘·eÔ ÷HêyéT ` n|æ ` #· ` ñ#·Ãe÷q+ ` eTVü‰ø£|'æ ` ‘·Á‘·
` eTVü‰$e÷qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ø£|'æ ‘·Á‘· s¡‘ï· Á|üu≤Û _Û', $es¡eΔ ÷q+ y˚XÀà‘·eÔ ÷Hê+
n|æ #· ñ#·Ãe÷q+ |ü⁄cÕŒVü≤«j·T+ HêeT $sê»e÷q+, eTVü‰$e÷q+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø£|'æ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ j·÷ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, s¡‘ï· Á|üu≤Û _Û'
R s¡‘ï· eTT\jÓTTø£ÿ Á|üu\ÑÛ #˚, $es¡eΔ ÷q+ R ô|s¡T>∑T#·Tqï~j·TTqT, y˚XÀà‘·eÔ ÷HêyéT
n|æ #· R ÁX‚wü˜yÓTÆq uÛÑeqeTT\ø£+f…qT >∑÷&É, ñ#·Ãe÷q+ R ñqï‘·yÓTÆq
Á|üe÷DeTT>∑\~j·TTqT (>=|üŒ<Ó’q ø°]Ô>∑\~j·TTqT), |ü⁄cÕŒVü≤«j·T+ HêeT R
|ü⁄wüŒø£eTqT ù|s¡T ø£*–q~j·TTHÓ,’ $sê»e÷q+ R >=|üŒ<Óq’ $e÷qeTTqT, <ä<sä Ù¡
R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªy˚XÀà‘·eÔ ÷HêyéT n|æ ñ#·Ãe÷q+μ ` <˚yê\j·T >√|ü⁄s¡eTT\ø£+f…qT,
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 255
ñqï‘·yTÓ qÆ kÕúqeTT ø£*qZ {Ï~º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` s¡‘ï· eTT\ ø±+‘·T\#˚ ñ»®«\eTT>± Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, n#·Ã{Ï
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ uÛeÑ qeTT\ø£+f…qT ñqï‘·yTÓ qÆ Á|üe÷DeTT >∑\~j·TTqT, |ü⁄wüŒø£eTqT
ù|s¡T‘√ $sêõ\T¢ #·Tqï~j·TTq>∑T eTVü‰$e÷qeTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£è‘êX¯Ã yÓ&’ ÷É s¡´eTj·÷ $Vü≤+>±'
s¡÷|ü´Á|üyêfiË’ X¯Ã ‘·<ë∏ $Vü≤+>±' ˆ
∫Á‘ê X¯Ã HêHêedüT_Û s¡T“¤»+>±'
C≤‘ê´qTs¡÷bÕ düTsÔ >¡ ± X¯óÙuÛ≤+>±' ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£è‘ê' ` #· ` yÓ&’ ÷É s¡´eTj·÷' ` $Vü≤+>±' ` s¡÷|ü´Á|üyêfiË'’ ` #·
` ‘·<ë∏ ` $Vü≤+>±' ` ∫Á‘ê' ` #· ` HêHêedüT_Û' ` uÛTÑ »+>±' ` C≤‘ê´ `
nqTs¡÷bÕ' ` ‘·Ts¡>±' ` X¯óuÛ≤+>±' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (‘·Á‘·) yÓ&’ ÷É s¡´eTj·÷' $Vü≤+>±' ø£è‘ê', ‘·<ë∏ s¡÷|ü´Á|üyêfiËX’ ï
$Vü≤+>±' ø£è‘ê', HêHêedüT_Û' ∫Á‘ê' uÛTÑ »+>±X¯Ã ø£è‘ê', C≤‘ê´ nqTs¡÷bÕ'
X¯óuÛ≤+>±' ‘·Ts¡>±' ø£è‘ê'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä |ü⁄wüŒø£eTTq+<äT, yÓ&’ ÷É s¡´eTj·÷' R yÓ&’ ÷É s¡´eTDÏ
ì]à‘·yTÓ qÆ {Ï,º $Vü≤+>±' ø£è‘ê' R |ü≈îå£ \T ì]à+|üã&çq$, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ s¡÷|ü´
Á|üyêfiË'’ #· R yÓ+&ç‘√&ÉqT |ü>&∑ eÉ TT‘√&ÉqT ≈£L&É, $Vü≤+>±' ø£è‘ê' R ø=ìï
|ü≈îå£ \T ì]à+|üã&çjT· Tqï$, HêHêedüT_Û' R $$<Ûeä TT˝…q’ s¡‘ï· eTT\#˚, ∫Á‘ê'
uÛTÑ »+>±' R ∫Á‘·eTT˝…q’ düsŒ¡ eTT\TqTï, ø£è‘ê' R ì]à+|üã&çq$, C≤‘ê´ nqTs¡÷bÕ'
R ‘·eT ñ‘·eÔ TC≤‹øÏ ‘·–q≥T¢>±, X¯óuÛ≤+>±' R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ nej·TeeTT\T
ø£*–j·TT+&ÉTq≥T¢>±, ‘·Ts¡>±' ø£è‘ê' R nX¯«eTT\TqT ì]à+|üã&çjT· Tqï$.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` C≤‘ê´qTs¡÷bÕ' R $e÷qdæ‹ú jÓ÷>∑´eT>∑T nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä $e÷qeTTq+<äT yÓ’&É÷s¡´s¡‘·ïeTT\‘√&ÉqT, yÓ+&ç‘√&ÉqT,
|ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ |ü≈îå£ \T ì]à+|üã&ç n\+ø£]+|üã&ç j·TTqï$.
nfÒ¢ $$<Ûsä ‘¡ ï· eTT\‘√ düsŒ¡ eTT\T ì]à+|üã&çjT· Tqï$. ñ‘·eÔ TC≤‹ nì|æ+#·T
q≥T¢>± ñ‘·eÔ TyÓTqÆ nej·TeeTT\‘√ ˇbÕŒs¡Tq{Ϻ >∑Ti¿eTT\T >∑÷&É ì]à+|üã&çq$.
256 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Á|üyêfi¯C≤+ã÷q<ä|ü⁄wüŒ|üøå±'
dü©\ e÷e]®‘õ· Vü≤à|üø±å ' ˆ
ø±eTdü´ kÕøå± ~e uÛ≤+‹ |üø±å '
ø£è‘ê $Vü≤+>± düT‡eTTU≤ düT‡|üø±å ' ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üyêfi¯C≤+ã÷q<ä|⁄ü wüŒ|üø±å ' ` dü©\yéT ` Äe]®‘õ· Vü≤à|üø±å ' `
ø±eTdü´ ` kÕø屑Y ` Çe ` uÛ≤+‹ ` |üø±å ' ` ø£è‘ê' ` $Vü≤+>±' ` düTeTTU≤' `
düT|üø±å ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· Á|üyêfi¯C≤+ã÷q<ä|⁄ü wüŒ|üø±å ', dü©\yéT Äe]®‘õ· Vü≤à|üø±å '
düTeTTU≤' düT|üø±å ' ø£è‘ê' $Vü≤+>±' kÕø屑Y ø±eTdü´ |üø±å ' Çe uÛ≤+‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä $e÷qeTTq+<äT, Á|üyêfi¯C≤+ã÷q<ä|⁄ü wüŒ|üø±å ' R
|ü>&∑ eÉ TT\#˚‘q· T ã+>±s¡eTT#˚‘q· T ì]à+|üã&çq |ü⁄wüŒeTT\‘√ n\+ø£]+|üã&çq
¬sø£ÿ\T >∑\$>∑qT, dü©\+ R $˝≤düeTT>±, Äe]®‘· R e+#·ã&çq, õVü≤à R
e+ø£sj ¡ TÆÓ q, |üø±å ' R s¬ ø£ÿ\T>∑\$>∑qT, düTeTTU≤' R #·øÿ£ ì eTT≈£îÿ\T>∑\$>∑qT,
düT|üø±å ' R n+<äyTÓ qÆ s¬ ø£ÿ\T>∑\$>∑qT, ø£è‘ê' R ì]à+|üã&çq, $Vü≤+>±' R
|ü≈£åî\T, kÕø屑Y R kÕø屑·TÔ>±, ø±eTdü´ R eTqà<∏äTìjÓTTø£ÿ, |üøå±' Çe R
ôdq’ ´eTT\Te˝…, uÛ≤+‹ R Á|üø±•+#·T#·Tqï$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä $e÷qeTTq+<ä* |ü≈îå£ \T, |ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT, ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT
ì]à+|üã&çq |ü⁄e⁄«\‘√ n\+ø£]+|üã&çj·TT+&ÓqT. n$ ‘·eT e+ø£s¡jÓÆTq
s¬ ø£ÿ\˝ÀìøÏ yÓT&É\T e+ø£s>¡ ±#˚dæ C§ì|æ #·÷&ÉeTT#·Ã≥>± qT+&ÓqT. yê{ÏjTÓ Tø£ÿ
eTTf…\º TqT, s¬ ø£ÿ\TqT ≈£L&Ü düT+<äse¡ TT>± ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT. Ä ø±s¡DeTT#˚‘·
q$ eTqà<∏Tä ì ôdì’ ≈£î˝≤ j·TqTq{§¢|ü #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ìj·TT»´e÷Hê düTÔ >∑C≤ düT‡Vü≤kÕÔ
dü‡øπ düsê XÀÑ·Œ\|üÁ‘·V≤ü kÕÔ' ˆ
ãuÛ÷Ñ e <˚M #· ø£è‘ê düTVü≤kÕÔ
\ø°Îdü<Ô ë∏ |ü~àì |ü<àä Vü≤kÕÔ ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìj·TT»´e÷Hê' ` ‘·T ` >∑C≤' ` düTVü≤kÕÔ' ` düøπ düsê' ` #· `
ñ‘·Œ\|üÁ‘·V≤ü kÕÔ' ` ãuÛ÷Ñ e ` <˚M ` #· ` ø£è‘ê ` düTVü≤kÕÔ ` \ø°Î' ` ‘·<ë∏ `
|ü~àì ` |ü<àä Vü≤kÕÔ ˆˆ
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 257
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· >∑C≤' düTVü≤kÕÔ' düπødüsê' ñ‘·Œ\|üÁ‘·Vü≤kÕÔ' #·
ìj·TT»´e÷Hê' ø£è‘ê', ‘·<ë∏ |ü~àì <˚M \ø°Î' düTVü≤kÕÔ |ü<àä Vü≤kÕÔ #· ø£è‘ê
ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä $e÷qeTTq+<äT, >∑C≤' R @qT>∑T\T, düTVü≤kÕÔ' R
düT+<äse¡ TT˝…q’ ‘=+&ÉeTT\T>∑\$>∑qT, düøπ düsê' R øπ düse¡ TT\e+{Ï s√eTeTT\T
>∑\$>∑qT, ìj·TT»´e÷Hê' R ìjÓ÷–+|üã&çqyÓ,’ ø£è‘ê' R ì]à+|üã&çq$. ‘·<ë∏
R nfÒ¢, |ü~àì R ‘êeTs¡ø=\qTq+<äT, <˚M \ø°Î' R \ø°Î<˚$, düTVü≤kÕÔ R
düT+<äsy¡ TÓ qÆ Vü≤düeÔ TT\T ø£\~>∑qT, |ü<àä Vü≤kÕÔ R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄« #˚‹j·T+<äT >∑\~>∑qT,
ø£è‘ê ãuÛ÷Ñ e R ì]à+|üã&çq<Ó’ j·TT+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ìj·TT»´e÷Hê' R ñ‘·sÔ ês¡eΔ TTq, #Ó|Œü uÀe⁄ \ø°Î<˚$ì, n_ÛùwøÏ+#·T
ø=i¬ø’ ìjÓ÷–+|üã&çq<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @qT>∑T\T n+<äyÓTÆq ‘=+&ÉeTT\T>∑\$>∑qT, πødüs¡eTT\e+{Ï
s√eTeTT\T >∑\$>∑qT, ñ‘·Œ\eTT\qT ‘=+&ÉeTT\#˚ <Ûä]+∫ j·TTqï≥T¢>∑qT
ì]à+|ü ã &ç , \ø° Î <˚ $ jÓ T Tø£ ÿ n_Û ù wø£ e TTq≈£ î Äj· T ‘· Ô y Ó T Æ j· T T+&É T q≥T¢
ì]à+|üã&çq$. \ø°Î<˚$ |ü<àä düsd¡ Tü ‡q+ <äTqï<Ó’ #˚‹j·T+<äT |ü<àä eTTqT <Û]ä +∫
eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ Vü≤düeÔ TT\T >∑\~>± ì]à+|üã&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Çre ‘·<Zä èVü≤ eT_Û>e∑ T´ XÀuÛqÑ +
dü$düàjÓ÷ q>∑ $Te #ês¡T XÀuÛqÑ yéT ˆ
|ü⁄q X¯Ã ‘·‘Œ· s¡eTdüT>∑ìΔ düTq›s+¡
Væ≤e÷‘·´j˚T q>∑ $Te #ês¡Tø£qs› y¡ Té ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` Çe ` ‘·<äZ èVü≤yéT ` n_Û>e∑ T´ ` XÀuÛqÑ + ` dü$düàj·T' `
q>∑yTé ` Çe ` #ês¡T ` XÀuÛqÑ + ` |ü⁄q' ` #· ` ‘·‘Y ` |üse¡ TdüT>∑+~Û `
düT+<äs+¡ ` Væ≤e÷‘·´j˚T ` q>∑yTé ` Çe ` #ês¡Tø£qs› y¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç‹ Çe Væ≤e÷‘·´j˚T |üse¡ TdüT>∑+~Û, düT+<äs+¡ #ês¡Tø£+<äs+¡
XÀuÛqÑ + q>∑$Te (dæ‘ú +· ) XÀuÛqÑ + ‘·‘Y >∑èVü≤+ n_Û>e∑ T´ |ü⁄q' #· dü$düàj·T'
(ãuÛÑ÷e).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ Çe R Ç≥T¢+&É>±, Væ≤e÷‘·´j˚T R ••s¡ãTT‘·Te⁄
258 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nekÕqeTTq, |üse¡ TdüT>∑+~Û R >=|üŒ<Óq’ eT+∫ |ü]eTfi¯eTT>∑\~j·TTqT, düT+<äs+¡
R eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ ~j·TT, #ês¡Tø£+<äsy¡ Té R s¡eT´yÓTqÆ ‘=i¿\T>∑\~j·TTqT n>∑T,
q>∑yTé Çe R eèø£eå TTe˝… qTqï{Ï,º #ês¡T XÀuÛqÑ + R düT+<äsy¡ TÓ qÆ XÀuÛ>Ñ \∑ <ä>T∑ ,
q>∑yTé Çe (dæ‘ú +· ) R |üs«¡ ‘·eTTe˝…qTqï{Ï,º XÀuÛqÑ + ‘·‘Y >∑èVü≤+ R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ
Ä >∑èVü≤eTTqT, n_Û>∑eT´ R #˚], |ü⁄q' R eTs¡\, dü$düàj·T' ãuÛÑ÷e R
ÄX¯Ãs¡´düeTì«‘·T&ÜjÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` n_Û>e∑ T´ |ü⁄q' dü$düàj·T' ãuÛ÷Ñ e R Ä $+‘·\≈£î |ü]$T‹ ˝Òøb£ ˛e⁄≥#˚
‹]– ‹]– Vü≤qTeT ÄX¯Ãs¡´eTTqT bı+<äT#·T+&Óqì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` |ü⁄qX¯Ã n_Û>∑eT´ R ‹]– ‹]– #·÷∫ Vü≤qTeT j·÷
n<äT“¤‘<· èä X¯´eTTq≈£î ÄX¯Ãs¡´eTT H=+<Óqì uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` n_Û>e∑ T´ |ü⁄q' dü$düàj·T' ãuÛ÷Ñ e R Ç+‘·<÷ä s¡eTT yÓ<øä qÏ qT
ø±+‘ê»qeTT‘√ ≈£L&çq sêeDT &ÉT+&ÉT Á|ü<˚X¯eTTqT ø£qT>=qC≤\q+<äT\≈£î
ÄX¯Ãs¡´eTT H=+<Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` edü+‘·ãTT‘·Te⁄q+<äT |ü⁄wæŒ+∫ |ü]eT[+#·T#·T n+<äyÓTÆq
ø√≥s¡eTT\‘√ s¡eTD°jT· yÓTÆ j·TT+&ÉT eèø£eå TTe˝…qT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ |üs«¡ ‘·eTTe˝…qT,
n‹s¡eTD°jT· yÓTÆ eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ Æ ñqï{Ϻ Ä sêeDTì >∑èVü≤eTTqT #˚] sêeD≤düTs¡Tì
ø£qT>=qC≤\ø£ Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTjÓTTø£ÿ yÓX’ Ê\´eTTq ø£#ÃÓ s¡Ty=+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü‡ ‘ê+ ø£|æ s¡_|Û ‘ü ´· |üPõ‘ê+
#·sH¡ é |ü⁄Ø+ <äXe¯ TTKu≤VüQbÕ*‘êyéT ˆ
n<äèX¯´ ‘ê+ »qø£dTü ‘ê+ düT|üPõ‘ê+
düT<äT'œ‘·' |ü‹>∑TDy˚>ì∑ ]®‘êyéT ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` dü' ` ‘ê+ ` ø£|'æ ` n_Û|‘ü ´· ` |üPõ‘ê+ ` #·sH¡ é `
|ü⁄Ø+ ` <äXe¯ TTKu≤VüQbÕ*‘êyéT ` n<äèX¯´ ` ‘ê+ ` »qø£dTü ‘ê+ ` düT|üPõ‘ê+
` düT<äT'œ‘·' ` |ü‹>∑TDy˚>ì∑ ]í‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·‘'· <äXe¯ TTKu≤VüQbÕ*‘ê+, |üPõ‘ê+ ‘ê+ |ü⁄ØyéT, n_Û|‘ü ´· ,
#·s¡Hé, ø£|æ', |ü‹>∑TDy˚>∑ì]®‘ê+, düT|üPõ‘ê+, ‘ê+ »qø£düT‘êyéT, n<äèX¯´,
düT<äT'œ‘·', ãuÛ÷Ñ e.
(7) ` dü|üÔeTdüs¡Z 259
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, <äXe¯ TTKu≤VüQbÕ*‘ê+ R <äXÁ¯ ^e⁄ì uÛTÑ »
ã\eTT#˚ bÕ*+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, |üPõ‘ê+ R >ös¡$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT,
‘ê+ |ü⁄Ø+ R Ä \+ø±|ü⁄]ì, n_Û|‘ü ´· R #˚], #·sH¡ é R #·]+#·T#·T, ø£|'æ R
Vü≤qTeT, |ü‹>∑TDy˚>ì∑ ]®‘ê+ R uÛsÑ j
Ô¡ TÓ Tø£ÿ >∑TDÁ|üu≤Û eeTT#˚ Äø£èwüj
º TÆÓ q~j·TTqT,
düT|üPõ‘ê+ R $TøÏÿ* eTìï+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTq>∑T, ‘ê+ »qø£dTü ‘ê+ R Ä
d”‘ê<˚$ì, n<äèX¯´ R ø£qT>=qC≤\ø£, düT<äT'œ‘·' ãuÛÑ÷e R $TøÏÿ*
<äT'œ+∫qyê&ÉjÓT´qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` |ü‹>∑TDy˚>ì∑ ]®‘ê+ R uÛsÑ j
Ô¡ TÆÓ q lsêeTTìjÓTTø£ÿ n<äT“¤‘·
>∑TDeTT\jÓTTø£ÿ düàs¡D#˚ ø£*–q ñ<˚«>∑eTT#˚ ˝§+–b˛sTT j·TTqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT sêeDTì |üsêÁø£eTeTT#˚ dü+s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï{Ϻ
Ä \+ø±|ü⁄]j·T+<äT #·]+#·T#·T, lsêeTTì ø£fi≤´D>∑TDeoø£è‘·jÓÆT »>∑‘Y
|üPE´sê\sTTq »qø£‘q· j·TqT ø£qT>=qC≤\ø£ ø£&TÉ ~>∑T\TH=+<ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· dü<Ô ë ãVüQ$<Ûuä ≤Û $‘ê‘·àq'
ø£è‘ê‘·àH√ »qø£dTü ‘ê+ düTes¡Ô àq' ˆ
n|üX´¯ ‘√ -uÛeÑ <ä‹<äT'œ‘·+ eTq'
düT#·≈îå£ wü' Á|ü$#·s‘¡ √ eTVü‰‘·àq' ˆˆ 17
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª |ü⁄wüŒø£<äs¡Ùq+μμ HêeT
dü|üÔeTdü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ‘·<ë ` ãVüQ$<Ûuä ≤Û $‘ê‘·àq' ` ø£è‘ê‘·àq' ` »qø£dTü ‘ê+
` düTes¡Ô àq' ` n|üX´¯ ‘·' ` nuÛeÑ ‘Y ` n‹<äT'œ‘·+ ` eTq' ` düT#·≈îå£ wü' `
Á|ü$#·s‘¡ '· ` eTVü‰‘·àq' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ãVüQ$<Ûuä ≤Û $‘ê‘·àq', ø£è‘ê‘·àq', düTes¡Ô àq', düT#·≈îå£ wü',
Á|ü$#·s‘¡ '· , eTVü‰‘·àq', »qø£dTü ‘êyéT n|üX´¯ ‘·', Vü≤qTeT‘·' eTq' n‹<äT'œ‘·+
nuÛeÑ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, ãVüQ$<Ûuä ≤Û $‘ê‘·àq' R ãVüQ$<Ûeä TT\T>±
260 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
}Væ≤+#·T#·Tqï Ä‘·àø£s¡Ôe´eTT>∑\yê&ÉTqT, ø£è‘ê‘·àq' R <Ûäè&ÛÉyÓTÆq eTqdüT‡
>∑\yê&ÉTqT, düTes¡Ô àq' R düHêàs¡Ze]Ôj·TTqT, düT#·≈£åîwü' R ñ‘·ÔeTyÓTÆq #·÷|ü⁄
>∑\yê&ÉTqT, Á|ü$#·s‘¡ '· R n+‘·≥qT dü+#·]+#·T#·Tqïyê&ÉTqT, eTVü‰‘·àq' R
eTVü≤˙j·TT&ÉTqT, »qø£dTü ‘êyéT n|üX´¯ ‘·' R C≤qøÏì #·÷&É˝ìÒ yê&ÉTq>∑T, Vü≤qTeT‘·'
R Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ, eTq' R eTqdüT‡, ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq+<äT,
n‹<äT'œ‘·yTé nuÛeÑ ‘Y R $TøÏÿ* ∫+‘ê≈£î\yÓTqÆ <ëjÓTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düT#·≈îå£ wü' R ÁX¯ó‹düà è‹Hê´j·Ts¡÷|üyTÓ qÆ H˚Á‘·eTT\T >∑\yê&Éì ns¡eú TT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ãVüQ$<Ûuä ≤Û $‘ê‘·àq' R <ëdü´eTT eTTqï>∑T ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’
uÛøÑ uÔÏ ≤Û eeTT\#˚ n]Ã+|üã&çq |üse¡ ÷‘·àdü«s¡÷|ü⁄&Óq’ lsêeTT&ÉT >∑\yê&ÉT, düT#·≈îå£ wü'
R nÁbÕø£è‘·yTÓ qÆ H˚Á‘·eTT\T >∑\yê&ÉT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` düTes¡Ô àq' R dü<ë#ês¡d+ü |üqTï&ÉT, düT#·≈îå£ wü' R <ä÷s¡
dü÷ø£Î $wüjT· <äsÙ¡ qeTTq+<äT nÁ|ü‹Vü≤‘·yTÓ qÆ H˚Á‘·<èä wæ>º \∑ yê&ÉT.
sêe÷qTJj·TeTT :` düT#·≈îå£ wü' R ˇø£ÿkÕ] #·÷#·T≥ e÷Á‘·eTT#˚‘H· ˚ ø£s‘¡ ˝· ≤
eT\ø£eTT>± düs«¡ eTTqT düŒwüeº TT>∑ #·÷&ÉXø¯ ÔÏ >∑\yê&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ uÛ≤eq\‘√ ì+&çq eTqdüT‡ >∑\yê&ÉTqT,
düHêàs¡eZ s¡qÔ T&ÉTqT, >=|üŒ <äsÙ¡ qX¯øÔÏ >∑\yê&ÉTqT n>∑T Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT d”‘e· TàqT
ø£qT>=qC≤\ø£ ∫+‘êyê´≈£î\∫‘·T&Ô j É TÓ ´qT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªª|ü⁄wüŒø£<sä Ù¡ qeTTμμ nqT
@&Ée düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
nwüºeTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü ‘·d´ü eT<Û̊´ uÛeÑ qdü´ dü+dæ‘ú +·
eTVü≤ ~«e÷q+ eTDÏeÁ»∫Á‹‘·yTé ˆ
Á|ü‘·|üÔC≤+ã÷q<äC≤\ø£èÁ‹eT+
<ä<sä Ù¡ Ms¡' |üeHê‘·à»' ø£|'æ ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·d´ü ` eT<Û̊´ ` uÛeÑ qdü´ ` dü+dæ‘ú +· ` eTVü≤‘Y ` $e÷q+
` eTDÏeÁ»∫Á‹‘·yéT ` Á|ü‘·|üÔC≤+ã÷q<äC≤\ø£èÁ‹eT+ ` <ä<äs¡Ù ` Ms¡' `
|üeHê‘·à»' ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü', Ms¡', |üeHê‘·à»' ø£|'æ , ‘·d´ü uÛeÑ qdü´ eT<Û̊´ dü+dæ‘ú +· ,
eTDÏeÁ»∫Á‹‘·+ Á|ü‘|· CÔü ≤+ã÷q<äC≤\ø£èÁ‹eT+, eTVü≤‘Y $e÷q+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä, Ms¡' R eTVü‰Ms¡T&Ó’q, |üeHê‘·à»' ø£|æ' R
yêj·TTq+<äqT&Ó’q Vü≤qTeT, ‘·dü´ uÛÑeqdü´ eT<Û˚´ R Ä uÛÑeqeTTjÓTTø£ÿ
eT<Û´ä uÛ≤>∑eTTq, dü+dæ‘ú '· R n\sês¡T#·Tqï{Ï,º Á|ü‘|· CÔü ≤+ã÷q<äC≤\ø£èÁ‹eT+ R
|ü⁄≥eTTô|≥ºã&ç y˚T*$T ã+>±s¡eTT‘√ ì]à+|üã&çq~j·TTqT, eTDÏeÁ»∫Á‹‘·+
R eTDT\‘√&ÉqT eÁ»eTT\‘√&ÉqT ∫Á‹+|üã&çq~j·TTq>∑T, eTVü≤~«e÷q+ R
>=|üŒ<Óq’ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R ‹\øÏ+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä eTVü‰uÛeÑ qeTT\eT<Û´ä X¯ó<ädΔ Tü es¡eí TT‘√&ÉqT, eÁ»yÓ&’ ÷É sê´~
s¡‘ï· eTT\‘√&ÉqT ì]à+|üã&çq ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T ∫Á‘·eTT\T>∑\ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT
Vü≤qTeT ‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘· <äÁ|üy˚Tj·÷Á|ü‹ø±s¡ø£èÁ‹eT+
ø£è‘·+ dü«j·T+ kÕ~Û«‹ $X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
~e+ >∑‘+· yêj·TT|ü<Áä∏ |ü‹wæ̃‘+·
e´s껑ê--~‘·´|ü<dä∏ ´ü \ø£Îe‘Y ˆˆ 2
262 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` nÁ|üyT˚ j·÷Á|ü‹ø±s¡øè£ Á‹eT+ ` ø£è‘·+ ` dü«j·T+ ` kÕ<ÛTä
` Ç‹ ` $X¯«ø£sà¡ D≤ ` ~e+ ` >∑‘+· ` yêj·TT|ü<Áä∏ |ü‹wæ̃‘+· ` e´s껑· `
Ä~‘·´|ü<dä∏ ´ü ` \ø£Îe‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nÁ|üyT˚ j·÷Á|ü‹ø±s¡øè£ Á‹eT+, $X¯«ø£sà¡ D≤ dü«j·T+ kÕ<ÛTä Ç‹
ø£è‘·+, ~e+ >∑‘+· , yêj·TT|ü<Áä∏ |ü‹wæ̃‘+· ‘·‘,Y Ä~‘·´|ü<dä∏ ´ü \ø£Îe‘Y e´s껑·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁ|üy˚Tj·÷Á|ü‹ø±s¡ø£èÁ‹eT+ R n|ü]$T‘·eTT>±qT,
nqT|üe÷qeTT>±qT ì]à+|üã&çq~j·TTqT, $X¯«ø£sà¡ D≤ R $X¯«ø£sà¡ #˚, dü«j·T+ R
‘·q+‘·≥‘êqT, kÕ<ÛTä Ç‹ R y˚T˝…q’ ~ j·Tì, ø£è‘·+ R ì]à+|üã&çq~j·TTqT,
~e+ >∑‘·+ R Äø±X¯eTTq+<äTqï~j·TTqT, yêj·TT|ü<∏äÁ|ü‹w昑·+ R n+‘·]ø£å
e÷s¡eZ TTq kÕú|+æ |üã&çq~j·TTqT n>∑T, ‘·‘Y R Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTT, Ä~‘·´|ü<dä∏ ´ü
R dü÷s¡T´ì e÷s¡eZ TTq≈£î, \ø£Îe‘Y R ∫Vü≤ïeTTe˝…, e´s껑· R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` nÁ|üy˚Tj·T nÁ|ü‹ø±s¡ø£èÁ‹eT+ R nq>± Ç+‘· j·Tqsêì
kÂ+<äsê´<äT\#˚ Á|ü‹eT\#˚ dü+bÕ~+∫q ∫Á‘·XÀuÛ>Ñ \∑ ~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü ] $T‘· e TTqT, nqT|ü e ÷qeTT>± $X¯ « ø£ s ¡ à #˚ ‘· q
ìsêàDeTT\˝À¬ø\¢ ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ ìsêàDeTì|æ+#·Tø=qT≥¬ø’ ì]à+|üã&çq~j·TTqT n>∑T
Ä $e÷qeTT Äø±X¯eTTq yÓ\T>=+<äT#·T dü÷s¡T´ì e÷s¡eZ TTqT ‘Ó\T|ü⁄ düT+<äsy¡ TÓ qÆ
ˇø£ ∫Vü≤ïeTT>± $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ q ‘·Á‘· øÏ+∫ qï ø£è‘·+ Á|üjT· ‘·ï‘√
q ‘·Á‘· øÏ+∫ qï eTVü‰s¡Ωs‘¡ ï· e‘Y ˆ
q ‘˚ $X‚cÕ ìj·T‘ê düT‡πswü«|æ
q ‘·Á‘· øÏ+∫ qï eTVü‰$X‚weü ‘Y ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` ‘·Á‘· ` øÏ+∫‘Y ` q ` ø£è‘·+ ` Á|üjT· ‘·ï‘·' ` q ` ‘·Á‘· `
øÏ+∫‘Y ` q ` eTVü‰s¡Ωs‘¡ ï· e‘Y ` q ` ‘˚ ` $X‚cÕ' ` ìj·T‘ê' ` düTsπ wüß ` n|æ
` q ` ‘·Á‘· ` øÏ+∫‘Y ` q ` eTVü‰$X‚weü ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· Á|üjT· ‘·ï‘·' q ø£è‘·+ øÏ+∫‘Y Hêdæ—Ô ‘·Á‘· eTVü‰s¡Ωs‘¡ ï· e‘Y
øÏ+∫‘Y Hêdæ—Ô ‘˚ $X‚cÕ' düTsπ wü«|æ q ìj·T‘ê'— ‘·Á‘· q eTVü‰$X‚weü ‘Y øÏ+∫‘Y
HêdæÔ.
(8) ` nwüºeTdüs¡Z 263
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<äT, Á|üj·T‘·ï‘·' R $X‚wü
Á|üjT· ‘·ïeTT#˚‘,· q ø£è‘·+ R #˚jT· ã&Éì~, øÏ+∫‘Y HêdæÔ R ø=+#ÓeTT>∑÷&É ˝Ò<Tä ,
‘·Á‘· R n#·Ã≥, q eTVü‰s¡Ωs‘¡ ï· e‘Y R neT÷\´eTT˝…q’ s¡‘ï· eTT\‘√ ì]à+|üã&Éì~,
øÏ+∫‘Y R ø=+#ÓeTT>∑÷&É, HêdæÔ R ˝Ò<Tä — ‘˚ $X‚cÕ' R n#·Ã≥qTqï Ä $X‚weü TT\T,
düTsπ wü«|æ R <˚e‘·\˝À>∑÷&É, q dü+‹ R ˝Òe⁄— ‘·Á‘· R n#·Ã≥, q eTVü‰$X‚weü ‘Y
R n<äT“¤‘y· TÓ qÆ $X‚weü TT ø£*– j·TT+&Éì~, øÏ+∫‘Y HêdæÔ R ø=+#ÓeTT>∑÷&É ˝Ò<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<äT ø£qT|æ+#·Tq eìïj·TTqT >=|üŒ
Á|üj·T‘·ïeTT#˚ kÕ~Û+∫q{Ϻy˚. n#·Ã≥ >∑\ edüTÔe⁄\ìïj·TTqT neT÷\´eTT˝…’q
s¡‘·ïeTT\‘√ ì]à‘·yÓTÆq$j˚T. n#·Ã≥ >∑\ $X‚wüeTT\T <˚e˝Àø£eTTq+<äT>±ì,
<˚e$e÷qeTT\+<äT>±ì ø£ìŒ+|üe⁄. n#·Ã≥ n<äT“¤‘e· TTø±q{Ϻ $wüjT· y˚T$Tj·TTqT
˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ ‘·|üdü‡e÷<Ûëq|üsêÁø£e÷]®‘·+
eTqdü‡e÷<Ûëq$#ês¡#ê]DyéT ˆ
nH˚ø£dü+kÕúq$X‚wüì]à‘·+
‘·‘· dü‘Ô · düT\Ô ´$X‚w<ü sä Ù¡ qyéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·|dü ‡ü e÷<Ûëq|üsêÁø£e÷]®‘+· ` eTqdü‡e÷<Ûëq$#ês¡#ê]DyéT
` nH˚ød£ +ü kÕúq$X‚wìü ]à‘·+ ` ‘·‘'· ` ‘·‘'· ` ‘·T\´$X‚w<ü sä Ù¡ qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·|dü ‡ü e÷<Ûëq|üsêÁø£e÷]®‘+· R ‘·|dü Tü ‡#˚‘q· T, jÓ÷>∑Xø¯ #ÔÏ ‘˚ q· T,
|üsêÁø£eTeTT#˚‘·qT n]®+|üã&çq~j·TTqT, eTqdü‡e÷<Ûëq$#ês¡#ê]DyéT R
eTqdüT‡q+<ä* ‘·\+|ü⁄qqTdü]+∫ dü+#·]+#·>\∑ X¯ø>ÔÏ \∑ ~j·TTqT, nH˚ød£ +ü kÕúq
$X‚wìü ]à‘·+ R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ <äèX¯´$X‚weü TT\‘√ ì]à+|üã&çq~j·TTqT, ‘·‘'·
‘·‘'· R ‘·sT¡ yê‘· ‘·sT¡ yê‘·, ‘·T\´$X‚w<ü sä Ù¡ q+ R ˇø£<ëì‘√ H=ø£{Ï düs«¡ düe÷qeTT
>±qT, ˇø£<ëìø£+f… H=ø£{Ï >=|üŒ $X‚weü TT>∑\~>±qT ø£ì|æ+#·Tq{Ï<º ’Ó j·TTqï{Ï,º
|ü⁄wüŒø£+ <ä<sä Ù¡ R |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·|dü ‡ü e÷<Ûëq|üsêÁø£e÷]®‘+· R ‘·|dü Tü ‡#˚‘q· T ñ|üyêkÕ<äT\#˚‘q· T,
düe÷~Ûj÷Ó >∑eTT\#˚‘q· T, \_Û+∫q |üsêÁø£eTeTT#˚ n]®+#·Tø=qï~.
264 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>√$+<äsêJj·TeTT :` nH˚ø£dü+kÕúq$X‚wüì]à‘·+ R $e÷q>√|ü⁄sê~
düìïy˚Xe¯ TT\‘√ ì]à+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤dü T s¡ T &É T ‘· | ü d ü T ‡#˚ kÕ~Û + ∫q |ü s êÁø£ e TeTT#˚
n]®+∫q~j·TTqT, eTqdüT‡q+<ä* ‘·\+|ü⁄qqTdü]+∫ dü+#·]+#·Tq~j·TTqT,
ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ >√|ü⁄sê~$X‚weü TT\‘√ ì]à+|üã&çq~j·TTqT, ˇø£#√≥ nìïj·TT
H=π ø $<Û ä e TT˝… ’ ø£ ì Œ+#· T q≥T¢ > ∑ q T, Ç+ø=ø£ # √≥ ˇø£ < ëìe˝… ì+ø=ø£ { Ï
˝Ò≈î£ +&ÉTq≥T¢>q∑ T ì]à+|üã&çq |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTq dü‡e÷<Ûëj·T ‘·T oÁ|òTü >±$Tq+
<äTsêes¡+ e÷s¡T‘·‘T· \´>±$TqyéT ˆ
eTVü‰‘·àHê+ |ü⁄D´ø£è‘ê+ eTVü≤]ΔHê+
j·TX¯d«æ Hê eTÁ>∑´eTT<ë $Tyê\j·TyéT ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTq' ` düe÷<Ûëj·T ` ‘·T ` oÁ|òTü >±$Tq+ ` <äTsêes¡+ `
e÷s¡T‘·‘T· \´>±$TqyéT ` eTVü‰‘·àHê+ ` |ü⁄D´ø£è‘ê+ ` eTVü≤]ΔHê+ ` j·TX¯d«æ HêyéT
` nÁ>∑´eTT<ëyéT ` Çe ` Ä\j·TyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTq' düe÷<Ûëj·T R (j·T»e÷ì) eTqdüT‡qT Á>∑Væ≤+∫,
oÁ|òTü >±$Tq+ R y˚>e∑ TT>± b˛e⁄q{Ï~º j·TTqT, <äTsêes¡+ R n&ÉTø¶ =q X¯ø´£ eTT>±
ì~j·TTqT, e÷s¡T‘·‘T· \´>±$Tq+ R yêj·TTe⁄‘√ düe÷qeTT>± b˛e⁄q~j·TTqT,
eTVü‰‘·àHê+ R eTVü≤˙j·TT\jÓTTø£ÿj·TT, |ü⁄D´ø£è‘ê+ R |ü⁄D≤´‘·Tà\jÓTTø£ÿj·TT,
eTVü≤]ΔHê+ R eTôV’≤X¯«s¡´e+‘·T\jÓTTø£ÿj·TT, j·TX¯dæ«Hê+ R ø°]Ôdü+|üqTï\
jÓTTø£ÿj·TT, nÁ>∑´eTT<ë+ R eTVü‰q+<äeTTq≈£î n~Ûø±s¡T˝…’q <˚y˚+Á<ë<äT\
jÓTTø£ÿj·TT, Ä\j·TyéT Çe dæ‘ú +· R ì\j·TeTTe˝…qTqï{Ï,º |ü⁄wüŒø£+ <ä<sä Ù¡ R
|ü⁄wüŒø£ $e÷qeTTqT #·÷#ÓqT.
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` <äTsêes¡+ øÏ ã<äT\T>± <äTsêdü<+ä nì >∑\<äT— nq>± n\TŒ\≈£î
bı+<ä X¯ø´£ eTT >±ì~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` j·T»e÷ìjÓTTø£ÿ eTqdüT‡qT nqTdü]+∫ y˚>∑eTTqT ô|+∫
b˛e⁄q~j·TTqT, X¯Á‘·Te⁄ m<äTs=ÿqT≥≈£î kÕ<Û´ä eTT ø±ì~j·TTqT, yêj·TTy˚>e∑ TT
>∑\~j·TTqT, eTVü‰‘·Tà\TqT, |ü⁄D≤´‘·Tà\TqT, ‘·|üdü‡+|üqTï\TqT, eTVü‰j·TX¯
dü‡+|üqTï\TqT, eTVü‰q+<äeTTq≈£î n~Ûø±s¡T\T q>∑T <˚y+˚ Á<ë<äT\≈£î ìyêdüeTT>±
qT+&É<–ä q{Ϻ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT.
(8) ` nwüºeTdüs¡Z 265
XÀ¢ˆˆ $X‚wü e÷\+ã´ $X‚wdü +ü dæ‘ú +·
$∫Á‘·≈L£ ≥+ ãVüQ≈£L≥eT+&ç‘y· Té ˆ
eTH√_ÛsêeT+ X¯s~¡ +<äTìs¡à\+
$∫Á‘·≈L£ ≥+ •Ks¡+ –πs s¡´<∏ë ˆˆ 6
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` $X‚wyü Té ` Ä\+ã´ ` $X‚wdü +ü dæ‘ú +· ` $∫Á‘·≈L£ ≥+ ` ãVüQ≈£L≥
eT+&ç‘y· Té ` eTH√_ÛsêeT+ ` X¯s~¡ +<äTìs¡à\+ ` $∫Á‘·≈L£ ≥+ ` •Ks¡+ `
–πs' ` j·T<∏ë ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $X‚wyü Té Ä\+ã´ R $X‚weü düTeÔ ⁄qT Ä<Ûës¡eTT>± #˚dTü ø=ì,
$X‚wüdü+dæú‘·+ R nkÕ<Ûës¡DeTT>∑ ì]à+|üã&çq~j·TTqT, $∫Á‘·≈£L≥+ R
ÄX¯Ãs¡´ø£s¡eTT˝…’q •Ks¡eTT\T >∑\~j·TTqT, ãVüQ≈£L≥eT+&ç‘·+ R ãVüQ
•Ks¡eTT\‘√ n\+ø£]+|üã&çq~j·TTqT, eTH√_ÛsêeT+ R eTH√»„yTÓ qÆ {Ï~º j·TTqT,
X¯s~¡ +<äTìs¡à\+ R X¯s‘¡ êÿ\#·+Á<äTìe˝… dü«#·Ãy¤ TÓ qÆ ~j·TTqT, $∫Á‘·≈L£ ≥+ R
$∫Á‘·eTT˝…q’ •Ks¡eTT\T >∑\~j·TTqT n>∑T, |ü⁄wüŒø£+ <ä<sä Ù¡ R |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT
(Vü≤qTeT) #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $X‚wüyéT Ä\+ã´ $X‚wüdü+dæú‘·+ R ˇø±H=ø£ >∑‹$X‚wüeTTqT
ne\+_+∫ $X‚wyü TÓ qÆ Á|ü<X˚ y¯ TÓ qÆ Äø±X¯eTTq+<äT ì\∫j·TTqï{Ï,º $∫Á‘·≈L£ ≥+
R ÄX¯Ãs¡´edüTÔe⁄\≈£î ì\j·TyÓTÆq{Ϻ, ãVüQ≈£L≥eT+&ç‘·+ R ô|≈£îÿXÊ\\‘√
ì+&çq{Ϻ~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` >=|üŒyÓq’ $X‚weü düTeÔ ⁄\‘√ >=|üŒ<Óq’ $X‚weü düTeÔ ⁄>± ì]à+|üã&çq
~j·TTqT, ($X‚wyü TÓ qÆ >∑eTqX¯ø#ÔÏ ˚ $X‚wyü TÓ qÆ Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT ì\T#·Tq{Ï~º j·TTqT)
X¯s‘¡ êÿ\|ü⁄ #·+Á<äTìe˝… eTH√Vü≤s¡yTÓ jÆ T· T+&ÉTq~j·TTqT, eTVü‰|üs«¡ ‘·•Ks¡eTTe˝…
$∫Á‘·eTT˝…’q X¯è+>∑eTT\‘√ Á|üø±•+#·Tq~j·TTqT n>∑T |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT
Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eVü≤+‹ j·T+ ≈£î+&É\XÀ_Û‘êqHê'
eTVü‰X¯Hê y√´eT#·sê ìXÊ#·sê' ˆ
$eè‘·$Ô <Û«ä dü$Ô XÊ\˝À#·Hê'
eTVü‰»yê uÛ÷Ñ ‘·>D∑ ≤ dü‡Vü≤ÁdüX'¯ ˆˆ 7
266 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` eVü≤+‹ ` j·T+ ` ≈£î+&É\XÀ_Û‘êqHê' ` eTVü‰X¯Hê' ` y√´eT#·sê'
` ìXÊ#·sê' ` $eè‘·$Ô <Û«ä dü$Ô XÊ\˝À#·Hê' ` eTVü‰»yê' ` uÛ÷Ñ ‘·>D∑ ≤' ` düV≤ü ÁdüX'¯ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·T+ R @ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTT HÓ’‘˚, ≈£î+&É\XÀ_Û‘êqHê' R
ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\‘√ Á|üø±•+#·T eTTKeTT>∑\yês¡TqT, eTVü‰X¯Hê' R n$T‘êVü‰s¡T\TqT,
y√´eT#·sê' R >∑>q∑ #ês¡T\TqT, ìXÊ#·sê' R sêÁ‹+#·sT¡ \TqT, $eè‘·Ô $<Û«ä düÔ
$XÊ\˝À#·Hê' R >∑T+Á&Éì e+ø£sj ¡ TÆÓ q ô|<äø› q£ Tï\T>∑\yês¡TqT, eTVü‰»yê' R
eTVü‰y˚>∑eTT >∑\yês¡TqT n>∑T, düVü≤ÁdüX¯' uÛÑ÷‘·>∑D≤' R y˚\ø=\~>∑ uÛÑ÷‘·
düeT÷Vü≤eTT\T, eVü≤+‹ R yÓ÷j·TT#·Tqïy√, ‘·+ |ü⁄wüŒø£+ <ä<äs¡Ù R n{Ϻ
|ü⁄wüŒø£eTTqT (Vü≤qTeT) >±+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªeTVü‰X¯Hê'μ R eTVü‰<˚VQü \T, $eè‘·$Ô <Û«ä dü$Ô XÊ\˝À#·Hê'
R es¡T\Ô eTT˝…q’ {Ï,º e+–j·TTqï{Ï,º $XÊ\˝À#·qeTT\T >∑\yês¡T, eVü≤+‹ uÛ÷Ñ ‘·>D∑ ≤'
R Ä\j·TeTTô|’ >√|ü⁄s¡eTTqT eVæ≤+#·Tyê] ∫Á‘·eTT\Tqï≥T¢>± Ç#·Ã≥
Á|ü‹e÷s¡÷|üeTT>± uÛ÷Ñ ‘·>D∑ eTT\T |ü⁄wüŒø£eTTqT eVæ≤+∫j·TTqïeì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
˝Òì#√ sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT |ü⁄s¡Twüdü+#ês¡eTT X¯ø£´eTT>±q+<äTq M]
dü+#ês¡eTT nkÕ<Û´ä eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\‘√ Á|üø±•+#·Tyês¡TqT, ô|<ä› bı≥º\T >∑\yês¡TqT,
>∑>q∑ $Vü‰s¡T\TqT, sêÁ‹+#·sT¡ \TqT, >∑T+Á&Éì e+ø£sj
¡ TÆÓ q ô|<ä› ø£qTï\T >∑\yês¡TqT,
n$T‘·eT>∑T y˚>e∑ TT >∑\yês¡TqT, n>∑T y˚\ø=\~ uÛ÷Ñ ‘·eTT\ düeT÷Vü≤eTT ˝≤
|ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT yÓ÷j·TT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ edü+‘·|ü⁄c˛Œ‘·ÿs¡#ês¡T<äs¡Ùq+
edü+‘·e÷kÕ <ä|æ ø±+‘·<sä Ù¡ qyéT ˆ
dü |ü⁄wüŒø£+ ‘·Á‘· $e÷q eTT‘·eÔ T+
<ä<sä Ù¡ ‘· <ë«qs¡Ms¡d‘ü eÔ· T' ˆˆ 8
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª |ü⁄wüŒø±qTes¡íq+μμ HêeT nwüºeTdü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` edü+‘·|ü⁄c˛Œ‘·ÿs¡#ês¡T<äs¡Ùq+ ` edü+‘·e÷kÕ‘Y ` n|æ `
(8) ` nwüºeTdüs¡Z 267
ø±+‘·<sä Ù¡ qyéT ` dü' ` |ü⁄wüŒø£+ ` ‘·Á‘· ` $e÷qyéT ` ñ‘·eÔ T+ ` <ä<sä Ù¡ ` ‘·‘Y
` yêqs¡Ms¡d‘ü eÔ· T' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä \+ø±q>∑s¡eTTq+<äT, yêqs¡Ms¡dü‘·ÔeT' dü' R
yêqs¡Ms¡T\˝À ÁX‚wßü̃ &Óq’ {Ϻ Ä Vü≤qTeT, edü+‘·|⁄ü c˛Œ‘·ÿs¡#ês¡T<äsÙ¡ q+ R edü+‘·
ãTT‘·Te⁄q+<ä* |ü⁄wüŒdüeTT<ëj·TeTTe˝… düT+<äs¡eTT>± ø±qe#·TÃq~j·TTqT,
edü+‘·e÷kÕ‘Y n|æ R edü+‘·ãTT‘·Te⁄≈£+f…qT>∑÷&É, ø±+‘·<äs¡ÙqyéT R
eTH√Vü≤s¡eTT>± ø±qe#·TÃq~j·TTqT n>∑T, ‘·‘Y ñ‘·eÔ T+ |ü⁄wüŒø£+ $e÷q+ R Ä
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ {Ϻ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &É#·Ã≥ edü+‘·ãTT‘·Te⁄q+<äT $ø£dæ+#·T |ü⁄wüŒ
düeTT<ëj·TeTTe˝… düT+<äse¡ TT>± >±qe#·TÃ#·Tqï~j·TTqT, edü+‘·ø±\eTTø£+f…qT
>∑÷&É eTH√Vü≤s¡yTÓ Æ ø±ìŒ+#·T#·Tqï~j·TTq>∑T n<äT“¤‘y· TÓ qÆ Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT
eTT#·Ã≥>± p#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªª|ü⁄wüŒø±qTes¡qí eTTμμ nqT
mì$T<äe düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
qeeTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ ‘· kÕ´\j·Te]wü̃d´ü eT<Û̊´ $|ü⁄\ e÷j·T‘·yTé ˆ
<ä<sä Ù¡ uÛeÑ qÁX‚w+ü̃ Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` Ä\j·Te]wü̃d´ü ` eT<Û̊´ ` $|ü⁄\yéT ` Äj·T‘·yTé `
<ä<sä Ù¡ ` uÛeÑ qÁX‚w+ü̃ ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé, ‘·d´ü Ä\j·Te]wüd˜ ´ü eT<Û´˚ $|ü⁄\yéT
Äj·T‘·+, uÛeÑ qÁX‚w+ü̃ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé R yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT, ‘·d´ü
Ä\j·Te]wüd˜ ´ü eT<Û´˚ R Ä uÛeÑ qsê»yÓTqÆ |ü⁄wüŒø£eTTjÓTTø£ÿ eT<Û´ä eTTq+<äT, $|ü⁄\yéT
Äj·T‘·+ R $XÊ\yÓTqÆ ~j·TTqT Bs¡yÈ TÓ qÆ ~j·TTqT n>∑T, uÛeÑ qÁX‚w+ü̃ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ
>∑èVü≤eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·d´ü Ä\j·Te]wü̃d´ü eT<Û̊´ R \+ø£ eT<Û´ä qT>∑\ ô|≈£îÿ>∑èVü≤eTT\T
‘·qj·T+<äT ÇeTT&ÉTÃø=qï ˇø£ >∑èVü≤eTTjÓTTø£ÿ q&ÉTeT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` Ä\j·Te]wü˜dü´ eT<Û˚´ nq>± |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTjÓTTø£ÿ
q&ÉTeT.
sêe÷qTJj·TeTT :` Ä\j·Te]wü̃d´ü eT<Û̊´ R |ü⁄wüŒø£eTTq≈£î Ä<Ûës¡u÷ÑÛ ‘·yTÓ qÆ
sêeDTì >∑èVü≤eTTq+<äT, uÛeÑ qÁX‚wyü̃ Té R nq>± |ü⁄wüŒø£$e÷qeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü ñ‘·eÔ TuÛeÑ qeTTjÓTTø£ÿ eT<Û´ä eTTq+<äT ˇø±H=ø£
düT$XÊ\yÓTqÆ uÛeÑ qeTTqT >±+#ÓqT (nq>± |ü⁄wüŒø£eTTqT nì uÛ≤eeTT)
XÀ¢ˆˆ ns¡j Δ ÷Ó »q$d”sÔ í¡ e÷j·T‘·+ jÓ÷»q+ Væ≤ ‘·‘Y ˆ
uÛeÑ q+ sêø£ùå d+Á<äd´ü ãVüQÁbÕkÕ<äd+ü ≈£î\yéT ˆˆ 2
(9) ` qeeTdüs¡Z 269
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ns¡j
Δ ÷Ó »q$d”sÔ yí¡ Té ` Äj·T‘·+ ` jÓ÷»q+ ` Væ≤ ` ‘·‘Y `
uÛeÑ q+ ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` ãVüQÁbÕkÕ<äd+ü ≈£î\yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ns¡j Δ ÷Ó »q$d”sÔ +í¡ , jÓ÷»qyéT Äj·T‘·+, ‘·‘Y sêø£ùå d+Á<äd´ü
uÛeÑ q+ ãVüQÁbÕkÕ<äd+ü ≈£î\yéT (nes¡‘Ô )· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ns¡j Δ ÷Ó »q$d”sÔ +í¡ R ns¡j Δ ÷Ó »qeTT yÓ&\É TŒqT, jÓ÷»qyéT
Äj·T‘·+ R jÓ÷»qeTT bı&Ée⁄qT ø£*Zq{Ϻ, ‘·‘Y sêø£åùd+Á<ädü´ uÛÑeq+ R Ä
sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTT, ãVüQÁbÕkÕ<äd+ü ≈£î\yéT (nes¡‘Ô )· R ô|≈£îÿ kÂ<Ûeä TT\‘√
ì+&çq<Ó’j·TT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤düTs¡Tì Ä uÛeÑ qeTT ns¡j Δ ÷Ó »qeTT yÓ&\É TŒqT, ÄeT&É
bı&Ée⁄qT ø£*–j·TT+&ç mìïjÓ÷ kÂ<Ûeä TT\‘√ ì+&ç j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ e÷s¡eZ ÷D düTÔ yÓ<’ V˚ ≤” + d”‘ê e÷j·T‘·˝À#·HêyéT ˆ
düs«¡ ‘·' |ü]#·Áø±eT Vü≤qTe÷ q]dü÷<äq' ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷s¡eZ ÷D' ` ‘·T ` yÓ<’ V˚ ≤” + ` d”‘êyéT ` Äj·T‘·˝À#·HêyéT `
düs«¡ ‘·' ` |ü]#·Áø±eT ` Vü≤qTe÷Hé ` n]dü÷<äq' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n]dü÷<äq' Vü≤qTe÷Hé Äj·T‘·˝À#·Hê+ yÓ’<˚V”≤+ d”‘ê+
e÷s¡eZ ÷D' (‘·‘Y uÛeÑ q+) düs«¡ ‘·' |ü]#·Áø±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n]dü÷<äq' Vü≤qTe÷Hé R X¯Á‘·T$HêX¯≈£î&Ó’q Vü≤qTeT,
Äj·T‘·˝À#·Hê+ R $XÊ\yÓTqÆ H˚Á‘·eTT\T ø£*–q{Ï,º yÓ<’ V˚ ≤” + d”‘ê+ R $<˚V≤ü
sê»|ü⁄Á‹jÓTÆ q d”‘q· T, e÷s¡eZ ÷D' R nH˚«wæ+#·T#·Tqïyê&Ó,’ ‘·‘Y uÛeÑ q+ R Ä
uÛeÑ qeTTqT, düs«¡ ‘·' |ü]#·Áø±eT R q\TeT÷\\qT |ü]ÁuÛ$Ñ T+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯Á‘·Tdü+Vü‰s¡≈£î&Ó’q Vü≤qTeT C≤qøÏ qH˚«wæ+#·T#·T, sêeDTì
uÛeÑ qeTTq+<äT nìïyÓ|’ ⁄ü ˝≤ #·øÿ£ >± ‹s¡T>∑T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ñ‘·eÔ T+ sêø£kå Õyêdü+ Vü≤qTe÷ qe˝Àø£jT· Hé ˆ
ÄdükÕ<ë-<∏ä \ø°ÎyêHé sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ‘·eÔ T+ ` sêø£kå Õyêdü+ ` Vü≤qTe÷Hé ` ne˝Àø£jT· Hé ` ÄdükÕ<ä
` n<∏ä ` \ø°ÎyêHé ` sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` \ø°ÎyêHé Vü≤qTe÷Hé, ñ‘·eÔ T+, sêø£kå ÕyêdüyTé , ne˝Àø£jT· Hé
270 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
n<∏ä sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ +, ÄdükÕ<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \ø°ÎyêHé Vü≤qTe÷Hé R X¯óuÛÑ \ø£Då düeTì«‘·T&Óq’ Vü≤qTeT,
ñ‘·ÔeT+ sêø£åkÕyêdü+ R ÁX‚wü˜yÓTÆq Ä sêø£ådüìyêdüeTTqT, ne˝Àø£j·THé R
|ü]øÏ+#·T#·T, n<∏ä R |æeTà≥, sêø£ùå d+Á<ä ìy˚Xq¯ yéT R sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTTqT,
ÄdükÕ<ä R #˚sT¡ ø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ÄdükÕ<ä R nì ‹]– yÓTT<ä\Tô|{Ϻ
#Ó|ü ≥, n|üPs¡«yÓTqÆ eT]ø=ìï $X‚weü TT\qT #Ó|ü ≥ø=iπø j·Tì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ Ä sêø£då uü eÑÛ qeTTqT |ü]øÏ+#·T#·T Á|üC≤„XÊ* j·T>∑T Vü≤qTeT
sêeD≤düTs¡Tì ìyêdü>è∑ Vü≤eTTqT #˚sT¡ ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·‘·T]«cÕD…Æ ]›«s¡<Ó’ ÅdæÔ$cÕD…Æ düÔ<∏Ó’e #· ˆ
|ü]øÏ|å Ôü eTdü+u≤<Û+ä s¡øå£ ´e÷D eTT<ëj·TT<Û'’Ó ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·‘T· ]«cÕD…'Æ ` ~«s¡<'’Ó ` Á‹$cÕD…'Æ ` ‘·<ë∏ ` @e ` #· `
|ü]øÏ|å yÔü Té ` ndü+u≤<Û+ä ` s¡øå£ ´e÷DyéT ` ñ<ëj·TT<Û'’Ó ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` #·‘T· ]«cÕD…'Æ ‘·<e’Ó∏ Á‹$cÕD…XÆ Ã¯ ~«s¡<'’Ó ñ<ëj·TT<Û'’Ó s¡øå£ ´e÷D+
|ü]øÏ|å yÔü Té ndü+u≤<Û+ä ìy˚Xq¯ yéT ÄdükÕ<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #·‘T· ]«cÕD…'Æ R Hê\T>∑T <ä+‘·eTT\T >∑\$j·TTqT, ‘·<e’Ó∏ R
nfÒ,¢ Á‹$cÕD…'Æ R eT÷&ÉT <ä+‘·eTT\T >∑\$j·TTqT n>∑T, ~«s¡<'’Ó |ü]øÏ|å yÔü Té R
@qT>∑T\#˚ #·T≥ºã&çjT· Tqï~j·TTqT, ñ<ëj·TT<Û'’Ó R Äj·TT<Ûdä qü ï<äTΔ ˝…q’ uÛ≥ Ñ T\#˚,
s¡øå£ ´e÷DyéT R s¡ø+åÏ |üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, ndü+u≤<Û+ä R $XÊ\eTT>∑ qTqï~j·TTqT
n>∑T, sêø£ùå d+Á<äìy˚Xq¯ yéT ÄdükÕ<ä R sêeDTì uÛeÑ qeTTqT #˚s¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Hê\T>∑T <ä+‘·eTT\T >∑\$j·TTqT, eT÷&ÉT <ä+‘·eTT\T >∑\$j·TTqT
n>∑T @qT>∑T\#˚ |ü]y˚w+ºæ |üã&ç, Äj·TT<Ûdä qü ï<äT˝Δ q’… uÛ≥ Ñ T\#˚ Ä sêeDuÛeÑ qeTT
s¡øÏå+|üã&ÉT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêø£då _” Û X¯Ã |ürï;Û sêeDdü´ ìy˚Xq¯ yéT ˆ
ÄVü≤è‘ê_Û X¯Ã $Áø£eT´ sê»ø£Hê´_Û sêeè‘·yTé ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêø£då _” 'Û ` #· ` |ürï_Û' ` sêeDdü´ ` ìy˚Xq¯ yéT ` ÄVü≤è‘ê_Û'
(9) ` qeeTdüs¡Z 271
` #· ` $Áø£eT´ ` sê»ø£Hê´_Û' ` Äeè‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeDdü´ ìy˚Xq¯ +, |ürï_ÛXï , sêø£då _” 'Û $Áø£eT´ ÄVü≤è‘ê_Û',
sê»ø£Hê´_ÛXï Äeè‘·+, (nes¡‘Ô )· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeDdü´ ìy˚Xq¯ + R sêeDTì uÛeÑ qeTT, |ürï_ÛXï sêø£då _” 'Û R
<Ûsä à¡ |ü‘T· ï˝…q’ sêø£kå Õ+>∑q\#˚‘q· T, $Áø£eT´ ÄVü≤è‘ê_Û' R |üsêÁø£eTeTT p|æ
‘˚ã&çq{Ï,º sê»ø£Hê´_Û' #· R sê»|ü⁄Á‹ø£\#˚‘q· T, Äeè‘·yTé R ì+&çjT· T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDTì uÛeÑ qeTT n‘·ì uÛ≤s¡´˝…q’ sêø£då Åü d\Ô” #˚‘q· T, ‘·q
|üsêÁø£eTeTT#˚ »sTT+#·Tø=ì ‘˚ã&çq{Ϻ sê»|ü⁄Á‹ø£\#˚‘q· T ì+&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·qïÁø£eTø£sêø°s+í¡ ‹$T+–\s¡acÕ≈£î\yéT ˆ
yêj·TTy˚>d∑ eü ÷<Û÷ä ‘·+ |üqï¬>’ ]e kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` qÁø£eTø£sêø°s+í¡ ` ‹$T+–\s¡acÕ≈£î\yéT ` yêj·TTy˚>∑
düe÷<Û÷ä ‘·+ ` |üqï¬>'’ ` Çe ` kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘Y qÁø£eTø£sêø°s¡í+, ‹$T+–\s¡acÕ≈£î\yéT, yêj·TTy˚>∑
düe÷<Û÷ä ‘·+, |üqï¬>'’ (j·TT‘·+) kÕ>∑sy¡ Té Çe (nes¡‘Ô )· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y R Ä uÛÑeqeTT, qÁø£eTø£sêø°s¡í+ R yÓTTdüfi¯fl‘√&ÉqT,
eTVü‰MTqeTT\‘√&ÉqT ì+&çj·TTqï~j·TTqT, ‹$T+–\s¡acÕ≈£î\yéT R
‹$T+>∑\eTT\‘√&ÉqT, #˚|\ü ‘√&ÉqT yê´≈£î\yÓTqÆ ~j·TTqT, yêj·TTy˚>d∑ eü ÷<Û÷ä ‘·+
R yêj·TTe⁄jÓTTø£ÿ y˚>e∑ TT#˚ ø£˝À¢\yÓTqÆ ~j·TTqT, |üqï¬>'’ j·TT‘·yTé R düsŒ¡ eTT\‘√
≈£L&çjT· Tqï~j·TT q>∑T, kÕ>∑sy¡ Té Çe (nes¡‘Ô )· R düeTTÁ<äeTTe˝… qT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛÑeqeTT yÓTTdüfi¯¢‘√&ÉqT, eTVü‰MTqeTT\‘√&ÉqT,
‹$T+–\eTT\‘√&ÉqT, eT‘·‡ ´eTT\‘√&ÉqT, düsŒ¡ eTT\‘√&ÉqT dü+≈£î\yÓTj Æ T· T+&ç,
yêj·TTy˚>e∑ TT#˚ ø£˝À¢*‘·yTÓ qÆ eTVü‰kÕ>∑se¡ TTe˝… ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·÷ Væ≤ yÓÁ’ X¯eDÒ \ø°Î' j·÷ #˚+Á<˚ Vü≤]yêVü≤H˚ ˆ
kÕ sêeD>∑èùV≤ düsê« ì‘·´y˚Tyê-qbÕsTT˙ ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷ ` Væ≤ ` yÓÁ’ X¯eDÒ ` \ø°Î' ` j·÷ ` #· ` Ç+Á<˚ `
Vü≤]yêVü≤H˚ ` kÕ ` sêeD>∑èùV≤ ` düsê« ` ì‘·´yéT ` @e ` nqbÕsTT˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·÷ Væ≤ \ø°Î' yÓÁ’ X¯eDÒ, j·÷ \ø°Î', Vü≤]yêVü≤H˚ Ç+Á<˚, kÕ
272 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
düsê« \ø°Î', sêeD>∑èùV≤, ì‘·´y˚Te, nqbÕsTT˙, edü‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·÷ Væ≤ \ø°Î' R @ \øÏÎ, yÓ’ÁX¯eDÒ edü‹ R ≈£îuÒs¡Tì
uÛeÑ qeTTq+<äT >∑\<√, j·÷ \ø°Î' R @ \øÏÎ nsTT‘˚, Vü≤]yêVü≤H˚ Ç+Á<˚ R
ñ#ÓÃÌ ÁX¯Ù eeTT yêVü≤qeTT>±>∑\ <˚y+˚ Á<äTìj·T+<äT (ø£\<√), kÕ \ø°Î' R Ä dü+|ü<,ä
düsê« R n+‘·jT· TqT, sêeD>∑èùV≤ R sêeDTì uÛeÑ qeTTq+<äT, ì‘·´y˚Te R
m\¢|ü &ÉTqT, nqbÕsTT˙ R m&Éu≤j·Tì<Ó,’ edü‹ Væ≤ R ñqï~>∑<ë.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` Ç#·Ã≥ Ç+Á<äTì, ≈£îuÒs¡Tì Á>∑Væ≤+#·T≥ düs¡«~ø±Œ\Ts¡qT
Á>∑V≤æ +#·T≥j˚T j·TqH=|üqT. n+<äT#˚‘· düs«¡ ~ø±Œ\Ts¡ ◊X¯«s¡´eTTqT sêeDTì
uÛeÑ qeTTq+<äT XÊX¯«‘·eTT>± #˚]j·TTqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç+Á<äTì uÛeÑ qeTTq+<äTq, ≈£îuÒsT¡ ì uÛeÑ qeTTq+<äTq, @ dü+|ü‘Y
düeTè~Δ >±qe#·TÃH√, Äj·÷ ~ø±Œ\Ts¡ ◊X¯«s¡´eT+‘·jT· T sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTT
q+<äT ì‘·´eTT ìs¡bÕj·TeTT>± yÓ\j·TT#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ j·÷ #· s껄' ≈£îuÒsd¡ ´ü j·TeTdü´ es¡TDdü´ #· ˆ
‘ê<äèo ‘·~«•cÕº yê ãTTBΔ s¡ø√å >∑èùV≤ wæ«Vü≤ ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷ ` #· ` s껄' ` ≈£îuÒsd¡ ´ü ` j·TeTdü´ ` es¡TDdü´ ` #· `
‘ê<äèo ` ‘·~«•cÕº ` yê ` ãTT~Δ' ` s¡ø√å >∑èùV≤wüß ` ÇVü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s껄' ≈£îuÒsd¡ ´ü j·TeTdü´ es¡TDdü´ #· j·÷ ãTT~Δ', ‘ê<äèo,
‘·~«•cÕº yê ãTT~Δ', ÇVü≤ s¡ø√å >∑èùV≤wüß, <äèX¯´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·÷ ãTT~Δ' R @ jÓÆTX¯«s¡«eTT, s껄' ≈£îuÒs¡dü´ R sêC…’q
≈£îuÒsT¡ q≈£îqT, j·TeTdü´ R j·TeTTq≈£îqT, es¡TDdü´ #· R es¡TDTq≈£îqT >∑\<√,
‘ê<äèo R n{Ï~º >±ì, ‘·~«•cÕº yê R n+‘·≈î£ $T+∫q{Ï~º >±ì j·T>∑T, ãTT~Δ' R
◊X¯«s¡´eTT, ÇVü≤ R á \+ø£jT· +<äT, s¡ø√å >∑èùV≤wüß R sêø£då uü eÑÛ qeTT\+<äT, <äèX¯´‘˚
R ø±qe#·TÃ#·Tqï~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` s¡ø√å >∑èùV≤wüß R nq>±, sêeDTì k˛<äsT¡ \jÓTTø£ÿj·TT ≈£îe÷s¡T\
jÓTTø£ÿj·TT, eT+Á‘·T\ jÓTTø£ÿj·TT, uÛÑeqeTT\+<äì uÛ≤eeTT. Ç#·Ã≥ dü+|ü<ä
(9) ` qeeTdüs¡Z 273
n+‘·jT· T qì nqø£ j·TT+&ÉT≥#˚ ≈£îuÒsê<äT\˝À ˇø=ÿø£ÿ ~ø±Œ\Tì ◊X¯«s¡´eTTe+{Ï<˚
ˇø=ÿø£ÿ sêø£då Tü ìsTT+≥ Á|ü‘´˚ ø£eTT>± ì+&çjT· Tqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ≈£îuÒsT¡ &ÉT, j·TeTT&ÉT, es¡TDT&ÉT, nqTyês¡\≈£î m+‘·{Ï ◊X¯«s¡´
düeTè~ΔjT· Tqï<√ n+‘·{Ï düeTè~Δ>±ì n+‘·≈î£ $T+∫>±ì á \+ø£jT· +<äT sêeDTì
|ü⁄Á‘· uÛ≤‘·è $TÁ‘ê<äT\ uÛeÑ qeTT\+<äT yÓ\T>=+<äT#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü Vü≤s¡à ´dü´ eT<Û´ä dü+ú y˚X௠#ê-q´ ‘·T‡ì]à‘·yTé ˆ
ãVüQìs¡÷´Vü≤dü+ø°s+í¡ <ä<sä Ù¡ |üeHê‘·à»' ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` Vü≤s¡à ´dü´ ` eT<Û´ä dü+ú ` y˚X௠` #· ` nq´‘Y ` düTì]à‘·yTé
` ãVüQìs¡÷´Vü≤dü+ø°s+í¡ ` <ä<sä Ù¡ ` |üeHê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üeHê‘·à»' ‘·d´ü Vü≤s¡à ´dü´ eT<Û´ä dü+ú ãVüQìs¡÷´Vü≤dü+ø°s+í¡
düTì]à‘·yTé nq´‘Y y˚X௠<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üeHê‘·à»' R yêj·TTq+<äqT&ÉT, ‘·dü´ Vü≤s¡à ´dü´ R Ä
uÛeÑ qeTTq≈£î, eT<Û´ä dü+ú R eT<Û´ä >∑ qTqï{Ï~º j·TTqT, ãVüQìs¡÷´Vü≤dü+ø°s+í¡ R
ô|≈£îÿ eT<ä|ü⁄fÒqT>∑T\‘√ ì+&çj·TTqï~j·TTqT, düTì]à‘·+ R #·ø£ÿ>±
ì]à+|üã&çq~j·TTqT q>∑T, nq´‘Y y˚X௠R Ç+ø=ø£ uÛeÑ qeTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ‹]– uÛeÑ qeTTqT e]í+#·T≥ m+<äT\ ø£q>± Ä |ü⁄wüŒø£
$e÷qeTTjÓTTø£ÿ eT<Û´ä eTTq+<˚ sêeDTì ìyêdüueÑÛ qeTT y˚s=ø£{Ï j·TTqï<äqT
$wüjT· eTTqT düŒwü|º sü #¡ T· ≥πø.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä uÛeÑ qeT<Û´ä eTTq ô|≈£îÿ eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T\#˚ ø±|ü˝≤ø±j·Tã&ÉT#·Tqï
düT+<äsy¡ TÓ qÆ y˚s=ø£ uÛeÑ qeTTqT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ø£qT>=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÁãVü≤àD√ -πsú ø£è‘·+ ~e´+ ~$ j·T ~«X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
$e÷q+ |ü⁄wüŒø£+ HêeT düs«¡ s¡‘ï· $uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁãVü≤àD' ` nπs'ú ` ø£è‘·+ ` ~e´+ ` ~$ ` j·T‘Y ` $X¯«ø£sà¡ D≤
$e÷q+ ` |ü⁄wüŒø£+ ` HêeT ` düs«¡ s¡‘ï· $uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $X¯«ø£sà¡ D≤ ~$ ÁãVü≤àD' nπsú ~e´+ düs«¡ s¡‘ï· $uÛ÷Ñ wæ‘+·
|ü⁄wüŒø£+ HêeT j·T‘Y $e÷q+ ø£è‘·+ ‘·‘Y <ä<sä Ù¡ .
274 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $X¯«ø£sà¡ D≤ R <˚e•*ŒjÓTÆ q $X¯«ø£sà¡ #˚, ~$ R dü«s¡eZ TTq+<äT,
ÁãVü≤àD' nπsú R ÁãVü≤àì$T‘·ÔeTT, ~e´+ R ÁX‚wü̃yÓTÆq, düs¡«s¡‘·ï$uÛÑ÷wæ‘·+ R
düeTdüsÔ ‘¡ ï· eTT\‘√ n\+ø£]+|üã&çq{Ï,º |ü⁄wüŒø£+ HêeT R |ü⁄wüŒø£ eTqT ù|s¡T
ø£*–q{Ï,º j·T‘Y $e÷q+ ø£è‘·+ R @ $e÷qeTT ì]à+|üã&çjT· T+&ÓH√, ‘·‘Y
<ä<sä Ù¡ R <ëìì #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPs¡«eTT <˚e•*ŒjÓTÆ q $X¯«ø£sà¡ #˚ dü«s¡˝Z Àø£eTTq+<äT ÁãVü≤à<˚e⁄ì
ñ|üjÓ÷>∑eTT ì$T‘·ÔyÓTÆ düeTdüÔs¡‘·ïeTT\‘√ n\+ø£]+|üã&çq{Ϻ ~e´yÓTÆq @
|ü⁄wüŒø£$e÷qeTT ì]à+|üã&çjT· T+&ÓH√ n<ë›ìì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üsπ D ‘·|kü Õ ˝ÒuÒÛ j·T ‘·TÿuÒs'¡ |æ‘êeTVü‰‘Y ˆ
≈£îuÒs¡ yÓ÷»kÕ õ‘ê« ˝ÒuÒÛ ‘· Á<ëø£ùå dX¯«s¡' ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üsπ D ` ‘·|kü Õ ` ˝ÒuÒÛ ` j·T‘Y ` ≈£îuÒs'¡ ` |æ‘êeTVü‰‘Y `
≈£îuÒsy¡ Té ` z»kÕ ` õ‘ê« ` ˝ÒuÒÛ ` ‘·‘Y ` sêø£ùå dX¯«s¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ≈£îuÒs'¡ |üsπ D ‘·|kü Õ |æ‘êeTVü‰‘Y j·T‘Y |ü⁄wüŒø£+ ˝Òu,ÒÛ ‘·‘Y
sêø£ùå dX¯«s¡', z»kÕ ≈£îuÒs+¡ õ‘ê« ˝Òu.ÒÛ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ≈£îuÒs¡' R ≈£îuÒs¡T&ÉT, |üπsD ‘·|ükÕ R rÁeyÓTÆq ‘·|üdüT‡#˚,
|æ‘êeTVü‰‘Y R ÁãVü≤à<˚e⁄ìqT+&ç, j·T‘Y |ü⁄wüŒø£+ R @ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT, ˝ÒuÒÛ
R bı+<ÓH√, ‘·‘Y R Ä |ü⁄wüŒø£eTTqT, ≈£îuÒs+¡ R ≈£îuÒsT¡ ì, z»kÕ R |üsêÁø£eTeTT#˚,
õ‘ê« R »sTT+∫, sêø£ùå dX¯«s¡' R sêø£då sü ê »sTTq sêeDT&ÉT, ˝ÒuÒÛ R bı+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPs¡«eTT ≈£îuÒs¡T&ÉT >=|üŒ ‘·|üdüT‡ #˚dæ ÁãVü≤à<˚e⁄ìqT+&ç Ä
|ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT yÓTT<ä≥ ‘êqT dü+bÕ~+#ÓqT. |æeTà≥ sêeDT&ÉT ‘·q
|üsêÁø£eTeTT#˚ Ä ≈£îuÒsT¡ ì »sTT+∫ Ä |ü⁄wüŒø£eTTqT n‘·ìqT+&ç eTs¡\ ‘êqT
¬>’ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ áVü‰eTè>∑deü ÷j·TT¬ø'ÌÔ ø±s¡dÔ «ü s¡V≤æ s¡DàjÓTÆ ' ˆ
düTø£è‘Ós’ ê∫‘·+ dü+Ô uÛ'’… Á|üB|ü$Ô Te #· Á•j·÷ ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` áVü‰eTè>∑deü ÷j·TT¬ø'ÌÔ ` ø±s¡dÔ «ü s¡V≤æ s¡DàjÓTÆ ' ` düTø£è‘Ó'’ ` Ä∫‘·+
` dü+Ô uÛ'’… ` Á|üB|üyÔ Té ` Çe ` #· ` Á•j·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±s¡dÔ «ü s¡V≤æ s¡DàjÓTÆ ' áVü‰eTè>∑deü ÷j·TT¬ø'Ì’ düTø£è‘Ó'’ dü+Ô uÛ'’…
Ä∫‘·+, Á•j·÷ Á|üB|üyÔ Té Çe. (dæ‘ú +· |ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤) #·÷.XÀ¢.19
(9) ` qeeTdüs¡Z 275
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±s¡Ôdü«s¡Væ≤s¡DàjÓÆT' R ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT yÓ+&ç‘√&ÉqT
ì]à+|üã&çq, áVü‰eTè>∑deü ÷j·TT¬ø'ÌÔ R ‘√&˚fifl¯ (u§eTà\)‘√ >∑÷&çq{Ï,º düTø£è‘Ó'’
R düT+<äs¡eTT>± ì]à+|üã&çq{Ϻ, düÔ+uÛ…’' R düÔ+uÛÑeTT\‘√, Ä∫‘·+ R
yê´|üyÔ TÓ qÆ {Ï~º j·TTqT, Á•j·÷ Á|üB|üyÔ Té Çe R XÀuÛ‘Ñ √ ‘˚»]\T¢#T· qï~j·TT q>∑T.
(Ç#·Ã≥ ªÇeμ yêø±´\+ø±s¡eTT) |ü⁄wüŒø£+ R |ü⁄wüŒø£eTTqT, Äs¡Ts√Vü≤ R
Äs√Væ≤+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã+>±s¡eTT‘√qT, yÓ+&ç‘√qT ì]à+|üã&çq ‘√&˚\T u§eTà\T>∑\
düT+<äs¡yÓTÆq düÔ+uÛÑeTT\‘√ ì+&çj·TTqï~j·TTqT, nqT|üe÷qyÓTÆq XÀuÛÑ‘√
‘˚»]\T¢#T· qï~j·TT q>∑T (Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT).
XÀ¢ˆˆ y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XË’ s¡T*¢K~“¤ ] yê+ãs¡yTé ˆ
≈£L{≤>±¬s’ X¯óÙuÛ≤ø±¬s’ dü‡s¡«‘· dü‡eT\+ø£è‘·yTé ˆˆ 14
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XË'’ ` ñ*¢K~“¤' ` Çe ` n+ãs¡yTé ` ≈£L{≤>±¬s'’
` X¯óuÛ≤ø±¬s'’ ` düs«¡ ‘·' ` düeT\+ø£è‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XË'’ n+ãs¡yTé ñ*¢K~“¤' Çe X¯óuÛ≤ø±¬s'’
≈£L{≤>±¬s'’ düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘·yTé .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚Ts¡TeT+<äsd¡ +ü ø±XË'’ R y˚Ts¡T|üs«¡ ‘·eTT e˝…qT eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTT
e˝…qT, n+ãs¡yTé ñ*¢K~“¤' Çe R Äø±X¯eTTqT ˇs¡jT· T#·Tqï≥T¢>± qTqï$j·TTqT,
X¯óuÛ≤ø±¬s’' R eT+>∑fi¯ø£s¡yÓTÆq s¡÷|üeTT ø£*–q$j·TTqT n>∑T, ≈£L{≤>±¬s’' R
s¡V≤ü dü´uÛeÑ qeTT\#˚, düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘·yTé R n+‘·≥qT #·øÿ£ >± n\+ø£]+|ü
ã&çq{Ï,º (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤ R |ü⁄wüŒø£eTTqT Äs√Væ≤+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTT m\¢jTÓ &É\ Äø£deü TT q+≥T#·T y˚Ts¡TeT+<äs¡
|üs«¡ ‘·eTT\qT b˛* s¡eTD°jT· eTT˝…’ j·TTqï s¡V≤ü dü´uÛeÑ qeTT\‘√ ì+&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ »«\Hês¡ÿÁ|ürø±X¯+ düTø£è‘·+ $X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
ùV≤eTk˛bÕqdü+j·TTø£+Ô #ês¡TÁ|ües¡y~˚ ø£yTé ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` »«\Hês¡ÿÁ|ürø±X¯+ ` düTø£è‘·+ ` $X¯«ø£sà¡ D≤ ` ùV≤eTk˛bÕq
dü+j·TTø£+Ô ` #ês¡TÁ|ües¡y~˚ ø£yTé ˆˆ ($e÷qyéT Äs¡Ts√Vü≤)
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` $X¯«ø£sà¡ D≤ düTø£è‘·+ R $X¯«ø£sà¡ #˚ #·øÿ£ >∑ ì]à+|üã&çq{Ï~º j·TTqT,
276 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
»«\Hês¡ÿ Á|ürø±X¯+ R n–ï‘√&ÉqT dü÷s¡T´ì‘√&ÉqT düeTyÓTqÆ ~j·TTqT, ùV≤eTk˛bÕq
dü+j·TTø£+Ô R ã+>±s¡T k˛bÕqeTT\‘√ ≈£L&çq{Ï~º j·TTqT, #ês¡TÁ|ües¡y~˚ ø£+ R
n+<äyTÓ qÆ , ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ y˚~ø£\T ø£*–q{Ï~º j·TTqT n>∑T, |ü⁄wüŒø£+ (Äs¡Ts√Vü≤ R
|ü⁄wüŒø£eTT Hês√Væ≤+#ÓqT.)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $X¯«ø£s¡à ‘·q H˚s¡TŒMT<ä ì]à+∫q~j·TTqT, n–ïe˝…qT,
dü÷s¡T´ìe˝…qT ‘˚»]\T¢#·Tqï~j·TTqT, düTes¡ík˛bÕqeTT\‘√ >∑÷&çq~j·TTqT,
düT+<äsy¡ TÓ Æ ñqï‘·yTÓ qÆ {Ϻ y˚~ø£\T ø£*– j·TTqï~j·TTqT n>∑T Hê |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT
Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ C≤\yê‘êj·THÓ’ s¡T´ø£+Ô ø±+#·H'’Ó kÕŒ¤{ø¬Ï ’ s¡|æ ˆ
Ç+Á<ä˙\eTVü‰˙\eTDÏÁ|ües¡y˚~ø£yéT ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` C≤\yê‘êj·THÓ'’ ` j·TTø£+Ô ` ø±+#·H'’Ó ` kÕŒ¤{ø¬Ï '’ ` n|æ `
Ç+Á<ä˙\eTVü‰˙\eTDÏÁ|ües¡y~˚ ø£yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+#·H'’Ó R düTes¡eí Tj·T yÓTqÆ {Ïj
º T· T, kÕŒ¤{ø¬Ï '’ R düŒ{¤ øÏ ì£ ]à‘·eTT
˝…q’ {Ïj
º T· T, C≤\yê‘êj·THÓ'’ R ∫qï$j·TT ô|<ä$› j·TT q>∑T >∑yêø£eå TT\‘√, j·TTø£+Ô
R ≈£L&çq~j·TTqT, Ç+Á<ä˙\ eTVü‰˙\eTDÏÁ|ües¡ y˚~ø£+ R Ç+Á<ä˙\eTT\T,
eTVü‰˙\eTT\T nHÓ&ç ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ s¡‘ï· eTT\‘√ ì]à+|üã&çq y˚~ø£\T ø£*–q{Ï~º j·TT
q>∑T (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤ R |ü⁄wüŒø£eTTqT Äs√Væ≤+#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Ç+Á<ä˙\' R Ç+Á<ä˙\ eTq>± ø°så e¡ TTq≈£î ˙\‘·«eTTqT
nq>± HÓ\’ ´Á|üø±X¯eTTqT #˚jT· Tq~, eTVü‰˙\eTq>± dæ+Vü≤fi¯eTTq+<äT |ü⁄{Ïqº {Ï~º .
>√$+<äsêJj·TeTT :`
XÀ¢ˆˆ ø°så e¡ T<Û̊´ øÏùå | ˙ï\+ ø°så +¡ #˚˙ï\‘ê+ ÁeCÒ‘Y ˆ
Ç+Á<ä˙\ $T‹ U≤´‘· $T‹ #ê>∑dÔü ´uÛ≤wæ‘y· Té ˆˆ
XÀ¢ˆˆ dæ+Vü≤fi≤ø£sd¡ +ü uÛ÷Ñ ‘ê eTVü‰˙˝≤ Ç‹ düà è‘ê' ˆˆ
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã+>±s¡eTT‘√qT, düŒ¤{Ïø£eTT‘√qT ì]à+∫q $$<Ûä>∑yêø£åeTT\T
>∑\~j·TTqT, Ç+Á<ä˙\ eTVü‰˙\ eTDT\#˚ ì]à+|üã&çq ô|<ä›yÓ’q y˚~ø£\T
(9) ` qeeTdüs¡Z 277
ø£*qZ {Ï~º j·TTqT n>∑T |ü⁄wüŒø£eTTqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $Á<äTy˚TD $∫Á‘˚D eTDÏ_Û X¯Ã eTVü‰<ÛHä '’Ó ˆ
ìdüT˝Ô ≤_Û X¯Ã eTTø±Ô_Û dü˝Ô HÒ ê-_Û$sêõ‘·yTé ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $Á<äTy˚TD ` $∫Á‘˚D ` eTDÏ_'Û ` #· ` eTVü‰<ÛHä '’Ó ` ìdüT˝Ô ≤_Û'
` #· ` eTTø±Ô_'Û ` ‘·˝qÒ ` n_Û$sêõ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $∫Á‘˚D $Á<äTy˚TD, eTVü‰<ÛHä '’Ó eTDÏ_'Û #·, ìdüT˝Ô ≤_Û' eTTø±Ô_'Û
#· ‘·˝qÒ n_Û$sêõ‘·+. (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $∫Á‘˚D $Á<äTy˚TD R $∫Á‘·eTT˝…q’ |ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT, eTVü‰<ÛHä '’Ó
eTDÏ_XÛ Ã¯ R neT÷\´eTT˝…q’ eTDÏ>D ∑ eTT\‘√&ÉqT, ìdüT˝Ô ≤_Û' eTTø±Ô_'Û #· R
kÕ{Ï˝ìÒ eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT (ì]à+|üã&çq), ‘·˝qÒ R n&ÉT>∑TuÛ≤>∑eTT#˚, $sêõ‘·+
R Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤ R |ü⁄wüŒø£eTTqT n~Ûs√Væ≤+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $∫Á‘·eTT˝…q’ |ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT, neT÷\´eTT˝…q’ s¡‘ï· eTT\‘√&ÉqT,
kÕ{Ï˝Òì eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT ì]à+|üã&çq{Ϻ >∑#·TÃH˚\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï
|ü⁄wüŒø£eTTqT Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·+<äHq˚ #· s¡øπ qÔ ‘·|˙ü j·TìuÛqÒ #· ˆ
düT|ü⁄D´>∑+~ÛHê j·TTø£Ô e÷~‘·´‘·sT¡ D√|üeTyéT ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·+<äHq˚ ` #· ` s¡øπ qÔ ` ‘·|˙ü j·TìuÛqÒ ` #· ` düT|ü⁄D´>∑+~ÛHê
` j·TTø£yÔ Té ` Ä~‘·´‘·sT¡ D√|üeTyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s¡øπ qÔ , ‘·|˙ü j·TìuÛqÒ , düT|ü⁄D´>∑+~ÛHê #·, #·+<äHq˚ j·TTø£+Ô ,
Ä~‘·´‘·sT¡ D√|üeT+ (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤)
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡πøÔq R mi¿HÓ’q{Ϻ~j·TTqT, ‘·|ü˙j·TìuÛÒq R düTes¡íeTT‘√
düe÷qyÓTqÆ {Ï~º j·TTqT, düT|ü⁄D´>∑+~ÛHê R |ü$Á‘·yTÓ qÆ |ü]eTfi¯eTT>∑\~j·TTqT n>∑T,
#·+<äHq˚ R eT+∫>∑+<Ûeä TT‘√, j·TTø£+Ô R ≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT, Ä~‘·´‘·sT¡ D√|üeT+
R ˝Ò‘d· ÷ü s¡T´ìe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTq>∑T, (|ü⁄wüŒø£yTé Äs¡Ts√Vü≤ R |ü⁄wüŒø£eTTqT
n~Ûs√Væ≤+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` mi¿ì ã+>±s¡TeHÓï ø£*–q{Ïj º T· T, |ü$Á‘·yTÓ qÆ |ü]eTfi¯eTT‘√ ≈£L&çq
#·+<äqeTT‘√ ì+&çj·TTqï<Ó’, u≤\dü÷s¡T´ìe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ |ü⁄wüŒø£
278 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$e÷qeTTqT Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ≈£L{≤>±¬s’ s¡«sêø±¬s’ ]«$<Û’Ó dü‡eT\+ø£è‘·yTé ˆ
$e÷q+ |ü⁄wüŒø£+ ~e´ e÷s¡Ts√Vü≤ eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£L{≤>±¬s'’ ` esêø±¬s'’ ` $$<Û'’Ó ` düeT\+ø£è‘·yTé ` $e÷q+
` |ü⁄wüŒø£+ ` ~e´yéT ` Äs¡Ts√Vü≤ ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $$<Û'’Ó esêø±¬s'’ ≈£L{≤>±¬s'’ düeT\+ø£è‘·+, ~e´+ |ü⁄wüŒø£+
$e÷q+ eTVü‰ø£|'æ Äs¡Ts√Vü≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<Û'’Ó R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ {Ï,º esêø±¬s'’ R >=|üŒ Äø±s¡eTT\‘√
qTqï{Ï,º ≈£L{≤>±¬s'’ R s¡V≤ü dü´uÛeÑ qeTT\#˚, düeT\+ø£è‘·+ R n\+ø£]+|üã&çq{Ï,º
~e´+ |ü⁄wüŒø£+ $e÷q+ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT, eTVü‰ø£|'æ Äs¡Ts√Vü≤
R Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä TT˝…q’ , düT+<äse¡ TT˝…q’ ≈£L{≤>±s¡eTT\‘√ yÓ\j·TT#·Tqï{Ϻ
~e´yÓTqÆ Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT Vü≤qTeT Äs√Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·Á‘·dúü dü‡ ‘·<ë >∑+<Û+ä bÕquÛøÑ ±å ´qïdü+uÛeÑ yéT ˆ
~e´+ düeT÷à]ä‘+· õÁ|òTü Á<ä÷|üe+‘· $T yê-ì\yéT ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·Á‘·d'úü ` dü' ` ‘·<ë ` >∑+<Û+ä ` bÕquÛøÑ ±å ´qïdü+uÛeÑ yéT `
~e´+ ` düeT÷à]ä‘+· ` õÁ|òTü ‘Y ` s¡÷|üe+‘·yTé ` Çe ` nì\yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘·d'úü dü' bÕquÛøÑ ±å ´qïdü+uÛeÑ + ~e´+ düeT÷à]ä‘+· >∑+<Û+ä
‘·<ë s¡÷|üe+‘·yTé nì\yéT Çe õÁ|òTü ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘·düú' R Ä |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<äTqïyê&Ó’, dü' R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, bÕquÛøÑ ±å ´qïdü+uÛeÑ + R bÕ˙j·TeTT\qT+&çjT· T,
uÛÑø£å ´eTT\qT+&çj·TTqT, Ç‘·sêVü‰s¡eTT\qT+&çj·TT yÓ&É*q<Ó’, düeT÷à]ä‘·+ R
yê´|æ+∫q{Ï,º ~e´>∑+<Û+ä R >=|üŒ<Óq’ |ü]eTfi¯eTTqT, s¡÷|üe+‘·yTé nì\yéT Çe
R eT÷ØÔu$ÑÛ +∫q yêj·TTe⁄qTe˝…, õÁ|òTü ‘Y R yêdüq #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT Ä |ü⁄wüŒø£eTTq+<äT+&ç n#·Ã{Ï bÕ˙j·TeTT\jÓTTø£ÿj·TT
uÛÑø£å ´eTT\jÓTTø£ÿj·TT ~e´yÓTÆq |ü]eTfi¯eTT ‘·qqT eTTdüTs¡Tø=qT#·T+&É>± Ä
|ü]eTfi¯eTTqT, s¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫q ‘·+Á&çjTÆÓ q yêj·TTe⁄qT #·÷∫qfÒ¢ m+∫
Á|”‹>± yêdüq#·÷#ÓqT.
(9) ` qeeTdüs¡Z 279
XÀ¢ˆˆ dü >∑+<Ûä dü+Ô eTVü‰dü‘Ô· «+ ã+<ÛTä s¡“+<ÛTä $T y√‘·eÔ TyéT ˆ
Ç‘· @ V”≤ ‘·T´yê #˚e ‘·Á‘· j·TÁ‘· dü sêeD' ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` >∑+<Û'ä ` ‘·+ ` eTVü‰dü‘·Ô «+ ` ã+<ÛTä ' ` ã+<ÛTä yéT ` Çe
` ñ‘·eÔ TyéT ` Ç‘·' ` @Væ≤ ` Ç‹ ` ñyê#· ` Çe ` ‘·Á‘· ` j·TÁ‘· ` dü' `
sêeD' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' >∑+<Û'ä , ‘·+ eTVü‰dü‘Ô· «yéT, ñ‘·eÔ T+ ã+<ÛTä + ã+<ÛTä ' Çe,
j·TÁ‘· dü' sêeD', ‘·Á‘·, Ç‘·' @Væ≤, Ç‹ ñyê#· Çe.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' >∑+<Û'ä R Ä |ü]eTfi¯eTT, ‘·+ eTVü‰dü‘Ô· «+ R Ä eTVü‰
ã˝≤&ÛTÉ ´&Óq’ Vü≤qTeTqT, ã+<ÛTä ' R ã+<ÛTä e⁄, ñ‘·eÔ T+ ã+<ÛTä yéT Çe R ñ‘·eÔ TT&Óq’
ã+<ÛTä e⁄ìe˝…, j·TÁ‘· dü' sêeD' R Ä sêeDT&Óøÿ£ &ÉqT+&ÓH√, ‘·Á‘· R n#·Ã{Ïø,Ï
Ç‘·' @Væ≤ R Ç#·Ã{ÏøÏ s¡eTTà, Ç‹ R nì, ñyê#· Çe R |ü*øÏq≥T¢+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü]eTfi¯eTT ã\XÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeTqT >∑÷]à sêeDT &ç#÷ ≥
qTHêï&ÉT, Ç≥≈£î s¡eTTà nì, ˇø£ ã+<ÛäTe⁄ ‘·qøÏwüºß&Ó’q Ç+ø=ø£ ã+<ÛäTe⁄qT
|æ\T#·Tq≥T¢>± sêeDT &ÉTqï#√{ÏøÏ |æ*∫q≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘· kÕÔ+ Á|üd‘úæ '· XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ eTVü≤r+ X¯óuÛ≤+ ˆ
sêeDdü´ eTq'ø±+‘ê+ ø±+‘ê $Te es¡Ådj Ôæ T· yéT ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` ‘ê+ ` Á|üd‘úæ '· ` XÊ˝≤+ ` <ä<sä Ù¡ ` eTVü≤r+ ` X¯óuÛ≤yéT
` sêeDdü´ ` eTq'ø±+‘ê+ ` ø±+‘êyéT ` Çe ` es¡Ådj Ôæ T· yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· Á|üd‘úæ '· , sêeDdü´ eTq'ø±+‘ê+, ø±+‘ê+ es¡Ådj Ôæ T· yéT
Çe X¯óuÛ≤+, eTVü≤r+, ‘ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥qT+&ç, Á|üd‘úæ '· R ãj·T\T<˚]qyê&Ó,’ sêeDdü´
eTq'ø±+‘ê+ R sêeDTq≈£î eTH√Vü≤s¡yÓTÆq{Ϻ, ø±+‘ê+ es¡ÅdæÔj·TyéT Çe R
s¡eTD°jT· yÓTqÆ ñqï‘·C≤‹ÅdìÔ” e˝…, X¯óuÛ≤+ R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ {Ï,º ‘ê+ eTVü≤r+
XÊ˝≤+ R Ä >=|üŒ<Óq’ {Ϻ XÊ\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
u§+u≤sTTÁ|ü‹ :` eTq'ø±+‘ê+ øÏ ã<äT\T>± eTVü‰ø±+‘ê+ nì bÕsƒe¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n#·Ã{ÏqT+&ç yÓ&*É sêeD≤düTs¡Tì eTqdüT‡q≈£î
Á|æj·TyÓTÆq düT+<ä]j·T>∑T ñqï‘·≈£î\Åd”Ôe˝… eT+>∑fi¯Á|ü<äeTT>± >±qe#·TÃ#·Tqï
>=|üŒ<Óq’ Ä XÊ\qT >±+#ÓqT.
280 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ eTDÏk˛bÕq$ø£è‘ê+ ùV≤eTC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ˆ
kÕŒ¤{ø¬Ï ’ sêeè‘·‘˝· ≤+ <ä+‘ê+‘·]‘·s÷¡ |æø±yéT ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTDÏk˛bÕq$ø£è‘ê+ ` ùV≤eTC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ` kÕŒ¤{ø¬Ï '’ `
Äeè‘·‘˝· ≤+ ` <ä+‘ê+‘·]‘·s÷¡ |æø±yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTDÏk˛bÕq$ø£è‘ê+ R eTDÏeTj·T k˛bÕqeTT\‘√ ˇ|ü#·Tqï~
j·TTqT, ùV≤eTC≤\$uÛ÷Ñ wæ‘ê+ R ã+>±s¡T øÏ{øÏ \° ‘√ yÓ\j·TT#·Tqï~j·TTqT, kÕŒ¤{ø¬Ï '’
Äeè‘·‘˝· ≤+ R düŒ{¤ øÏ |£ \üò ø£eTT\‘√ ø£|Œü ã&çq H˚\>∑\~j·TTqT, <ä+‘ê+‘·]‘·
s¡÷|æø±yéT R <ä+‘·eTT\#˚ q&ÉTeT q‘·Tø£ã&çq Á|ü‹eT\T>∑\~j·TTqT n>∑T, (‘ê+
XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ R Ä XÊ\qT >±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` s¡‘·ïeTT\‘√ ø£≥ºã&çq yÓT≥T¢ >∑\~j·TTqT, dü«s¡íeTj·TeTT˝…’q
>∑yêø£åeTT\T ø£\~j·TTqT, düŒ¤{Ïø£|òü\ø£eTT\‘√ ø£|üŒã&çq H˚\>∑\~j·TTqT,
<ä+‘·eTT‘√ ì]à+∫q •\ŒeTT\T >∑\~j·TTqT n>∑T sêeDTì XÊ\qT Vü≤qTeT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTø±Ô_Û X¯Ã Á|üyêfiË’ X¯Ã s¡÷|ü´#êMTø£s¬ ’ s¡|æ ˆ
$uÛ÷Ñ wæ‘ê+ eTDÏd+Ôü uÛ’… düT‡ãVüQdü+Ô uÛuÑ ÷ÑÛ wæ‘êyéT ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTø±Ô_'Û ` #· ` Á|üyêfiË'’ ` #· ` s¡÷|ü´#êMTø£s¬ '’ ` n|æ `
$uÛ÷Ñ wæ‘ê+ ` eTDÏd+Ôü uÛ'’… ` düTãVüQdü+Ô uÛuÑ ÷ÑÛ wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTTø±Ô_ÛX¯Ã Á|üyêfiË’' #· s¡÷|ü´#êMTø£¬s’' n|æ eTDÏdüÔ+uÛ…’'
$uÛ÷Ñ wæ‘ê+ düTãVüQdü+Ô uÛuÑ ÷ÑÛ wæ‘ê+ ‘ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTTø±Ô_XÛ Ã¯ R eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT, Á|üyêfiËX’ ï R |ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT,
s¡÷|ü´#êMTø£s¬ '’ n|æ R yÓ+&çã+>±s¡eTT\ ‘√&ÉqT (ì]à+|üã&çq), eTDÏd+Ôü uÛ'’… R
s¡‘ï· dü+Ô uÛeÑ TT\#˚, $uÛ÷Ñ wæ‘ê+ R n\+ø£]+|üã&çq{Ï~º j·TT, düTãVüQdü+Ô uÛuÑ ÷ÑÛ wæ‘ê+
R nH˚øe£ TT˝…q’ dü+Ô uÛeÑ TT\#˚ n\+ø£]+|üã&çq{Ï~º j·TTqT n>∑T, (‘ê+ XÊ˝≤+
<ä<sä Ù¡ R sêeDTì XÊ\qT >±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT, |ü>&∑ eÉ TT\‘√&ÉqT, yÓ+&ç ã+>±s¡eTT\‘√&ÉqT
ì]à+|üã&çq ndü+U≤´ø£eTT˝…q’ dü+Ô uÛeÑ TT\‘√ $sêõ\T¢#T· qï Ä sêeDTì XÊ\qT
>±+#ÓqT.
(9) ` qeeTdüs¡Z 281
XÀ¢ˆˆ düyTÓ Æ s¡èE_Û s¡‘T· ´#Ó’ à dü‡eT+‘ê ‘·T‡$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó ˆ
dü+Ô uÛ'’… |üø¬ Ìå ] yê‘·T´#Ó’ à ]›e+ dü+Á|üd‘úæ ê$Te ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düyTÓ 'Æ ` ãTTE_Û' ` n‘·T´#Ó’ Ã' ` düeT+‘ê‘Y ` düT$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó `
dü+Ô uÛ'’… ` |üø¬ 'Ìå ` Çe ` n‘·T´#Ó’ Ã' ` ~e+ ` dü+Á|üd‘úæ êyéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düyTÓ 'Æ , ãTTE_Û', n‘·T´#Ó’ Ã', düeT+‘ê‘Y düT$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó , dü+Ô uÛ'’… ,
|üø¬ 'Ìå ~e+ dü+Á|üd‘úæ ê$Te, (dæ‘ú ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düyTÓ 'Æ R düe÷qeTT>±qTqï$j·TTqT, ãTTE_Û' R eÁø£eTT>∑
˝Ò≈î£ qï$j·TTqT, n‘·T´#Ó’ Ã' R $TøÏÿ* ñqï‘·yTÓ qÆ $j·TTqT, düeT+‘ê‘Y düT$uÛ÷Ñ wæ‘'’Ó
R n+‘·≥qT #·øÿ£ >± n\+ø£]+|üã&çq{Ï$º j·TTqT n>∑T, dü+Ô uÛ'’… R dü+Ô uÛeÑ TT\‘√,
n‘·T´#Ó’ Ã' |ü¬øåÌ' R ñqï‘·yÓTÆq ¬sø£ÿ\‘√, ~e+ dü+Á|üdæú‘êyéT Çe dæú‘ê+ R
dü«s¡eZ TTq≈£î m–]b˛e >√s¡T#·Tqï≥T¢>±qTqï{Ï,º (XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ R XÊ\qT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düe÷qyÓTqÆ $j·TTqT, eÁø£eTT\T>±ì$j·TTqT, $TøÏÿ* ñqï‘·eTT\TqT,
#·ø£ÿ>± n\+ø£]+|üã&çq$j·TTqT n>∑T ‘·qjÓTTø£ÿ düÔ+uÛÑeTT\‘√ ñqï‘·yÓTÆq
i…øÿ£ \‘√ dü«s¡eZ TTq≈£î m>∑Ts¡uÀe⁄#·Tqï |üøeåÏ ˝… ø±qe#·TÃ#·Tqï Ä XÊ\qT Vü≤qTeT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTVü≤‘ê´ ≈£î<∏äj·÷--d”sÔ êí+ |üè~∏M\ø£Då ≤+ø£j÷· ˆ
|üè~∏M $Te $d”sÔ êí+ düsêÅw>ºü è∑ Vü≤e÷*˙yéT ˆˆ 26
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` eTVü≤‘ê´ ` ≈£î<∏j
ä ÷· ` Äd”sÔ êí+ ` |üè~∏M\ø£Då ≤+ø£j÷· ` |üè~∏MyéT
` Çe ` $d”sÔ êí+ ` düsêÅw>ºü è∑ Vü≤e÷*˙yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üè~∏M\ø£åD≤+ø£j·÷ eTVü≤‘ê´ ≈£î<∏äj·÷ Äd”Ôsêí+, düsêÅwüº
>∑èVü≤e÷*˙+, $d”sÔ êí+, |üè~∏MyéT Çe dæ‘ú ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` |üè~∏M\ø£Då ≤+ø£j÷· R uÛ÷Ñ $TjÓTTø£ÿ \ø£Då eTT˝…q’ ∫Vü≤ïeTT\‘√{Ï
>∑÷&çq, eTVü≤‘ê´ ≈£î<∏j ä ÷· R $XÊ\yÓTqÆ ‹yê∫‘√, Äd”sÔ êí+ R |üiTeã&çq~
j·TTqT, düsêÅw>ºü è∑ Vü≤e÷*˙+ R <˚Xe¯ TT˝Àì >∑èVü≤eTT\eiTdü ø£*–q, $d”sÔ êí+
|üè~∏MyéT Çe (<äèX¯´e÷Hê+) R $XÊ\yÓTqÆ uÛ÷Ñ $Te˝… ø£qã&ÉT#·Tqï, XÊ˝≤+
<ä<sä Ù¡ R XÊ\qT p#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä XÊ\j·T+<ä* H˚\ uÛÑ÷$T\ø£åDeTT\T ø£*–q{Ϻ ‹yêN\‘√
ø£|üŒã&ç j·TT+&ÓqT. n+<ä* ∫Á‘·eTT\qT #·÷&É>± n~ ‹yêNe˝…>±ø£
282 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>∑èVü≤eTT\‘√&ÉqT, Á>±eTeTT\‘√&ÉqT >∑÷&çjT· T+&çq uÛ÷Ñ $Te˝…H˚ j·TT+&ÓqT. n{Ϻ
sêeDTì XÊ\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Hê~‘ê+ eT‘·$Ô Vü≤>¬ ’ ]›e´>∑+<Ûë~Ûyêdæ‘ê+ ˆ
|üsêsΔê´düsÔ D¡ √ù|‘ê+ s¡ø√å ~Û|ìü ùw$‘êyéT ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Hê~‘ê+ ` eT‘·Ô$Vü≤¬>’' ` ~e´>∑+<Ûë~Ûyêdæ‘êyéT `
|üsêsΔê´düsÔ D
¡ √ù|‘ê+ ` s¡ø√å ~Û|ìü ùw$‘êyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT‘·$Ô Vü≤>¬ '’ Hê~‘ê+ R eT~+∫q |ü≈îå£ \#˚ ≈£Lj·Tã&ÉT#·Tqï
~j·TTqT, ~e´>∑+<Ûë~Ûyêdæ‘ê+ R ~e´yÓTÆq düTyêdüq\‘√ |ü]eT[+|ü
#˚j·Tã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, |üsêsΔê´düÔs¡D√ù|‘ê+ R ÁX‚wü˜yÓTÆq, |üs¡#·ã&çq
ø£+ãfi≤<äT\‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, s¡ø√å ~Û|ìü ùw$‘ê+ R sêø£då sü ê»sTTq sêeDTì#˚
ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT n>∑T (XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ R XÊ\qT #·÷#ÓqT)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·≥ eT~+∫q |ü≈îå£ \T ÁXÊe´eTT>± <Û«ä qT\T #˚jT· T#·T+&ÓqT.
~e´yÓTqÆ |ü]eTfi¯eTT\T n+‘·≥qT yê´|æ+#·T#·T+&ÓqT. neT÷\´eTT˝…q’ ‹yêN\T
#·ø£ÿ>± |üiTeã&çj·TT+&ÓqT. n~ sêø£ådüsê»sTTq sêeDTìøÏ ìyêdüyÓTÆ
n\s¡T#·T+&ÓqT. n{Ϻ XÊ\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <Û÷ä Áe÷ eT>∑sT¡ <Û÷ä ù|q $eT˝≤+ Vü≤+dübÕ+&ÉTsêyéT ˆ
∫Á‘ê+ |ü⁄c˛Œ|üV‰ü sπ D ø£˝≤àw” $Te düTÁ|üu≤Û yéT ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <Û÷ä Áe÷yéT ` n>∑sT¡ <Û÷ä ù|q ` $eT˝≤+ ` Vü≤+dübÕ+&ÉTsêyéT `
∫Á‘ê+ ` |ü⁄c˛Œ|üV‰ü sπ D ` ø£˝≤àw”yTé ` Çe ` düTÁ|üu≤Û yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n>∑s¡T<Ûä÷ù|q <Ûä÷Áe÷+ R <Ûä÷|üÁ<äe´eTT\jÓTTø£ÿ bı>∑#˚
q\¢Hj’Ó T· Tqï~j·TTqT, Vü≤+dübÕ+&ÉTsê+ $eT˝≤+ R Vü≤+dü\e+{Ï <Ûëefi¯´eTT>∑\<Ó’
<Ûäefi¯es¡íeTT ø£*–q~j·TTqT, |ü⁄c˛Œ|üVü‰πsD ∫Á‘ê+ R |ü⁄wüŒeTT\jÓTTø£ÿ
düeTT<ëj·TeTT#˚ ∫Á‘·es¡eí TT ø£*–q~j·TTqT, ø£˝≤àw”yTé Çe düTÁ|üu≤Û yéT R edæwߘü ì
ø±eT<Ûq˚ Te⁄ e˝… >=|üŒ ‘˚»düT‡ø£\~j·TTqT n>∑T, (XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ R XÊ\qT p#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä XÊ\ n#·Ã≥ |ü]eTfi¯Á<äe´eTT\jÓTTø£ÿ <Û÷ä |üeTT#˚ q\¢H’Ó j·TT+&ÓqT.
ø=ìï#√≥¢ sê»Vü≤+dü\ #Ûêj·TqT uÀ* <Ûäefi¯yÓTÆ j·TT+&ÓqT. ø=ìï#√≥¢
$$<Û|ä ⁄ü wüŒeTT\ es¡eí TT\#˚ ∫Á‘·es¡eí TT >∑\<Ó’ j·TT+&ÓqT. edæwßü̃ ì ¨eT<Û̊qTyÓq’
(9) ` qeeTdüs¡Z 283
ø£˝≤àwæe˝… eTVü‰‘˚»düT‡‘√ yÓ\T>=+<äT#·T+&ÓqT. Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n{Ϻ XÊ\qT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTqdü‡+Vü‰<¢ »ä q˙+ es¡kí Õ´|æ Á|ükÕ~˙+ ˆ
‘ê+ XÀø£Hê•˙+ ~yê´+ Á•j·T dü‡+»q˙ $Te ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTqdü‡+Vü‰<¢ »ä q˙+ ` es¡dí ´ü ` n|æ ` Á|ükÕ~˙+ ` ‘ê+ `
XÀø£Hê•˙+ ` ~yê´+ ` Á•j·T' ` dü+»q˙yéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á•j·T' dü+»q˙yéT Çe, eTqdü‡+Vü‰<¢ »ä q˙+, es¡dí ´ü n|æ
Á|ükÕ~˙+, XÀø£Hê•˙+, ~yê´+ (‘ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á•j·T' R dü+|ü<ä≈£î, dü+»q˙yéT Çe R |ü⁄{Ϻì\T¢e˝…,
eTqdü‡+Vü‰¢<ä»q˙+ R eTqdüT‡q≈£î ÄVü‰¢<äeTTqT |ü⁄{Ϻ+#·Tq~j·TTqT, es¡ídü´
n|æ R (<˚V≤ü ) ø±+‹øÏ≈L£ &É, Á|ükÕ~˙+ R dü«dü‘ú · ø£*+Z #·Tq~j·TTqT, XÀø£Hê•˙+
R eTqdüT‡q+<ä* XÀø£eTTqT b˛>=≥Tºq~j·TTqT, ~yê´+ R ˝Àø√‘·sÔ y¡ TÓ qÆ ~j·TTqT
n>∑T, (‘ê+ XÊ˝≤+ <ä<sä Ù¡ R Ä XÊ\qT Vü≤qTeT p#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT :` es¡kí Õ´|æ Á|ükÕ~˙yéT øÏ ã<äT\T>± es¡kí Õ´|æ Á|ükÕ~Û˙yéT
nì >∑\<äT. nq>± <˚V≤ü #êäjT· qT n\+ø£]+#·Tq{Ï~º nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dæ]øÏ |ü⁄{Ïìº \T¢e˝… qTqï{Ϻ Ä XÊ\ eTqdüT‡q≈£î ÄVü‰<¢ eä TTqT
|ü⁄{Ï+º #·Tq~>∑ qT+&ÓqT. <˚V≤ü eTTq≈£î Á|üdqü ï‘· ø£*+Z #·Tq<Ó’ j·TT+&ÓqT. eTqdüT‡
q+<ä* XÀø£eTTqT q•+|ü#j ˚ T· Tq<Ó’ j·TT+&ÓqT. n{Ϻ ˝Àø√‘·sÔ y¡ TÓ qÆ sêeDTì XÊ\qT
Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Ç+Á~j·÷ D°+Á~j·÷s¬ Ìú düTÔ |ü+#· |ü+#·_Û s¡T‘·yÔ TÓ 'Æ ˆ
‘·sŒ¡ j·÷e÷dü e÷‘˚e ‘·<ë sêeDbÕ*‘ê ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç+Á~j·÷DÏ ` Ç+Á~j·÷s¬ 'Ìú ` ‘·T ` |ü+#· ` |ü+#·_'Û ` ñ‘·yÔ TÓ 'Æ
‘·sŒ¡ j·÷e÷dü ` e÷‘ê ` Çe ` ‘·<ë ` sêeDbÕ*‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë sêeDbÕ*‘ê XÊ˝≤ ñ‘·yÔ TÓ 'Æ |ü+#·_'Û Ç+Á~j·÷s¬ 'Ìú |ü+#·
Ç+Á~j·÷DÏ e÷‘ê Çe ‘·sŒ¡ j·÷e÷dü.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·<ë R n|ü&ÉT, sêeDbÕ*‘ê (XÊ˝≤) R sêeDTì#˚ bÕ*+#·ã&ÉT
284 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ä XÊ\, |ü+#·_Û' ñ‘·ÔyÓTÆ' Ç+Á~j·÷¬súÌ' R ÁX‚wü˜yÓTÆq ◊<äT Ç+Á~j·T
$wüjT· eTT\#˚‘q· T, |ü+#· Ç+Á~j·÷DÏ R ◊<äT Ç+Á~j·TeTT\qT, e÷‘ê Çe R
‘·*e¢ ˝…, ‘·sŒ¡ j·÷e÷dü R ‘·è|æ|Ô iü #ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&ÉT Ä sêeDTì XÊ\ Vü≤qTeT+‘·TìjÓTTø£ÿ ÁXÀÁ‘·‘«· ø£Ã≈£îå s¡dHü ê
Á|ò÷ü DeTT\qT ◊<äT Ç+Á~j·TeTT\qT X¯ã› düŒs¡Ù s¡÷|ü s¡d>ü +∑ <Ûeä TT\HÓ&ç ◊<äT
Ç+Á~j·T $wüjT· eTT\#˚‘q· T, ‘·*¢ _&Éq¶ T dü+‘√wüô|≥Tºq≥T¢>± ‘·è|æìÔ ø£*–+#ÓqT.
m≥¢q>± düTKdüŒs¡ÙqyÓTqÆ yêj·TTe⁄#˚ ‘·«–+Á~j·TeTTq≈£îqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ <äèX¯´eTT#˚
#·≈£åî]+Á~j·TeTTq≈£îqT, eT<ÛäTs¡yÓTÆq >±qeTT#˚ ÁX¯eDÒ+Á~j·TeTTq≈£îqT,
s¡T∫ø£sy¡ TÓ qÆ uÛøÑ å£ ´uÛÀC≤´<äT\#˚‘· s¡dHü +˚ Á~j·TeTTq≈£îqT, eTH√Vü≤s¡|]ü eTfi¯eTT#˚
Á|ò÷ü DÒ+Á~j·TeTTq≈£îqT ‘·è|æìÔ ø£*–+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü«s√Z-j·T+ <˚e˝Àø√-j·T $T+Á<äùd´j·T+ |ü⁄Ø uÛyÑ ‘˚ Y ˆ
dæ~Δ sπ «j·T+ |üsê Væ≤ kÕ´ ~‘·´eTq´‘· e÷s¡T‹' ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü«s¡'Z ` nj·T+ ` <˚e˝Àø£' ` nj·TyéT ` Ç+Á<äd´ü ` Çj·T+ `
|ü⁄Ø uÛyÑ ‘˚ Y ` dæ~'Δ ` yê ` Çj·T+ ` |üsê ` Væ≤ ` kÕ´‘Y ` Ç‹ ` neTq´‘· `
e÷s¡T‹' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‹' nj·T+ dü«s¡'Z uÛyÑ ‘˚ ,Y nj·T+ <˚e˝Àø£' uÛyÑ ‘˚ ,Y Çj·T+
Ç+Á<äd´ü |ü⁄Ø uÛyÑ ‘˚ ,Y Çj·T+ |üsê dæ~sΔ ê« kÕ´‘Y Ç‹ neTq´‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‹' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, nj·T+ dü«s¡'Z R Ç~ dü«s¡˝Z Àø£eTT,
uÛyÑ ‘˚ Y R ø±e˝…qT, nj·T+ <˚e˝Àø£' uÛyÑ ‘˚ Y R Ç~ <˚e‘·\jÓTTø£ÿ ˇø£ ˝Àø£eTT
>±e\j·TTqT, Çj·T+ Ç+Á<ädü´ |ü⁄Ø uÛÑy˚‘Y R Ç~ <˚y˚+Á<äTì |ü≥ºDyÓTÆq
neTsêe‹jÓÆT j·TT+&ÉTqT, yê R ˝Òø£, Çj·T+ R Ç~, |üsê dæ~Δ' kÕ´‘Y R
ÁãVü≤à<˚e⁄ìjÓTTø£ÿ ñ‘·ÿ èwüyº TÓ qÆ ‘·|dü ‡æ ~Δ (>± yÓ\dæq ˝Àø£eTT) >±e\j·TTqT.
Ç‹ neTq´‘· R nì (Vü≤qTeT) ‘·\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘êqT #·÷#·T#·Tqï á <äèX¯´eTT dü«s¡yZ TÓ Æ j·TT+&ÉTHê? ˝Òø£ @
<˚e‘·jTÓ Tø£ÿjÓ÷ ˝Àø£yTÓ Æ j·TT+&ÉTHê? ˝Òø£ Ç+Á<äTìjÓTTø£ÿ neTsêer q>∑sy¡ TÓ Æ
j·TT+&ÉTHê? j·Tì Vü≤qTeT ÄX¯Ãs¡´ìeT>∑Tï&Ó’ ‘·\#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|ü<ëÛ ´j·T‘· Ç yê-|üX´¯ Á‘·ŒBbÕÔ+ düÁÔ ‘· ø±+#·HêHé ˆ
<Û÷ä sêÔìe eTVü‰<Û÷ä s¬ ÌÔ sπ e› H˚q |üsêõ‘êHé ˆˆ 32
(9) ` qeeTdüs¡Z 285
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|ü<ëÛ ´j·T‘·' ` Çe ` n|üX´¯ ‘Y ` Á|üBbÕÔHé ` ‘·Á‘· ` ø±+#·HêHé
` <Û÷ä sêÔHé ` Çe ` eTVü‰<Û÷ä s¬ 'ÔÌ ` <˚eH˚q ` |üsêõ‘êHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` <˚eH˚q eTVü‰<Û÷ä s¬ 'ÔÌ |üsêõ‘êHé <Û÷ä sêÔHé Çe ‘·Á‘· Á|üBbÕÔHé
ø±+#·HêHé (BbÕHé) Á|ü<ëÛ ´j·T‘·' Çe n|üX´¯ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <˚eH˚q R <ä÷´‘·Áø°&#É ‘˚ ,· eTVü‰<Û÷ä s¬ 'ÌÔ R ô|<äp
› <ä>±+Á&É#,˚
|üsêõ‘êHé R z&ç+|üã&çq{Ϻ, <Ûä÷sêÔHé Çe R p<äs¡T\qTe˝…, ‘·Á‘· R Ä
XÊ\j·T+<äT, Á|üBbÕÔHé ø±+#·HêHé (BbÕHé) R >=|üŒ>± yÓ\T>∑T#·Tqï ã+>±s¡T
(düÔ+uÛÑeTTMT~) B|üeTT\qT, Á|ü<Ûë´j·T‘·' Çe R ìX¯Ã\eTT>± (ø=~›ø±+‹‘√)
qTqï≥T¢>±, n|üX´¯ ‘Y R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|ü<ëÛ ´j·T‘·' Çe R eT+<äyTÓ qÆ , ‘˚»düT‡‘√ ìX¯Ã\eTT>±, yÓ\T>∑T≥≈£î
ø±s¡DeTT, ‘˚»XÊÙ*jÓÆTq, sêeDTìeTT+<äT B|üeTT\T yÓ\yÓ\ uÀe⁄≥j·Tì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT≈£î n#·≥ ø±+#·q dü+Ô uÛeÑ TT\MT<ä yÓ\T>∑T#·Tqï B|üeTT\T
>±qe#ÓÃqT. n$ sêeDTì Á|üueÑÛ TT+<äT, <ä÷´‘·Á|üMDT\#˚ z&çb˛sTT ~>∑T\T‘√
≈£L&çq kÕe÷q´ p<äsT¡ \e˝…, ‘˚CÀV”≤qeTT˝…’ ø±ìŒ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ BbÕHê+ #· Á|üø±X‚q ‘˚»kÕ sêeDdü´ #· ˆ
n]Ã]“¤ s¡÷“¤wDü ≤Hê+ #· Á|üBù|Ô ‘·´uÛ´Ñ eTq´‘· ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` BbÕHê+ ` #· ` Á|üø±X‚q ` ‘˚»kÕ ` sêeDdü´ ` #· ` n]Ã]“¤'
` uÛ÷Ñ wüD≤Hê+ ` #· ` Á|üBbÕÔ ` Ç‹ ` nuÛ´Ñ eTq´‘· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` BbÕHê+ Á|üø±X‚q #·, sêeDdü´ ‘˚»kÕ #· uÛÑ÷wüD≤Hê+
n]Ã]“¤' #·, (kÕ XÊ˝≤) Á|üBbÕÔ Ç‹, nuÛ´Ñ eTq´‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` BbÕHê+ Á|üø±X‚q #· R B|üeTT\ Á|üø±X¯eTT#˚‘q· TqTï, sêeDdü´
‘˚»kÕ #· R sêeDTìjÓTTø£ÿ ‘˚»düT‡ #˚‘·qTqTï, uÛÑ÷wüD≤Hê+ n]Ã]“¤' R
ÄuÛsÑ D¡ eTT\ ø±+‘·T\#˚‘q· T, kÕ XÊ˝≤ R Ä XÊ\, Á|üBbÕÔ Ç‹ R »«*+#·T#·Tqï<äì,
nuÛ´Ñ eTq´‘· R nqTø=HÓqT.
286 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªÁ|ü BbÕÔμ R nqT≥#˚ düMT|üø±\eTT˝À »s¡T>∑uÀe⁄, n–ï<ëVü≤eTT,
dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä XÊ\j·T+<ä* B|üeTT\jÓTTø£ÿ Á|üø±X¯eTT#˚‘·qT, sêeDTì
‘˚»düT‡#˚‘·qT, n#·Ã{Ïyê] $$<ÛëuÛÑs¡DeTT\ ø±+‘·T\#˚‘·qT, ñ»®«\eTT>±
>±qe#·TÃ#·Tqï Ä XÊ\, n–ï#˚‘· »«*+#·T#·Tqï XÊ\j·÷? j·Tì Vü≤qTeT≈£î
nì|æ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√-|üX´¯ ‘·Tÿ<∏ëd”q+ HêHêesêí+ãs¡Ádü»yéT ˆ
düV≤ü Ádü+ es¡HêØD≤+ HêHêy˚w$ü uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘'· ` n|üX´¯ ‘Y ` ≈£î<∏ëd”q+ ` HêHêesêí+ãs¡Ádü»yéT ` düV≤ü Ádü+
` es¡HêØD≤+ ` HêHêy˚w$ü uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· ≈£î<∏ëd”q+ HêHêesêí+ãs¡Ádü»+ HêHêy˚w$ü uÛ÷Ñ wæ‘+· ,
es¡HêØD≤+ düV≤ü ÁdüyTé , n|üX´¯ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n≥T|æeTà≥, ≈£î<∏ëd”q+ R s¡‘ï· ø£+ãfi¯eTTq+<äTqï
~j·TTqT, HêHêesêí+ãs¡Ádü»+ R $$<Ûeä s¡eí TT\T>∑\ eÅdeÔü TT\qT e÷*ø£\qT
<Ûä]+∫j·TTqï{Ϻ~j·TT, HêHêy˚wü$uÛÑ÷wæ‘·+ R |ü\T$<ÛäeTT˝…’q y˚wüeTT\‘√
n\+ø£]+#·Tø=qï{Ϻ~j·TT n>∑T, es¡HêØD≤+ düVü≤Ádü+ R ñ‘·ÔeTÅd”Ô\jÓTTø£ÿ
düV≤ü ÁdüeTTqT, n|üX´¯ ‘Y R ‹\øÏ+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä s¡eí TT\ eÅdeÔü TT\qT, e÷*ø£\qT <Û]ä +∫, ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’
düT+<äsy¡ w˚ eü TT\‘√ n\+ø£]+#·Tø=ì, n#·{Ï s¡‘ï· ø£+ãfi¯ó\ô|’ X¯jT· ì+∫j·TTqï
y˚\ø=\~ ñ‘·eÔ TÅd\Ô” qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü]eè‘Ô̊-s¡sΔ êÁ‘˚ ‘·T bÕqìÁ<ëeX¯+ >∑‘+· ˆ
Áø°&ç ‘√«|üs‘¡ +· sêÁ‘Í düTcÕ«|ü ã\e ‘·<Ô ë ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü]eè‘Ô̊ ` ns¡sΔ êÁ‘˚ ` ‘·T ` bÕqìÁ<ëeX¯+ ` >∑‘y· Té ` Áø°&‘ç ê«
` ñ|üs‘¡ +· ` sêÁ‘Í ` düTcÕ«|ü ` ã\e‘Y ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêÁ‘Í Áø°&‘ç ê« ñ|üs‘¡ +· , bÕqìÁ<ëeX¯+ >∑‘+· , ns¡sΔ êÁ‘˚
|ü]eè‘˚Ô ‘·<ë ã\e‘Y düTcÕ«|ü.
(9) ` qeeTdüs¡Z 287
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêÁ‘Í R sêÁ‹düeTj·TeTTq+<äT, Áø°&‘ç ê« R Áø°&+ç ∫, ñ|üs‘¡ +·
R n\dæjT· T+&ç, bÕqìÁ<ëeX¯+ >∑‘+· R eT<ä´bÕqeTTq≈£îqT ìÁ<ä≈î£ qT eX¯yTÓ Æ
j·TT+&ç, ns¡sΔ êÁ‘˚ |ü]eè‘Ô̊ R dü>e∑ TT sêÁ‹ >∑&∫É b˛>±, ‘·‘Y R Ä ÅddÔ” eü T÷Vü≤eTT,
‘·<ë R n|ü&ÉT, ã\e‘Y düTcÕ«|ü R >±&ÛeÉ TT>± ìÁ~+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ns¡ΔsêÁ‹düeTj·TeTTes¡≈£îqT, $X¯è+K\eTT>± Áø°&ç+∫,
eT<ä´bÕHê<äT\#˚ $eX¯ó˝…,’ n|ü&ÉT ˇ&É˝i… T+>∑≈î£ +&É >±&ÛeÉ TT>± ìÁ~+∫j·TT+&ç].
XÀ¢ˆˆ ‘· Á‘·ŒdüT|ü+Ô $s¡Ts¡T#˚ ìX¯Ùu≤›+‘·su¡ ÷ÑÛ wüD+ ˆ
ìX¯Ùã›V≤ü +düÁuÛeÑ Ts¡+ j·T<∏ë |ü<àä eq+ eTVü≤‘Y ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` Á|üdTü |ü+Ô ` $s¡Ts¡T#˚ ` ìX¯Ùu≤›+‘·su¡ ÷ÑÛ wüDyéT ` ìX¯Ùã›
Vü≤+düÁuÛeÑ Ts¡+ ` j·T<∏ë ` |ü<àä eq+ ` eTVü≤‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìX¯Ùu≤›+‘·s¡uÛÑ÷wüD+ Á|üdüT|üÔ+ ‘·‘Y, ìX¯Ùã›Vü≤+düÁuÛÑeTs¡+
eTVü≤‘Y |ü<àä eq+ j·T<∏ë, $s¡Ts¡T#˚.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ìX¯Ùu≤›+‘·su¡ ÷ÑÛ wüD+ R <Û«ä ì #˚jT· T≥ e÷ì j·TTqï{Ϻ ÄuÛsÑ D¡ eTT\T
ø£*–j·TTqï, Á|üdTü |ü+Ô ‘·‘Y R >±&ÛìÉ Á<ä˝À eTTì– j·TTqï{Ϻ Ä ÅdÔ” düeT÷Vü≤eTT,
ìX¯Ùã›V≤ü +düÁuÛeÑ Ts¡+ R X¯ãe› TT #˚jT· T≥ e÷ìq{Ϻ Vü≤+dü\TqT, ‘·TyÓTà<ä\TqT>∑\,
eTVü≤‘Y |ü<àä eq+ j·T<∏ë R >=|üŒ<Óq’ ‘êeTs¡ø=\qTe˝…, $s¡Ts¡T#˚ R $TøÏÿ*
Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·eT ‘·eT ÄuÛsÑ D¡ eTT\ <Û«ä qT\T nD–j·TT+&É>± >±&ÛìÉ Á<ä˝À
eTTì–j·TTqï{Ϻ Ä ÅddÔ” eü T÷Vü≤eTT, X¯ãe› TT #˚jT· T≥ e÷ìq{Ϻ Vü≤+dü\‘√&ÉqT,
‘·TyÓTà<ä\‘√&ÉqT ≈£L&çjT· Tqï ô|<ä› ‘êeTs¡ø=\qTe˝…, Vü≤qTeT≈£î düT+<äse¡ TT>±
ø±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ+ dü+eè‘·<+ä ‘êì MT*‘êøå±DÏ e÷s¡T‹' ˆ
n|üX´¯ ‘·Œ<äà>∑+BÛì e<äHêì düTjÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕ+ ` dü+eè‘·<+ä ‘êì ` MT*‘êøå±DÏ ` e÷s¡T‹' ` n|üX´¯ ‘Y
` |ü<àä >∑+BÛì ` e<äHêì ` düTjÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‹', dü+eè‘·<+ä ‘êì, MT*‘êøå±DÏ, |ü<àä >∑+BÛì, ‘êkÕ+
düTjÓ÷wæ‘ê+ e<äHêì, n|üX´¯ ‘Y.
288 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‹' R Vü≤qTeT, dü+eè‘·<ä+‘êì R eT÷dæø=ìj·TTqï
<ä+‘·eTT\T ø£*–q{Ïj º T· T, MT*‘êøå±DÏ R eT÷dæø=ìj·TTqï ø£qTï\T >∑*–q{Ïj º T· T,
|ü<àä >∑+BÛì R |ü<àä eTTjÓTTø£ÿ |ü]eTfi¯eTT e+{Ï |ü]eTfi¯eTT ø£*–q{Ïj º T· T, ‘êkÕ+
jÓ÷wæ‘ê+ R Ä ñ‘·eÔ TÅd\Ô” jÓTTø£ÿ, e<äHêì R eTTKeTT\qT, n|üX´¯ ‘Y R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É|ü &ÉT <ä+‘·eTT\qT, ø£qT\qT eT÷dæø=ì ìÁ~+#·T
#·Tqï Ä ñ‘·eÔ TÅd\Ô” jÓTTø£ÿ |ü<àä |ü]eTfi¯eTT\T ø£*–q{Ϻ eTTKeTT\qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|üãT<ëΔ˙e |ü<ëàì ‘êkÕ+ uÛ÷Ñ ‘ê« ø£bå Õø£j å T˚ ˆ
|ü⁄q dü‡+eè‘·|Áü ‘êDÏ sêÁ‘ê $e ãuÛTÑ dü<Ô ë ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üãT<ëΔì ` Çe ` |ü<ëàì ` ‘êkÕ+ ` uÛ÷Ñ ‘ê« ` ø£bå Õø£j å T˚ `
|ü⁄q' ` dü+eè‘·|Áü ‘êDÏ ` sêÁ‘Í ` Çe ` ãuÛTÑ ' ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£bå Õø£j å T˚ Á|üãT<Δëì |ü<ëàì |ü⁄q' sêÁ‘Í dü+eè‘·|Áü ‘êDÏ Çe
‘·<ë ‘êkÕ+ eTTU≤ì ãuÛTÑ '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£bå Õø£j
å T˚ R Á|üu≤Û ‘·deü Tj·TeTTq, Á|üãT<Δëì |ü<ëàì R #·øÿ£ >±
$ø£d+æ ∫q |ü<àä eTT\T, sêÁ‘Í R sêÁ‹düeTj·TeTTq+<äT, |ü⁄q' R ‹]–, dü+eè‘·
|üÁ‘êDÏ uÛ÷Ñ ‘ê« Çe R eTT&ÉT#·Tø=ì j·TTqï <äfie¯ TT\T ø£*–j·TTqï≥T¢>±, ‘êkÕ+
eTTU≤ì R Ä Åd\Ô” eTTKeTT\T, ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq, ãuÛTÑ ' R Á|üø±•+#·T
#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã{Ï, Ä Åd\Ô” jÓTTø£ÿ eTTKeTT\T, ñ<äjT· ø±\eTTq+<äT, #·øÿ£ >±
$ø£d+æ ∫qyÓ’ sêÁ‹ düeTj·TeTTq+<äT ‹]– eTT≈£î[+#·Tø=ìq <äfie¯ TT\T >∑*–q{Ϻ
|ü<àä eTT\e˝…, #·÷#·T≥≈£î s¡eT´eTT>± >±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Çe÷ì eTTK|ü<ëàì ìj·T‘·+ eT‘·wÔ ≥ü Œ<ë' ˆ
n+ãTC≤˙e |ò⁄ü ˝≤¢ì ÁbÕs¡j ú T· +‹ |ü⁄q' |ü⁄q' ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Çe÷ì ` eTTK|ü<ëàì ` ìj·T‘·+ ` eT‘·wÔ ≥ü Œ<ë' ` n+ãTC≤ì
` Çe ` |ò⁄ü ˝≤¢ì ` ÁbÕs¡jú T· +‹ ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eT‘·Ôwü≥Œ<ë' ìj·T‘·+ |òü⁄˝≤¢ì n+ãTC≤ì Çe, Çe÷ì
eTTK|ü<ëàì |ü⁄q' |ü⁄q' ÁbÕs¡j ú T· +‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT‘·Ôwü≥Œ<ë' R eT~+∫q >∑+&ÉT ‘·TyÓTà<ä\T, ìj·T‘·+ R
ìX¯Ãj·TeTT>±, |ò⁄ü ˝≤¢ì n+ãTC≤ì Çe R #·øÿ£ >± $ø£d+æ ∫q ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\qTe˝…,
(9) ` qeeTdüs¡Z 289
Çe÷ì eTTK|ü<ëàì R á eTTKeTT\HÓ&TÉ |ü<àä eTT\qT, |ü⁄q' |ü⁄q' R ‹]–
‹]–, ÁbÕs¡j ú T· +‹ R eTTdüTs¡T ø=qT#·Tqï$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Åd\Ô” eTTKeTT\T, $ø£d+æ ∫q ‘êeTs¡|Pü e⁄\e˝… qT+&ÉT≥#˚
>∑+&ÉT ‘·TyÓTà<ä\T eT<ÛTä s¡deü TTqT Á>√\T≥¬ø’ eTs¡\ eTs¡\ <ä>sZ∑ ≈¡ î£ e∫à #·T≥TºqT
|ü]ÁuÛ$Ñ T+#·T#·T Ä Åd\Ô” eTTKeTT\qT $&ÉTe˝Òøb£ ˛e⁄#·Tqï$.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ #êeTq´‘· le÷ qT|ü|‘ü êÔ ´ eTVü‰ø£|'æ ˆ
y˚TH˚ Væ≤ >∑TD‘· kÕÔì düe÷ì dü*˝À<ä“y¤ '’Ó ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` #· ` neTq´‘· ` le÷Hé ` ñ|ü|‘ü êÔ ´ ` eTVü‰ø£|'æ `
y˚TH˚ ` Væ≤ ` >∑TD‘·' ` ‘êì ` düe÷ì ` dü*˝À<ä“y¤ '’Ó ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` le÷Hé eTVü‰ø£|'æ ‘êì ñ|ü|‘ü êÔ ´ Ç‹ neTq´‘·, >∑TD‘·'
(‘êì) dü*˝À<ä“y¤ '’Ó düe÷ì y˚TH˚.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` le÷Hé R X¯óuÛ\Ñ ø£Då dü+|üqTï&Óq’ , eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ ÁX‚wߘü &ÉT,
ñ|ü|‘ü êÔ ´ R j·TTø£yÔ TÓ qÆ ø±s¡DeTT#˚, Ç‹ neTq´‘· R Ç≥T¢ ‘·\#ÓqT, >∑TD‘·' R
>∑TD$X‚wüeTT#˚, ‘êì R Ä Åd”Ô\ eTTKeTT\qT, dü*˝À<䓤yÓ’' düe÷ì R
‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\‘√ düe÷qyÓTqÆ yêìì>±, y˚TH˚ R ‘·\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ Vü≤qTeT, Ä Åd\Ô” eTTKeTT\qT |ü]eTfi¯eTT,
kÂ+<äs´¡ eTT eTTqï>∑T >∑TDeTT\#˚ ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\‘√ uÛ<Ò eä TT˝Òq{Ï$º >∑H˚ uÛ≤$+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ ‘·d´ü X¯óX¯óuÛÒ XÊ˝≤ ‘ê_Û ÅdÔ”‡_Û ]«sêõ‘ê ˆ
XÊs¡Be Á|üdHü êï <Í´ kÕÔsê_Û s¡_XÛ À_Û‘ê ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ ` ‘·d´ü ` X¯óX¯óuÛÒ ` XÊ˝≤ ` ‘ê_Û' ` Åd_Ô” 'Û ` $sêõ‘ê `
XÊs¡B ` Çe ` Á|üdHü êï ` <Í´' ` ‘êsê_Û' ` n_ÛXÀ_Û‘ê ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·d´ü kÕ XÊ˝≤ ‘ê_Û' Åd_Ô” 'Û $sêõ‘ê (dür) ‘êsê_Û', n_ÛXÀ_Û‘ê
Á|üdHü êï XÊs¡B <Í´' Çe X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü R Ä sêeD≤düTs¡TìjÓTTø£ÿ, kÕ XÊ˝≤ R Ä X¯jT· qXÊ\,
‘ê_Û' Åd_Ô” 'Û $sêõ‘ê dür R Ä Åd\Ô” #˚ Á|üø±•+#·T#·Tqï<Ó,’ ‘êsê_Û' n_ÛXÀ_Û‘ê R
qø£Áå ‘·eTT\#˚ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ï,º Á|üdHü êï R ìs¡à\yÓTj Æ T· Tqï, XÊs¡B <Í´' Çe R
X¯s<¡ èä ‘·Te⁄q+<ä* Äø±X¯eTTe˝…, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
290 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯s¡‘êÿ\eTTq+<äT ìs¡à\yÓTÆq Äø±X¯eTT qø£åÁ‘·eTT\‘√
Á|üø±•+#·Tq≥T¢>± ìÁ~+#·T#·Tqï Ä düT+<äØeTDT\#˚, $sêõ\T¢#T· qï Ä sêeDTì
X¯jT· Hê>±s¡eTT m+‘·jT· TqT XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü #· ‘ê_Û' |ü]eè‘·' X¯óX¯óuÛÒ sêø£kå Õ~Û|'ü ˆ
j·T<∏ë VüQ´&ÉT|ü‹' le÷+ kÕÔsê_Û s¡_dÛ +ü eè‘·' ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` #· ` ‘ê_Û' ` |ü]eè‘·' ` X¯óX¯óuÛÒ ` sêø£kå Õ~Û|'ü ` j·T<∏ë `
Væ≤ ` ñ&ÉT|ü‹' ` le÷Hé ` ‘êsê_Û' ` n_Ûd+ü eè‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê_Û' |ü]eè‘·', dü' sêø£kå Õ~Û|Xü ï , ‘êsê_Û' n_Ûd+ü eè‘·'
le÷Hé ñ&ÉT|ü‹' j·T<∏ë, X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê_Û' R Ä Åd”Ô\#˚, |ü]eè‘·' R |ü]y˚wæº+|üã&çq{Ϻ, dü'
sêø£åkÕ~Û|üX¯Ã R Ä sêø£ådüsê»sTTq sêeDT&ÉTqTï, ‘êsê_Û' n_Ûdü+eè‘·' R
qø£Áå ‘·eTT\#˚ |ü]y˚w+ºæ |üã&çjT· Tqï, le÷Hé ñ&ÉT|ü‹' j·T<∏ë R XÀuÛ≤e+‘·T&Óq’
#·+Á<äTìe˝…, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û˝q¢… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä düT+<äØeTDT\ q&ÉTeTqTqï \+πøX¯«s¡T&ÉT, ‘ês¡\eT<Û´ä eTTq+<äT
Á|üø±•+#·T#·Tqï #·+Á<äTìe˝…H˚ |üse¡ TXÀuÛ‘Ñ √ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·÷ X¯Ã´e+‘˚-+ãsê ‘êÔsê' |ü⁄D´X‚wdü eü ÷eè‘ê' ˆ
Çe÷ kÕÔ dü‡+>∑‘ê' ø£è‘ê‡ ï Ç‹ y˚TH˚ Vü≤] dü<Ô ë ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷' ` #·´e+‘˚ ` n+ãsê‘Y ` ‘êsê' ` |ü⁄D´X‚wdü eü ÷eè‘ê' `
Çe÷' ` ‘ê' ` dü+>∑‘ê' ` ø£è‘ê‡ ï' ` Ç‹ ` y˚TH˚ ` Vü≤]' ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄D´X‚wdü eü ÷eè‘ê' j·÷' ‘êsê' n+ãsê‘Y #·´e+‘˚ ‘ê'
ø£è‘ê‡ ï' Çe÷' dü+>∑‘ê' Ç‹ ‘·<ë Vü≤]' y˚TH˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄D´X‚wdü eü ÷eè‘ê' R |ü⁄D´eTTjÓTTø£ÿ X‚weü TT‘√ ≈£L&çjT· TqïyÓ,’
j·÷' ‘êsê' R @ ‘ês¡\T, n+ãsê‘Y #·´e+‘˚ R Äø±X¯eTTqT+&ç C≤]|ü&qç y√,
‘ê' ø£è‘ê‡ ï' R Ä qø£Áå ‘·eTT\T nìïj·TTqT, dü+>∑‘ê' R ø£*dæø=qïyÓ,’ Çe÷' R
á Åd\Ô” T>±, (nuÛ÷Ñ eHé R nsTTq$), Ç‹ R nì, ‘·<ë R n|ü&ÉT, Vü≤]' R
Vü≤qTeT, y˚TH˚ R ‘·\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Äø±X¯eTTqT+&ç X‚w+æ ∫q |ü⁄D´eTT‘√ @ ‘ês¡\T uÛ÷Ñ $TMT~øÏ
C≤]|ü&qç y√ n$ nìïj·TTqT á Ø‹>± Ç#·Ã≥ ø£\dæø=qï$— nì Vü≤qTeT Ä
(9) ` qeeTdüs¡Z 291
düT+<äØeTDT\qT p∫ ‘·\#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êsêD≤ $Te düTe´ø£+Ô eTVü≤rHê+ X¯óuÛ≤]ÃcÕyéT ˆ
Á|üu≤Û es¡Áí |ükÕ<ë X¯Ã $πsE düÁÔ ‘· jÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êsêD≤yéT ` Çe ` düTe´ø£+Ô ` eTVü≤rHê+ ` X¯óuÛ≤]ÃcÕyéT `
Á|üu≤Û es¡Áí |ükÕ<ë' ` #· ` $πsE' ` ‘·Á‘· ` jÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü≤rHê+ X¯óuÛ≤]ÃcÕ+ jÓ÷wæ‘ê+ Á|üu≤Û es¡Áí |ükÕ<ë' ‘·Á‘·
‘êsêD≤yéT Çe düTe´ø£+Ô $πsE'.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü≤rHê+ R >=|üŒyÓq’ , X¯óuÛ≤]ÃcÕyéT R |ü$Á‘·yTÓ qÆ ø±+‘·T\T>∑\,
jÓ÷wæ‘ê+ R Åd\Ô” jÓTTø£ÿ, Á|üu≤Û es¡Áí |ükÕ<ëX¯Ã R ø±+‹, es¡eí TT, Á|üdqü ï‘· nqTq{Ϻ
$X‚weü TT\T>∑÷&É, ‘·Á‘· R Ä X¯jT· Hê>±s¡eTTq+<äT, ‘êsêD≤+ R qø£Áå ‘·eTT\jÓTTø£ÿ,
Á|üu≤Û es¡Áí |ükÕ<ë' Çe R ø±+‘·T\TqT es¡eí TT\TqT Á|üdqü ï‘·\e˝…, düTe´ø£+Ô R
düŒwüeº TT>∑, $πsE' R ‘˚»]\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä X¯j·THê>±s¡eTTq+<äT X¯j·Tì+∫j·TTqï düT+<äØeTDT\
kÂ+<äs´¡ eTTqT, <˚V≤ü ø±+‘·T\TqT, Á|üdqü ï˝≤eD´eTT\TqT düŒwüeº TT>± n+‘·]ø£eå TT
q+<ä* qø£Áå ‘·eTT\jÓTTø£ÿ ø±+‘·T\‘√&ÉqT, kÂ+<äs´¡ eTT‘√&ÉqT, Á|üdqü ï‘· ‘√&ÉqT
‘·T\‘·÷>∑T#·TqïyÓ’ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yê´eè‘·Ô>∑Ts¡T|”qÁdüÁø£Œø°s¡íes¡uÛÑ÷wüD≤' ˆ
bÕqyê´j·÷eTø±˝Òwßü ìÁ<ë|üV≤ü è‘·#‘˚ d· 'ü ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yê´eè‘·>Ô T∑ s¡T|”qÁdüøÁ˘ |üøs° eí¡ s¡u÷ÑÛ wüD≤' ` bÕqyê´j·÷eTø±˝Òwßü
` ìÁ<ë|üV≤ü è‘·#‘˚ d· 'ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` (‘ê' R Ä Åd\Ô” T) bÕqyê´j·÷eTø±˝Òwßü R eT<ÛTä bÕqeTT, $Vü‰s¡eTT
eTTqï>∑T düeTj·TeTT\+<äT, ìÁ<ë|üVü≤è‘·#˚‘·dü' R ìÁ<ä#˚ n|üVü≤]+|üã&çq
eTqdüT‡>∑\yê¬s,’ yê´eè‘·>Ô T∑ s¡T|”qÁdüøÁ˘ |üøs° eí¡ s¡u÷ÑÛ wüD≤' R #Ó<]ä b˛sTTq ô|<äy› q’Ó
dü÷\ú yÓTqÆ |üP\<ä+&É\TqT, #Ó<]ä q neT÷˝≤´uÛsÑ D ¡ eTT\T >∑\yês¡TqT>±, ($πsE'
R Á|üø±•+∫]).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Åd\Ô” T Ä XÊ\j·T+<äT Ä sêÁ‹ n+‘·es¡≈î£ qT eT<ÛTä bÕqeTT#˚‘q· T,
qè‘·´^‘ê<äT\ ÁX¯eT#˚‘q· T ìÁ<ëeX¯ó˝…’ #Ó<]ä b˛sTTq dü÷\ú yÓTqÆ |üP\e÷\\TqT,
292 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ç‘·se¡ TT˝…q’ neT÷˝≤´uÛsÑ D
¡ eTT\TqT >∑\yê¬s’ Á|üø±•+#·T #·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ yê´eè‘·‹Ô \ø±' ø±•Ã ‘êÿ•Ã <äTÁ<들+‘·q÷|ü⁄sê' ˆ
bÕπsÙ« >∑[‘·V‰ü sêX¯Ã ø±•Ã ‘·Œs¡eTjÓ÷wæ‘'· ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yê´eè‘·‹Ô \ø±' ` ø±' ` ∫‘Y ` ø±' ` ∫‘Y ` ñÁ<들+‘·q÷|ü⁄sê'
` bÕπsÙ« ` >∑[‘·V‰ü sê' ` #· ` ø±' ` ∫‘Y ` |üse¡ TjÓ÷wæ‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±•Ã‘Y R ø=~›eT+~ Åd\Ô” T, yê´eè‘·‹Ô \ø±' R #Ó<]ä q ‹\ø£eTT\T
>∑\yês¡T>∑qT, ø±•Ã‘Y R ø=~›eT+~ Åd\Ô” T, ñÁ<들+‘·q÷|ü⁄sê' R MT~øÏ ‘√j·Tã&çq
n+<Ó\T >∑\yês¡T>∑qT, ø±•Ã‘Y |üs¡eTjÓ÷wæ‘·' R ø=~›eT+~ ñ‘·Ôe÷+>∑q\T,
bÕπsÙ« >∑[‘·V‰ü sêX¯Ã R Á|üøÿ£ ≈£î C≤]q eTT‘ê´\Vü‰s¡eTT\T >∑\yês¡TqT>±qT, (ÄdüHé
R ñ+&ç])
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ ø=~›eT+~ Åd\Ô” eTTKeTT\ô|’ ‹\ø£eTT\T #Ó]–j·TT+&ÓqT.
ø=~›eT+~ ø±*n+<Ó\T MT~øÏ m>∑Á‘√j·Tã&ç j·TT+&ÓqT. ø=+‘·eT+~ Åd”Ô\
ø£+sƒV¡ ‰ü s¡eTT\T ˇø£ Á|üøÿ£ ≈£î ‘=\– Áy˚˝≤&ÉT #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTø±ÔV‰ü sêeè‘ê XÊÃHê´' ø±•Ã ~«ÁdüdyÔü êdüd'ü ˆ
yê´$<äsΔ X¡ H¯ ê<ëe÷' øÏXÀs¡´ Çe yêVæ≤‘ê' ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTø±ÔV‰ü sêeè‘ê' ` #· ` nHê´' ` ø±' ` ∫‘Y ` $ÁdüdyÔü êdüd'ü `
yê´$<äsΔ X¡ H¯ ê<ëe÷' ` øÏXÀs¡´' ` Çe ` yêVæ≤‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nHê´' R eT]ø=+<äsT¡ , eTTø±ÔV‰ü sêeè‘ê' R (‘Ó–q) eTT‘·´eTT\
<ä+&É\#˚ #·T≥ºã&ç j·TT+&ç], ø±•Ã‘Y R ø=~›eT+~, yê´$<äΔs¡X¯Hê<ëe÷' R
‘Ó–b˛sTTq yÓTT\q÷fi¯ó>¢ \∑ yê¬s,’ yêVæ≤‘ê' øÏXÀs¡´' Çe R H˚\ô|’ bıs¡˝≤&ç+#·ã&çq
Ä&ÉT>∑Ti¿|⁄ü |æ\\¢ e˝…, $ÁdüdyÔü êdüd'ü R C≤]b˛sTTq eÅdeÔü TT\T >∑\yês¡T>±, ÄdüHé
R ñ+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yê]˝À ø=+<äsT¡ Åd\Ô” ≈£î ‘Ó–b˛sTTq ‘·eT eTT‘ê´\<ä+&É\T ‘·eT
X¯Øs¡eTTMT<äH˚ #·T≥Tºø=ì j·TT+&ÓqT. eT]ø=~› eT+~ yê] yÓTT\q÷fi¯ófl ‘Ó–b˛>±
eÅdeÔü TT\T C≤]b˛sTT, ÁX¯eTrs¡T≥¬ø’ H˚\ô|’ <=s¡T˝¢ ≤&ç+#·T Ä&ÉT>∑Ti¿|⁄ü |æ\\¢ e˝…
ø±ìŒ+#·T #·T+&ç].
(9) ` qeeTdüs¡Z 293
XÀ¢ˆˆ düT≈£î+&É\<Ûsä ê XÊÃHê´ $∫äqïeTè~‘·Ádü»' ˆ
>∑C+Ò Á<äeTè~‘ê' |ò⁄ü ˝≤¢ \‘ê Çe eTVü‰eH˚ ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düT≈£î+&É\<Ûäsê' ` #· ` nHê´' ` $∫äqïeTè~‘·Ádü»' `
>∑C+Ò Á<äeTè~‘ê' ` |ò⁄ü ˝≤¢' ` \‘ê' ` Çe ` eTVü‰eH˚ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nHê´' R eT]ø=~›eT+~, eTVü‰eH˚ R eTVü‰s¡D´eTTq+<äT,
>∑C+Ò Á<äeTè~‘ê' R eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T#˚ ∫+<äs¡ e+<äs¡ #˚jT· ã&çq, |ò⁄ü ˝≤¢' \‘ê' Çe
R |ü⁄wæŒ+∫q \‘·\e˝…, düT≈£î+&É\<Ûäsê' R ø£sêíuÛÑs¡DeTT\qT <Ûä]+∫qyê¬s’,
$∫äqïeTè~‘·Ádü»' R ‘Ó–b˛sTTq{Ï,º q*–b˛sTTq{Ϻ |üP\<ä+&É\T >∑\yês¡T>±,
ÄdüHé R ñ+&ç].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT bÕsƒ¡eTT :` ªdüT≈£î+&É\<Ûäsê'μ øÏ ã<äT\T>± ªn≈£î+&É\<Ûäsê'μ nì
bÕsƒê+‘·se¡ TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Åd\Ô” ˝À ø=~›eT+~ ns¡D´eTTq+<äT eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T\#˚ ∫+<äs¡
e+<ä s ¡ #˚ j · T ã&ç q |ü P \r>∑ \ e˝… ñ‘· Ô e TyÓ T Æ q ø£ s êí u Û Ñ s ¡ D eTT\T
<Û]ä +∫j·TTqïyê¬sq’ qT ‘·eT X¯Øs¡eTTô|’ <Û]ä +∫q |üP\ e÷\\ìïj·TTqT ‘Ó–b˛sTT,
q*–b˛sTT $+‘·>∑ ø±qe#·TÃ#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ #·+Á<ë+X¯óøÏsD¡ ≤uÛ≤ X¯Ã Vü‰sê' ø±kÕ+∫ <äT‘·ÿ{≤' ˆ
Vü≤+kÕ Çe ãuÛTÑ düT‡bÕÔ' düqÔ eT<Û̊´wüß jÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·+Á<ë+X¯óøÏsD¡ ≤uÛ≤' ` #· ` Vü‰sê' ` ø±kÕ+ ` ∫‘Y ` ñ‘·ÿ{≤'
` Vü≤+kÕ' ` Çe ` ãuÛTÑ ' ` düTbÕÔ' ` düqÔ eT<Û̊´wüß ` jÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ø±kÕ+∫‘Y jÓ÷wæ‘ê+ düqÔ eT<Û´˚ wüß #·+Á<ë+X¯óøÏsD¡ ≤uÛ≤' ñ‘·ÿ{≤'
Vü‰sê' düTbÕÔ' Vü≤+kÕ' Çe ãuÛTÑ '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±kÕ+∫‘Y jÓ÷wæ‘ê+ R ø=~›eT+~ Åd”Ô\jÓTTø£ÿ,
düÔqeT<Û˚´wüß R düÔqeTT\ q&ÉTeT, #·+Á<ë+X¯óøÏs¡D≤uÛ≤' R #·+Á<äøÏs¡DeTT\
e+{Ï Á|üø±X¯eTT>∑\, ñ‘·ÿ{≤' Vü‰sê' R ô|<äy› q’Ó eTT‘ê´\Vü‰s¡eTT\T, düTbÕÔ' Vü≤+kÕ'
Çe R ìÁ~+∫j·TTqï Vü≤+dü\e˝…, ãuÛTÑ ' R Á|üø±•+∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ X¯j·Tì+∫j·TTqï ø=+<ä] Åd”Ô\ düÔqeTT\ q&ÉTeT
294 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
#·+Á<äøsÏ D
¡ eTT\e˝… <Ûeä fi¯yTÓ Æ dü÷\ú eTT˝…j
’ T· Tqï eTT‘ê´\ Vü‰s¡eTT\T Áb˛>∑T|ü&ç
j·TT+&É>± n$ n#·≥ ìÁ~+#·T#·Tqï Vü≤+dü\T>± ÁuÛeÑ T>=\TŒ#·Tqï$.
XÀ¢ˆˆ n|üsêkÕ+ #· yÓ&’ ÷É sê´' ø±<ä+u≤ Çe |üøDåÏ ' ˆ
ùV≤eTdü÷Á‘êDÏ #êHê´kÕ+ #·Áø£yêø± Ç yêuÛeÑ Hé ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n|üsêkÕ+ ` #· ` yÓ&’ ÷É sê´' ` ø±<ä+u≤' ` Çe ` |üøDåÏ ' `
ùV≤eTdü÷Á‘êDÏ ` #· ` nHê´kÕ+ ` #·Áø£yêø±' ` Çe ` nuÛeÑ Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n|üsêkÕ+ yÓ&’ ÷É sê´' (Vü‰sê') ø±<ä+u≤' |üøDåÏ ' Çe (nuÛeÑ Hé)
nHê´kÕ+ ùV≤eTdü÷Á‘êDÏ #·Áø£yêø±' Çe nuÛeÑ Hé.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n|üsêkÕ+ R Ç‘·sÅ¡ d\Ô” jÓTTø£ÿ, yÓ&’ ÷É sê´' (Vü‰sê') R yÓ&’ ÷É s¡´
s¡‘·ïVü‰s¡eTT\T, ø±<ä+u≤' |üøÏåD' Çe (nuÛÑeHé) R ‘Ó\¢ì ø±<ä+ã|ü≈£åî\e˝…
qT+&ÓqT. nHê´kÕ+ R eT] ø=~›eT+~ Ç‘·sÅ¡ d\Ô” jÓTTø£ÿ, ùV≤eTdü÷Á‘êDÏ R ã+>±s¡T
>=\TdüT\T, #·Áø£yêø±' Çe nuÛeÑ Hé R (|ü#÷ ì) #·Áø£yêø£|≈ü îå£ \e˝… qT+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yÓqTø£{Ï XÀ¢ø£eTTq+<ä* Vü≤+dü\e˝…H˚, á ø±<ä+ãeTT\T,
#·Áø£yêø£eTT\T düqÔ eT<Û´ä eTTq+<äT Áb˛>∑T|ü&j ç T· Tqï Ä j·÷ es¡eí TT\ Vü‰s¡eTT\≈£î
ñ|üe÷qeTT>± #Ó|Œü ã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø=~›eT+~ Åd\Ô” eø£då \úü eTT\ô|’ >∑\ yÓ&’ ÷É s¡´Vü‰s¡eTT\T ø±<ä+ã
|ü≈îå£ \e˝… Á|üø±•+#·T #·T+&ÓqT. eT]ø=~› eT+~ Åd\Ô” i=eTTà\ô|’ Áb˛>∑T|ü&qç
düTes¡Ví ‰ü s¡eTT\T #·Áø£yêø£ |ü≈îå£ ˝Òy÷Ó j·Tì ÁuÛeÑ T ø£*–+#·T #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤+düø±s¡+&Éyêø°sêí' #·Áø£yêø√|üXÀ_Û‘ê' ˆ
Ä|ü>± Çe ‘ê sπ E' »|òTü HÓ'’ |ü⁄*HÓ’ ]e ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤+düø±s¡+&Éyêø°sêí' ` #·Áø£yêø√|üXÀ_Û‘ê' ` Ä|ü>±' ` Çe `
‘ê' ` sπ E' ` »|òTü HÓ'’ ` |ü⁄*HÓ'’ ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê' Vü≤+düø±s¡+&Éyêø°sêí ' #·Áø£yêø√|üXÀ_Û‘ê' |ü⁄*HÓ'’ Çe
»|òTü HÓ'’ Ä|ü>±' Çe sπ E'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê' R Ä Åd\Ô” T, |ü⁄*HÓ]’ e dæ‘ú '’Ó R ÇdüTø£ ‹HÓï\e˝…qTqï{Ï,º
»|òüTHÓ’' R ø£{ÏÁ|ü<˚X¯eTT\‘√, Vü≤+düø±s¡+&Éyêø°síê' R Vü≤+dü\‘√&ÉqT,
(9) ` qeeTdüs¡Z 295
ø±s¡+&ÉeeTT\‘√&ÉqT yê´|æ+∫j·TTqï{Ï$º j·TT, #·Áø£yêø√|üXÀ_Û‘ê' R #·Áø£yêø£
|ü≈£åî\‘√ Á|üø±•+#·T #·Tqï$j·TTq>∑T, Ä|ü>±' Çe πsE' R q<äT\e˝…H˚
Á|üø±•+#·T#·T+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Åd” Ô \ T $XÊ\yÓ T Æ j · T Tqï ‘· e T ø£ { Ï Á |ü < ˚ X ¯ e TT\HÓ & É T
ÇdüTø£‹HÓï\‘√&ÉqT ‘·eT i=eTTàô|’ yÓ\j·TT#·Tqï $$<Ûeä TT\>∑T Vü‰s¡eTT\HÓ&TÉ
Vü≤+düø±s¡+&Ée #·Áø£yêø±~ »\|ü≈îå£ \‘√&ÉqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ q<äT\e˝… Á|üø±•+#·T
#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ øÏ+øÏDC° ≤\dü+ø√XÊ kÕÔ ôV≤’ eT$|ü⁄˝≤+ãTC≤' ˆ
uÛ≤eÁ>±Vü‰ j·TX¯dsÔ” ê düT‡bÕÔ q<ä´ Ç yêãuÛTÑ ' ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+øÏDC° ≤\dü+ø√XÊ' ` ‘ê' ` ôV≤’ eT$|ü⁄˝≤+ãTC≤' ` uÛ≤eÁ>±Vü‰'
` j·TX¯dsÔ” ê' ` düTbÕÔ' ` q<ä´' ` Çe ` ÄãuÛTÑ ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTbÕÔ' ‘ê' øÏ+øÏD°C≤\dü+ø√XÊ' ôV’≤eT$|ü⁄˝≤+ãTC≤'
uÛ≤eÁ>±Vü‰' j·TX¯dsÔ” ê' q<ä´' Çe ÄãuÛTÑ '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTbÕÔ' ‘ê' R ìÁ~+∫j·TTqï Ä Åd\Ô” T, øÏ+øÏDC° ≤\dü+ø√XÊ' R
yÓTT\q÷\Tq+<ä* ∫s¡T>∑+≥\HÓ&TÉ yÓTT>∑\Z T >∑\$j·TTqT, ôV≤’ eT$|ü⁄˝≤+ãTC≤'
R dü«sêíusÑÛ D¡ eTT \qT ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\T >∑\$j·TTqT, uÛ≤eÁ>±Vü‰' R X¯è+>±s¡ uÛ≤eeTT
\HÓ&ÉT yÓTTdüfi¯ófl >∑\$j·TTqT n>∑T, q<ä´' Çe R q<äT\e˝…H˚, ÄãuÛÑT' R
Á|üø±•+#·T#·T+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ìÁ~+#·T#·Tqï Ä Åd\Ô” T ‘·eT yÓTT\q÷fi¯j ¢ T· +<ä* ∫s¡T>∑+≥\T
‘êeTs¡yÓTT>∑Z\e˝… qT+&É>±, dü«s¡íuÛÑ÷wüDeTT\T ø£eT\eTT\e˝… qT+&É>± ‘·eT
X¯è+>±s¡#w˚ \ºü T yÓTTdüfi¢¯ e+{Ï e>∑T#·T+&É>± ‘·eT kÂ+<äs´¡ U≤´‹ rs¡eTTe˝… qT+&É>±,
yês¡T q<äT\e˝…H˚ Á|üø±•+#·T #·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ eTè<äT wü«+π>wüß ø±kÕ+∫ ‘·Tÿ#êÁπ>wüß #· dü+dæ‘ú ê' ˆ
ãuÛ÷Ñ e⁄ s¡÷“¤wDü ≤ ˙e X¯óuÛ≤ uÛ÷Ñ wüDsê»j·T' ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTè<äTwüß ` n+π>wüß ` ø±kÕ+ ` ∫‘Y ` ≈£î#êÁπ>wüß ` #· `
dü+dæ‘ú ê' ` ãuÛ÷Ñ e⁄' ` uÛ÷Ñ wüD≤ì ` Çe ` X¯óuÛ≤' ` uÛ÷Ñ wüDsê»j·T' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±kÕ+∫‘Y eTè<äTwüß n+π>wüß ≈£î#êÁπ>wüß #· dü+dæ‘ú ê' X¯óuÛ≤'
296 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
uÛ÷Ñ wüDsê»j·T' uÛ÷Ñ wüD≤ì Çe ãuÛ÷Ñ e⁄'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±kÕ+∫‘Y R ø=+<ä]jÓTTø£ÿ, eTè<äTwüß R ø√eT\yÓTqÆ {Ï,º n+π>wüß
R nej·TeeTT\+<äTqT, ≈£î#êÁπ>wüß #· R düHÔ êÁ>∑eTT\j·T+<äTqT, dü+dæ‘ú ê' R
ø±ìŒ+#·T#·Tqï{Ϻ, X¯óuÛ≤' uÛÑ÷wüDsê»j·T' R ÄuÛÑs¡DeTT\jÓTTø£ÿ X¯óuÛÑø£s¡yÓTÆq
Äqyêfi¯ófl, uÛ÷Ñ wüD≤ì Çe ãuÛ÷Ñ e⁄' R (ì»yÓTqÆ ) ÄuÛsÑ D ¡ eTT\e˝…H˚ ñ+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø=~› e T+~ Åd” Ô \ jÓ T Tø£ ÿ eTè<ä T yÓ ’ q X¯ Ø s¡ e TT\ô|’ q Tqï,
≈£î#êÁ>∑eTT\ô|q’ qT >∑\ ÄuÛsÑ D ¡ eTT\ Äqyêfi¯ófl ≈£L&Ü ÄuÛsÑ D ¡ eTT\ e˝…H˚ Ä
Åd\Ô” ≈£î XÀuÛqÑ T Ç#·Tà #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n+X¯óø±+‘ê X¯Ã ø±kÕ+∫ qTàKe÷s¡T‘·ø+£ |æ‘ê' ˆ
ñ|ü s¡T´|ü] eÅø±ÔD≤+ yê´<Û÷ä j·T+‘˚ |ü⁄q' |ü⁄q' ˆˆ 54
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n+X¯óø±+‘ê' ` #· ` ø±kÕ+ ` ∫‘Y ` eTTKe÷s¡T‘·ø+£ |æ‘ê' `
ñ|ü] ` ñ|ü] ` eÅø±ÔD≤+ ` yê´<Û÷ä j·T+‘˚ ` |ü⁄q' |ü⁄q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±kÕ+∫‘Y n+X¯óø±+‘ê' eTTKe÷s¡T‘·ø+£ |æ‘ê' eÅø±ÔD≤+
ñ|üsT¡ ´|ü] |ü⁄q' |ü⁄q' yê´<Û÷ä j·T+‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±kÕ+∫‘Y R ø=+<ä] eì‘·\jÓTTø£ÿ, n+X¯óø±+‘ê' R ô|≥’
#Ós¡>∑T\jÓTTø£ÿ ø=q\T, eTTKe÷s¡T‘·ø£+|æ‘ê' R ìXÊÙ«dü yêj·TTe⁄\#˚
ø£<\ä Œã&ÉT#·TqïyÓ,’ eÅø±ÔD≤yéT ñ|üsT¡ ´|ü] R eTTKeTT\ MT~ uÛ≤>∑eTTq+<äT, |ü⁄q'
|ü⁄q' R eTs¡\ eTs¡\, yê´<Û÷ä j·T+‘˚ R m>∑Ts¡>=≥ºã&ÉT #·Tqï$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø=+‘·eT+~ Åd”Ô\ eTTKeTT\ô|’ yês¡T ø£|üø=qï ô|’≥#Ós¡>∑T\
j·T+#·T\T ‘·eT ìXÊÙ«düyêj·TTe⁄\#˚ ‘·eT eTTKeTT\j·T+<äT eTs¡\ eTs¡\ ‘=\>∑
Á<√j·Tã&ÉT#·T düT+<äse¡ TT>± ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê' |ü‘êø± Ç y√<ä÷Δ ‘ê' |ürïHê+ s¡T∫s¡Á|üu≤Û ' ˆ
HêHêes¡dí Tü esêíHê+ eÅøeÔ£ T÷˝Òwßü sπ õπs ˆˆ 55
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê' ` |ü‘êø±' ` Çe ` ñ<ä÷Δ ‘ê' ` |ürïHê+ ` s¡T∫s¡Á|üu≤Û ' `
HêHêes¡dí Tü esêíHê+ ` eÅøeÔ£ T÷˝Òwßü ` sπ õπs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` HêHêes¡ídüTesêíHê+ |ürïHê+ eÅø£ÔeT÷˝Òwüß s¡T∫s¡Á|üuÛ≤',
‘ê' ñ<ä÷Δ ‘ê', |ü‘êø±' Çe sπ õπs.
(9) ` qeeTdüs¡Z 297
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` HêHêes¡dí Tü esêíHê+ R |ü\TeHÓï\T>∑\ ã+>∑sT¡ ÄuÛsÑ D¡ eTT\T
<Û]ä +∫j·TTqï, |ürïHê+ R sêeD≤düTs¡Tì |ü‘T· ï\jÓTTø£ÿ, eÅøeÔ£ T÷˝Òwßü R eTTKeTT\
jÓTT<ä›, s¡T∫s¡Á|üuÛ≤' R düT+<äs¡yÓTÆq XÀuÛÑ>∑\, ‘ê R Ä Åd”Ô\eTTKeTT\ô|’>∑\
ô|≥ ’ #ÓsT¡ >∑T\T, ñ<ä÷Δ ‘ê' |ü‘êø±' Çe R m>∑Ts¡yj
˚ T· ã&çq »+&Ü\ e˝…, sπ õπs R
Á|üø±•+∫q$.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` HêHêes¡ídüTesêíHê+ |ü‘·ø±' Çe ` nq>± $$<Ûä düT+<äs¡yÓTÆq
es¡eí TT\‘√ Á|üø±•+#·T »+&Ü\e˝… ˇ|ü#·Tqïeì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤düTs¡Tì uÛ≤s¡´\jÓTTø£ÿ Ä eTTKXÊ«dü\≈£î m>∑Ts¡T#·Tqï
düT+<äsy¡ TÓ qÆ ô|≥
’ #Ós>¡ T∑ \T $$<Ûeä s¡eí TT\‘√ Á|üø±•+#·T »+&Ü\e˝…H,˚ XÀ_Û\T¢
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ee\TZ XÊÃÁ‘· ø±kÕ+∫ ‘·Tÿ+&É˝≤ì X¯óuÛ≤]ÃcÕ+ ˆ
eTTKe÷s¡T‘·d+ü düsêZ qà+<ä+ eT+<ä+ düTjÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ 56
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ee\TZ' ` #· ` nÁ‘· ` ø±+kÕ+ ` ∫‘Y ` ≈£î+&É˝≤ì `
X¯óuÛ≤]ÃcÕyéT ` eTTKe÷s¡T‘·d+ü düsêZ‘Y ` eT+<ä+ ` eT+<ä+ ` düTjÓ÷wæ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nÁ‘· X¯óuÛ≤]ÃcÕ+ ø±kÕ+∫‘Y düTjÓ÷wæ‘ê+ eTTKe÷s¡T‘·
dü+düsêZ‘,Y ø±kÕ+∫‘Y ≈£î+&É˝≤ì eT+<ä+ eT+<ä+ ee\TZ'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁ‘· R á X¯jT· Hê>±s¡eTTq, X¯óuÛ≤]ÃcÕ+ R X¯óuÛøÑ s£ y¡ TÓ qÆ
Á|üø±X¯eTT>∑\, ø±kÕ+∫‘Y düTjÓ÷wæ‘ê+ R ø=~›eT+~ n+>∑HêeTDT\jÓTTø£ÿ,
eTTKe÷s¡T‘·d+ü düsêZ‘Y R ìXÊ«düyêj·TTe⁄\ ‘êøÏ&eç \q, ø±kÕ+∫‘Y ≈£î+&É˝≤ì
R Ç+ø£ ø=\~eT+~ ‘·sT¡ DT\ ø£sêíusÑÛ D ¡ eTT\T, eT+<ä+ eT+<ä+ R HÓeTà~
HÓeTà~>±, ee\TZ' R ø£+|æ+∫q$.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` eTTKe÷s¡T‘· dü+|üsÿ¡ eTT#˚‘H· ,˚ #·*+#·Tq{Ϻ ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\T
$TøÏÿ* ‘˚*ø¬ q’ yÓ’ j·TT+&Ée˝…qT. n{Ϻ ‘˚*ø¬ q’ ø£sêíusÑÛ D
¡ eTT\T <Û]ä +∫qyês¡q>±
Ä düT+<äØeTDT\T $T>∑T\ düT≈£îe÷s¡\ì dü÷∫+|üã&çq~.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ‘·\>∑&Üô|’, Äìj·TT+&ÉT≥e\q ø£s¡í≈£î+&É\eTT\T
298 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eTTKe÷s¡T‘·eTTq≈£î ‘˚*ø£>± #·*+∫qeì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã{Ï ø=+<äsT¡ eì‘·\T <Û]ä +∫q, düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\T
Á|üøÿ£ qTqï Åd\Ô” ìXÊ«düyêj·TTe⁄\ ‘êøÏ&øç Ï yÓT\¢ yÓT\¢>± ø£<\ä T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯sÿ¡ sêdüe>∑+<Û’Ó X¯Ã Á|üøè£ ‘ê´ düTs¡_Û düT‡K' ˆ
‘êkÕ+ e<äqìXÊÙ«dü dæ‡ùwy˚ sêeD+ ‘·<ë ˆˆ 57
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯sÿ¡ sêdüe>∑+<Û'’Ó ` #· ` Á|üøè£ ‘ê´ ` düTs¡_'Û ` düTK' ` ‘êkÕ+ `
e<äqìXÊÙ«dü' ` dæùwy˚ ` sêeD+ ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë Á|üøè£ ‘ê´ düTK' ‘êkÕ+ X¯sÿ¡ sêdüe>∑+<Û'’Ó düTs¡_'Û e<äq
ìXÊÙ«dü' sêeD+ dæùwy˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq, Á|üøè£ ‘ê´ R dü«uÛ≤eeTT#˚‘H· ,˚ düTK' R
düTKÁ|ü<yä TÓ qÆ ~j·TTqT, ‘êkÕ+ R yês¡\jÓTTø£ÿ, X¯sÿ¡ sêdüe>∑+<Û'’Ó #· R #·ø¬ ÿs¡‘√
#˚jT· ã&çq eT<ä´eTT\jÓTTø£ÿ düTyêdüq\#˚, düTs¡_'Û R $TøÏÿ* |ü]eTfi¯e+‘·yTÓ Æ
j·TTqï{Ϻ, e<äqìXÊÙ«dü' R eTTKeTTqT+&ç yÓ\Te&çq yêj·TTe⁄, sêeD+ R
sêeD≤düTs¡Tì, dæùwy˚ R ùd$+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|üøè£ ‘ê´ ndüTs¡_'Û R düV≤ü »eTT>± düTyêdüq>∑\~ ø±ø£b˛sTTqqT Ä
Åd\Ô” T ùd$+∫q eT<ä´$X‚weü TT#˚ düTKÁ|ü<eä TT>∑ qTqï<äì #Ó|Œü e#·TÃqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düV≤ü »eTT>∑H˚ |ü]eTfi¯e+‘·eTTqT, düTKÁ|ü<eä TTqT nsTTq sêeDTì
Á|æjT· Tsê+Á&É eTTKe÷s¡T‘·eTT, X¯sÿ¡ sêdüe|ü]eTfi¯eTT#˚ Ç+ø£qT |ü]eTfi¯|Pü s¡yí TÓ Æ
sêeD≤düTs¡Tì Ädüø‘ÔÏ √ ùd$+#·T#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêeD≤qqX¯+ø± X¯Ã ø±•Ã Á<ëeDjÓ÷wæ‘'· ˆ
eTTU≤ì düà dü|rü ïHê eTTbÕõÁ|òTü qTŒq' |ü⁄q' ˆˆ 58
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeD≤qqX¯+ø±' ` #· ` ø±' ` ∫‘Y ` sêeDjÓ÷wæ‘'· `
eTTU≤ì ` düà ` dü|rü ïHê+ ` ñbÕõÁ|òTü Hé ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±•Ã‘Y sêeDjÓ÷wæ‘'· , dü|rü ïHê+ eTTU≤ì sêeD≤qqX¯+ø±'
(dü‘´· '), |ü⁄q' |ü⁄q' ñbÕõÁ|òTü Hé.
(9) ` qeeTdüs¡Z 299
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±•Ã‘Y sêeDjÓ÷wæ‘·' R ø=+‘·eT+~ sêeDTì uÛ≤s¡´\T,
dü|rü ïHê+ eTTU≤ì R ‘·eT düe‘·T\jÓTTø£ÿ eTTKeTT\qT, sêeD≤qqX¯+ø±' (dü‘´· ')
R sêeDTì eTTK eTqT ÁuÛeÑ T>∑\yê¬s,’ |ü⁄q' |ü⁄q' R eTs¡\ eTs¡\, ñbÕõÁ|òTü Hé
R eT÷s=ÿqT#·T+&ç].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT<ä´ùde#˚‘q· T, ìÁ<ëeX¯ó˝…’ j·TT+&ÉT≥#˚‘q· T yê]øÏ n≥T¢ ∫‘·ÁÔ uÛeÑ T
ø£\T>∑T≥ düV≤ü »y˚T j·Tì ‘Ó*j·Te˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛ≤s¡´\T ø=+‘·eT+~, ‘·eT düe‘·T\ eTTKeTT\H˚, <ä>sZ∑ ≈¡ î£
rdüTø=ì, n~ sêeDTì eTTKy˚T ` j·TqT ÁuÛeÑ T#˚ eTs¡\ eTs¡\ #·T+_+#·T#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ n‘·´s¡+ú düøeÔ£ Tqk˛ sêeDÒ ‘ê es¡ÅdjÔæ T· ' ˆ
ndü«‘·+Á‘ê dü‡|ürïHê+ Á|æjT· y˚Tyê-#·s+¡ dü<Ô ë ˆˆ 59
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n‘·´s¡+ú ` düøeÔ£ Tqdü' ` sêeDÒ ` ‘ê' ` es¡Ådj Ôæ T· ' ` ndü«‘·+Á‘ê'
` dü|rü ïHê+ ` Á|æjT· yéT ` @e ` Ä#·sH¡ é ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë sêeDÒ n‘·´s¡+ú düøeÔ£ Tqdü' ndü«‘·+Á‘ê' ‘ê' es¡Ådj Ôæ T· '
dü|rü ïHê+, Á|æjT· y˚Te Ä#·sH¡ .é
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq, sêeDÒ R sêeDTìj·T+<äT, n‘·´s¡+ú
düøeÔ£ Tqdü' R $TøÏÿ*>± \>∑ïyÓTqÆ eTqdüT‡ >∑\yê¬s,’ ndü«‘·+Á‘ê' R |üsêBÛq˝…j ’ T· Tqï,
‘ê' es¡Ådj Ôæ T· ' R Ä düT+<äsê+>∑T\T, dü|rü ïHê+ R düe‘·T\≈£î, Á|æjT· y˚Te R
Á|æjT· eTTH˚, Ä#·sH¡ é R Ä#·]+#·T#·T+&ç].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTìô|>’ \∑ >±&ÛÜqTsê>∑eTT#˚ n‘·ì Á|æjT· Tsê+Á&É+<äsT¡ qT ‘·eT
düe‘·T\jÓT&É\ m{Ϻ ndü÷j·÷<˚«wüeTT\TqT ˝Òìyê¬s’ yê]øÏ Á|æj·TeTT>∑H˚
e]Ô+#·T#·T+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤düTs¡Tìj·T+<äT rÁeyÓTÆq nqTs¡øÏÔ >∑\yês¡>∑T≥#˚ Ä
düT+<äØeTDT\T |üse¡ X¯˝j
’… T· T+&ç ‘·eT düe‘·T\jÓT&É\ <˚«wüeTT p|üø£ Áù|eTH˚
Á|ü<]ä Ù+#·T#·T+&ç].
300 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ u≤VüA qT|üì<Ûë j·÷Hê´' bÕ]Vü‰s¡´$uÛ÷Ñ wæ‘êHé ˆ
n+X¯óø±ì #· s¡e÷´DÏ Á|üeT<ë düÁÔ ‘· ••´πs ˆˆ 60
|ü<ä#˚ä<äeTT :` u≤VüAHé ` ñ|üì<Ûëj·T ` nHê´' ` bÕ]Vü‰s¡´$uÛ÷Ñ wæ‘êHé `
n+X¯óø±ì ` #· ` s¡e÷´DÏ ` Á|üeT<ë' ` ‘·Á‘· ` ••´πs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nHê´' Á|üeT<ë' ‘·Á‘· bÕ]Vü‰s¡´$uÛ÷Ñ wæ‘êHé u≤VüAHé s¡e÷´DÏ
n+X¯óø±ì #· ñ|üì<Ûëj·T ••´πs.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nHê´' Á|üeT<ë' R eTiÏø=+‘·eT+~ ‘·s¡TDT\T, bÕ]Vü‰s¡´
$uÛ÷Ñ wæ‘êHé u≤VüAHé R dü«s¡øí +£ ø£DeTT\#˚ n\+ø£]+|üã&ç j·TTqï u≤VüQe⁄\qT,
s¡e÷´DÏ n+X¯óø±ì R düT+<äsy¡ TÓ qÆ Ns¡\qT, ñ|üì<Ûëj·T R ‘·\>∑&>É ± #˚dTü ø=ì,
‘·Á‘· R Ä XÊ\˝À, ••´πs R X¯jT· ì+∫j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ sêeDTì Á|æj·TTsê+Á&ÉT ø=+<äs¡T dü«sêíuÛÑs¡DeTT\‘√
n\+ø£]+|üã&çq ‘·eT u≤VüQe⁄\qT, $TøÏÿ* s¡eTD°jT· yÓTqÆ ‘·eT eÅdeÔü TT\qT
‘·\>∑&>É ± #˚dTü ø=ì ìÁ~+#·T#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ nHê´ eø£då æ #êq´kÕ´ dükÔ Õ´' ø±•Ã ‘·TŒq s¡T“¤»yéT ˆ
n|üsê ‘·´+ø£ eTq´kÕ´ dükÔ Õ´ XÊà |ü´|üsê uÛTÑ CÖ ˆˆ 61
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nHê´ ` eø£då æ ` #· ` nq´kÕ´' ` ‘·kÕ´' ` ø±' ` ∫‘Y ` |ü⁄q'
` uÛTÑ »yéT ` n|üsê ` ‘·T ` n+ø£yTé ` nq´kÕ´' ` ‘·kÕ´' ` #· ` n|æ ` n|üsê
` uÛTÑ CÖ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nHê´ nq´kÕ´' eø£då æ #·, ø±•Ã‘Y |ü⁄q' ‘·kÕ´' uÛTÑ »+ #·
ñ|üì<Ûëj·T ••´πs, n|üsê ‘·T, nq´kÕ´' n+ø£yTé , n|üsê' ‘·kÕ´ uÛTÑ CÖ (ñ|üì<Ûëj·T
••´πs).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nHê´ R y˚i=ø£‘,Ó nq´kÕ´' eø£då æ R y˚i=ø£‘j Ó TÓ Tø£ÿ i=eTTàô|’
(•X‚´ R ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT), ‘·kÕ´' uÛTÑ »+ R ÄyÓT jÓTTø£ÿ uÛTÑ »eTTH˚, |ü⁄q' R
eTs¡\, ø±•Ã‘Y R ø=~›eT+~, (ñ|üì<Ûëj·T ••´πs R ‘·\>∑&É>± y˚düTø=ì
ìÁ~+#·T#·T+&ç]), n|üsê ‘·T R eT]jÓTTø£‘,Ó nq´kÕ´' n+ø£+ R y˚i=ø£‘j Ó TÓ Tø£ÿ
ˇ&çì, ‘·kÕ´' n|æ uÛTÑ CÖ R ‹]– ÄyÓTjÓTTø£ÿ uÛTÑ »eTT\H˚, n|üsê' R eT]
ø=\~eT+~, (ñ|üì<Ûëj·T ••´πs R ‘·\>∑&>É ± #˚dTü ø=ì ìÁ~+#·T#·T+&ç]).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø£ ‘·s¡TDÏjÓTTø£ÿ i=eTTàô|’ ‘·\j·TT+∫, y˚i=ø£ düT+<ä]
(9) ` qeeTdüs¡Z 301
ìÁ~+#·T#·T+&É>±, ÄyÓT uÛÑT»eTT\H˚ eT]ø=+<äs¡T düT+<äsê+>∑q\T ‘·\>∑&É>∑
#˚dTü ø=ì ìÁ~+#·T#·T+&ç]. ˇø£ j·TTe‹ ˇ&ç˝À ‘·\j·TT+#·Tø=ì ˇø£ n+>∑q
X¯jT· ì+∫j·TT+&É>± ÄyÓT s¬ +&ÉT uÛTÑ »eTT\qT ‘·\>∑&>É ∑ #˚dTü ø=ì eT]ø=+‘·eT+~
ìÁ~+#·T#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ }s¡TbÕs¡Ù«ø£{|° èü wü̃ eTH√´q´dü´ düe÷Á•‘ê' ˆ
|üsd¡ Œü s¡ì$cÕº+>√´ eT<äùdïVü≤eXÊqT>±' ˆˆ 62
|ü<ä#˚ä<äeTT :` }s¡TbÕs¡Ù«ø£{|° èü wü̃yTé ` nH√´q´dü´ ` düe÷Á•‘ê' ` |üsd¡ Œü s¡
ì$cÕº+>∑´' ` eT<äùdïVü≤eXÊqT>±' ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` nH√´q´dü´ R ˇ+&=s¡T\jÓTTø£ÿ, }s¡TbÕs¡Ù «ø£{|° èü wü+˜ R ‘=&É\qT
Á|üø£ÿ\qT |æs¡T<äT\qT M|ü⁄qT, düe÷Á•‘ê' R ÄÁX¯sTT+∫qyê¬s’, eT<äùdïVü≤
eXÊqT>±' R eT<äeTT#˚‘q· T nqTsê>∑eTT#˚‘q· T |üse¡ X¯˝q’… yê¬s,’ |üsd¡ Œü s¡ì$cÕº+>∑´'
R ˇ+&=s¡T\‘√ ô|qyÓ#’ T· ø=qï X¯Øs¡eTT >∑\yê¬s,’ (‘·Á‘· ••´πs R n#·Ã≥ X¯jT· ì+#·T
#·T+&ç])
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTìô|’ >∑\ nqTsê>∑eTT#˚ |üse¡ X¯˝’… j·Tì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ Ä Åd\Ô” T m<äT≥qTqï ˇ+&=s¡T\ ‘=&É\qT, Á|üøÿ£ \qT,
|æsT¡ <äT\qT, M|ü⁄\qT ‘·\>∑&\É T>± #˚dTü ø=ìj·TT, eT<ä´bÕqeTT#˚ eT‹Ô*,¢ sêeDTìô|’
>∑\ Áù|eT#˚, |üse¡ X¯˝’… ‘·eT m<äT{Ï Åd\Ô” qT øö–*+#·Tø=ìj·TT ìÁ~+#·T #·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ nH√´q´uÛTÑ »dü÷Á‘˚D ÅdeÔ” ÷˝≤ Á>∑~‘∏ ê Væ≤ kÕ ˆ
e÷˝Òe Á>∑~‘∏ ê dü÷Á‘˚ X¯óX¯óuÛÒ eT‘·wÔ ≥ü Œ<ë ˆˆ 63
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nH√´q´uÛTÑ »dü÷Á‘˚D ` ÅdeÔ” ÷˝≤ ` Á>∑~‘∏ ê ` Væ≤ ` kÕ ` e÷˝≤
` Çe ` Á>∑~‘∏ ê ` dü÷Á‘˚ ` X¯óX¯óuÛÒ ` eT‘·wÔ ≥ ü Œ<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü÷Á‘˚ Á>∑~‘∏ ê eT‘·wÔ ≥ü Œ<ë e÷˝≤ Çe nH√´q´uÛTÑ »dü÷Á‘˚D
Á>∑~‘∏ ê, kÕ ÅdeÔ” ÷˝≤ X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü÷Á‘˚ Á>∑~‘∏ ê R <ës¡eTTq+<äT Á>∑T#·Ãã&çq{Ï,º eT‘·wÔ ≥ü Œ<ë
e÷˝≤ Çe R eT~+∫q ‘·TyÓTà<ä\‘√ ≈£L&çq |ü⁄e⁄«\<ä+&Ée˝…, nH√´q´uÛTÑ »
dü÷Á‘˚D Á>∑~‘∏ ê R |üsd¡ Œü s¡uTÑÛ »eTT \HÓ&ç dü÷Á‘·eTT#˚ Á>∑T#·Ãã&çq{Ï,º kÕ ÅdeÔ” ÷˝≤
R Ä sêeDTì düT+<äØeTDT\ ÁX‚DÏ j·THÓ&ç e÷*ø£, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
302 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªeT‘·wÔ ≥ü Œ<ëμ R eT‘·wÔ ≥ü Œ<äeTT\e+{Ï ø£qTï\TqT, ø£#u· ≤Û s¡eTT\TqT
Ä Åd\Ô” T ø£*–j·TTHêïs¡ì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT~+∫q ‘·TyÓTà<ä\‘√ >∑÷&çq |üP\‘√ #·ø£ÿ>± ≈£Ls¡Ãã&çq
|ü⁄wüŒe÷\e˝…, n#·Ã{Ï sêeDÅd\Ô” T, ˇø£] uÛTÑ »eTT\‘√ ˇø£] uÛTÑ »eTT\T ô|q
yÓ#’ T· ø=ì ì<äT]+#·T#·T+&É>±, uÛTÑ »eTT \HÓ&ç dü÷Á‘·eTT‘√ Á>∑T#·Ãã&çq{Ϻ ˇø±H=ø£
ÅdsÔ” ‘¡ ï· Vü‰s¡eTTe˝… XÀ_Û\T¢#T· +&ç].
XÀ¢ˆˆ \‘êHê+ e÷<Ûyä ˚ e÷dæ |ò⁄ü ˝≤¢Hê+ yêj·TTùdeHê‘Y ˆ
nH√´q´e÷˝≤Á>∑~‘∏ +· dü+düø≈Ô£ î£ düTyÓ÷#·Ãj·TyéT ˆˆ 64
XÀ¢ˆˆ e´‹y˚w‘ºæ d· Tü düÿ+<Ûä eTH√´q´ÁuÛeÑ Tsê≈£î\yéT ˆ
Äd” <ä«q $Ty√<ä÷‘Δ +· ÅdeÔ” q+ sêeDdü´ ‘·‘Y ˆˆ 65
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \‘êHê+ ` e÷<Ûyä ˚ ` e÷dæ ` |ò⁄ü ˝≤¢Hê+ ` yêj·TTùdeHê‘Y `
nH√´q´e÷˝≤Á>∑~‘∏ +· ` dü+düø≈Ô£ î£ düTyÓ÷#·Ãj·TyéT ˆˆ
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e´‹y˚w‘ºæ d· Tü düÿ+<Û+ä ` nH√´q´ÁuÛeÑ Tsê≈£î\yéT ` Äd”‘Y ` eqyéT
` Çe ` ñ<ä÷Δ ‘·+ ` ÅdeÔ” q+ ` sêeDdü´ ` ‘·‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT (XÀ¢ˆˆ 64, 65) :` nH√´q´e÷˝≤Á>∑~‘∏ +· , dü+düø≈Ô£ î£ düTyÓ÷#·Ãj·T+,
e´‹y˚w‘ºæ d· Tü düÿ+<Ûyä Té , nH√´q´ÁuÛeÑ Tsê≈£î\+, yêj·TTùdeHê‘Y ñ<ä÷Δ ‘·+, sêeDdü´
‘·‘Y ÅdeÔ” q+ e÷<Ûyä ˚ e÷dæ |ò⁄ü ˝≤¢Hê+ \‘êHê+ eqyéT Çe Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nH√´q´e÷˝≤Á>∑~∏‘·+ R |üs¡düŒs¡eTT e÷*ø£>± ≈£Ls¡Ãã&çq
~j·TTqT, dü+düø≈Ô£ î£ düTyÓ÷#·Ãj·T+ R \>∑ïyÓTj Æ T· Tqï |ü⁄wüŒdüeTT<ëj·TeTT >∑\~j·TTqT,
e´‹y˚w‘ºæ d· Tü düÿ+<Û+ä R ô|qy˚dTü ø=qã&çq X¯Øs¡eTT\T >∑\~j·TTqT, (\‘ê|üøeå£ TTq
` #·T≥Tºø=qã&çq ‘·sT¡ düÿ+<Ûeä TT>∑\~), nH√´q´ÁuÛeÑ Tsê≈£î\yéT R ˇ+&=s¡T\ jÓTTø£ÿ
eTT+>∑Ts¡T\‘√ ø£\dæb˛sTTj·TTqï~j·TT (\‘ê|üøeå£ TTq ` |üsd¡ Œü s¡eTT ‘·TyÓTà<ä\#˚
yê´|æ+|üã&çq~), yêj·TTùdeHê‘Y R ì≥÷ºsT¡ Œ\ ‘êøÏ&eç \q (\‘ê|üøeå£ TTq `
>±*jÓTTø£ÿ Meq\e\q), ñ<ä÷‘Δ +· R ø£<\ä Ãã&çq~j·TTq>∑T (\‘ê|üøeå£ TTq `
m>∑Ts¡>=≥ºã&çq), sêeDdü´ R sêeDTìjÓTTø£ÿ, ‘·‘Y ÅdeÔ” q+ R Ä Åd\Ô” düeT÷Vü≤eTT,
e÷<Ûäy˚ e÷dæ R yÓ’XÊKe÷düeTTq+<äT, |òü⁄˝≤¢Hê+ \‘êHê+ R $ø£dæ+∫q
|üP\r>∑\jÓTTø£ÿ, eqyéT Çe R eqeTTe˝…, Äd”‘Y R ñ+&ÓqT.
(9) ` qeeTdüs¡Z 303
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDTì Åd\Ô” düeTT<ëj·TeTT |üsd¡ Œü s¡eTT e÷*ø£e˝… ô|qy˚dTü ø=ì
j·TTqï<Ó,’ |ü⁄wüŒeTT\T <Û]ä +∫q<Ó,’ ˇ+&=s¡T\ eTT+>∑Ts¡T\‘√ ø£\dæb˛sTT j·TTqï<Ó,’
ì≥÷ºs¡TŒ yêj·TTe⁄\e\q ø£<ä\Ãã&çq ô|’≥#Ós¡>∑T\T ø£*–j·TTqï<Ó’ yÓ’XÊK
e÷düeTTq |ü⁄wæŒ+∫ $ø£dæ+∫ e÷*ø£>± H˚s¡Œ&ç ‘·s¡Tdüÿ+<ÛäeTT\ E≥Tºø=ì
‘·TyÓTà<ä\‘√ yê´≈£î\eTT>± qT+&ç yêj·TTe⁄#˚ ø£<\ä Ãã&ÉT#·Tqï |üP\r>∑\ eqeTTe˝…
H=bÕŒs¡T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ñ∫‘˚ wü«|æ düTe´ø£+Ô q ‘êkÕ+ jÓ÷wæ‘ê+ ‘·<ë ˆ
$y˚ø£ X¯Ùø£´ Ä<Ûë‘·T+ uÛ÷Ñ wüD≤+>±+ãs¡ÁdüC≤yéT ˆˆ 66
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ∫‘˚wßü ` n|æ ` düTe´ø£+Ô ` q ` ‘êkÕ+ ` jÓ÷wæ‘ê+ ` ‘·<ë
` $y˚ø'£ ` X¯ø´£ ' ` Ä<Ûë‘·T+ ` uÛ÷Ñ wüD≤+>±+ãs¡ÁdüC≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë ‘êkÕ+ jÓ÷wæ‘êyéT ñ∫‘˚wüß düTe´ø£Ô eT|æ
uÛ÷Ñ wüD≤+>±+ãs¡ÁdüC≤+ $y˚ø'£ Ä<Ûë‘·T+ X¯ø´£ ' q (nuÛeÑ ‘Y).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq+<äT, ‘êkÕ+ jÓ÷wæ‘ê+ R Ä sêeDÅd\Ô”
jÓTTø£ÿ, ñ∫‘˚wßü düTe´ø£eÔ T|æ R düeTT∫‘·kÕúqeTT\+<äT düŒwüeº TT>∑ qTqïyÓq’ |üŒ{ÏøìÏ ,
uÛ÷Ñ wüD≤+>±+ãs¡ÁdüC≤+ R q>∑\jÓTTø£ÿj·TT, nej·TeeTT\jÓTTø£ÿj·TT, eÅdeÔü TT\
jÓTTø£ÿj·TT, $y˚ø'£ R $y˚#q· eTT, Ä<Ûë‘·T+ X¯ø´£ ' q (nuÛeÑ ‘Y) R #˚jT· T≥≈£î
kÕ<Û´ä eTT >±ì<Ój ’ T· T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ä Åd\Ô” T ˇø£]‘√ H=ø£sT¡ ô|qyÓ#’ T· ø=ì |üsT¡ +&ç j·TT+&ÉT≥#˚ yê]
ÄuÛÑs¡DeTT\ìïj·TT ˇπø $<ÛäeTT>∑ qT+&ÉT≥#˚‘·qT @ j·÷uÛÑs¡DeTT me]<√
‘Ó*j·T≈£î+&Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä düeTj·TeTTq Ä düT+<äØeTDT\T <Ûä]+∫q ÄuÛÑs¡D≤<äT\T
j·T<∏ëkÕúqeTT\+<˚ j·TTqïqT yês¡T ˇ+&=s¡T\‘√ ô|qyÓ#’ T· ø=ì |üsT¡ +&çjT· T+&ÉT≥#˚
@ j·÷uÛsÑ D
¡ eTT me]<√, @ Vü≤düeÔ TT me]<√ ‘Ó*dæø=qT≥≈£î X¯ø´£ eTT>±≈£î+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêeDÒ düTKdü+$ùwº ‘ê ÅdÔæ‡jÓ÷ $$<ÛÁä |üu≤Û ' ˆ
»«\+‘·' ø±+#·Hê BbÕ' Åô|ø’ +å£ ‘êì$TcÕ Çe ˆˆ 67
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeDÒ ` düTKdü+$ùwº ` ‘ê' ` Ådj æÔ T· ' ` $$<ÛÁä |üu≤Û ' ` »«\+‘·'
` ø±+#·Hê' ` BbÕ' ` Åô|ø’ +å£ ‘· ` nì$TcÕ' ` Çe ˆˆ
304 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁøe£ TeTT :` sêeDÒ düTKdü+$ùwº (dü‹) »«\+‘·' ø±+#·Hê' BbÕ' $$<ÛÁä |üu≤Û '
‘ê' ÅdjÔæ T· ' nì$TcÕ' Çe Åô|ø’ +å£ ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeDÒ düTKdü+$ùwº (dü‹) R sêeDT&ÉT düTKeTT>±
ìÁ<äb˛e⁄#·T+&É>±, »«\+‘·' ø±+#·Hê' BbÕ' R »«*+#·T#·Tqï ã+>±s¡TB|üeTT\T,
$$<ÛÁä |üu≤Û ' ‘ê' Ådj
Ôæ T· ' R $$<Ûeä TT˝…q’ ‘˚»düT‡qT ø£*–j·TTqï Ä Åd\Ô” qT, nì$TcÕ'
Çe R s¬ |üŒbÕ≥T ˝Ò≈î£ qï$e˝…, Åô|ø’ +å£ ‘· R #·÷∫q$.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` sêeDT&ÉT y˚T˝§ÿìj·TT+&É>± n‘·ì Åd\Ô” qT ø£HïÓ ‹Ô #·÷#·T≥≈£î
B|üeTT\T ≈£L&É uÛjÑ T· |ü&TÉ #·T+&ÉTqì ø£$ #·eT‘·ÿ]+#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDT&ÉT düTKeTT>± >±&ÛÉìÁ<ä˝À eTTì–j·TT+&É>± n#·Ã≥
»«*+#·T#·Tqï ø±+#·qB|üeTT\T, $$<ÛäeTT\>∑T düT+<äs¡eTT˝…’q ø±+‘·T\‘√
yÓ\T>∑T#·Tqï{Ϻ Ä sêeDTì uÛ≤s¡´\qT $TøÏÿ* ÄdüøÏÔ‘√ ¬s|üŒbÕ≥T˝Ò≈£î+&É
#·÷#·T#·Tqï≥T¢>± yÓ\T>∑T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sê»]¸|‘æ è· <Ó‘’ ê´Hê+ >∑+<Ûsä ê«D≤+ #· jÓ÷wæ‘'· ˆ
sêø£kå ÕHê+ #· j·÷' ø£Hê´ düdÔ ´ü ø±eTeX¯+ >∑‘ê' ˆˆ 68
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` sê»]¸|‘æ è· <Ó‘’ ê´Hê+ ` >∑+<Ûsä ê«D≤+ ` #· ` jÓ÷wæ‘'· ` sêø£kå ÕHê+
` #· ` j·÷' ` ø£Hê´' ` ‘·d´ü ` ø±eTeX¯+ ` >∑‘ê' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sê»]¸|‘æ è· <Ó‘’ ê´Hê+ R sê»ãTTwüß\ jÓTTø£ÿj·TT, |æ‘è· <˚e‘·\
jÓTTø£ÿj·TT, <Ó‘’ T· ´\ jÓTTø£ÿj·TT, >∑+<Ûsä ê«D≤+ #· R >∑+<Ûsä T¡ «\jÓTTø£ÿj·TT, jÓ÷wæ‘'·
R Åd\Ô” TqT, sêø£kå ÕHê+ ø£Hê´' #· R sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ |ü⁄Á‹ø£\TqT, j·÷' R me¬s‘’ ˚
j·TTHêïs√, ‘ê' R yês¡+<äsT¡ qT, ‘·d´ü ø±eTeX¯+ >∑‘ê' R Ä sêeDTìøÏ Áù|eTeX¯˝’…
j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sê»ãTTwüß\ |æ‘è· <˚e‘·\ <Ó‘’ T· ´\ >∑+<Ûsä T¡ «\ Åd\Ô” TqT, sêø£då Tü \
|ü⁄Á‹ø£\TqT, me«¬se«s¡THêïs√ yês¡T m\¢sT¡ qT Ä sêeDTìj·T+<äT Áù|eT|üse¡ X¯˝’…
j·TT+&ç].
XÀ¢ˆˆ j·TT<äøΔ ±y˚Tq ‘ê dü‡sê« sêeDÒq Vü≤è‘ê' Ådj
Ôæ T· ' ˆ
düeT<ë eT<äH˚ HÓe’ yÓ÷Væ≤‘ê' ø±•Ã <ë>∑‘ê' ˆˆ 69
(9) ` qeeTdüs¡Z 305
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·TT<äøΔ ±y˚Tq ` ‘ê' ` düsê«' ` sêeDÒq ` Vü≤è‘ê' ` Ådj
Ôæ T· ' `
düeT<ë' ` eT<äHq˚ ` @e ` yÓ÷Væ≤‘ê' ` ø±' ` ∫‘Y ` Ä>∑‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê' düsê«' Ådj Ôæ T· ' j·TT<äøΔ ±y˚Tq sêeDÒq Vü≤è‘ê' ø±•Ã‘Y
düeT<ë' eT<äHq˚ @e yÓ÷Væ≤‘ê' (dü‘´· ') Ä>∑‘ê'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê' düsê«' ÅdjÔæ T· ' R Ä Åd˝Ô” \… s¢ T¡ qT, j·TT<äøΔ ±y˚Tq sêeDÒq R
j·TT<äeΔ TTqT yê+∫Û+∫q{Ϻ sêeDTì#˚‘,· Vü≤è‘ê' R n|üV≤ü ]+|üã&çq{Ïyº ês¡T,
ø±•Ã‘Y düeT<ë' R ø=~›eT+~ eT<äe‘·T\T e÷Á‘·eTT, eT<äHq˚ @e yÓ÷Væ≤‘ê' R
eTqà<∏Tä ì #˚‘H· ˚ sêeDTìô|’ yÓ÷Vü≤eTT >∑\yê¬s,’ Ä>∑‘ê' R e∫Ãq{Ïyº ês¡T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Ä sê»|ü⁄Á‹ø£\ q|üVü≤]+∫q#√, Ä sêE\‘√ ‘˚*ø£>±
j·TT<äeΔ TT ‘·≥dæ+ú #·TqqT j·TT<äøΔ ±+ø£#å ˚ Ä sê»|ü⁄Á‹ø£\qT n|üV≤ü ]+#ÓqT. á
$<Ûeä TT>± sêeDT&ÉT me«]ì øπ e\eTT ø±eTyê+#Û#· ˚ n|üV≤ü ]+∫ ‘˚˝<Ò ìä uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥qTqï Åd\Ô” ˝À m≈£îÿe uÛ≤>∑eTT j·TT<äøΔ ±+øÏj
å TÆÓ q sêeDT&ÉT
‘·+Á&ÉT\‘√ j·TT<äΔeTT yê+∫Û+∫, yê] |ü⁄Á‹ø£\qT n|üVü≤]+∫ ‘Ó∫Ãqyêπs.
ø=\~eT+~ düV≤ü »yÓTqÆ ‘·eT j·TÚeqeT<äeTT#˚ sêeDTì yÓ÷Væ≤+∫ n‘·ìì
#˚]j·TT+&ç].
XÀ¢ˆˆ q ‘·Á‘· ø±∫ Á‘·ŒeT<ë Á|üdVü ≤ü ´
Ms√´|üHï˚ q >∑TDÒq \u≤Δ ˆ
q #ê-q´ø±e÷|æ q #ê-q´|üPsê«
$Hê esêsΩê+ »qø±‘·àC≤+ ‘êyéT ˆˆ 70
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` ‘·Á‘· ` ø± ` ∫‘Y ` Á|üeT<ë ` Á|üdVü ≤ü ´ ` Ms√´|ü|Hü ï˚ q `
>∑TDÒq ` \u≤Δ ` q ` #· ` nq´ø±e÷ ` n|æ ` q ` #· ` nq´|üPsê« ` $Hê
` esêsΩê+ ` »qø±‘·àC≤+ ` ‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· esêsΩê+ ‘ê+ »qø±‘·àC≤+ $Hê, ø±∫‘Y Á|üeT<ë Á|üdVü ≤ü ´
Vü≤è‘ê q, Ms√´|ü|Hü ï˚ q >∑TDÒq \u≤Δ @e, nq´ø±e÷|æ q, nq´|üPsê« n|æ q.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` esêsΩê+ R |üPE´sê\sTTq, ‘ê+ »qø±‘·àC≤+ $Hê R Ä
C≤qøÏì $&É∫, ‘·Á‘· R Ä sêeDTì q>∑se¡ TTq+<äT, ø±∫‘Y Á|üeT<ë R @ Ådj Ô” T· TqT,
306 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üdVü ≤ü ´ R ã˝≤‘êÿs¡eTT>±, q Vü≤è‘ê R ‘˚ã&çq~ >±<äT, (düsê«Á|üeT<ë' R
Åd”Ô>∑DeTT n+‘·j·TTqT), Ms√´|ü|üH˚ïq >∑TDÒq \u≤Δ R |üsêÁø£eTj·TTø£ÔyÓTÆq
Á|üu≤Û eeTT#˚‘H· ˚ \_Û+∫q{Ï~º , nq´ø±e÷|æ q R nfÒ¢ Ç‘·sT¡ \qT Áù|$T+∫q
Ådj
Ô” T· TqT ˝Ò<Tä , nq´|üPsê« n|æ q R |üPs¡«eTT Ç‘·sT¡ ì #˚|{ü qºÏ ~j·TTqT ˝Ò<Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` |üPE´sê˝…q’ C≤qøÏì ‘·|Œü Ç+‘·es¡≈î£ qT sêeDT&ÉT
‘·q |üsêÁø£e÷‹X¯jT· eTT#˚ Ç‘·sT¡ ì ø±$T+∫q{Ϻ ÅdìÔ” ã˝≤‘·ÿ]+∫ rdüTø=ìsê˝Ò<Tä .
Ç|ü&û d”‘ê|üV≤ü s¡DeTT#˚ n‘·ì $HêX¯eTT n∫s¡ø±\eTT˝ÀH˚ dü+uÛ$Ñ +#·Tqì
dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥qTqï sêeDTì Åd\Ô” ˝À |üPE´sê\sTTq C≤qøÏì ‘·|Œæ +∫
ã\e+‘·eTT>± ‘Ó∫Ãq~ @ ˇø£ÿ‘ÓjT· TqT ˝Ò<Tä . nfÒ¢ @ j·TTe‹j·TTqT Ç‘·sT¡ \qT
ø±$T+∫q{Ï~º >±ì ˝Òø£ Ç‘·sT¡ ì $yêVü≤e÷&çq{Ï~º >±ì ˝Ò<Tä . n‘·ì Á|æjT· Tsê+
Á&É+<äiTqT n‘·ì XÖs¡´$uÛeÑ eTT\#˚ yÓ÷Væ≤+|üã&ç e∫Ãj·TTqï{Ïyº êπs.
XÀ¢ˆˆ q #ê≈£î©Hê q #· V”≤qs¡÷bÕ
Hê<äøDåÏ ≤ HêqT|ü#ês¡jT· Tø±Ô ˆ
uÛ≤sê´-uÛeÑ ‘·dÔ ´ü q V”≤qdü‘êÔ «
q #ê|æ ø±+‘·d´ü q ø±eT˙j·÷ ˆˆ 71
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` #· ` n≈£î©Hê ` q ` #· ` V”≤qs¡÷bÕ ` q ` n<äøDåÏ ≤ `
q ` nqT|ü#ês¡jT· Tø±Ô ` uÛ≤sê´ ` nuÛeÑ ‘Y ` ‘·d´ü ` q ` V”≤qdü‘êÔ « ` q ` #·
` n|æ ` ø±+‘·d´ü ` q ` ø±eT˙j·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·d´ü n≈£î©Hê uÛ≤sê´ q nuÛeÑ ‘Y— ‘·<ë∏ V”≤qs¡÷bÕ q— n<äøDåÏ ≤
q— nqT|ü#ês¡jT· Tø±Ô q— V”≤qdü‘êÔ «#· q— ø±+‘·d´ü ‘·d´ü nø±eT˙j·÷ (ø±∫‘Y)
uÛ≤sê´ q nuÛeÑ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·d´ü R Ä sêeD≤düTs¡Tq≈£î, n≈£î©Hê R ‘·≈î£ ÿe e+X¯eTTq+<äT
»ìà+∫q{Ï~º , uÛ≤sê´ q nuÛeÑ ‘Y R uÛ≤s¡´>± ñ+&É˝<Ò Tä . (‘·<ë∏ R nfÒ)¢ V”≤qs¡÷bÕ
q R ‘·≈î£ ÿe kÂ+<äs´¡ eTT >∑\ eì‘·, q R uÛ≤s¡´>± ˝Ò<Tä . n<äøD åÏ ≤ q R ‘·≈î£ ÿe
kÂ+<äs´¡ eTT >∑\ eì‘·, q R uÛ≤s¡´>± ˝Ò<Tä . nqT|ü#ês¡jT· Tø±Ô R uÛsÑ ≈Ô¡ î£ ùde#˚jT· T
q{Ϻ dü«uÛ≤eeTT ˝Òì~, q R uÛ≤s¡´ ø±˝Ò<Tä . V”≤qdü‘êÔ « #· R ‘·≈î£ ÿe X¯ø>ÔÏ \∑ ~j·TTqT,
(9) ` qeeTdüs¡Z 307
q R uÛ≤s¡´ ø±˝Ò<Tä . nø±eT˙j·÷ R ø±$T+|ü<>ä q∑ {Ϻ ‘·sT¡ DÏjT· T, uÛ≤sê´ q nuÛeÑ ‘Y
R uÛ≤s¡´ ø±˝Ò<Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ñ|ü#ês¡jT· Tø±Ô ` ñ‘·eÔ TeTT˝…q’ n+ãs¡eTT\T, uÛ÷Ñ wüDeTT\T eTTqï>∑T
ñ|ü#ês¡eTT\‘√ yÓ\j·TTq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛ≤s¡´\˝À @ ˇø£ÿ‘Ój·TTqT ñqï‘· e+X¯eTTq≈£î
#Ó+<äq{Ï~º >±ì, ‘·≈î£ ÿe kÂ+<äs´¡ eTT >∑\~>±ì, sêeDTì ùde˝À @eTs¡TbÕ≥T
ø£*qZ {Ï~º >±ì, ‘·≈î£ ÿe X¯ø>ÔÏ \∑ ~>±ì, ø£eT˙j·TT&Óq’ n‘·ì#˚ ø±$T+|üã&Éq{Ï~º >±ì
˝ÒH˚ ˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ ãuÛ÷Ñ e ãT~Δ düTÔ Vü≤ØX¯«s¡d´ü
j·T B<äèo sê|òTü e<Ûsä à¡ |ürï ˆ
Çe÷ j·T<∏ë sêø£då sü ê»uÛ≤sê´'
düTC≤‘· eT ùd´‹ Væ≤ kÕ<ÛTä ãT<Δ̊' ˆˆ 72
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãuÛ÷Ñ e ` ãT~Δ' ` ‘·T ` Vü≤ØX¯«s¡d´ü ` j·T~ ` á<äèo `
sê|òTü e<Ûsä à¡ |ürï ` Çe÷' ` j·T<∏ë ` sêø£då sü ê»uÛ≤sê´' ` düTC≤‘·yTé ` ndü´ `
Ç‹ ` Væ≤ ` kÕ<ÛTä ãT<Δ̊' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sê|òTü e<Ûsä à¡ |ürï, Çe÷' sêø£då sü ê»uÛ≤sê´' j·T<∏ë, á<äèo
j·T~, ndü´ düTC≤‘·yTé Ç‹, kÕ<ÛTä ãT<Δ̊' Vü≤ØX¯«s¡d´ü ãT~Δ' ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sê|òüTe<Ûäs¡à|ürï R lsêeTTì <Ûäs¡à|ü‹ïjÓÆTq C≤qøÏ, Çe÷'
sêø£då sü ê»uÛ≤sê´' j·T<∏ë R á sêeD≤düTs¡Tì uÛ≤s¡´\e˝…H,˚ á<äèo j·T~ R Ç{Ϻ
uÛÀ>∑eTT\qTuÛ$Ñ +#·Tq{Ï<º q’Ó jÓT&É\, ndü´ R á sêeDTq≈£î, düTC≤‘·+ R øπ eå Ty˚T,
Ç‹ R nì, kÕ<ÛTä ãT<˚'Δ R eT+∫H˚ Ä˝À∫+#·T dü«uÛ≤eeTT>∑\, Vü≤ØX¯«s¡d´ü R
Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î, ãT~Δ' ãuÛ÷Ñ e R Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` 1. á sêø£då sü êE uÛ≤s¡´\T m≥T¢>± ‘·eT uÛsÑ ‘Ô¡ √ >∑÷&ç düø\£
uÛÀ>∑eTT\qT nqTuÛÑ$+#·T#·THêïs√ nfÒ¢ sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ï >∑÷&É ‘·q uÛÑs¡Ô‘√
≈£L&çjT· Tqï#√ á sêeDTq≈£î y˚T\T ø£\T>∑TqT >∑<ë j·Tì Vü≤qTeT≈£î ñ‘·eÔ TyÓTqÆ
Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
308 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
2. á sêeDT&ÉT sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ïì ‹]– lsêeTTq≈£î n|üŒ–+∫q#√ á‘·ì
»qàeTT y˚T˝…q’ <ä>T∑ qì Vü≤qTeT≈£î ‘√#ÓqT.
3. sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï sêeDTì#˚ ã˝≤‘êÿs¡eTT>± ‘˚ã&çq≥T¢ á sêø£då sü êE
uÛ≤s¡´\T düTÁ^e⁄ì#˚ n|üV≤ü ]+|üã&çq#√ düTÁ^e⁄q≈£î y˚T\T >∑\TZqT ø£<ë! nì
eT+∫ eT+Á‹>± Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
4. á sêø£ådüsêE uÛ≤s¡´\ q+<ä]ì sêeDT &Ó≥T¢ Vü≤]+∫ ‘Ó#ÓÃH√ nfÒ¢
sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ïì >∑÷&É ‘Ó∫Ãq|ü&ÉT á sêeDTìøÏ y˚T\T m≥T¢ ø£\T>∑TqT? ªªHê
Á|æj·TTsê*ì n|üVü≤]+∫q Ä s¡ø£ÿdüTì j·TeTdü<äqeTTq≈£î ø=~›ø±\eTT˝ÀH˚
|ü+|ü>\∑ qT düTe÷μμj·Tì düTÁ^e⁄ìjÓTT<ä› lsêeTT&ÉT Á|ü‹»„ #˚jT· T≥#˚ sêeDTìøÏ
$HêX¯eTT ‘·|Œü <äT nqTø=HÓqT.
5. á sêø£då sü êE uÛ≤s¡´\T Hê#˚ @ Ø‹>± #·÷&Éã&ÉT#·THêïs√ nfÒ¢ sê|òTü e
<Ûsä à¡ |ü‹ï≈£L&É Hê#˚ #·÷&Éã&çqjÓT&É\ á uÛ≥Ñ Tq≈£î ` nq>± Hê≈£î »qàkÕ|ò\ü ´eTT
\_Û+#·TqT >∑<ë! ªªˇø£ HÓ\˝À ‹]–e∫à H˚qT d”‘q· T #·÷∫‹ì nì #Ó|Œæ qyê&ÉT
Hê‘√ düe÷qyÓTqÆ uÛÀ>∑eTT\‘√ $sêõ\¢>\∑ &ÉT. n{Ïyº êìø£+f… Hê≈£î Á|æjT· yÓTqÆ yê&ÉT
y˚s=ø£&TÉ +&É&TÉ . n‘·&TÉ Hê≈£î ÁbÕD≤~Ûøy£ TÓ qÆ $TÁ‘·T&ÉT ø±>∑\&ÉTμμ nì #Ó|Œæ q{Ϻ
düTÁ^e⁄q≈£î Á|æjT· eTT >∑÷s¡TÃ≥e\q Hê »qà dü|\üò eT>∑Tqì Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q
ø£*¬>qT.
6. sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï Ç{Ï~º >±H˚ ø±qe∫ÃqjÓT&É\ düTÁ^e⁄q≈£îqT sêeTTq≈£îqT
uÛj Ñ T· |ü&TÉ #·Tqï{Ϻ e÷ n+>∑<ë~ yêqs¡deü T÷Vü≤eTTq≈£î y˚T\T ø£\T>∑TqT. ªªd”‘·
\_Û+|ü≈î£ qï#√ uÛ≤sê´|ü⁄Á‘ê<äT\qT M&ç ÁbÕjÓ÷|üyX˚ e¯ TT #˚jT· T≥j˚T >∑‹ j·Tì
ÁbÕDuÛj Ñ T· eTT‘√ qTqï e÷ yêqs¡Ms¡T\≈£î ‹]– J$‘·˝≤uÛeÑ TT ø£\T>∑>\∑ <äT.μμ
nì Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
7. á sêø£ådüsêE uÛ≤s¡´\T J$+∫j·TTqï≥T¢>∑H˚ sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ï >∑÷&É
J$+∫j·TTqï jÓT&É\ á sêeTTq≈£î y˚T\T ø£\T>∑TqT. ªªC≤qøÏ J$+∫j·TTqï<√!
˝Ò<√! ‘Ó*dæø=qe˝…qT. ÄyÓTqT $&É∫ H˚qT J$+|üC≤\qTμμ nì d”‘·jÓTTø£ÿ
J$‘·eTTq+<˚ dü+X¯jT· eTT H=+<äT#·Tqï{Ϻ sêeTTq≈£î d”‘êJ$‘·yês¡Ô ‘Ó*j·T>∑H˚
n‘·ìøÏ J$‘·˝≤uÛeÑ TT #˚≈L£ s¡TqT nì Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q ø£˝qZ… T.
8. z sêø£då sü êC≤! á Åd\Ô” qT uÛ≤s¡´\T>± #˚døæ =ìq≥T¢ sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ïì >∑÷&É
˙e⁄ uÛ≤s¡´>± #˚dTü ø=q<ä\∫q#√ düs«¡ dü+|ü<\ä ‘√ |ü⁄Á‘·bÂÁ‘·T\‘√ ≈£L&çq ˙≈£î
(9) ` qeeTdüs¡Z 309
y˚T\T m≥T¢ ø£\T>∑TqT? ˙≈£î düs«¡ HêX¯qy˚T ø£\T>∑TqT düTe÷! nì sêeDTq≈£î
Væ≤‘·eTT qT|ü<•˚ +|üe\j·TTqì Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q ø£*>¬ qT. Çø£eTT+<äT ø£*dæø=q
uÀe⁄q|ü&ÉT >∑÷&É sêeDTq≈£î ìfÒ¢ Væ≤‘·eTT qT|ü<•˚ +#ÓqT >∑<ë!
9. á sêø£då sü ê»uÛ≤s¡´\e˝…H˚ Ç{Ϻ n\ŒkÂ+<äs´¡ y˚T ø£*–j·TT+&ÉTHê @$T
e÷ d”‘·eTà! ÄyÓT Á‹˝Àø£düT+<ä]jÓÆT j·TT+&ÉTqT. n+<äT#˚ yê]˝À d”‘ê<˚$
j·TT+&ÉuÀ<äT nì Vü≤qTeT ìX¯ÃsTT+#·Tø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ï Ç{Ϻ~>±H˚ nq>± M]e+{Ï~>±H˚
dü«j·T+es¡eTTq≈£î |üPs¡«y˚T sêeDTìøÏ <Ûäs¡à|ü‹ï jÓÆTqjÓT&É\ á sêeDT&ÉT
n<äèwüeº +‘·T&Ó’ j·TT+&ÉTqT nì Vü≤qTeT≈£î yêqs¡dVü ≤ü »yÓTqÆ Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
(ø±ì yÓ+≥H˚ kÕ<ÛTä ãT~Δ >±ã{Ϻ ‘·q #Ó&TÉ Ä˝À#·q≈£î ‘êH˚ |üXÊÑêÔ|eü TT H=+<ÓqT.)
2. á sêø£ådüsêE uÛ≤s¡´\T m≥T¢ ‘·eT uÛÑs¡Ô‘√>∑÷&ç düø£\uÛÀ>∑eTT\
qqTuÛÑ$+#·T#·THêïs√ nfÒ¢ sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ï >∑÷&É ‘·q uÛÑs¡Ô‘√>∑÷&ç uÛÀ>∑eTT\
H=+<äT#·TqïjÓT&É\ á sêeDTq≈£î y˚T\T ø£\T>∑TqT. nì kÕ<ÛTä ãT~ΔjTÆÓ q Vü≤qTeT
|üsT¡ \ øπ eå TeTTH˚ eTTK´eTT>± HÓ+#·Tyê&Ó’ Ä˝À∫+#ÓqT. nq>± á sêeDT&ÉT
sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ïì ‹]– sêeTTq≈£î n]Œ+∫qjÓT&É\ yêìøÏ »qàkÕ|òü\´eTT
ø£\T>∑TqT nì uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` á sêø£ådüsêE uÛ≤s¡´\T @$<ÛäeTT>± ‘·eT uÛÑs¡Ô‘√>∑÷&ç
düs«¡ düTKeTT\ qqTuÛ$Ñ +#·T#·THêïs√ sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï >∑÷&É á $<Ûeä TT>∑H˚ ‘·q
uÛsÑ ‘Ô¡ √ ≈£L&çjT· TqïjÓT&É\ á sêeDTq≈£î y˚T\T ø£\T>∑TqT. nì kÕ<ÛTä ãT~ΔjTÆÓ q
Vü≤qTeT≈£î Ä˝À#·q ø£*¬>qT. nq>± sêeDT&ÉT sê|òüTe<Ûäs¡à|ü‹ïì ‹]–
n|üŒ–+∫qjÓT&É\ yêì »qà #·]‘ês¡eú T>∑TqT. nì kÕ<ÛTä ãT~ΔjTÆÓ q Vü≤qTeT≈£î
Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
‘·ìXÀ¢øÏ :` sêeDT&ÉT ‘·q uÛ≤s¡´\‘√ m≥T¢>± ì‘·´eTT ø£\dæ $Vü≤]+#·T#·THêï&√
nfÒ¢ sêeTT&ÉT d”‘‘· √ >∑\dæ $Vü≤]+#·Tyê&É>T∑ #√ sêeDTì ◊X¯«s¡´eTT n$∫äqïeTT>±
ø=qkÕ>∑>\∑ <äT. nì X¯Á‘·Te⁄\≈£î >∑÷&É y˚T\TH˚ yê+∫Û+#·T kÕ<ÛTä ãT~ΔjT· >∑T Vü≤qTeT≈£î
Ä˝À#·q ø£*>¬ qT.
‹\ø£eTT :` sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï>∑÷&É á sêø£då sü êE uÛ≤s¡´\e˝…H˚ M]˝ÀH˚ j·TT+&ç
sêeDTì ùd$+#·T#·TqïjÓT&É\ á sêeDTq≈£î uÛÁÑ <äyT˚ j·T>∑TqT. C≤qøÏ sêeDTì
310 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
uÛ≤s¡´>± qTqï<äì H˚qT sêeTTq≈£î $qï$+|ü>± n‘·&TÉ d”‘q· T eTè‘·Tsê*ì>±H˚
m+∫ ÄyÓTjÓT&É ñù|ø£å eVæ≤+#·T≥#˚ sêeDTì e~Û+#·T Á|üjT· ‘·ïeTT jÓTTø£ÿ Á|üdøü j
ÔÏ T˚
j·TT+&É<Tä . ø±ã{Ϻ sêeDTq≈£î Á|üe÷<äeTT+&É<Tä . nì Vü≤qTeT uÛ≤eqeTT.
ªsêeTs¡‘ï· Á|üø±•ø£μ j·TqT eT<äsêdüT Á|ü‹˝À ø±qe∫Ãq $X‚cÕs¡eú TT\T :`
á XÀ¢ø£eTTq+<äT yêø£´eTT\T ¬s+&ÉT>± $uÛÑõ+∫ Ç≥T¢ ns¡úeTT
Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
1e yêø£´eTT :` á sêeDTì uÛ≤s¡´\T ≈£î\ o\ kÂ+<äsê´~ >∑TDeTT\‘√ m≥T¢
dü+‘√wüeTT‘√ qTHêïs√ nfÒ¢ sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï ≈£L&É ≈£î\ o˝≤~ >∑TDdü+|üqTïsê˝…’
dü+‘√wæ+#·T#·TqïjÓT&É\ m+‘· u≤>∑T+&ÉTH√ >∑<ë!
2e yêø£´eTT :` (Ä j·÷˝À#·qqT $&É∫ sêeDTì yÓu’ eÑÛ eTT ‘·q eTqdüT‡qT
Äø£]¸+|ü>±) ªªá sêeDTì »qàeTT m+‘· uÛ≤>∑´e+‘·yTÓ qÆ ~!μμ (nì n+‘·'|ü⁄s¡
yÓu’ eÑÛ eTTq≈£î yÓT∫à Vü≤qTeT Ç#·Ã≥ sêeDTì Á|üX+¯ dæ+#·T#·THêï&ÉT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á sêø£ådüsê»uÛ≤s¡´\+<äs¡TqT m≥T¢ ‘·eTuÛÑs¡Ô ùde#˚j·TT#·T
düTœ+#·T#·THêïs√ nfÒ¢ sê|òTü e<Ûsä à¡ |ü‹ï>∑÷&É ‘·q uÛsÑ qÔ¡ T CÒ] |ü‹ùdyêìeT>∑Tïsê\T
ø±>∑*–q#√ á sêeD≤düTs¡Tq≈£î øπ eå TeTT ø£\T>∑T≥ ø£eø±X¯eTTqï~. ˝Òì#√ Ç‘·ìøÏ
$HêX¯eTT ‘·|Œü <äT >∑<ë! nì Vü≤qTeT ‘·\b˛ôdqT.
XÀ¢ˆˆ |ü⁄q X¯Ã k˛ -∫+‘·jT· <ës¡sÔ ÷¡ b˛
Á<ÛTä e+ $•cÕº >∑TD‘√ Væ≤ d”‘ê ˆ
n <∏ëj·T eTkÕ´+ ø£è‘·yêHé eTVü‰‘êà
\+πøX¯«s¡' ø£wºü eTHês¡´ø£sà¡ ˆˆ 73
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª dü+≈£î˝≤+‘·'|ü⁄s¡es¡íq+μμ HêeT
qeeTdü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄q' ` dü' ` n∫+‘·jT· ‘Y ` Äs¡sÔ ÷¡ |ü' ` Á<ÛTä e+ ` $•cÕº `
>∑TD‘·' ` Væ≤ ` d”‘ê ` n<∏ä ` nj·TyéT ` nkÕ´+ ` ø£è‘·yêHé ` eTVü‰‘êà `
\+πøX¯«s¡' ` ø£wyºü Té ` nHês¡´ø£sà¡ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄q' Äs¡sÔ ÷¡ |ü' dü' n∫+‘·jT· ‘Y— Á<ÛTä e+ d”‘ê >∑TD‘·' $•cÕº
(9) ` qeeTdüs¡Z 311
Væ≤— n<∏ä nj·T+ eTVü‰‘êà \+πøX¯«s¡' nkÕ´+ nHês¡´ø£sà¡ ø£è‘·yêHé— ø£wyºü Té .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄q' R ‹]–, Äs¡sÔ ÷¡ |ü' dü' R œqTï&Ó’ j·÷‘·&TÉ , n∫+‘·jT· ‘Y
R ∫+‹+#ÓqT, Á<ÛTä e+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, d”‘ê R C≤qøÏ, >∑TD‘·' R dü«uÛ≤eeTT#˚,
$•cÕº Væ≤ R ÁX‚wߘü sê\Tø£<ë, n<∏ä R ø±ì, nkÕ´+ R n{Ϻ ÄyÓT jÓT&É\H˚, nj·T+
eTVü‰‘êà \+πøX¯«s¡' R á eTVü‰qTuÛ≤e⁄&Óq’ sêø£då sü êE, nHês¡´ø£sà¡ R <äTwüyº TÓ qÆ
|üìì, ø£è‘·yêHé R ø±$+∫j·TTHêï&ÉT, ø£wyºü Té R njÓ÷´ ø£weºü TT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
u§+u≤sTT Á|ü‹ :` Ä‘·sÔ ÷¡ |ü' R Á>∑V≤æ +∫q s¡÷|üeTT>∑\yê&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT ‘êqT |üPs¡«e÷˝À∫+∫q }Vü≤≈£î ‘êH˚ ∫+‹+#·T#·T
d”‘ê<˚$ì sêø£då Åü d\Ô” ‘√ b˛*Ãq bÕ|üeTTq≈£î |üXÊÑêÔ|eü TT H=+<äT#·T $wüDTí&’Ó
eTs¡\ Ç≥T¢ ∫+‹+#ÓqT. d”‘ê<˚$ ìX¯Ãj·TeTT>± ‘·q o\dü«uÛ≤yê<äT\#˚ m\¢
Åd\Ô” ø£+f…qT ñ‘·ÿ èwüyº TÓ qÆ {Ï~º . n{Ϻ Ä eTVü‰kÕ~Û«jÓT&ÉH˚ nø£ÿ{≤ á <äTsê‘·Tà&ÉT
Ç{Ϻ n|ü#ês¡eTTqT >±$+#ÓqT >∑<ë! nì ∫+‹+#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªdü+≈£î˝≤+‘·'|ü⁄s¡es¡qí eTTμμ nqT
‘=$Tà<äe düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
<äX¯eTdüs¡Z
XÀ¢ˆˆ ‘·Á‘· ~y√´|üeT+ eTTK´+ kÕŒ¤{øÏ +£ s¡‘ï· uÛ÷Ñ wæ‘+· ˆ
ny˚øeå£ ÷D√ Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡ X¯jT· HêdüqyéT ˆˆ 1
XÀ¢ˆˆ <ë+‘·ø±+#·q∫Á‘ê+¬>’ s¬ ’ «&É÷s¬ ´’ X¯Ã esêdüH'’Ó ˆ
eTVü‰sΩêdüsÔ D¡ √ù|‘Ó’ s¡T|ü|qü ï+ eTVü‰<ÛHä '’Ó ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·Á‘· ` ~y√´|üeT+ ` eTTK´+ ` kÕŒ¤{øÏ +£ ` s¡‘ï· uÛ÷Ñ wæ‘y· Té `
ny˚øeå£ ÷D' ` Vü≤qTe÷Hé ` <ä<sä Ù¡ ` X¯jT· HêdüqyéT ` <ë+‘·ø±+#·q∫Á‘ê+¬>'’
` yÓ&’ ÷É s¬ ’ ´' ` #· ` esêdüH'’Ó ` eTVü‰sΩêdüsÔ D ¡ √ù|‘Ó'’ ` ñ|ü|qü ï+ ` eTVü‰<ÛHä '’Ó ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· ny˚øeå£ ÷D' Vü≤qTe÷Hé ~y√´|üeT+, eTTK´+, kÕŒ¤{øÏ +£ ,
s¡‘ï· uÛ÷Ñ wæ‘+· , <ë+‘·ø±+#·q∫Á‘ê+¬>'’ , yÓ&’ ÷É s¬ ´’ ', eTVü‰sΩêdüsÔ D
¡ √ù|‘Ó'’ , eTVü‰<ÛHä '’Ó ,
esêdüHX’Ó Ã¯ ñ|ü|qü ï+ X¯jT· Hêdüq+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· ny˚øeå£ ÷D' R Ä X¯jT· qXÊ\j·T+<äT d”‘q· T yÓ<Tä ≈£î#·T,
Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ~y√´|üeT+ R <˚e˝Àø£eTT˝Àì X¯j·TqeTT
e+{Ï~j·TTqT, s¡‘·ïuÛÑ÷wæ‘·+ R $$<ÛäeT>∑T s¡‘·ïeTT\‘√ n\+ø£]+|üã&çq{Ϻ
~j·TTqT, <ë+‘·ø±+#·q∫Á‘ê+¬>'’ R @qT>∑T <ä+‘·eTT\‘√qT ã+>±s¡eTT‘√qT
ì]à+|üã&çq uÛ≤>∑eTT\T ø£*–q$j·TT, yÓ’&É÷¬s’´' R yÓ’&É÷s¡´ s¡‘·ïeTT\#˚
ì]à+|üã&çq$j·TTqT, eTVü‰sΩêdüsÔ D ¡ √ù|‘Ó'’ R $TøÏÿ* $\Te>∑*–q{Ϻ ø£+ãfi¯fl‘√
≈£L&çq$j·TT, eTVü‰<ÛHä '’Ó R neT÷\´eTT ˝…q’ $j·TTqT n>∑T, esêdüHX’Ó Ã¯ R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ
|”sƒ¡eTT\‘√&ÉqT, ñ|ü|üqï+ R ≈£L&çj·TTqï{Ϻ~j·TTq>∑T, X¯j·THêdüq+ R
X¯jT· ´\T+&ÉT ˇø£ eTVü‰y˚~ø£qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` esêdüH'’Ó R Åd\Ô” T X¯jT· ì+#·Tq{Ϻ |ü\ø¢ \° e+{Ï X¯jT· ´\T.
>√$+<äsêJj·TeTT :` esêdüH'’Ó R X¯jT· qeTTqT+&ç nes√Væ≤+#·Tq|ü⁄&ÉT $ÁXÊ+‹
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 313
rdüTø=qT≥¬ø’ @s¡Œs¡#T· ø=qï{Ϻ ÄdüqeTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT Ä X¯jT· qXÊ\j·T+<äT d”‘q· T nH˚«wæ+#·T#·Tqïyê&Ó’ ˇø£#√≥
dü«s¡ZeTTq+<ä* X¯j·Tq$X‚wüeTTe˝… düŒ¤{Ïø£eTT\T eTTqï>∑T s¡‘·ïeTT\‘√&ÉqT,
@qT>∑T<ä+‘·eTT\‘√&ÉqT, düTes¡eí TT‘√&ÉqT ì]à+∫q nej·TeeTT\T >∑*– yÓ&’ ÷É s¡´
s¡‘·ïì]à‘·yÓTÆq neT÷\´eTT˝…’q{Ϻ s¡‘·ïø£+ãfi¯fl‘√&ÉqT ì+&çj·TTqï{Ϻ ÁX‚wü˜yÓTÆq
|”se¡ƒ TT\T>∑\ düT+<äsy¡ TÓ qÆ y˚~ø£qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·dü´ #Ó’ø£‘·y˚T <˚X‚ k˛ -Á>∑´e÷˝≤$uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆ
<ä<sä Ù¡ bÕ+&ÉTs¡+ #ÛÁ· ‘·+ ‘êsê~Û|‹ü düìïuÛyÑ Té ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` #· ` @ø£‘y· T˚ ` <˚X‚ ` dü' ` nÁ>∑´e÷˝≤$uÛ÷Ñ wæ‘y· Té `
<ä<sä Ù¡ ` bÕ+&ÉTs¡+ ` #ÛÁ· ‘·+ ` ‘êsê~Û|‹ü düìïuÛyÑ Té ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` dü' ‘·d´ü @ø£‘y· T˚ <˚X‚ nÁ>∑´e÷˝≤$uÛ÷Ñ wæ‘+· ‘êsê~Û|‹ü düìïuÛ+Ñ
bÕ+&ÉTs¡+ #ÛÁ· ‘·+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·d´ü R Ä X¯jT· qy˚~ø£jTÓ Tø£ÿ, @ø£‘y· T˚
<˚X‚ R ˇø±H=ø£ Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT, nÁ>∑´e÷˝≤$uÛ÷Ñ wæ‘+· R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ Vü‰s¡eTT\‘√
n\+ø£]+|üã&çq{Ï~º j·TTqT, ‘êsê~Û|‹ü düìïuÛ+Ñ R #·+Á<ä_+ãeTT‘√ düe÷qeTT>±
qTqï{Ï~º j·TTqT n>∑T, bÕ+&ÉTs¡+ #ÛÁ· ‘·+ R X‚«‘·#÷ Á¤ ‘·eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT Ä X¯jT· qy˚~ø£ •s√uÛ≤>∑eTTq düT+<äsy¡ TÓ qÆ Vü‰s¡eTT\‘√
n\+ø£]+|üã&ç #·+Á<ä_+ãeTTe˝… qTqï{Ϻ ˇø±H=ø£ X‚«‘·#÷ Á¤ ‘·eTTqT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ C≤‘·s¡÷|ü|ü]øÏå|üÔ+ ∫Á‘·uÛ≤qTdüeTÁ|üuÛÑyéT ˆ
nXÀø£e÷˝≤$‘·‘+· <ä<sä Ù¡ |üse¡ ÷düqyéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` C≤‘·s÷¡ |ü|]ü øÏ|å +Ôü ` ∫Á‘·u≤Û qTdüeTÁ|üuyÑÛ Té ` nXÀø£e÷˝≤$‘·‘+·
` <ä<sä Ù¡ ` |üse¡ ÷düqyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` C≤‘·s÷¡ |ü|]ü øÏ|å +Ôü R düTes¡eí TT#˚ ì]à+|üã&çq~j·TTqT, ∫Á‘·
uÛ≤qTdüeTÁ|üu+ÑÛ R dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qyÓTqÆ ø±+‹ >∑\~j·TTqT, nXÀø£e÷˝≤$‘·‘+·
R nXÀø£|⁄ü wüŒe÷*ø£\‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT n>∑T, |üse¡ ÷düq+ R ˇø±H=ø£
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ X¯jT· ´qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
314 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ∫Á‘·uÛ≤qTdüeTÁ|üuÛÑ+ R n–ï‘√ düe÷qyÓTÆq{Ϻ ø±+‹>∑\~ j·Tì
≈£L&É #Ó|Œü e#·TÃqT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` nXÀø£e÷˝≤$‘·‘+· R XÀø±|üV‰ü s¡øe£ TT˝…q’ {Ï,º e÷*ø£\‘√
>∑÷&çq{Ï~º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ ã+>±s¡eTT‘√ ì]à+|üã&ç, dü÷s¡T´ìe+{Ï ø±+‹>∑*–,
nXÀø£ |ü⁄wüŒe÷*ø£\‘√ ì+&çq{Ϻ ˇø£ >=|üŒ<Óq’ {Ϻ X¯jT· ´qT Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yê\e´»qVü≤kÕÔ_Û Ø«»´e÷q+ düeT+‘·‘'· ˆ
>∑+<Û’Ó X¯Ã $$<Û’Ó s¡Tw® +ºü es¡<÷äÛ ù|q <Û÷ä |æ‘y· Té ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yê\e´»qVü≤kÕÔ_'Û ` M»´e÷q+ ` düeT+‘·‘'· ` >∑+<Û'’Ó ` #· `
$$<Û'’Ó ` Ewü+º ` es¡<÷äÛ ù|q ` <Û÷ä |æ‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yê\e´»qVü≤kÕÔ_'Û R $+C≤eTs¡\T #˚‹j·T+<äT>∑\ eì‘·\#˚,
düeT+‘·‘'· R nìïyÓ|’ ⁄ü \qT+&ç, M»´e÷q+ R Meã&ÉT#·Tqï{Ïj º T· T, $$<Û'’Ó >∑+<Û'’Ó
R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ düTyêdüq\#˚, Ewü+º R yê´|üyÔ TÓ j Æ T· Tqï~j·TTqT, es¡<÷äÛ ù|q
R ÁX‚wü˜yÓTÆq <Ûä÷|üÁ<äe´eTT#˚, <Ûä÷|æ‘·+ R bı>∑y˚j·Tã&çq~j·TTqT n>∑T,
(|üse¡ ÷düq+ <ä<sä Ù¡ R >=|üŒX¯jT· ´qT p#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTì s¡V≤ü dü´ X¯jT· qeT+~s¡eTTq+<äT $+C≤eTs¡\T <Û]ä +∫q
Åd\Ô” T ì\∫ M#·T#·T+&ÉT≥, yê]øÏ Vü≤qTeT n>∑|&ü ≈É î£ +&ÉT≥ m≥T¢ dü+uÛeÑ eT>∑TqT
nqT Á|üXï¯ e#·TÃqT. >∑qTø£ Ä yê\e´»qVü≤dü˝Ô q’… Åd\Ô” T j·T+Á‘·ì]à‘·ÅdÁÔ” |ü‹eT\ì
#Ó|üø=qe˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä X¯jT· qeTT #·T≥TºqT $+C≤eTs¡\T ‘·eT #˚‘· <Û]ä +∫ ø=+<äsT¡
eì‘·\T $düsT¡ #·T+&ç]. Ä X¯jT· qeTT $$<Ûeä TT˝…q’ |ü]eTfi¯eTT\‘√ |ü]eT[+#·T#·T
neT÷\´eTT˝…q’ <Û÷ä |üÁ<äe´eTT\ bı>∑\‘√ yê´|æ+∫ j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üse¡ ÷düsÔ D¡ ≤d”sÔ yí¡ Té Ä$ø±õqdü+eè‘·yTé ˆ
<ëeT_Û s¡«s¡e÷˝≤´Hê+ düeT+‘ê <äT|üXÀ_Û‘y· Té ˆˆ 6
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 315
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üs¡e÷düÔs¡D≤d”Ôs¡íyéT ` Ä$ø±õqdü+eè‘·yéT ` <ëeT_Û' `
es¡e÷˝≤´Hê+ ` düeT+‘ê‘Y ` ñ|üXÀ_Û‘y· Té ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üse¡ ÷düsÔ D¡ ≤d”sÔ +í¡ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ s¡‘ï· ø£+ãfi¯ó\#˚ |üsT¡ eã&çq~
j·TTqT, Ä$ø±õqdü+eè‘·+ R eTè<äTs√eTeTT\T>∑\ eTè>∑#·s¡àeTT\#˚
ø£|Œü ã&çq~j·TTqT, düeT+‘ê‘Y R nìïyÓ|’ ⁄ü \qT, es¡e÷˝≤´Hê+ <ëeT_Û' R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ
|ü⁄wüŒeTT\jÓTTø£ÿ e÷*ø£\#˚, ñ|üXÀ_Û‘·+ R Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTq>∑T
(|üse¡ ÷düq+ <ä<sä Ù¡ R >=|üŒ<Óq’ X¯jT· ´qT p#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT]j·TT Ä X¯jT· ´ >=|üŒyÓq’ ø£+ãfi¯fl‘√ ì+&ç eTè<äTs√eTeTT\T>∑\
eTè>∑#s· à¡ eTT\‘√ >∑|Œü ã&ç ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ |ü⁄e⁄«\<ä+&É\‘√ nìïyÓ|’ ⁄ü \qT n\+ø£]+|üã&ç
n<äT“¤‘e· TT>± >±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·dàæ Hé JeT÷‘·d+ü ø±X¯+ Á|üBb˛Ô‘eÔ· T≈£î+&É\yéT ˆ
˝ÀVæ≤‘êø£+å eTVü‰u≤VüQ+ eTVü‰s¡»‘·yêdüdyü Té ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·dàæ Hé ` JeT÷‘·d+ü ø±X¯+ ` Á|üBb˛Ô‘eÔ· T≈£î+&É\yéT ` ˝ÀVæ≤‘êø£+å
` eTVü‰u≤VüQ+ ` eTVü‰s¡»‘·yêdüdyü Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·dàæ Hé R Ä X¯jT· qeTTq+<äT, JeT÷‘·d+ü ø±X¯+ R y˚T|òTü eTTe+{Ï
Äø±s¡eTT >∑\yê&ÉTqT, Á|üBb˛Ô‘eÔ· T≈£î+&É\+ R $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·Tqï >=|üŒyÓq’
≈£î+&É\eTT\qT <Ûä]+∫qyê&ÉTqT, ˝ÀVæ≤‘êø£å+ R mi¿ì ø£qTï\T>∑\yê&ÉTqT,
eTVü‰u≤VüQ+ R Bs¡yÈ TÓ qÆ ã*wüe˜ TT\>∑T uÛTÑ »eTT\T >∑\yê&ÉTqT, eTVü‰s¡»‘·yêdüd+ü
R ã+>±s¡T eÅdeÔü TT\qT <Û]ä +∫qyê&ÉTqT n>∑T (sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ R sêeDTì
>±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT #·÷∫q{Ϻ Ä X¯jT· ´j·T+<äT ìÁ~+∫j·TTqï sêeDT&ÉT
q\¢ì y˚T|òTü eTTe˝… qT+&ÓqT. n‘·ì ≈£î+&É\eTT\T $TøÏÿ*>∑ Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
n‘·ì ø£qTï˝…i>¿ ∑ qT+&ÓqT. uÛTÑ »eTT\T bı&Ée⁄˝…’ ã*wü̃eTT˝…’ j·TT+&ÓqT. n‘·&TÉ
dü«s¡eí Tj·TyÓTqÆ eÅdeÔü TT\qT <Û]ä +∫j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˝ÀVæ≤‘˚Hê-qT*bÕÔ+>∑+ #·+<äHq˚ düT>∑+~ÛHê ˆ
dü+<Ûë´s¡øÔ£ $Tyêø±X‚ ‘√j·T<ä+ dü‘{· <Ï DZä yéT ˆˆ 8
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ˝ÀVæ≤‘˚q ` nqT*bÕÔ+>∑+ ` #·+<äHq˚ ` düT>∑+~ÛHê ` dü+<Ûë´s¡øyÔ£ Té
316 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` Çe ` Äø±X‚ ` ‘√j·T<ä+ ` dü‘{· <Ï D Zä yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ˝ÀVæ≤‘˚q düT>∑+~ÛHê #·+<äH˚q nqT*bÕÔ+>∑yéT, Äø±X‚
dü‘{· <Ï D
Zä +, dü+<Ûë´s¡ø+Ô£ ‘√j·T<äyTé Çe (dæ‘ú +· sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ˝ÀVæ≤‘˚q R mi¿Hq’Ó {Ï,º düT>∑+~ÛHê R |ü]eTfi¯eTT >∑*–q{Ï,º
#·+<äHq˚ R eT+∫>∑+<Ûeä TT#˚, nqT*bÕÔ+>∑+ R |üPj·Tã&çq X¯Øs¡eTT>∑\yê&Ó,’
dü+<Ûë´s¡ø£Ô+ R dü+<Ûë´düeTj·TeTTq+<äT mi¿ã&çj·TTqï{Ϻj·TT, dü‘·{Ï<äZD+ R
yÓTs¡|⁄ü r>∑\‘√ ≈£L&ÉTø=qï{Ïj º T· T, Äø±X‚ ‘√j·T<ä+ Çe (dæ‘ú +· ) R Äø±X¯eTTq+<äT
y˚T|òTü eTTe˝… qTqï{Ï,º (sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ R sêeDTì >±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* |ü]eTfi¯eTT>∑\ mi¿ì eT+∫>∑+<Ûeä TT‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï
Ä sêeDT&ÉT dü+<Ûë´düeTj·TeTTq mi¿>q∑ Tqï y˚T|òTü eTTe˝… >±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
‘êqT <Û]ä +∫q ø±+#·Hê+ãs¡eTT\T y˚T|òTü eTTq+<ä* yÓTs¡|⁄ü r>∑\e˝…H˚ XÀ_Û\T¢
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eè‘· e÷uÛsÑ D¡ Æ… ]›y’Ó ´ düT‡s¡÷|ü+ ø±eTs¡÷|æDyéT ˆ
düeèø£eå q>∑T˝≤à&Û´É + Á|üdTü |üÔ $Te eT+<äsy¡ Té ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eè‘·yTé ` ÄuÛsÑ D¡ 'Æ… ` ~yÓ’ ´' ` düTs¡÷|ü+ ` ø±eTs¡÷|æDyéT `
düeèø£eå q>∑T˝≤à&Û´É + ` Á|üdTü |üyÔ Té ` Çe ` eT+<äsy¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ~yÓ’ ´' ÄuÛsÑ D¡ 'Æ… eè‘·+, düTs¡÷|ü+, ø±eTs¡÷|æD+, düeèø£eå q
>∑T˝≤à&Û´É +, Á|üdTü |ü+Ô eT+<äsy¡ Té Çe dæ‘ú +· (sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ~yÓ’ ´' ÄuÛsÑ D¡ 'Æ… eè‘·+ R ~e´eTT˝…q’ uÛ÷Ñ wüDeTT\‘√ >∑÷&çq
yê&ÉTqT, düTs¡÷|ü+ R ñ‘·eÔ TyÓTqÆ kÂ+<äs´¡ eTT >∑\yê&ÉTqT, ø±eTs¡÷|æD+ R
ùd«#êäs¡÷|üeTT <Ûä]+#·>∑\yê&ÉTqT, düeèø£åeq>∑T˝≤à&ÛÉ´+ R eèø£åeTT\‘√&ÉqT,
n&É$‘·T|üŒ\‘√&ÉqT ì+&çjT· Tqï, Á|üdTü |ü+Ô eT+<äsy¡ Té Çe dæ‘ú +· R ìÁ~+∫j·TTqï
eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTe˝…qTqï yê&ÉTqT n>∑T, (sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ R sêeDTì p#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` n‘·ì u≤VüQe⁄\T eèø£åeTT\e˝… qT+&ÓqT. Hêdæø£ eTTqï>∑T
nej·TeeTT\T >∑T\àeTT\e˝… qT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÁX‚wü̃yÓTÆq ÄuÛÑs¡DeTT\T <Ûä]+∫ düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üeTT‘√qTqï
ø±eTs¡÷|æjT· >∑T Ä sêeDT&ÉT ìÁ~+∫j·TT+&É>± n‘·ì u≤VüQe⁄\T eèø£eå TT\e˝…qT,
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 317
Hêdæø£j·TT, s√eTdüVæ≤‘·yÓTÆq eTTKeTTqT >∑T\àeTT\e˝…qT ñ+&ÉT≥#˚ n‘·&ÉT
ìÁ~+∫j·TTqï eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·e÷! j·Tqï≥T¢ >±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Áø°&‘ç √«|üs‘¡ +· sêÁ‘Í esêuÛsÑ D¡ uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ˆ
Á|æjT· + sêø£då øü H£ ê´Hê+ sêø£kå ÕHê+ düTU≤eVü≤yéT ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Áø°&‘ç ê« ` ñ|üs‘¡ +· ` sêÁ‘Í ` esêuÛsÑ D¡ uÛ÷Ñ wæ‘y· Té ` Á|æjT· + `
sêø£då øü H£ ê´Hê+ ` sêø£kå ÕHê+ ` düTU≤eVü≤yéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêÁ‘Í R sêÁ‹düeTj·TeTTq, Áø°&ç‘ê« R ùd«#·Ã¤>± Áø°&ç+∫,
ñ|üs‘¡ +· R $ÁX¯$T+∫j·TTqïyê&ÉTqT, esêuÛsÑ D¡ uÛ÷Ñ wæ‘+· R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ ÄuÛsÑ D¡ eTT\T
<Û]ä +∫qyê&ÉTqT, sêø£då øü H£ ê´Hê+ Á|æjT· + R sêø£då øü q£ ´\≈£î eTH√Vü≤s¡T&Óq’ yê&ÉTqT,
sêø£åkÕHê+ düTU≤eVü≤+ R sêø£ådüT\≈£î kÂK´Á|ü<äT&Ó’ j·TTqïyê&ÉTqT n>∑T,
(sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ R sêeDTì p#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêÁ‹ ùd«#·Ã>¤ ± Áø°&+ç ∫, $ÁXÊ+‹ì nqTuÛ$Ñ +#·T#·Tqïyê&ÉTqT,
neT÷\´eTT˝…’q ÄuÛÑs¡DeTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqïyê&ÉTqT, sêø£ådüø£q´\≈£î
Á|æjT· T&ÉTqT, sêø£då Tü \≈£î düTKÁ|ü<Tä &ÉTqT n>∑T sêeDTì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |”‘ê«- |ü⁄´|üs‘¡ +· #ê|æ <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
uÛ≤dü«sπ X¯jT· H˚ Ms¡+ Á|üdTü |ü+Ô sêø£kå Õ~Û|yü Té ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |”‘ê« ` n|æ ` ñ|üs‘¡ +· ` #· ` n|æ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ
` uÛ≤dü«sπ ` X¯jT· H˚ ` Ms¡+ ` Á|üdTü |ü+Ô ` sêø£kå Õ~Û|yü Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ |”‘ê« n|æ ñ|üs‘¡ +· uÛ≤dü«sπ X¯jT· H˚ Á|üdTü |ü+Ô ,
Ms¡+, sêø£kå Õ~Û|+ü <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, |”‘ê« n|æ R
ùd«#·Ã>¤ ± eT<ä´eTTqT ùd$+∫j·TT, ñ|üs‘¡ +· R $ÁX¯$T+∫j·TTqïyê&ÉTqT, uÛ≤dü«sπ
X¯jT· H˚ R Á|üø±•+#·T#·Tqï X¯jT· qeTTô|,’ Á|üdTü |ü+Ô R ì<äT]+∫j·TTqïyê&ÉTqT
n>∑T, Ms¡+ R Ms¡T&Óq’ , sêø£kå Õ~Û|+ü R sêø£då sü êEqT, <ä<sä Ù¡ R ø±+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT<ä´eTTqT ùd$+∫, ˇ&É\T eTs¡∫, ~e´yÓTqÆ Ä X¯jT· qeTTô|’
X¯jT· ì+∫, eTVü‰Ms¡\ø£D å eTT\‘√ >±qe#·TÃ#·Tqï sêø£då sü êC…q’ sêeDTì Vü≤qTeT
>±+#ÓqT.
318 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ ìX¯Ù«dü+‘·+ j·T<∏ë Hê>∑+ sêeD+ yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ ˆ
ÄkÕ<ä´ |üsy¡ ÷Ó ~«>∑ï k˛‡-bÕdüsŒ¡ ‘·T‡;Û‘e· ‘Y ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìX¯Ù«dü+‘·+ ` j·T<∏ë ` Hê>∑+ ` sêeD+ ` yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ `
ÄkÕ<ä´ ` |üsy¡ ÷Ó ~«>∑ï' ` dü' ` nbÕdüsŒ¡ ‘Y ` düT;Û‘e· ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ Hê>∑+ j·T<∏ë ìX¯Ù«dü+‘·+ sêeDyéT ÄkÕ<ä´,
|üsy¡ ÷Ó ~«>∑ï', düT;Û‘e· ‘Y nbÕdüsŒ¡ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' yêqs¡s¸¡ u'ÑÛ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, Hê>∑+ j·T<∏ë R
düsŒ¡ eTTe˝…, ìX¯Ù«dü+‘·+ R (ãTdüø=≥Tº#T· qï≥T¢) XÊ«dæ+#·T#·Tqï, sêeDyéT R
sêeD≤düTs¡Tì, ÄkÕ<ä´ R düMT|æ+∫, |üs¡yÓ÷~«>∑ï' R $TøÏÿ* ñ<˚«>∑eTTqT
#Ó+~qyê&Ó’, düT;Û‘·e‘Y R $TøÏÿ* uÛÑj·TeTT #Ó+~qyêìe˝…, nbÕdüs¡Œ‘Y R
‘·|üø=HÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` á‘·&TÉ eTVü‰bÕ|æ, d”‘êe÷‘·qT n|üV≤ü ]+∫q{Ϻ á‘·ì düMT|üeTTq
ì\T#·T≥j˚T nqT∫‘·eT>∑Tqì œqï∫‘·TÔ&Ó’ ‘=\–b˛jÓTqT. ªdüT;Û‘·e‘Yμ `
|æXÊ#·eTT\T eTTqï>∑Tyêì m<äT≥ m≥T¢ ì\ã&ÉT≥≈£î uÛÑj·TeTTH=+~ ‘=\–
b˛e⁄<äTs√ n{Ϻ ;Û‹#˚ Vü≤qTeT ‘=\¬>qì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` eTT+<äT »s¡T>∑uÀe⁄ n‘·ì ◊X¯«s¡´<Û«ä +düeTTqT }Væ≤+∫
ñ<˚«>∑|üP]‘·T&Ó’ <äj·÷fi¯óyÓ’qyê &É>∑T≥#˚ ;Û‹H=+~ n‘·ì m<äT≥qT+&ç
‘=\–b˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düsŒ¡ eTT ãTdüø=≥Tº#T· qï≥T¢ ìXÊÙ«düeTT\T $&ÉT#·T#·Tqï sêeDTì
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT düMT|æ+∫ n‘·ì Äø±s¡eTTq≈£îqT, o\eTTq≈£îqT eTqdüT‡q+<äT
ñ<˚«>∑eTTH=+~qyê&Ó,’ C≤qø£eTà q|üV≤ü ]+∫q n‘·ì Á≈£Ls¡‘«· eTTqT <äTsêàs¡eZ TTqT
düà]+∫ uÛjÑ T· eTTH=+~qyêì e˝…H˚ yÓ+≥H˚ m<äT≥qT+&ç Á|üøÿ£ ≈£î ‘·|ü ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ n <∏ës√Vü≤D e÷kÕ<ä´ y˚~ø±+‘·s¡ e÷Á•‘·' ˆ
düT|ü+Ô sêø£då Xü Ês¡÷\› + Áù|ø£‘å ˚ düà eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` Äs√Vü≤DyéT ` ÄkÕ<ä´ ` y˚~ø±+‘·sy¡ Té ` ÄÁ•‘·' `
düT|ü+Ô ` sêø£då Xü Ês¡÷\› + ` Áù|ø£‘å ˚ ` düà ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 319
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä dü' eTVü‰ø£|'æ Äs√Vü≤DyéT ÄkÕ<ä´ y˚~ø±+‘·sy¡ Té ÄÁ•‘·'
(düH)é düT|ü+Ô sêø£då Xü Ês¡÷\› + Áù|ø£‘å ˚ düà.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT, Äs√Vü≤DyéT
ÄkÕ<ä´ R k˛bÕqeTT H=ø£<ëìì #˚], y˚~ø±+‘·sy¡ Té ÄÁ•‘·' R Ç+ø=ø£ ‹HÓïô|’
ì\∫qyê&Ó,’ düT|ü+Ô sêø£då Xü Ês¡÷\› + R ìÁ~+∫j·TTqï sêø£då sü êEqT, Áù|ø£‘å ˚ düà
R #·÷#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·≥ Vü≤qTeT ˇø£ y˚T&ÉyTÓ ≥Tºô|’ CÒ] n#·{qÏ T+&ç $XÊ\yÓTqÆ
y˚~ø£ô|’ ≈£Ls¡TÃ+&çjT· Tqïyê&Ó’ ìÁ~+#·T#·Tqï Ä sêeD≤düTs¡Tì ÁX¯<>Δä ± ‹\øÏ+#·T
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯óX¯óuÛÒ sêø£åùd+Á<ädü´ dü«|ü‘· X¯Ùj·TH√‘·ÔeTyéT ˆ
>∑+<ÛVä ≤ü dæìÔ dü+$ùwº j·T<∏ë Á|üÁdüeD+ eTVü≤‘Y ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯óX¯óuÛÒ ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` dü«|ü‘'· ` X¯jT· H√‘·eÔ TyéT ` >∑+<ÛVä ≤ü dæìÔ
` dü+$ùwº ` j·T<∏ë ` Á|üÁdüeD+ ` eTVü≤‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` >∑+<ÛVä ≤ü dæìÔ dü+$ùwº (dü‹) j·T<∏ë eTVü≤‘Y Á|üÁdüeD+ XÀuÛ‘Ñ ,˚
‘·<ë∏ dü«|ü‘'· sêø£ùå d+Á<äd´ü X¯jT· H√‘·eÔ T+ X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` >∑+<ÛVä ≤ü dæìÔ dü+$ùwº dü‹ R eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T X¯jT· ì+∫j·TT+&É>±,
j·T<∏ë eTVü≤‘Y Á|üÁdüeD+ XÀuÛÑ‘˚ R @Ø‹>± >=|üŒ<Ó’q Á|üÁdüeD|üs¡«‘·eTT
Á|üø±•+#·TH√, ‘·<ë∏ R Ä Ø‹>∑H,˚ dü«|ü‘'· sêø£ùå d+Á<äd´ü R ìÁ~+#·T#·Tqï Ä
sêø£då sü êE jÓTTø£ÿ, X¯jT· H√‘·eÔ T+ R ~e´yÓTqÆ X¯jT· qeTTqTï, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û˝q¢… T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª>∑+<ÛVä ≤ü dæμÔ ` <˚ìjÓTTø£ÿ >∑+<Ûeä TT#˚, Ç‘·s¡ >∑»eTT\T |üsT¡ >¬ ‘·TøÔ =ì
b˛e⁄H√, <ëìì >∑+<ÛVä ≤ü dæÔ (eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T) n+<äTs¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêø£då sü êE Ä Ø‹>± ‘·q X¯jT· qeTTô|’ X¯jT· ì+∫j·TT+&É>± Ä
X¯jT· ´ ìÁ~+∫j·TTqï eT<ä|⁄ü fÒqT>∑T‘√ #·÷&ÉeTT#·Ã≥ >=\T|ü⁄ Á|üÁdüeD|üs«¡ ‘·eTT
e˝…H˚ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±+#·Hê+>∑<dä qü ï<ÍΔ <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰‘·àq' ˆ
$øÏbå ÂÔ sêø£ùå d+Á<äd´ü uÛTÑ C≤ $+Á<ä<«äÛ CÀ|üeTÚ ˆˆ 15
320 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±+#·Hê+>∑<dä qü ï<ÍΔ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰‘·àq' ` $øÏbå ÂÔ `
sêø£ùå d+Á<äd´ü ` uÛTÑ CÖ ` Ç+Á<ä<«äÛ CÀ|üeTÚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰‘·àq' sêø£ùå d+Á<äd´ü ø±+#·Hê+>∑<dä qü ï<ÍΔ, $øÏbå ÂÔ,
Ç+Á<ä<«äÛ CÀ|üeTÚ uÛTÑ CÖ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, eTVü‰‘·àq' sêø£ùå d+Á<äd´ü R eTVü≤˙j·TT&Óq’
sêeDTìjÓTTø£ÿ, ø±+#·Hê+>∑<dä qü ï<ÍΔ R ã+>∑sT¡ u≤VüQ|ü⁄s¡T\‘√ n\+ø£]+|ü
ã&çq{Ï,º $øÏbå ÂÔ R #ê∫j·TTqï{Ï,º Ç+Á<ä<«äÛ CÀ|üeTÚ R Ç+Á<ä<«äÛ »eTTe˝… qTqï{Ï,º
(uÛTÑ CÖ R u≤VüQe⁄\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü«sêíusÑÛ D¡ eTT\#˚ n\+ø£]+|üã&ç, bı&Ée⁄>∑ #ê∫j·TTqï j·÷
eTVü‰ø±j·TT&Ó’q sêeDTì uÛÑT»eTT\T Ç+Á<ä<Ûä«»eTT\e˝… #·÷&ÉeTT#·Ã≥>±
>±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ ◊sêe‘·$cÕD≤Å>¬ ’ sê|”&qÉ ø£è‘·ÁeDÖ ˆ
eÁCÀ*¢œ‘·|H” ê+k $wüßí #·Áø£|]ü ø£‘å Í ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ◊sêe‘·$cÕD≤Å>¬ '’ ` Ä|”&qÉ ø£è‘·ÁeDÖ ` eÁCÀ*¢œ‘·|H” ê+k `
$wüßí #·Áø£|]ü ø£‘å Í ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ◊sêe‘·$cÕD≤Å>¬ '’ R ◊sêe‘·eTTjÓTTø£ÿ <ä+‘êÁ>∑eTT\#˚, Ä|”&qÉ
ø£è‘·ÁeDÖ R Á>∑T#·TÃø=qT≥#˚ >∑*–q{Ϻ >±j·TeTT\T ø£\$j·TTqT,
eÁCÀ*¢œ‘·|H” ê+k R eÁC≤j·TT<Ûeä TT\#˚ >±j·T|ü&qç ã*wüe˜ TT˝…q’ eT÷|ü⁄s¡eTT\T
ø£*–q{Ï$º j·TTqT, $wüßí #·Áø£|]ü ø£‘å Í R $wüßí #·Áø£eTT#˚ >±j·T|ü&qç {Ï$º j·TTqT n>∑T,
(uÛTÑ CÖ <ä<sä Ù¡ R u≤VüQe⁄\qT p#ÓqT)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :`Ä|”&qÉ ø£è‘·ÁeDÖ ` j·TT<äeΔ TTq+<äT ø£*–q >±j·T|ü⁄eT#·Ã\T >∑*qZ {Ϻ
uÛTÑ »eTT\T, eÁCÀ*¢œ‘·|H” ê+k ª$wüßí #·Áø£|]ü ø£‘å Íμ nqT≥#˚ Ç+Á<äTì eÁ»eTTqT,
$wüíße⁄jÓTTø£ÿ #·Áø£eTT>∑÷&Ü n‘·ìøÏ eTè‘·T´e⁄qT ø£*–+|ü˝Òø£b˛jÓTqì
dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <˚y+˚ Á<äTì ◊sêe‘·>»∑ eTTjÓTTø£ÿ <ä+‘êÁ>∑eTT\#˚ ø£*–q >±j·T|ü⁄
eT#·Ã\T>∑\$j·TTqT, eÁC≤j·TT<ÛäeTT#˚ >±j·T|üs¡#·ã&çq n+düuÛ≤>∑eTT\T
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 321
>∑\$j·TTqT, $wüßí #·Áø£eTT#˚ >±j·TeTTH=+~q$j·TTqT n>∑T Ä uÛTÑ »eTT\T n‘·&TÉ
#˚dqæ eTVü‰j·TT<äeΔ TT\qT »„|øÔæ Ï ‘Ó#T· Ã#·T ø±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ |”HÍ düeTdüTC≤‘ê+k dü+>∑‘Í ã\dü+j·TT‘Í ˆ
düT\ø£Då qU≤+>∑Tc˜ dü«+>∑T∞‘·\\øÏ‘å Í ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |”HÍ ` düeTdüTC≤‘ê+k ` dü+>∑‘Í ` ã\dü+j·TT‘Í ` düT\ø£Då
qU≤+>∑Tc˜ ` dü«+>∑T∞‘·\\øÏ‘å Í ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |”HÍ R ã\dæjT· Tqï{Ï$º j·TTqT, düeTdüTC≤‘ê+k R düe÷qeTT>∑
ô|]–q n+düu≤Û >∑eTT\T >∑\$j·TTqT, dü+>∑‘Í R |üsd¡ Œü s¡eTT ≈£L&çjT· Tqï$j·TTqT,
ã\dü+j·TT‘Í R eTVü‰X¯ødÔÏ +ü |üqïeTT˝…q’ $j·TTqT, düT\ø£D å qU≤+>∑Tc˜ R X¯óuÛÑ
\ø£D å eTT\‘√ >∑÷&çq >√fi¯ófl>∑\ u§≥qÁy˚fió¯ q¢ T >∑\$j·TTqT, dü«+>∑T∞‘·\\øÏ‘å Í
R X¯óuÛÑø£s¡yÓTÆq Áy˚fi¯¢ø£DT|ü⁄\‘√ ø£qã&ÉT#·Tqï$j·TTq>∑T, (uÛÑTCÖ <ä<äs¡Ù R
uÛTÑ »eTT\qT #·÷#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü+>∑‘Í R <Ûèä &ÛyÉ TÓ qÆ dü+~Ûã+<Ûeä TT >∑\$. dü«+>∑T∞‘·\\øÏ‘å Í nqT≥≈£î,
ªdü « +>∑ T ∞j· T ø£ \ øÏ å ‘ Íμ nì u§+u≤sTT eTTÁ<ä D eTT: nq>± #· ø £ ÿ ì
n+>∑T∞j·Tø£eTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï Áy˚fió¯ >¢ \∑ uÛTÑ »eTT\ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤düTs¡Tì uÛTÑ »eTT\T ã*wü̃eTT˝…’ düT+<äsy¡ TÓ qÆ düe÷qyÓTqÆ
n+düu≤Û >∑eTT\T >∑\yÓ,’ eTVü‰X¯ødÔÏ +ü |üqïeTT˝…,’ X¯óuÛ\Ñ ø£D
å düeTì«‘·yTÓ qÆ >√fi¯óq¢ T,
u§≥qÁy˚fió¯ q¢ T, Áy˚*ø£DT|ü⁄\TqT >∑\yÓ’ ø±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ dü+Vü≤‘Í |ü]|ò÷ü ø±sö eè‘ÍÔ ø£]ø£s√|üeTÚ ˆ
$øÏbå ÂÔ X¯jT· H˚ X¯óÁuÛÒ |ü+#·osê¸ $y√s¡>ö ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+Vü≤‘Í ` |ü]|ò÷ü ø±sö ` eè‘ÍÔ ` ø£]ø£s√|üeTÚ ` $øÏbå ÂÔ `
X¯jT· H˚ ` X¯óÁuÛÒ ` |ü+#·osö¸ ` Çe ` ñs¡>ö ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+Vü≤‘Í R #·øÿ£ ì ìsêàDeTT>∑\$j·TTqT, |ü]|ò÷ü ø±sö R |ü]|òTü
nqT Äj·TT<ÛäeTTqT uÀ*j·TTqï$j·TTqT, eè‘ÍÔ R es¡TÔ\eTT˝…’q$j·TTqT,
ø£]ø£s√|üeTÚ R @qT>∑T‘=+&ÉeTTe˝… qTqï$j·TTqT, X¯óÁuÛÒ X¯jT· H˚ R ‘Ó\ì¢ bÕqTŒô|,’
322 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü+#·osö¸ ñs¡>ö Çe $øÏbå ÂÔ R ◊<äT ‘·\\T>∑\ düsŒ¡ eTT\e˝… #ê|üã&çjT· Tqï$
j·TTq>∑T, (uÛTÑ CÖ <ä<sä Ù¡ R uÛTÑ »eTT\qT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü⁄wæ>º q∑ T+&ç |ü]|òTü e+{Ï Äø±s¡eTT>∑\yÓ,’ es¡T\Ô eTT˝…,’ @qT>∑T
‘=+&ÉeTT\e˝… qTqïyÓ’ ‘Ó\H¢ q’Ó Ä ‘·\ŒeTTô|’ ◊<äT ‘·\\ düsŒ¡ eTT\e˝…qTqï
sêeDTì uÛTÑ »eTT\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯Xø¯ ‘å£ »· ø£˝ŒÒ q düTo‘˚q düT>∑+~ÛHê ˆ
#·+<äHq˚ |üsêπs´Δ q dü«qT*bÂÔ dü«\+ø£è‘Í ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯Xø¯ ‘å£ »· ø£˝ŒÒ q ` düTo‘˚q ` düT>∑+~ÛHê ` #·+<äHq˚ ` |üsêπs´Δ q
dü«qT*bÂÔ ` dü«\+ø£è‘Í ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯Xø¯ ‘å£ »· ø£˝ŒÒ q R ≈£î+<˚\T s¡øeÔ£ TTe˝… qTqï{Ï,º düTo‘˚q R
$TøÏÿ* #·\H¢ q’Ó {Ï,º düT>∑+~ÛHê R eT+∫ |ü]eTfi¯eTT >∑*qZ {Ï,º |üsêπs´Δ q #·+<äHq˚
R $TøÏÿ* ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ #·+<äqeTT#˚, dü«qT*bÂÔ R #·øÿ£ >± |üPj·Tã&çq{Ï$º j·TTqT,
dü«\+ø£è‘Í R #·øÿ£ >± n\+ø£]+|üã&çq{Ï$º j·TT q>∑T, (uÛTÑ CÖ <ä<sä Ù¡ R uÛTÑ »eTT\qT
#·÷#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` X¯Xø¯ ‘å£ »· ø£\ŒeTT ` nìï ÁbÕDT\ s¡øeÔ£ TT ø£+f…qT ≈£î+<˚{Ï s¡øeÔ£ TT
m≈£îÿe mi¿Hq’Ó <äì Á>±Vü≤´eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ≈£î+<˚{Ï s¡øeÔ£ TTe˝… $TøÏÿ* mi¿Hq’Ó {Ï,º #·\H¢ q’Ó {Ï,º $TøÏÿ* |ü]eTfi¯eTT
>∑*qZ {Ï,º $TøÏÿ* ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ {Ϻ #·+<äqeTT#˚ #·øÿ£ >± |üPj·Tã&çq$j·TTqT #·øÿ£ >±
n\+ø£]+|üã&çq$j·TTqT n>∑T sêeDTì uÛTÑ »eTT\qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ñ‘·eÔ TÅd$Ô” eTè~‘Í >∑+<Û√‘·eÔ Tìùw$‘Í ˆ
j·Tø£|å qü ï>∑>+∑ <Ûsä «¡ <˚e<ëqesê$DÖ ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ‘·eÔ TÅd$Ô” eTè~‘Í ` >∑+<Û√‘·eÔ Tìùw$‘Í ` j·Tø£|å qü ï>∑>+∑ <Ûsä «¡
<˚e<ëqesê$DÖ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ‘·eÔ TÅd$Ô” eTè~‘Í R ñ‘·eÔ Teì‘·\#˚ eT]›+|üã&çq$j·TTqT,
>∑+<Û√‘·eÔ Tìùw$‘Í R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ >∑+<Ûeä TT#˚ |üPj·Tã&çq$j·TTqT, j·Tø£|å qü ï>∑ >∑+<Ûsä «¡
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 323
<˚e<ëqe sê$DÖ R j·T≈£îå \qT, |üqï>∑T\qT, >∑+<Ûsä T¡ «\qT, <˚e‘·\qT, <ëqe⁄\qT,
ÄÁø√•+|ü#j ˚ T· Tq$j·TTqT n>∑T, (uÛTÑ CÖ <ä<sä Ù¡ R uÛTÑ »eTT\qT >±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|≈£îÿeT+~ y˚T\TC≤‹Åd\Ô” #˚ Ä*+>∑Hê<äT\#˚ eT]›+|üã&çq$j·TTqT,
$$<Ûä |ü]eTfi¯Á<äe´eTT\#˚ |üPj·Tã&çq$j·TTqT, j·Tø£å|üqï>∑>∑+<Ûäs¡«<˚e
<ëqyê<äT\qT |ü\Te÷s¡T ˝≤Áø√•+|ü#d˚ qæ $j·TT q>∑T, sêeDTì uÛTÑ »eTT\qT
Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <ä<sä Ù¡ dü ø£|æ düdÔ ´ü u≤VüA X¯jT· qdü+dæ‘ú Í ˆ
eT+<äs¡ kÕ´+‘·sπ düTbÂÔ eTVü‰V”≤ s¡Twæ‘ê $e ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` ø£|'æ ` ‘·d´ü ` u≤VüA ` X¯jT· qdü+dæ‘ú Í `
eT+<äsd¡ ´ü ` n+‘·sπ ` düTbÂÔ ` eTVü‰V”≤ ` s¡Twæ‘Í ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£|'æ eT+<äsd¡ ´ü n+‘·sπ düTbÂÔ s¡Twæ‘Í, eTVü‰V”≤ Çe
(dæ‘ú Í) X¯jT· qdü+dæ‘ú Í, ‘·d´ü u≤VüA <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, eT+<äsd¡ ´ü n+‘·sπ R eT+<äs¡
|üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ, >∑TVü≤j·T+<äT, düTbÂÔ R X¯jT· ì+∫j·TTqï$j·TTqT, s¡Twæ‘Í R
Áø√<Ûeä TT‘√ qTqï$j·TTqT n>∑T, eTVü‰V”≤ Çe (dæ‘ú Í) R s¬ +&ÉT >=|üŒdüsŒ¡ eTT\
e˝…qTqï, X¯j·Tqdü+dæú‘Í R ‘·\ŒeTTô|’ yÓ\j·TT#·Tqï, ‘·dü´ u≤VüA R Ä
sêeD≤düTs¡Tì jÓTTø£ÿ s¬ +&ÉT uÛTÑ »eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ç#·Ã≥ ø£$ s¬ +&ÉT uÛTÑ »eTT\T nqT≥#˚ sêeDT&ÉT j·TT<ädΔ eü Tj·TeTT
\+<˚ |ü~‘·\\T Çs¡Te~ uÛTÑ »eTT\T ø£*j Z T· T+&ÉTqìj·TT $T–*q düeTj·TeTT\+<äT
>±<äìj·TT ‘Ó*dæø=qe˝…qT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` Ç#·Ã≥ s¬ +&ÉT uÛTÑ »eTT\T ˇø£ eTTKeTT ø£*j Z T· T+&ÉTq≥T¢>±
#Ó|ü ≥ Åd\Ô” ≈£î ø±$T+|ü<–ä qyê&ÉT>± qT+&ÉTø=s¡øì£ ‘Ó*j·Te˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ªªeT+<äs¡ |üs«¡ ‘· >∑TVü≤j·T+<äT s√wüeTT‘√ ìÁ~+∫j·TTqï s¬ +&ÉT
ñÁ>∑dsü Œ¡ eTT\e˝…μμ ‘·\ŒeTTô|’ yÓ\j·TT#·Tqï sêeD≤düTs¡Tì uÛTÑ »<ä«j·TeTTqT Vü≤qTeT
$düàj·TeTT‘√ p#ÓqT.
324 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ ‘êuÛ≤´+ dü |ü]|üPsêíu≤Û ´+ uÛTÑ C≤uÛ≤´+ sêø£ùå dX¯«s¡' ˆ
X¯óX¯óuÛÒ-#·\dü+ø±X¯' X¯è+>±uÛ≤´ $Te eT+<äs'¡ ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êuÛ≤´+ ` dü' ` |ü]|üPsêíu≤Û ´+ ` uÛTÑ C≤uÛ≤´+ ` sêø£ùå dX¯«s¡' ` X¯ó
X¯óuÛÒ ` n#·\dü+ø±X¯' ` X¯è+>±uÛ≤´yéT ` Çe ` eT+<äs'¡ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` n#·\dü+ø±X¯' dü' sêø£ùå dX¯«s¡' |ü]|üPsêíu≤Û ´+ ‘êuÛ≤´+ uÛTÑ C≤uÛ≤´+
X¯è+>±uÛ≤´+ eT+<äs'¡ Çe X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n#·\dü+ø±X¯' R |üs«¡ ‘·d<ü èä X¯ó&Óq’ {Ï,º dü' sêø£ùå dX¯«s¡' R Ä
sêø£då sü êE, |ü]|üPsêíu≤Û ´+ R (ñ‘·eÔ T\ø£D å ) |ü]|üPs¡yí TÓ qÆ , ‘êuÛ≤´+ uÛTÑ C≤uÛ≤´+
R Ä uÛÑT»j·TT>∑fi¯eTT#˚, X¯è+>±uÛ≤´+ R •Ks¡j·TT>∑àeTT#˚, eT+<äs¡' Çe R
eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTe˝…, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ‘·eÔ T \ø£Då |ü]|üPs¡eí TT˝…q’ ‘·q s¬ +&ÉT uÛTÑ »eTT\‘√ eTVü‰|üs«¡ ‘·
düìïuÛTÑ &Óq’ Ä sêø£då sü êE, s¬ +&ÉT •Ks¡eTT\T ø£*qZ {Ϻ eT+<äs|¡ sü «¡ ‘·eTTe˝… $TøÏÿ*
<äsÙ¡ ˙j·TT&Ó’ j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·÷‘·|ü⁄Hêï>∑düTs¡_Û s¡«≈£îfiÀ‘·ÔeTdü+j·TT‘·' ˆ
eTècÕºqïs¡ddü +ü j·TTø£'Ô bÕq>∑+<Û|ä ⁄ü s¡d‡ü s¡' ˆˆ 23
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü sêø£då dü +æ Vü≤dü´ ìX¯ÃÁø±eT eTVü‰Hé eTTU≤‘Y ˆ
X¯j÷· qdü´ $ìXÊÙ«dü' |üPs¡jT· ìïe ‘·<Zä èVü≤yéT ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·÷‘·|ü⁄Hêï>∑düTs¡_Û' ` e≈£îfiÀ‘·ÔeTdü+j·TT‘·' ` eTècÕºqïs¡dü
dü+j·TTø£'Ô ` bÕq>∑+<Û|ä ⁄ü s¡d‡ü s¡' ` ‘·d´ü ` sêø£då dü +æ Vü≤dü´ ` ìX¯ÃÁø±eT ` eTVü‰Hé
` eTTU≤‘Y ` X¯j÷· qdü´ ` $ìXÊÙ«dü' ` |üPs¡jT· Hé ` Çe ` ‘·<Zä èVü≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` X¯j÷· qdü´ ‘·d´ü sêø£då dü +æ Vü≤dü´ eTTU≤‘Y #·÷‘·|⁄ü Hêï>∑dTü s¡_'Û
e≈£îfiÀ‘·eÔ Tdü+j·TT‘·' eTècÕºqïs¡ddü +ü j·TTø£'Ô bÕq>∑+<Û|ä ⁄ü s¡d‡ü s¡' eTVü‰Hé $ìXÊÙ«dü'
‘·‘Y >∑èVü≤+ |üPs¡jT· Hé Çe ìX¯ÃÁø±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯j÷· qdü´ R ìÁ~+#·T#·Tqï{Ï,º ‘·d´ü sêø£då dü +æ Vü≤dü´ R Ä sêø£då ü
ÁX‚wü˜ßìjÓTTø£ÿ, eTTU≤‘Y R eTTKeTTqT+&ç, #·÷‘·|ü⁄Hêï>∑düTs¡_Û' R e÷$T&ç,
bıqï|ü⁄e⁄«\jÓTTø£ÿ |ü]eTfi¯eTT>∑\~j·TTqT, e≈£îfiÀ‘·ÔeTdü+j·TT‘·' R ÁX‚wü̃yÓTÆq
u§>∑&É |ü⁄e⁄«\jÓTTø£ÿ |ü]eTfi¯eTT‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, eTècÕºqïs¡ddü +ü j·TTø£'Ô R
eT+∫j·÷Vü‰s¡eTT\jÓTTø£ÿ s¡T#·T\‘√ ≈£L&çq~j·TTqT, bÕq>∑+<Ûä|ü⁄s¡dü‡s¡' R
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 325
$$<ÛäeTT\>∑T bÕ˙j·TeTT\ |ü]eTfi¯eTT\‘√ ≈£L&çq~j·TTqT n>∑T, eTVü‰Hé
$ìXÊÙ«dü' R >=|üŒ<Óq’ }s¡TŒ>±*, ‘·‘Y >∑èVü≤+ |üPs¡jT· ìïe R Ä eT+~s¡eTTqT
ì+|ü⁄#·Tqï≥T¢>±, ìX¯ÃÁø±eT R ãj·T\TyÓ&˝É q… T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |ü⁄s¡Twü$X‚wXü Ê«düeTT e≈£îfi¯>+∑ <Ûuä ]ÑÛ ‘·yTÓ Æ j·TT+&ÉTqì XÊÅdeÔü TT nì
ø£‘·ø£yê´K´. sêeDT&ÉT yêe÷#ês¡|ü<äΔ‹ì X¯øÏÔñbÕdüq #˚j·TTyê&É>∑T≥#˚
eT<ÛTä bÕqeTT düeTT∫‘·yT˚ .
>√$+<äsêJj·TeTT :` #·÷‘·|⁄ü Hêï>∑e≈£îfi≤<äT\‘√ eT<ä´eTT ‘·j÷· s¡T#˚jT· ã&ÉTqT
>±e⁄q Ä j·÷ yêdüq\T yêìì ùd$+#·T sêeDTì XÊ«düeTTqT+&ç e#·TÃ≥
düV≤ü »y˚T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯jT· ì+∫ j·TTqï Ä sêø£då sü êEjÓTTø£ÿ eTTKeTTqT+&ç #·÷‘·eTT,
|ü⁄Hêï>∑eTT, e≈£îfi¯eTT eTTqï>∑T |ü]eTfi¯eTT\‘√ >∑÷&ç wüÁ&Ék˛ù|‘·uÀÛ »´|ü<ës¡eú TT\
|ü]eTfi¯eTT\T ø£*Z $$<Ûeä TT\>∑T bÕ˙j·TeTT\jÓTTø£ÿ düTyêdüq\T ø£*–q ì≥÷ºsT¡ Œ
yêj·TTe⁄\T Ä X¯jT· qeT+~s¡eTTqT |üP]+#·T#·T yÓ&\É T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTø±ÔeTDÏ$∫Á‘˚D ø±+#·Hq˚ $sêõ‘·yTé ˆ
eT≈£îfÒHê-|üeè‘˚qÔ ≈£î+&É˝À»® «*‘êqqyéT ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTø±ÔeTDÏ$∫Á‘˚D ` ø±+#·Hq˚ ` $sêõ‘·yTé ` eT≈£îfÒq `
n|üeè‘˚qÔ ` ≈£î+&É˝À»® «*‘êqqyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTTø±ÔeTDÏ$∫Á‘˚D R eTT‘·´eTT\#˚ ∫Á‘·eTT>∑ ì]à+|üã&çq
~j·TTqT, n|üeè‘˚qÔ R Á|üøÿ£ ≈£î C≤]q{Ï~º j·TTq>∑T, ø±+#·Hq˚ eT≈£îfÒq R ã+>±s¡T
øÏØ≥eTT‘√, $sêõ‘·+ R Á|üø±•+#·T#·Tqïyê&ÉTqT, ≈£î+&É˝À»® «*‘êqq+ R ø£sí¡
≈£î+&É\eTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï eTTKeTT >∑\yê&ÉT q>∑T, (sêeD+ Vü≤qTe÷Hé
<ä<sä Ù¡ R sêeDTì Vü≤qTeT #·÷#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` n|üeè‘Ô̊q R Á|üøÿ£ ≈£î ‘=\>∑T≥ ìÁ<ëeX¯eTT#˚‘.·
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTT‘·´eTT\‘√ ∫Á‘·eTT>∑ ì]à+|üã&çq{Ϻ düTes¡øí ØÏ ≥eTT ø=+#ÓeTT
Á|üøÿ£ ≈£î ˇ]–j·TT+&É>± ø£s≈í¡ î£ +&É\eTT\#˚ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ eTTKeTT>∑\ sêeDTì
326 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s¡ø#Ô£ +· <äq~π>qΔ ‘·<ë∏ Vü‰sπ D XÀ_ÛHê ˆ
|”Hêj·T‘·$XÊ˝Òq eø£kå Õ -_Û$sêõ‘·yTé ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡ø#Ô£ +· <äq~π>qΔ ` ‘·<ë∏ ` Vü‰sπ D ` XÀ_ÛHê ` |”Hêj·T‘·$XÊ˝Òq
` eø£kå Õ ` n_Û$sêõ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s¡ø#Ô£ +· <äq~π>qΔ R mi¿ì #·+<äqeTT‘√ |üPj·Tã&çq{Ï,º |”Hêj·T‘·
$XÊ˝Òq R dü÷ú \yÓTqÆ {Ïj º T· T, bı&Éyq’Ó {Ïj
º T· T, $XÊ\yÓTqÆ {Ïj
º T· T, eø£kå Õ R eø£'å dü\ú eTT
‘√&ÉqT, XÀ_ÛHê Vü‰sπ D R yÓTs¡jT· T#·Tqï{Ϻ Vü‰s¡eTT‘√&ÉqT, n_Û$sêõ‘·+ R $TøÏÿ*
‘˚»]\T¢#T· qï{Ϻ (sêeD+ <ä<sä Ù¡ R sêeDTì p#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` XÀ_ÛHê Vü‰sπ D R Á|üø±•+#·Tq{Ϻ Vü‰s¡eTT‘√ yÓ\j·TT#·Tqï eø£'å dü\ú eTT
>∑\yê&Éì nq«j·TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düT+<äs¡yÓTÆq Vü‰s¡eTT\‘√ Á|üø±•+#·T#·T, mi¿ì #·+<äqeTT#˚
|üPj·Tã&ç, $TøÏÿ* ã*dæ, >=|üŒbı&Ée⁄qT yÓ&É\TŒqT ø£*–, $XÊ\eTT>∑qTqï
eø£'å dü\ú eTT‘√, Á|üø±•+#·T#·Tqï sêeDTì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ bÕ+&Ésπ D≤|ü$<Δ̊q øåöy˚TD ø£‘å C· øÒ Då£ yéT ˆ
eTVü‰sπ ΩD düTdü+M‘·+ |”‘˚ H√-‘·eÔ TyêdükÕ ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕ+&Ésπ D ` n|ü$<Δ̊q ` øåöy˚TD ` ø£‘å C· øÒ Då£ yéT ` eTVü‰sπ ΩD `
düTdü+M‘·+ ` |”‘q˚ ` ñ‘·eÔ TyêdükÕ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n|ü$<Δ̊q R C≤]q{Ï,º bÕ+&Ésπ D øåöy˚TD R ‘Ó\ì¢ |ü≥TºeÅdeÔü TT
‘√&ÉqT, eTVü‰sπ ΩD R neT÷\´yÓTqÆ , |”‘q˚ ñ‘·eÔ TyêdükÕ R |ü#÷ ì y˚T˝…q’ eÅdeÔü TT
‘√&ÉqT, düTdü+M‘·+ R n\+ø£]+|üã&çjT· Tqï{Ï,º ø£‘å C· øÒ Då£ + R mi¿ì ø£qTï\T>∑*qZ ,
(sêeD+ <ä<sä Ù¡ R sêeDTì p#ÓqT.)
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 327
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘Ó\ì¢ eÅdeÔü TTqT <Û]ä +∫, |ü#÷ ì ñ‘·ØÔ j·TeTT ‘·q eø£eå TTô|’ <Û]ä +#Óqì
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘Ó\ì¢ |ü≥TºeÅdeÔü TTqT ñ‘·ØÔ j·TeTT>± <Û]ä +|ü>± n~ ø=+#ÓeTT
ÁøÏ+<ä≈î£ C≤]j·TT+&ÓqT. n≥T¢ neT÷\´yÓTqÆ |”‘ê+ãs¡eTTqT (ø£≥TºeÅdeÔü TT>±)
<Û]ä +∫qyê&Ó’ mi¿ì ≈£qTï\‘√ sêeDT&ÉT Vü≤qTeT≈£î >±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ e÷wüsê•Á|ürø±X¯+ ìX¯Ù«dü+‘·+ uÛTÑ »+>∑e‘Y ˆ
>±+π> eTVü≤‹ ‘√j·÷+‘˚ Á|üdTü |üÔ $Te ≈£î+»s¡yTé ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷wüsê•Á|ürø±X¯+ ` ìX¯Ù «dü+‘·+ ` uÛTÑ »+>∑e‘Y ` >±+π> `
eTVü≤‹ ` ‘√j·÷+‘˚ ` Á|üdTü |üyÔ Té ` Çe ` ≈£î+»s¡yTé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷wüsê•Á|ürø±X¯+ R $TqTeTT\sê•ì b˛*j·TTqïyê&ÉTqT,
uÛTÑ »+>∑e‘Y ìX¯Ù «dü+‘·+ R düsŒ¡ eTT ãTdüø=≥Tº#T· qï≥T¢ ìX¯«dæ+#·T#·Tqïyê&ÉTqT,
eTVü≤‹ R >=|üŒ<Óq’ {Ï,º >±+π> ‘√j·÷+‘˚ R >∑+>±»\eT<Û´ä eTTq+<äT, Á|üdTü |ü+Ô
≈£î+»s¡yTé Çe (dæ‘ú +· ) R X¯jT· ì+∫j·TTqï eT<ä|⁄ü fÒqT>∑Te˝… qTqï{Ïyº ê&ÉTqT
n>∑T (sêeD+ <ä<sä Ù¡ R sêeDTì p#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|<ä› $TqTeTT\sê•e˝… ø±qe#·TÃ#·Tqïyê&Ó,’ düsŒ¡ eTT ãTdüø=≥Tº
#·Tqï≥T¢ ìX¯«dæ+#·T#·T >∑+>±Á|üyêVü≤eTTjÓTTø£ÿ eT<Û´ä eTTq+<äT ì<äT]+#·T#·Tqï
eT<ä|⁄ü fÒqT>∑Te˝… qTqï sêeDTì Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·‘·T]“¤' ø±+#·HÓ’ Ø›ô|’ Ø›|ü´e÷q#·‘·T]›X¯yéT ˆ
Á|üø±oø£è‘·dsü ê«+>∑+ y˚T|òTü + $<äT´<äDZ Æ… ]e ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·‘·T]“¤' ` ø±+#·HÓ’' ` Bô|’' ` B|ü´e÷q#·‘·T]›X¯yéT `
Á|üø±oø£è‘·dsü ê«+>∑+ ` y˚T|òTü + ` $<äT´<äD Z 'Æ… ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #·‘T· ]“¤' ø±+#·H'’Ó Bô|'’ R Hê\TZ ã+>±s¡TB|üeTT\‘√, B|ü´e÷q
#·‘T· ]›Xy¯ Té R Á|üø±•+|üCj Ò T· ã&ÉT#·Tqï Hê\T>∑T~≈£îÿ\T>∑\yê&Ó,’ $<äT´<äDZ 'Æ… y˚T|òTü yéT
Çe R yÓTs¡T|ü⁄r>∑\ düeT÷Vü≤eTT#˚ y˚T|òTü eTTe˝…, Á|üø±oø£è‘·dsü ê«+>∑+ R #·øÿ£ >±
Á|üø±•+|ü #˚jT· ã&ÉT#·Tqï düeTdüyÔ TÓ qÆ <˚V≤ü eTT >∑\yê&ÉTq>∑T, (sêeD+ <ä<sä Ù¡ R
sêeDTì p#ÓqT).
328 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yÓTs¡T|ü⁄ r>∑\ düeT÷Vü≤eTT#˚ y˚T|òTü eT+‘·jT· T Á|üø±•+#·T#·Tqï≥T¢
Hê\TZ~≈£îÿ\j·T+<äTqT>∑\ dü«s¡dí +Ôü uÛeÑ TTq+<ä* B|üeTT#˚ $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·Tqï
düeTdü<Ô V˚ ≤ü eTTqT ø£*–q{Ϻ sêeDTì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ bÕ<äeT÷\>∑‘êXÊÃ-|æ <ä<sä Ù¡ düTeTVü‰‘·àq' ˆ
|ürï dü‡ Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘s˚ Z¡ èùV≤ ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕ<äeT÷\>∑‘ê' ` #· ` n|æ ` <ä<sä Ù¡ ` düTeTVü‰‘·àq' ` |ürï' `
dü' ` Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ ` ‘·d´ü ` s¡ø'å£ |ü‘'˚ ` >∑èùV≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ‘·dü´ s¡ø£å'|ü‘˚' >∑èùV≤ Á|æj·TuÛ≤s¡´dü´ düTeTVü‰‘·àq'
bÕ<äeT÷\>∑‘ê' |ürï' n|æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘'˚ >∑èùV≤ R Ä sêø£då sü êEjÓTTø£ÿ
uÛeÑ qeTTq+<äT, Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ R nqTsê>∑eTT>∑\ uÛ≤s¡´\T ø£*–q{Ï,º düTeTVü‰‘·àq'
R eTVü‰ø±j·TT&Óq’ {Ϻ sêeDTìjÓTTø£ÿ, bÕ<äeT÷\>∑‘ê' R bÕ<äeTT\#Ó+‘·qTqï{Ï,º
|ürï' #ê|æ R uÛ≤s¡´\qT>∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì >∑èVü≤eTTq, sêeD≤düTs¡Tì Ä‘·ì bÕ<äeTT\ #Ó+‘·
|üsT¡ +&çjT· Tqï n‘·ì Á|æjT· Tsê+Á&ÉqT>∑÷&É Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ X¯•Á|üø±X¯e<äHê XÊÃs¡T≈£î+&É\uÛ÷Ñ wæ‘ê' ˆ
ne÷¢qe÷˝≤´uÛsÑ D¡ ≤' <ä<sä Ù¡ Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` X¯•Á|üø±X¯e<äHê' ` #ês¡T≈£î+&É\uÛ÷Ñ wæ‘ê' ` ne÷¢qe÷˝≤´uÛsÑ D¡ ≤'
` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü R yêqs¡Hêj·T≈£î&Óq’ Vü≤qTeT, X¯•Á|üø±X¯e<äHê'
R #·+Á<äTìe˝… Á|üø±•+#·T eTTKeTT >∑\yês¡TqT, #ês¡T≈£î+&É\uÛÑ÷wæ‘ê' R
düT+<äsy¡ TÓ qÆ ≈£î+&É\eTT\#˚ n\+ø£]+|ü ã&çqyês¡TqT, ne÷¢qe÷˝≤´uÛsÑ D ¡ ≤' R
yê&Éì |üP\e÷*ø£\T n\+ø±s¡eTT>± >∑\yês¡Tq>∑T (‘·d´ü |ürï' R Ä sêeDTì
uÛ≤s¡´\qT), <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ne÷¢qe÷˝≤´uÛsÑ D¡ ≤' R nq>± <˚eø£q´\ì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDTìjÓTTø£ÿ X¯j·THê>±s¡eTTq+<äT #·+Á<äTìe+{Ï
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 329
eTTKeTT\‘√, düT+<äse¡ TT˝…q’ ≈£î+&É\eTT\‘√, m|ü&ÉTqT yê&Éì |ü⁄wüŒe÷*ø£\‘√
n\+ø£]+|üã&ç, Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ n‘·ì uÛ≤s¡´\qT Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ qè‘·yÔ ê~Á‘·≈î£ X¯˝≤ sêø£ùå d+Á<äuTÑÛ C≤+ø£>±' ˆ
esêuÛsÑ D¡ <Ûë]D√´ ìwüD≤í <ä<èä X‚ Vü≤]' ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` qè‘·yÔ ê~Á‘·≈î£ X¯˝≤' ` sêø£ùå d+Á<äuTÑÛ C≤+ø£>±' ` esêuÛsÑ D¡ <Ûë]D´'
` ìwüD≤í' ` <ä<èä X‚ ` Vü≤]' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, sêø£ùå d+Á<äuTÑÛ C≤+ø£>±' R sêeDTì
u≤VüQe⁄\qT, ˇ&çì #˚]qyê¬s,’ ìwüD≤í ' R X¯jT· ì+∫j·TTqï{Ïyº ês¡TqT, qè‘·yÔ ê~Á‘·
≈£îX¯˝≤' R qè‘·´eTTq+<äTqT, $$<Ûeä TT\>∑T yê<ä´eTT\+<äTqT Á|üMDTsê+Á&ÉsTTq
yês¡TqT, esêuÛsÑ D ¡ <Ûë]D´' R >=|üŒyÓq’ uÛ÷Ñ wüDeTT\qT <Û]ä +∫qyês¡Tq>∑T (‘·d´ü
|ürï' R Ä sêeDTì uÛ≤s¡´\qT, <ä<èä X‚ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeD≤düTs¡Tì uÛTÑ »eTT\MT<äqT, ˇ&ç˝ÀqT X¯jT· ì+∫j·TTqï{Ï,º
>=|üŒ qè‘·´ì|ü⁄DT\qT, yê<ä´Á|üMDT\qT, neT÷\´yÓTqÆ uÛ÷Ñ wüDeTT\qT <Û]ä +∫q
yê]ì ô|≈£îÿeT+~ Á|æjT· Tsê+Á&ÉqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eÁ»yÓ&’ ÷É s¡´>∑sꓤDÏ ÁX¯eD≤+‘˚wßü jÓ÷wæ‘ê+ ˆ
<ä<sä Ù¡ ‘ê|ü˙j·÷ì ≈£î+&É˝≤ q´+>∑<ëì #· ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eÁ»yÓ&’ ÷É s¡´>∑sꓤDÏ ` ÁX¯eD≤+‘˚wßü ` jÓ÷wæ‘ê+ ` <ä<sä Ù¡ `
‘ê|ü˙j·÷ì ` ≈£î+&É˝≤ì ` n+>∑<ëì ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` jÓ÷wæ‘ê+ ÁX¯eD≤+‘˚wüß R Ä sêeDÅd”Ô\ ø£s¡íeTT\ô|’,
eÁ»yÓ&’ ÷É s¡´>∑sꓤDÏ R eÁ»eTT\T yÓ&’ ÷É s¡´eTT\#˚ bı<ä>ã∑ &çq{Ï,º ‘ê|ü˙j·÷ì R
düTes¡eí Tj·TeTT˝…q’ {Ï,º ≈£î+&É˝≤ì R ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\qT, n+>∑<ëì #· R uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô qT
>∑÷&É, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTì uÛ≤s¡´\T ‘·eT u≤VüQe⁄\qT ‘·\>∑&>É ∑ #˚dTü ø=qT≥#˚ yê]
uÛTÑ »eTTq+<ä* ÄuÛsÑ D
¡ eTT\T #Óe⁄\e<ä› >±qe#·TÃ#·Tqïeì uÛ≤eeTT.
330 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeDTì uÛ≤s¡´\ #Óe⁄\ø£&É eÁ»yÓ&’ ÷É s¡´K∫‘·eTT˝…q’ {Ϻ düTes¡í
≈£î+&É\eTT˝Ò>±ø£, ‘·\>∑&>É q∑ Tqï u≤VüQe⁄\+<ä* uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô T>∑÷&É #·÷&ÉeTT#·Ã≥>±
>±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ+ #·+Á<√|üyTÓ Æ s¡«Å¬ø’Ô X¯óÙuÛ…’ s¡¢*‘·≈£î+&É˝…’' ˆ
$s¡sê» $e÷q+ ‘·qïuÛÑ kÕÔsê>∑DÆ… ]e ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕ+ ` #·+Á<√|üyTÓ 'Æ ` eŬø’Ô' ` X¯óuÛ'’… ` \*‘·≈î£ +&É˝'’… `
$s¡sê» ` $e÷q+ ` ‘·‘Y ` quÛ'Ñ ` ‘êsê>∑D'Æ… ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘êkÕ+ #·+Á<√|üyTÓ 'Æ eŬø’Ô' X¯óuÛ'’… \*‘·≈î£ +&É˝'’… ‘·‘Y $e÷q+
‘êsê>∑D'Æ… quÛ'Ñ Çe $s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘êkÕ+ R Ä sêeDeì‘·\jÓTTø£ÿ, #·+Á<√|üyÓTÆ' eŬø’Ô' R
#·+Á<ädìü ïuÛeÑ TT˝…q’ eTTKeTT\#˚‘q· TqTï, X¯óuÛ'’… \*‘·≈î£ +&É˝'’… R eT+>∑fiÁ¯ |ü<yä TÓ qÆ
düT+<äsy¡ TÓ qÆ ≈£î+&É\eTT\#˚‘q· T, ‘·‘Y $e÷q+ R Ä X¯jT· Hê>±s¡eTT, ‘êsê>∑D'Æ…
quÛ'Ñ Çe R qø£Áå ‘·deü T÷Vü≤eTT\#˚ Äø±X¯eTTe˝…, $s¡sê» R $sêõ˝…q¢ T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $e÷qeTT nq>±, sêeDTì eT+#·ø£ $X‚weü TT. |ü⁄wüŒø£$e÷qeTì
eT]ø=+<äsT¡ nq«sTT+∫].
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` \*‘·≈î£ +&É˝'’… R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ≈£î+&É\eTT\T <Û]ä +∫q
sêeDø±+‘·\ eTTKeTT\#˚‘q· ì nq«j·TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT+>∑fiÁ¯ |ü<yä TÓ qÆ düT+<äsy¡ TÓ qÆ ≈£î+&É\eTT\T <Û]ä +∫q Ä sêø£då sü ê»
uÛ≤s¡´\jÓTTø£ÿ #·+Á<äTìe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï eTTKeTT\‘√ Ä X¯jT· qeT+~s¡eTT
qø£Áå ‘·eTT\‘√ Á|üø±•+#·T Äø±X¯eTTe˝…H˚ $TøÏÿ* XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eT<äyê´j·÷eTœHêï kÕÔ sêø£ùå d+Á<äd´ü jÓ÷wæ‘'· ˆ
‘˚wßü ‘˚w«ü eø±X‚wßü Á|üdTü bÕÔ düqÔ TeT<Û´ä e÷' ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT<äyê´j·÷eTœHêï' ` ‘ê' ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` jÓ÷wæ‘'· ` ‘˚wßü
` ‘˚wßü ` neø±X‚wßü ` Á|üdTü bÕÔ' ` ‘·qTeT<Û´ä e÷' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eT<äyê´j·÷eTœHêï' ‘·qTeT<Û´ä e÷' ‘ê' sêø£ùå d+Á<äd´ü jÓ÷wæ‘'·
‘˚wßü ‘˚wßü neø±X‚wßü Á|üdTü bÕÔ'.
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 331
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT<äyê´j·÷eTœHêï' R eT<äq|ü]ÁX¯eT#˚ n\dæqyê¬s’,
‘·qTeT<Û´ä e÷' R düqïyÓTqÆ q&ÉTeTT>∑\, ‘ê' sêø£ùå d+Á<äd´ü jÓ÷wæ‘'· R Ä sêø£då ü
sêEjÓTTø£ÿ ø±+‘·\T, ‘˚wüß ‘˚wüß R Ä j·÷, neø±X‚wüß R neø±X¯eTTqï
Á|ü<X˚ e¯ TT\+<äT, Á|üdTü bÕÔ' R ìÁ~+#·T#·T+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düqïì q&ÉTeTT ø£*–q{Ϻ Ä sêø£då sü ê»eì‘·\T eTqà<∏|ä ]ü ÁX¯eT#˚
n\dæq{Ïyº ê¬s’ ‘·eT≈£î neø±X¯eTT ∫øÏÿq #√≥T\+<Ó\¢ ˇ]– ìÁ~+#·T#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ n+>∑V‰ü s¬ ’ dü<Ô ’Ó∏ yêHê´ ø√eT˝…’ s¡ï è‘·XÔ Ê*˙ ˆ
$q´düXÔ ó¯ uÛdÑ sü ê«+^ Á|üdTü bÕÔ es¡e]í˙ ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n+>∑V‰ü s¬ '’ ` ‘·<ë∏ ` @e ` nHê´ ` ø√eT˝…'’ ` qè‘·XÔ Ê*˙ `
$q´düXÔ ó¯ uÛdÑ sü ê«+^ ` Á|üdTü bÕÔ ` es¡e]í˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë∏ @e qè‘·XÔ Ê*˙ nHê´ es¡e]í˙ ø√eT˝…'’ ` n+>∑V‰ü s¬ '’
$q´düXÔ ó¯ uÛdÑ sü ê«+^ Á|üdTü bÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<∏Ó’e R nfÒ¢, qè‘·ÔXÊ*˙ R qè‘·´Á|üMDTsê\sTTq, nHê´
es¡e]í˙ R Ç+ø=ø£ düT+<ä], ø√eT˝…'’ n+>∑V‰ü s¬ '’ R \*‘·eTT˝…q’ nej·TeeTT\
e+|ü⁄\‘√, $q´düÔX¯óuÛÑdüsê«+^ R X¯j·T´j·T+ <äT+∫q düT+<äs¡yÓTÆq
düsê«ej·TeeTT\T >∑\<Ó,’ Á|üdTü bÕÔ R ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $q´düÔX¯óuÛÑdüsê«+^ R ÁãVü≤à<˚e⁄ì#˚‘·H˚, Hê{À´|üj·TTø£ÔeTT>±
Á|ükÕ~+|üã&çq düsê«ej·TeeTT\T >∑\~.
>√$+<äsêJj·TeTT :` n+>∑V‰ü s¡eTq>± qè‘·$Ô X‚weü TTq+<ä* n+>∑$øπ |å $ü X‚weü TT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Ä eì‘· qè‘·ÔXÊ*ì n>∑T≥#˚ X¯j·T´j·T+<äT |üs¡T+&ç
j·TTqï|üŒ{ÏøìÏ ÄyÓT nej·TeeTT\T qè‘·´eTT#˚jT· T#·Tqï|üŒ{Ï ˇø±H=ø£ uÛ+Ñ –eTeTT
e˝…H˚ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` qè‘·´Á|üMDTsê˝…q’ ˇø±H=ø£ ‘·sT¡ DÏ ø√eT\eTT˝…q’ ‘·q nej·Te
$πø|å Dü eTT\qT dü÷∫+#·T#·TqïfÒ¢ ‘·q düT+<äsy¡ TÓ qÆ e+|ü⁄\T >∑\ nej·TeeTT\‘√
X¯jT· ´ô|’ |üsT¡ +&ç ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±∫ B«D≤+ |ü]wü«»´ Á|üdTü bÕÔ dü+Á|üø±X¯‘˚ ˆ
eTVü‰qBÁ|üøsπ° eí q[˙ b˛‘· e÷Á•‘ê ˆˆ 37
332 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø± ` ∫‘Y ` MD≤+ ` |ü]wü«»´ ` Á|üdTü bÕÔ ` dü+Á|üø±X¯‘˚ `
eTVü‰qBÁ|üøs° êí ` Çe ` q[˙ ` b˛‘·yTé ` ÄÁ•‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±∫‘Y MD≤+ |ü]wü«»´, b˛‘·+ ÄÁ•‘ê eTVü‰qBÁ|üøs° êí q[˙
Çe Á|üdTü bÕÔ (dür) dü+Á|üø±X¯‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±∫‘Y R ˇø±H=ø£ j·TTe‹, MD≤+ |ü]wü«»´ R MDqT øö–*+#·T
ø=ì, b˛‘·yTé ÄÁ•‘ê R ∫qï HêeqT n+{Ïô|≥Tºø=qï, eTVü‰qBÁ|üøs° êí q[˙
Çe R eTVü‰q~#˚ ø=≥Tºø=ì e∫Ãq ‘êeTs¡r>∑e˝…, Á|üdüTbÕÔ (dür) R
ìÁ~+#·T#·Tqï<Ó,’ dü+Á|üø±X¯‘˚ R Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø±H=ø£jT· Te‹ ‘·q MDqT >∑{>ºÏ ± øö–*+#·Tø=ì q~#˚ #Ó<sä ¡
>=≥ºã&ç ˇø£ ∫qï HêeqT #˚] <ëì q+{Ïô|≥Tºø=ì ì\∫j·TTqï ‘êeTs¡r>∑e˝…
ìX¯Ã\eTT>∑ ìÁ~+#·T#·T #·÷&ÉeTT#·Ã≥ >=\TŒ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nHê´ ø£ø>å£ ‘∑ ˚ HÓe’ eT&ÉTøπ¶ Hê-dæ‘ø˚ Då£ ≤ ˆ
Á|üdTü bÕÔ uÛ≤$T˙ uÛ≤‹ u≤\|ü⁄Á‘˚e e‘·‡˝≤ ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nHê´ ` ø£ø>å£ ‘∑ q˚ ` @e ` eT&ÉTøπ¶ q ` ndæ‘ø˚ Då£ ≤ ` Á|üdTü bÕÔ `
uÛ≤$T˙ ` uÛ≤‹ ` u≤\|ü⁄Á‘ê ` Çe ` e‘·‡˝≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nHê´ ndæ‘ø˚ Då£ ≤, ø£ø>å£ ‘∑ q˚ eT&ÉTøπ¶ q @e u≤\|ü⁄Á‘ê, e‘·‡˝≤
uÛ≤$T˙ Çe Á|üdTü bÕÔ uÛ≤‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nHê´ ndæ‘ø˚ Då£ ≤ R Ç+ø=ø£ ˙*ø£qTï\T >∑\ ø√eT*, ø£ø>å£ ‘∑ q˚
eT&ÉTøπ¶ q @e R ‘·q #·+ø£jT· +<äT H=øÏÿj·TT+#·Tø=qï ≈£î+uÛeÑ TTe+{Ï >∑TyÓTà≥
nqT yê<ä´$X‚weü TT‘√H˚, Á|üdTü bÕÔ R ìÁ~+#·T#·Tqï<Ó,’ u≤\|ü⁄Á‘ê R |üd_æ &ɶ >∑*qZ ,
e‘·‡˝≤ uÛ≤$T˙ Çe R |ü⁄Á‘·yê‘·‡\´eTT>∑\ n+>∑qe˝…, uÛ≤‹ R Á|üø±•+#·T #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` q\¢ø\£ Te\e+{Ï eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ ø£qTï\T >∑\ Ç+ø=ø£ eì‘· ‘·q
#·+ø£qT H=øÏÿô|{Ïqº >∑TyÓTà≥ j·TqT yê<ä´$X‚weü TT‘√ ìÁ~+#·T#·Tqï<Ó’ n$T‘·yTÓ qÆ
yê‘·‡\´eTT‘√ _&Éq¶ T øö–*+#·Tø=ì |üsT¡ qï ‘·*e¢ ˝… Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü≥Vü≤+ #ês¡Tdüsê«+^ |”&´É X‚‘˚ X¯óuÛdÑ ˙Ôü ˆ
∫s¡d´ü s¡eTD+ \uΔ≤« |ü]wü«CÒ´e uÛ≤$T˙ ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü≥Vü≤+ ` #ês¡Tdüsê«+^ ` |”&´É ` X‚‘˚ ` X¯óuÛdÑ ˙Ôü ` ∫s¡d´ü `
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 333
s¡eTD+ ` \uΔ≤« ` |ü]wü«»´ ` Çe ` uÛ≤$T˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` #ês¡Tdüsê«+^ X¯óuÛdÑ ˙Ôü ø±∫‘Y uÛ≤$T˙ |ü≥Vü≤+ |”&´É ∫s¡d´ü
s¡eTD+ \uΔ≤« |ü]wü«»´ Çe X‚‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #ês¡Tdüsê«+^ R düT+<äs¡yÓTÆq düsê«ej·TeeTT\T ø£*–q{Ϻ,
X¯óuÛÑdüÔ˙ R X¯óuÛÑø£s¡yÓTÆq düÔqeTT\T>∑\, ø±∫‘Y uÛ≤$T˙ R ˇø±H=ø£ düT+<ä],
|ü≥Vü≤+ R |ü≥Vü≤ eTHÓ&ÉT yê<ä´eTTqT, |”&É´ R n~$T|ü{Ϻ, ∫s¡dü´ R
#ê\ø±\eTTq≈£î, s¡eTD+ \uΔ≤« R Á|æjT· Tì bı+~, |ü]wü«»´ Çe R øö–*+#·Tø=ì
j·TTqï≥T¢, X‚‘˚ R ìÁ<äb˛e⁄#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #ê\ ø±\eTTq≈£ î e∫Ãq Á|æ j · T Tì CÒ ] , >±&Û É e TT>±
øö–*+#·Tø=qï≥T¢, X¯óuÛdÑ ìÔü j·TT, düT+<äsê+–j·TTq>∑T ˇø£ uÛ≤$Tì |ü≥Vü≤eTqT
‘·q yê<ä´eTTqT >∑{>ºÏ ± øö–*+#·Tø=ì |üsT¡ +&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±∫ <ä«+X¯+ |ü]wü«»´ düTbÕÔ ø£eT\˝À#·Hê ˆ
s¡V≤ü ' Á|æjT· ‘·eT+ >∑èVü≤´ düø±y˚Te #· ø±$T˙ ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø± ` ∫‘Y ` e+X¯+ ` |ü]wü«»´ ` düTbÕÔ ` ø£eT\˝À#·Hê ` s¡V≤ü '
` Á|æjT· ‘·eT+ ` >∑èVü≤´ ` düø±e÷ ` Çe ` #· ` ø±$T˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düø±e÷ ø±$T˙, s¡Vü≤' Á|æj·T‘·eT+ >∑èVü≤´ Çe ø±∫‘Y
ø£eT\˝À#·Hê, e+X¯+ |ü]wü«»´ düTbÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düø±e÷ ø±$T˙ R ø±eT|üs¡eX¯ósê˝…’q ø±$Tì, s¡Vü≤' R
@ø±+‘·eTTq+<äT, Á|æj·T‘·eT+ >∑èVü≤´ Çe R $TøÏÿ* Á|æj·TyÓTÆq Hê<∏äTì
|ü≥Tºø=qï≥T¢, ø±∫‘Y ø£eT\˝À#·Hê R ˇø±H=ø£ ø£eT˝≤øÏ,å e+X¯+ |ü]wü«»´ R
|æ\q¢ Á>√$ì øö–*+#·Tø=ì, düTbÕÔ R ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Áù|yÓ÷qà‘·TÔsê˝…’ @ø±+‘·eTTq+<äT ‘·q Á|æj·T‘·eTTì ˇ&çdæ
|ü≥Tºø=ìq≥T¢>± ˇø±H=ø£ ø£eT˝≤øÏå |æ\q¢ Á>√$ì |ü≥Tºø=ì øö–*+#·Tø=ì ìÁ~+#·T
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $|ü+N+ |ü]>∑èVü‰´-Hê´ ìj·T‘ê qè‘·XÔ Ê*˙ ˆ
ìÁ<ëeX¯ eTqTÁbÕbÕÔ düV≤ü ø±+‘˚e uÛ≤$T˙ ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $|ü+N+ ` |ü]>∑èVü≤´ ` nHê´ ` ìj·T‘ê ` qè‘·XÔ Ê*˙ `
334 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ìÁ<ëeX¯yTé ` nqTÁbÕbÕÔ ` düV≤ü ø±+‘ê ` Çe ` uÛ≤$T˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` qè‘·XÔ Ê*˙ nHê´, $|ü+N+ |ü]>∑èVü≤´, düV≤ü ø±+‘ê uÛ≤$T˙
Çe ìj·T‘ê ìÁ<ëeX¯yTé nqTÁbÕbÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` qè‘·XÔ Ê*˙ nHê´ R Hê≥´Á|üMDTsê\sTTq y˚i=ø£‘,Ó $|ü+N+
|ü]>∑èVü≤´ R MDqT <ä>sZ∑ ≈¡ î£ rdüTø=ì, düV≤ü ø±+‘ê uÛ≤$T˙ Çe R Á|æjT· Tì‘√
>∑÷&çq s¡eTDÏe˝…, ìj·T‘ê R ø£<ä\ì<Ó’, ìÁ<ëeX¯yéT nqTÁbÕbÕÔ R ìÁ<ä˝À
eTTì¬>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` $|ü+∫ R dü|‘Ôü +· Á‹— MD R Äs¡T ‘·+Á‘·T\T >∑\~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø±H=ø£ Ä≥>∑‘ÔÓ ‘·q MDqT <ä>sZ∑ ≈¡ î£ rdüTø=ì uÛsÑ ‘Ô¡ √ ø£\dæ
X¯jT· ì+#·T#·Tqï uÛ≤$Tìe˝… ì•Ã+‘·>± ìÁ<ä˝À eTTì– j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nHê´ ø£qø£d+ü ø±XË’ s¡à è<äT|”H’Ó s¡àH√s¡yTÓ 'Æ ˆ
eTè<ä+>∑+ |ü]|” &Ü´+¬>'’ Á|üdTü bÕÔ eT‘·˝Ô À#·Hê ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nHê´ ` ø£qø£d+ü ø±XË'’ ` eTè<äT|”H'’Ó ` eTH√s¡yTÓ 'Æ ` eTè<ä+>∑+
` |ü]|”&´É ` n+¬>'’ ` Á|üdTü bÕÔ ` eT‘·˝Ô À#·Hê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nHê´ eT‘·˝Ô À#·Hê ø£qø£d+ü ø±XË'’ , eTè<äT |”H'’Ó , eTH√s¡yTÓ 'Æ ,
n+¬>'’ eTè<ä+>∑+ |ü]|”&´É Á|üdTü bÕÔ.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` nHê´ eT‘·˝Ô À#·Hê R y˚i=ø£ eT~sêøÏ,å ø£qø£d+ü ø±XË'’ R düTes¡eí TT‘√
düe÷qyÓTqÆ {Ï,º eTè<äT|”H'’Ó R ø√eT\eTT>∑qT ã*wü̃eTT\T>∑ qTqïyÓ’ , eTH√s¡yTÓ 'Æ
R eTH√Vü≤s¡eTT˝…j ’ T· Tqï, n+¬>'’ R (‘·q) nej·TeeTT\#˚, eTè<ä+>∑+ |ü]|”&´É R
eT<Ó\› qT >∑{>ºÏ ± n~$T|ü{,ºÏ Á|üdTü bÕÔ R >±&ÛeÉ TT>± ìÁ~+#·T #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚i=ø£ eT~sêøÏå ø√eT\eTT\TqT, ã\dæq$j·TTqT, düTes¡#í êäjT·
>∑\$j·TTqT n>∑T ‘·q eTH√Vü≤s¡eTT˝…q’ nej·TeeTT\‘√ eTè<ä+>∑eTTqT >∑{>ºÏ ±
øö–*+#·Tø=ì |üsT¡ +&ç j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ uÛTÑ »bÕsêÙ«+‘·sù¡ dqú ø£ø>πå£ D ø£èXÀ<äØ ˆ
|üDy˚q düV‰ü -ì+<ë´ düTbÕÔ eT<äøè£ ‘·ÁX¯e÷ ˆˆ 43
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 335
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛTÑ »bÕsêÙ«+‘·sù¡ dqú ` ø£ø>πå£ D ` ø£èXÀ<äØ ` |üDy˚q ` düV≤ü `
nì+<ë´ ` düTbÕÔ ` eT<äøè£ ‘·ÁX¯e÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eT<äøè£ ‘·ÁX¯e÷, nì+<ë´, ø£èXÀ<äØ uÛTÑ »bÕsêÙ «+‘·sù¡ dqú ,
ø£ø>πå£ D, |üDy˚q düV≤ü , düTbÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT<äø£è‘·ÁX¯e÷ R eT<ÛäTbÕHê~ eT<äeTT#˚ ÁX¯$T+∫j·TTqï,
nì+<ë´ ø£èXÀ<äØ R ñ‘·eÔ To\e‹jÓTÆ qqT ‘·qTeT<Û´ä eT, uÛTÑ »bÕsêÙ «+‘·sù¡ dqú R
uÛTÑ »eTT\≈£îqT, Á|üøÿ£ \≈£îqT eT<Û´ä >±qTqï{Ï,º ø£ø>πå£ D R #·+ø£jT· + ~$T&ÉTÃø=qï{Ï,º
|üDy˚q düV≤ü R |üDeeTT‘√ >∑÷&ç, düTbÕÔ R ìÁ~+#·T #·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |üDeeTT R eT<Ó\› , eT<äøè£ ‘·ÁX¯e÷ R yê<ä´eTT\#˚ bı+~q ÁX¯eT
>∑\~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT<ÛTä ùde#˚ ˇ&É˝s… T¡ >∑ø,£ ÁX¯eTqT#Ó+~q ø£èXÊ+–jÓTÆ q ˇø±H=ø£
ñ‘·eÔ Teì‘·, |üDeeTHÓ&TÉ yê<ä´$X‚weü TTqT, uÛTÑ »eTT\‘√ #·+ø£ ì]øÏ+#·Tø=ì
ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ &ç+&çeT+ |ü]>∑èVü‰´Hê´ ‘·<’Ó∏ yêdüø&Ô£ +ç &çe÷ ˆ
Á|üdTü bÕÔ ‘·sT¡ D+ e‘·‡ eTT|ü>÷∑ ùV≤´e uÛ≤$T˙ ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` &ç+&çeT+ ` |ü]>∑èVü≤´ ` nHê´ ` ‘·<ë∏ ` @e ` Ädüø&Ô£ +ç &çe÷
` Á|üdTü bÕÔ ` ‘·sT¡ D+ ` e‘·‡yéT ` ñ|ü>÷∑ Vü≤´ ` Çe ` uÛ≤$T˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ädüø&Ô£ +ç &çe÷, nHê´ uÛ≤$T˙ ‘·<e’Ó∏ &ç+&çeT+ |ü]>∑èVü≤´,
‘·sT¡ D+, e‘·‡yéT, ñ|ü>÷∑ Vü≤´ Çe Á|üdTü bÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ädüø&Ô£ +ç &çe÷ R n+{Ïô|≥Tºø=qï &ç+&çeTeTT>∑\, nHê´ uÛ≤$T˙
R y˚i=ø£ j·TTe‹, ‘·<e’Ó∏ R nfÒ,¢ &ç+&çeT+ |ü]>∑èVü≤´ R (y˚i=ø£) &ç+&çeTeTTqT
<ä>sZ∑ ≈¡ î£ rdüTø=ì, ‘·sT¡ D+ R Á|æjT· Tì, e‘·‡+ R _&Éq¶ T (>∑÷&É), ñ|ü>÷∑ Vü≤´ Çe
R øö–*+#·Tø=ì j·TTqï≥T¢, Á|üdTü bÕÔ R ìÁ~+#·T #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ädüø‘ÔÏ √, &ç+&çeTeTTqT ‘·q ˇ&ç˝ÀìøÏ rdüTø=ìj·TTqï uÛ≤$Tì
jÓTTø£‘,Ó y˚i=ø£ &ç+&çeTeTTqT>∑÷&É Ç+ø=ø£ #˚‹‘√ <ä>sZ∑ ≈¡ î£ rdæø=ì ‘·q uÛsÑ qÔ¡ T
ˇø£ Á|üøÿ£ qT, _&Éq¶ T y˚i=ø£ Á|üøÿ£ qT #˚sT¡ Ãø=ì øö–*+#·Tø=qï≥T¢>± &ç+&çeTeTT\T
336 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
s¬ +&ç+{Ï‘√ ìÁ<äb˛e⁄ #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±∫ <ë&É+ãs¡+ HêØ uÛTÑ »dü+jÓ÷>∑|&” ‘ç y· Té ˆ
ø£è‘ê« ø£eT\|üÁ‘êø°å Á|üdTü bÕÔ eT<äy÷Ó Væ≤‘ê ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø± ` ∫‘Y ` Ä&É+ãs¡+ ` HêØ ` uÛTÑ »dü+jÓ÷>∑|&” ‘ç +· ` ø£è‘ê«
` ø£eT\|üÁ‘êø°å ` Á|üdTü bÕÔ ` eT<äy÷Ó Væ≤‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±∫‘Y ø£eT\|üÁ‘êø°å HêØ eT<äyÓ÷Væ≤‘ê dür Ä&É+ãs¡+
uÛTÑ »dü+jÓ÷>∑|&” ‘ç +· ø£è‘ê« Á|üdTü bÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±∫‘Y ø£eT\|üÁ‘êø°å HêØ R ˇø±H=ø£ ø£eT\<äfi≤øÏ,å eT<äy÷Ó Væ≤‘ê
dür R eT<ä|üs¡eX¯ósê˝…’, Ä&É+ãs¡+ R Ä&É+ãs¡ eTqT yê<ä´$X‚wüeTTqT,
uÛTÑ »dü+jÓ÷>∑|&” ‘ç +· ø£è‘ê« R s¬ +&ÉT u≤VüQe⁄\jÓTTø£ÿ dü+jÓ÷>∑eTT#˚ |”&+ç ∫,
Á|üdTü bÕÔ R >±&ÛeÉ TT>± ìÁ~+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø±H=ø£ ø£eT˝≤øÏå eT<ä|üs¡eX¯ósê˝…’ Ä&É+ãs¡ eTHÓ&ç yê<ä´
$X‚wüeTTqT ‘·q ¬s+&ÉT u≤VüQe⁄\‘√ >∑{Ϻ>± n~$T|ü{Ϻ >±&ÛÉeTT>± ìÁ~+#·T
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£\o eT|ü$<Ûë´Hê´- Á|üdTü bÕÔ uÛ≤‹ uÛ≤$T˙ ˆ
edü+‘˚ |ü⁄wüŒX¯ã˝≤ e÷˝Òe |ü]e÷]®‘ê ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£\oyéT ` n|ü$<Û´ä ` nHê´ ` Á|üdTü bÕÔ ` uÛ≤‹ ` uÛ≤$T˙ `
edü+‘˚ ` |ü⁄wüŒX¯ã˝≤ ` e÷˝≤ ` Çe ` |ü]e÷]®‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` edü+‘˚ |ü]e÷]®‘ê, |ü⁄wüŒX¯ã˝≤ e÷˝≤ Çe, nHê´ uÛ≤$T˙
ø£\oyéT n|ü$<Û´ä Á|üdTü bÕÔ uÛ≤‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` edü+‘˚ R edü+‘· ãTT‘·Te⁄q+<äT, |ü]e÷]®‘ê R #·ø£ÿ>±
‘·&TÉ |üã&çq, |ü⁄wüŒX¯ã˝≤ e÷˝≤ Çe R $$<Ûeä s¡eí TT\T >∑\ |üPe⁄\<ä+&Ée˝…,
nHê´ uÛ≤$T˙ R y˚s=ø£ eì‘·, ø£\oyéT n|ü$<Û´ä R »\ø£\X¯eTTqT ˇs¡>Á∑ ‘√dæ,
Á|üdTü bÕÔ R >±&ÛìÉ Á<ë|üse¡ X¯jTÆÓ , uÛ≤‹ R Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` |ü⁄wüŒX¯ã\yÓTqÆ , ‘·&dç qæ e÷\e˝… qTqï<äqT≥#˚ Ä j·TTe‹
≈£î+≈£îe÷~ »\eTT#˚ ‘·&dç j
æ T· Tqï<äì ‘Ó*j·Te˝…qT ˝Ò<ë $$<Ûyä TÓ qÆ ÄuÛsÑ D¡ eTT\‘√
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 337
n\+ø£]+|üã&çjT· Tqï<äì Á>∑V≤æ +#·e˝…qT. á eì‘· sêeDTìjÓTTø£ÿ bÕqbÕÁ‘·qT
<Û]ä +#·T j·TTe‹jÓTÆ j·TT+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø±H=ø£ j·TTe‹, ‘·q jÓTT<äq› Tqï »\ø£\X¯eTTqT ˇs¡>∑ Á<√#·Tø=ì
‘·&dç bæ ˛sTTq|üŒ{ÏøìÏ >±&ÛìÉ Á<ë|üse¡ X¯jTÆÓ j·TT+&ÓqT. ÄyÓTqT #·÷&É>± edü+‘·
ãTT‘·Te⁄q+<äT s¡+>∑Ts¡+>∑T\ |üPe⁄\‘√ ì]à+|üã&ç #·ø£ÿ>± ‘·&ÉT|üã&çq
|ü⁄wüŒe÷*ø£e˝… qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ bÕDÏu≤Û ´+ #· ≈£î#Í ø±∫ ‘·T‡es¡øí \£ XÀ|üeTÚ ˆ
ñ|ü>÷∑ Vü‰´ã˝≤ düTbÕÔ ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` bÕDÏu≤Û ´+ ` #· ` ≈£î#Í ` ø± ` ∫‘Y ` düTes¡øí \£ XÀ|üeTÚ `
ñ|ü>÷∑ Vü≤´ ` nã˝≤ ` düTbÕÔ ` ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±∫‘Y nã˝≤ bÕDÏu≤Û ´+ düTes¡øí \£ XÀ|üeTÚ ≈£î#Í ñ|ü>÷∑ Vü≤´,
ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê (dür) düTbÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±∫‘Y nã˝≤ R ˇø±H=ø£ Åd,Ô” düTes¡øí \£ XÀ|üeTÚ ≈£î#Í R dü«s¡í
≈£î+uÛeÑ TT\ e+{Ï ≈£î#·eTT\qT, bÕDÏu≤Û ´yéT ñ|ü>÷∑ Vü≤´ R ‘·q s¬ +&ÉT #˚‘T· \
‘√&ÉqT ø£|ü ø=ì, ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê R ìÁ<äjTÓ Tø£ÿ rÁe‘·#˚ yÓTeÆ Ts¡∫q<Ó,’ düTbÕÔ
R ìÁ~+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT]jÓTTø£Åd”Ô düTes¡í≈£î+uÛÑeTT\e+{Ï ‘·q ≈£î#·eTT\qT ¬s+&ÉT
#˚‘T· \‘√&ÉqT ø£|ü ø=ì >±&ÛìÉ Á<ë|üse¡ X¯jTÆÓ X¯jT· ì+∫ j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nHê´ ø£eT\|üÁ‘êø°å |üPsπ +í <äTdü<èä XÊqHê ˆ
nHê´ e÷*+>∑´ düTÁXÀD°+ Á|üdTü bÕÔ eT<ä$Vü≤«˝≤ ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nHê´ ` ø£eT\|üÁ‘êø°å ` |üPsπ +í <äTdü<èä XÊqHê ` nHê´yéT `
Ä*+>∑´ ` düTÁXÀD°+ ` Á|üdTü bÕÔ ` eT<ä$Vü≤«˝≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£eT\|üÁ‘êø°,å |üPsπ +í <äTdü<èä XÊqHê, nHê´ eT<ä$Vü≤«˝≤ dür
nHê´+, düTÁXÀD°yTé , Ä*+>∑´ Á|üdTü bÕÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£eT\|üÁ‘êø°å R |ü<àä |üÁ‘·eTT\ e+{Ï ø£qTï\T >∑\~j·TTqT,
|üPsπ +í <äTdü<èä XÊqHê R ì+&ÉT#·+Á<äTì uÀ*q eTTKeTT >∑\~j·TTqT n>∑T, nHê´
R y˚s=ø£ j·TTe‹, eT<ä$Vü≤«˝≤ dür R eT<äq|üse¡ X¯jTÆÓ , nHê´+ düTÁXÀD°+ R
|òTü qyÓTqÆ ø£{ÁÏ |ü<X˚ e¯ TT>∑\ y˚s=ø£ j·TTe‹ì, Ä*+>∑´ R øö–*+#·Tø=ì, Á|üdTü bÕÔ
338 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R >±&ÛeÉ TT>∑ ìÁ~+#·T #·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ô|<ä› ø£qTï\TqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ eTTKeTTqT >∑\ y˚i=ø£ j·TTe‹,
eT<äq|üse¡ X¯ósê˝…’ $XÊ\yÓTqÆ ø£{ÁÏ |ü<X˚ e¯ TT>∑\ y˚i=ø£ j·TTe‹ì øö–*+#·Tø=ì
>±&ÛeÉ TT>± ìÁ~+#·T #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Ä‘√<ë´ì $∫Á‘êDÏ |ü]wü«»´ es¡Ådj Ôæ T· ' ˆ
ì|”&´É #· ≈£î#Ó’ düT‡bÕÔ' ø±$Tq´' ø±eTTø± ìe ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ä‘√<ë´ì ` $∫Á‘êDÏ ` |ü]wü«»´ ` es¡Ådj Ôæ T· ' ` ì|”&´É ` #· `
≈£î#Ó'’ ` düTbÕÔ' ` ø±$Tq´' ` ø±eTTø±Hé ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±eTTø±Hé, ≈£î#Ó’' ì|”&É´ es¡ÅdæÔj·T' $∫Á‘êDÏ Ä‘√<ë´ì
|ü]wü«»´ düTbÕÔ'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±eTTø±Hé R ø±eTT≈£î\qT, ≈£î#Ó’' ì|”&˚´e R düÔqeTT\‘√
|”&+ç ∫q≥T¢>±, es¡Ådj Ôæ T· ' R düT+<äsT¡ ˝…q’ j·TTe‘·T\T, $∫Á‘êDÏ Ä‘√<ë´ì R
$∫Á‘·eTT˝…q’ yê<ä´$X‚weü TT\qT, |ü]wü«»´ R øö–*+#·Tø=ì, düTbÕÔ' R ìÁ~+#·T
#·T+&ç].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Ä‘√<ë´ì MD≤<ë´ì ` MD≤~ø£eTT (‘·‘e· TT), eTTs¡C≤~ø£eTT
(Äq<äeΔ TT), e+XÊ~ø£eTT (düTwæse¡ TT), ø±+dü´‘êfi≤~ø£eTT (|òTü qeTT) á Hê\TZ
$<Ûeä TT\>∑T yê<ä´eTT\T yê~Á‘·eTìj·TT, Ä‘√<ä´eTìj·TT ù|s=ÿq ã&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø=+‘·eT+~ düT+<äs¡T\T, $∫Á‘·eTT˝…’q ‘·eT ‘·eT yê<ä´
$X‚wüeTT\qT, ø±$TqT˝…’q Åd”Ô\T, ‘·eT ø±eTT≈£î\qT ≈£î#·eTT\‘√ n~$T
øö–*+#·Tø=qï≥T¢ øö–*+#·Tø=ì ìÁ~+#·T#·T+&ç].
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ y˚Tø±+‘·$q´ùdÔ X¯j÷· Hê+ X¯jT· H˚ X¯óuÛÒ ˆ
<ä<sä Ù¡ s¡÷|üd+ü |üHêï eT|üsê+ dü ø£|æ ÅdÔæ‡j·TyéT ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕyéT ` @ø±+‘·$q´ùdÔ ` X¯j÷· Hê+ ` X¯jT· H˚ ` X¯óuÛÒ `
<ä<sä Ù¡ ` s¡÷|üd+ü |üHêïyéT ` n|üsê+ ` dü' ` ø£|'æ ` Ådj Ôæ T· yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£|'æ ‘êkÕyéT @ø±+‘·$q´ùdÔ X¯jT· H˚ X¯j÷· Hê+ s¡÷|ü
dü+|üHêïyéT n|üsê+ Ådj Ôæ T· + <ä<sä Ù¡ .
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 339
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘êkÕ+ R Ä Åd\Ô” +<ä]˝ÀqT,
@ø±+‘·$q´ùdÔ R Á|ü‘´˚ ø£eTT>± y˚jT· ã&çq{Ï,º X¯óuÛÒ X¯jT· H˚ R eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ
X¯j·T´j·T+<äT, X¯j·÷Hê+ R ìÁ~+#·T#·Tqï{Ϻ, s¡÷|üdü+|üHêï+ R >=|üŒ<Ó’q
s¡÷|üyu’Ó eÑÛ eTT ø£*–q{Ï,º n|üsê+ Ådj
Ôæ T· + R y˚s=ø£ eì‘·qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä eì‘·\≈£î ø=~›<÷ä s¡eTTq+<äT y˚iT>± @sêŒ≥T #˚jT· ã&çjT· Tqï,
ñ‘·eÔ TyÓTqÆ X¯jT· ´ô|’ |üe[+∫j·TTqï, >=|üŒ<Óq’ s¡÷|üd+ü |ü<‘ä √ $sêõ\T¢#T· qï
y˚i=ø£eì‘·qT Ä+»H˚jT· T&ÉT ø£qT>=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTø±ÔeTDÏdeü ÷j·TT¬øÌÔ s¡÷“¤wDü Æ… düT‡$uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ˆ
$uÛ÷Ñ wüjT· +r $Te ‘· ‘·‡«Á•j·÷ uÛeÑ H√‘·eÔ TyéT ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTø±ÔeTDÏdeü ÷j·TT¬ø'ÌÔ ` uÛ÷Ñ wüD'Æ… ` düT$uÛ÷Ñ wæ‘êyéT ` $uÛ÷Ñ wü
j·T+ryéT ` Çe ` ‘·‘Y ` dü«Á•j·÷ ` uÛeÑ H√‘·eÔ TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTTø±ÔeTDÏdeü ÷j·TT¬ø'ÌÔ uÛ÷Ñ wüD'Æ… düT$uÛ÷Ñ wæ‘êyéT dü«Á•j·÷
‘·‘Y uÛeÑ H√‘·eÔ T+ $uÛ÷Ñ wüjT· +ryéT Çe ($sê»e÷Hê+ Ådj Ôæ T· + <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTTø±ÔeTDÏdeü ÷j·TT¬ø'ÌÔ R eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT s¡‘ï· eTT\‘√&ÉqT
>∑÷&çq{Ï,º uÛ÷Ñ wüD'Æ… R ÄuÛsÑ D¡ eTT\#˚, düT$uÛ÷Ñ wæ‘ê+ R #·øÿ£ >± n\+ø£]+|üã&ç
j·TTqï~j·TTqT, dü«Á•j·÷ R ‘·q XÀuÛ#Ñ ,˚ ‘·‘Y uÛeÑ H√‘·eÔ T+ R Ä ~e´uÛeÑ qeTTqT,
$uÛÑ÷wüj·T+ryéT Çe R n\+ø£]+#·T #·Tqï~j·TTqTe˝… ($sê»e÷Hê+ R
XÀ_Û\T¢#T· qï, Ådj Ôæ T· + R eì‘·qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTT‘·´eTT\‘√&ÉqT, s¡‘·ïeTT\‘√&ÉqT ì+&çq ÄuÛÑs¡DeTT\‘√
n\+ø£]+|üã&çq Ä ~e´uÛeÑ qeTTqT ‘·q X¯Øs¡XÀuÛ#Ñ ˚ n\+ø£]+#·T#·Tqï{Ï,º y˚i=ø£ÿ
eì‘·qT Vü≤qTeT+‘·T &É#≥ · >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ >öØ+ ø£qø£esêíu≤Û $TcÕº eT+‘·'|ü⁄sπ X¯«ØyéT ˆ
ø£|æ s¡à+&√<äØ+ ‘·Á‘· X¯j÷· Hê+ #ês¡Ts¡÷|æDy° Té ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` >öØ+ ` ø£qø£esêíu≤Û yéT ` ÇcÕºyTé ` n+‘·'|ü⁄sπ X¯«ØyéT ` ø£|'æ `
eT+&√<äØ+ ` ‘·Á‘· ` X¯j÷· Hê+ ` #ês¡Ts¡÷|æDy° Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£|æ' ‘·Á‘· X¯j·÷Hê+, >öØ+, ø£qø£esêíuÛ≤yéT, ÇcÕºyéT,
n+‘·'|ü⁄sπ X¯«Ø+, #ês¡Ts¡÷|æD+° , eT+&√<äØ+, (<ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£|æ' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·Á‘· X¯j·÷Hê+ R nø£ÿ&É
340 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
X¯j·Tì+∫j·TTqï, >öØ+ R |ü#·Ã¤ì es¡íeTT >∑\~j·TTqT, ø£qø£esêíuÛ≤+ R
düTes¡#í êäjT· ‘√ Á|üø±•+#·T q~j·TTqT, ÇcÕº+ R sêeDTq≈£î Á|æjT· Tsê\TqT,
n+‘·'|ü⁄sπ X¯«Ø+ R n+‘·' |ü⁄s¡eTTq≈£î n~Û|‹ü jÓTÆ q~j·TTqT, #ês¡Ts¡÷|æD+° R
düT+<äs¡yÓTÆq s¡÷|üeTT >∑\~j·TTq>∑T, eT+&√<äØ+ R eT+&√<ä]ì, <ä<äs¡Ù R
#·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚T*$T ã+>±s¡eTTe+{Ï |ü#÷ ì <˚V≤ü #êäjT· >∑\~j·TTqT, sêeDTì
ø£‘·´+‘· Á|æj·TTsê\TqT, n+‘·'|ü⁄s¡eTTq≈£î düsê«~Ûø±]DÏj·TTqT, düT+<äs¡yÓTÆq
s¡÷|üeTT >∑\~j·TTqT n>∑T eT+&√<ä] n#·Ã≥ X¯jT· ì+∫ j·TT+&É>±, Vü≤qTeT
#·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘ê+ <äècºÕ« eTVü‰u≤VüQs¡÷“¤w‘æ ê+ e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆ
‘·sÿ¡ j·÷e÷dü d”‘‹˚ s¡÷|üjT· Úeqdü+|ü<ë ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘ê+ ` <äècºÕ« ` eTVü‰u≤VüQ' ` uÛ÷Ñ wæ‘ê+ ` e÷s¡T‘ê‘·à»'
` ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü ` d”‘ê ` Ç‹ ` s¡÷|üjT· Úeqdü+|ü<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' e÷s¡T‘ê‘·à»', uÛÑ÷wæ‘ê+ ‘ê+ <äècºÕ«
s¡÷|üjT· Úeqdü+|ü<ë d”‘ê Ç‹, ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' e÷s¡T‘ê‘·à»' R Ä eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
uÛÑ÷wæ‘ê+ ‘ê+ <äècºÕ« R #·ø£ÿ>± n\+ø£]+|üã&çj·TTqï, ÄyÓTqT >±+∫,
s¡÷|üjT· Úeqdü+|ü<ë R kÂ+<äs´¡ eTTjÓTTø£ÿj·TT, j·TÚeqeTTjÓTTø£ÿj·TT yÓu’ eÑÛ eTT#˚,
d”‘ê Ç‹ R d”‘· j·Tì, ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü R }Væ≤+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` eT+&√<ä] y˚sT¡ >± @ø±+‘·Xj
¯ T· ´ô|’ |üsT¡ +&ç j·TT+&ÉT≥#˚ ÄyÓT d”‘·
j·TqT }Vü≤ Vü≤qTeT≈£î >∑˝qZ… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` nH˚ø£uÛÑ÷wüDeTT\‘√ n\+ø£]+|üã&ç s¡÷|üj·TÚeqdü+|ü<ä\#˚
$sêõ\T¢#T· qï Ä eT+&√<ä]ì #·÷&É>H∑ ˚ Vü≤qTeT+‘·Tq≈£î ÄyÓT d”‘j
· T˚ yÓ÷ j·TqT
}Vü≤ bı&ÉyTÓ qT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤sπ ¸D eTVü≤‘ê j·TTø√Ô qq+<ä Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ 54
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤sπ ¸D ` eTVü≤‘ê ` j·TTø£'Ô ` qq+<ä ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ
(10) ` <äX¯eTdüs¡Z 341
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü R yêqsêÁπ>düsT¡ &Óq’ Vü≤qTeT, eTVü≤‘ê Vü≤sπ ¸D
j·TTø£'Ô R >=|üŒ<Óq’ Vü≤s¡¸eTT‘√ ≈£L&çqyê&Ó,’ qq+<ä R Äq+~+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ j·÷ Vü≤qTeT, d”‘q· T p∫, #·÷∫‹qqT uÛ≤eq‘√
n$T‘·yTÓ qÆ Vü≤s¡¸eTTqT bı+~ $TøÏÿ*>± Äq+~+#ÓqT.
(yê´U≤´qø±s¡T\+<äsT¡ qT, XÊØs¡øy£ TÓ qÆ ~ Vü≤s¡¸eTìj·TT, e÷qdæøy£ TÓ qÆ ~
Äq+<äeTT nìj·TTqT #Ó|Œæ ])
XÀ¢ˆˆ Äk˛Œ¤≥j·÷e÷dü #·T#·T+ã |ü⁄#·Ã+¤
qq+<ä ∫Áø°&É »>ö »>±eT ˆ
dü+Ô uÛ≤ qs√Vü≤ ìï|übÕ‘· uÛ÷Ñ eTÚ
ì<äsÙ¡ j·THé kÕ«+ Á|üøè£ ‹+ ø£|H” êyéT ˆˆ 55
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª eT+&√<äØ<äs¡Ùq+μμ HêeT
<äX¯eTdü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Äk˛Œ¤≥j·÷e÷dü ` #·T#·T+ã ` |ü⁄#·Ã+¤ ` qq+<ä ` ∫Áø°&É `
»>ö ` »>±eT ` dü+Ô uÛ≤Hé ` ns√Vü≤‘Y ` ì|übÕ‘· ` uÛ÷Ñ eTÚ ` ì<äsÙ¡ j·THé `
kÕ«+ ` Á|üøè£ ‹+ ` ø£|H” êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' kÕ«+ Á|üø£è‹+ ì<äs¡Ùj·THé Äk˛Œ¤≥j·÷e÷dü, |ü⁄#·Ã¤+
#·T#·T+ã, qq+<ä, ∫Áø°&,É »>ö, »>±eT, dü+Ô uÛ≤Hé ns√Vü≤‘Y, uÛ÷Ñ eTÚ ì|übÕ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, kÕ«+ R ‘·q<Óq’ , ø£|H” ê+ Á|üøè£ ‹+ R
yêqs¡d«ü uÛ≤eeTTqT, ì<äsÙ¡ j·THé R #·÷|ü⁄#·T, Äk˛Œ¤≥j·÷e÷dü R (uÛTÑ »eTT\qT)
#·]#ÓqT, |ü⁄#·Ã¤+ #·T#·T+ã R ‘√ø£qT eTT~›&ÉTø=HÓqT, qq+<ä R Äq+<äeTT
H=+<ÓqT, ∫Áø°&É R Ä≥˝≤&ÓqT, »>ö R bÕ&ÓqT, »>±eT R yÓ&˝É q… T, dü+Ô uÛ≤Hé
ns√Vü≤‘Y R dü+Ô uÛeÑ TT\qT Äs√Væ≤+#ÓqT, uÛ÷Ñ eTÚ ì|übÕ‘· R H˚\MT~øÏ ñ]¬øqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ∫Áø°&É R qè‘·´eTT #˚ôdqT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` »>ö R dü+‘√wüeTT#˚ ≈£Lìsê>∑eTT\T rôdqT.
342 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‹\ø£eTT :` á #˚w\ºü ìïj·TTqT @ø±+‘·eTTq+<äTqï Vü≤qTeT≈£î düV≤ü »eTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘q· T #·÷∫‹qqT Äq+<äeTT‘√ Vü≤qTeT ‘·q düV≤ü »yÓTqÆ ø£|æ
dü«uÛ≤eeTTqT yÓ\&¢ +ç #·T#·T »ã“\T #·s#¡ T· #·T, ‘√ø£qT eTT~›&TÉ ø=ì, Äq+<äeTT‘√
>¬ +‘·T#·T, bÕ&ÉT#·T, yÓqTø£eTT+<äT\≈£î |üsT¡ –&ÉT#·T, dü+Ô uÛeÑ TT ˝…≈î£ ÿ#·T, ÁøÏ+~øÏ
<äTeTT≈£î#·T, ‘·q Äq+<ë‹X¯jT· eTTqT |ü\T$<Ûeä TT\T>± yÓ\&¢ +ç #ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Ûä $es¡DeTTq+<äT
ªªeT+&√<äØ<äsÙ¡ qeTTμμ nqT
|ü<äedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
@ø±<äX¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ ne<Û÷ä j·T #· ‘ê+ ãT~Δ+ ãuÛ÷Ñ yêedæ‘ú · dü<Ô ë ˆ
»>±eT #ê|üsê+ ∫+‘ê+ d”‘ê+ Á|ü‹ eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ne<Û÷ä j·T ` #· ` ‘ê+ ` ãT~Δ+ ` ãuÛ÷Ñ e ` nedæ‘ú '· ` ‘·<ë
` »>±eT ` #· ` n|üsê+ ` ∫+‘ê+ ` d”‘ê+ ` Á|ü‹ ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTVü‰ø£|'æ ‘·<ë ‘ê+ ãT~ΔyTé ne<Û÷ä j·T, nedæ‘ú '· ãuÛ÷Ñ e,
d”‘ê+ Á|ü‹ n|üsê+ ∫+‘ê+ »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰ø£|'æ R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Ä Vü≤qTeT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, ‘ê+
ãT~Δ+ R Ä }Vü≤qT, ne<Û÷ä j·T R ‘=\–+#·Tø=ì, nedæ‘ú '· ãuÛ÷Ñ e R dü«dü∫ú ‘·T&Ô ’Ó
j·TT+&ÓqT. d”‘ê+ Á|ü‹ R d”‘e· TàqT >∑÷]Ã, n|üsê+ ∫+‘ê+ R y˚iT∫+‘·qT,
»>±eT R bı+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä+»H˚jT· T&ÉT yÓ+≥H˚ ‘·q≈£î ø£*–q ÁuÛeÑ ÷‘·àø£yTÓ qÆ Ä uÛ≤eqqT
‘=\–+#·Tø=ì dü«dü∫ú ‘·T&Ô ’Ó j·TT+&ÓqT. n|ü&ÉT n‘·&TÉ d”‘êe÷‘·qT >∑÷]à ‹]–
á Ø‹>± Ä˝À∫+|ü<=&É>¬ qT.
XÀ¢ˆˆ q sêy˚TD $j·TTø±Ô kÕ dü«|ü⁄Ô eTs¡Ω‹ uÛ≤$T˙ ˆ
q uÛÀ≈£î+Ô Hê|ü´\+ø£sT¡ +Ô q bÕq eTT|üùd$‘·TyéT ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q sêy˚TD ` $j·TTø±Ô ` kÕ ` dü«|ü⁄yÔ Té ` ns¡Ω‹ ` uÛ≤$T˙ ` q
` uÛÀ≈£î+Ô ` q ` n|æ ` n\+ø£sT¡ +Ô ` q ` bÕqyéT ` ñ|üùd$‘·TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêy˚TD $j·TTø±Ô kÕ uÛ≤$T˙ dü«|ü⁄+Ô q ns¡Ω‹— uÛÀ≈£î+Ô q
ns¡Ω‹— n\+ø£sT¡ yÔ Té n|æ, q ns¡Ω‹, bÕqyéT ñ|üùd$‘·T+ #·, q ns¡Ω‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêy˚TD $j·TTø±Ô R sêeTTì#˚ m&Éu≤≥T H=+~q{Ï,º kÕ uÛ≤$T˙
R Ä d”‘e· Tà, dü«|ü⁄+Ô q ns¡Ω‹ R ìÁ~+#·T≥≈£î ‘·><∑ Tä . uÛÀ≈£î+Ô q ns¡Ω‹ R
uÛTÑ õ+#·T≥≈£î ‘·><∑ Tä , n\+ø£sT¡ yÔ Té n|æ R n\+ø£]+#·Tø=qT≥≈£îqT, Hês¡Ω‹ R
344 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘·–j·TT+&É<Tä , bÕqyéT ñ|üùd$‘·T+ #· R eT<ä´eTTqT ùd$+#·T≥≈£îqT, Hês¡Ω‹ R
‘·><∑ Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTìqT+&ç m&Éu≤≥T H=+~q d”‘·eTà ìÁ~+#·T≥≈£î >±ì,
uÛTÑ õ+#·T≥≈£î >±ì, n\+ø£]+#·Tø=qT≥≈£î>±ì, eT<ä´eTTqT ùd$+#·T≥≈£î >±ì
mqï&ÉTqT ‘·–j·TT+&É<Tä .
XÀ¢ˆˆ Hêq´+ qs¡ eTT|ükÕú‘T· + düTsêD≤ eT|æ #˚X«¯ s¡yTé ˆ
q Væ≤ sêeTdüeT' ø£•Ã ~«<ä´‘˚ Á‹<äX‚ wü«|æ ˆ
nH˚´j·T$T‹ ì•Ã‘·´ bÕquÛ÷Ñ eTÚ #·#ês¡ dü' ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` nq´+ ` qs¡yTé ` ñ|ükÕú‘T· + ` düTsêD≤yéT ` n|æ ` #· `
áX¯«s¡yTé ` q ` Væ≤ ` sêeTdüeT' ` ø£' ` ∫‘Y ` $<ä´‘˚ ` Á‹<äXw‚ ßü ` n|æ `
nHê´ ` Çj·TyéT ` Ç‹ ` ì•Ã‘·´ ` bÕquÛ÷Ñ eTÚ ` #·#ês¡ ` dü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (kÕ) nq´+ qs¡yTé ñ|ükÕú‘T· + Hês¡Ω‹, düTsêD≤yéT áX¯«s¡+
#ê|æ ñ|ükÕú‘T· + Hês¡Ω‹. Á‹<äXw‚ ßü n|æ sêeTdüeT' ø£•Ã‘Y qVæ≤ $<ä´‘˚. Çj·T+
nHê´ Ç‹ ì•Ã‘·´ dü' bÕquÛ÷Ñ eTÚ #·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ R Ä d”‘êkÕ~Û«, nq´+ qs¡+ R |üs|¡ ⁄ü s¡Twüßì, ñ|ükÕú‘T· + R
ùd$+#·T≥≈£î, q ns¡Ω‹ R ‘·><∑ Tä , düTsêD≤yéT áX¯«s¡+ #ê|æ R <˚e‘·\≈£î n~Û|‹ü jÓTÆ q
Ç+Á<äTì>∑÷&É, (ñ|ükÕú‘T· + R ùd$+#·T≥≈£î), q ns¡Ω‹ R ‘·><∑ Tä , Á‹<äXw‚ ßü n|æ R
<˚e‘·\˝À >∑÷&É, sêeTdüeT' R lsêeTTì‘√ düe÷qyÓTqÆ yê&ÉT, ø£•Ã‘Y qVæ≤ $<ä´‘˚
R me«&ÉTqT ñ+&É&TÉ , Çj·T+ R áyÓT, nHê´ R y˚i=ø£ÿ‘Ó, Ç‹ R nì, ì•Ã‘·´ R
ìX¯ÃsTT+#·Tø=ì, (dü'RÄ Vü≤qTeT), bÕquÛ÷Ñ eTÚ R bÕq eT+~s¡eTTq+<äT, #·#ês¡
R ‹s¡T>∑T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘êkÕ~Û« |üs|¡ ⁄ü s¡Twüß HÓe«]ì #˚sq¡ +^ø£]+#·<Tä . Á‹˝Àø±~Û|‹ü ì
>∑÷&É ø£HÓï‹Ô #·÷&É<äT. <˚e‘·\+<ä]˝À >∑÷&É lsêeTTì‘√ düe÷qyÓTÆq
yê&ÉT+&ÉuÀ&ÉT. Ç#·≥ H˚qT #·÷#·T#·Tqï áyÓT y˚ie… «‘Ój÷Ó nsTTj·TT+&ÉTqT.
nì ìX¯ÃsTT+#·Tø=ì Vü≤qTeT ‹]– Ä bÕqeT+~s¡eTTq+<äT ‹s¡T>±&É <=&É>¬ qT.
XÀ¢ˆˆ Áø°&‘ç ˚ Hê|üsê' ø±¢+‘ê ^‘˚q #· ‘·<ë∏ -|üsê' ˆ
qè‘˚qÔ #ê|üsê' ø±¢+‘ê' bÕq$Á|üV≤ü ‘ê dü<Ô ë∏ ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Áø°&‘ç q˚ ` n|üsê' ` ø±¢+‘ê' ` ^‘˚q ` #· ` ‘·<ë∏ ` n|üsê' `
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 345
qè‘Ô̊q ` #· ` n|üsê' ` ø±¢+‘ê' ` bÕq$Á|üV≤ü ‘ê' ` ‘·<ë∏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n|üsê' Áø°&‘ç q˚ ø±¢+‘ê', ‘·<ë∏ n|üsê' ^‘˚q ø±¢+‘ê', qè‘˚qÔ
n|üsê' ø±¢+‘ê', ‘·<ë∏ n|üsê' bÕq$Á|üV≤ü ‘ê'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n|üsê' R ø=+‘·eT+~ Åd”Ô\T, Áø°&ç‘˚q ø±¢+‘ê' R Ä≥#˚
n\dæjT· T+&ç], ‘·<ë∏ n|üsê' R nfÒ¢ eT]ø=+‘·eT+~ Åd\Ô” T, ^‘˚q ø±¢+‘ê' R
>±qeTT#˚‘· n\dæjT· T+&ç], n|üsê' qè‘˚qÔ ø±¢+‘ê' R eT]ø=+‘·eT+~ Hê≥´eTT#˚
n\dæj·TT+&ç], ‘·<∏ë n|üsê' bÕq$Á|üVü≤‘ê' R nfÒ¢ eT]ø=+<äs¡T Åd”Ô\T
eT<ä´bÕqeTT#˚ ‘Ó*$ q•+∫ j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä bÕquÛÑ÷$Tj·T+<äT, ø=+<äs¡T Ä&ç j·÷&ç n\dæj·TT+&ç]—
eT]ø=+<äsT¡ bÕ&ç bÕ&ç ˇ&É˝s… T¡ >∑ø£ ìÁ~+∫]— >=|üŒ>± qè‘·´eTTqT Á|ü<]ä Ù+∫
eT]ø=+<äsT¡ n\dæb˛sTT]— eT]ø=+<äsT¡ ‘·|Œü Á‘ê– ˇ&É˝s… T¡ +>∑ø£ |ü&jç T· T+&ç]—
n{Ϻ Åd\Ô” qT Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTs¡CwÒ ßü eTè<ä+>π wüß |”]øƒ ±düT #· dü+dæ‘ú ê' ˆ
‘·<ë∏ --düsÔ D¡ eTTUÒ´wüß dü+$cÕº XÊÃ|üsê' Ådj Ôæ T· ' ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTs¡CwÒ ßü ` eTè<ä+>π wüß ` |”]øƒ ±düT ` #· ` dü+dæ‘ú ê' ` ‘·<ë∏ `
ÄdüsÔ D
¡ eTTUÒ´wüß ` dü+$cÕº' ` #· ` n|üsê' ` Ådj Ôæ T· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n|üsê' Ådj Ôæ T· ' eTTs¡CwÒ ßü eTè<ä+>π wüß, |”]øƒ ±düT #· dü+dæ‘ú ê',
‘·<ë∏ n|üsê' ÄdüsÔ D ¡ eTTUÒ´wüß dü+$cÕº'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n|üsê' Ådj Ôæ T· ' R ø=~›eT+~ Åd\Ô” T, eTTs¡CwÒ ßü R eTTs¡»eTT
\+<äTqT, eTè<ä+>π wüß R eTè<ä+>∑eTT\+<äTqT, |”]øƒ ±düT #· R |”se¡ƒ TT\+<äTqT,
dü+dæú‘ê' R X¯j·Tì+∫ j·TT+&ç], ‘·<∏ë R nfÒ¢, n|üsê' R eT]ø=~›eT+~,
ÄdüsÔ D
¡ eTTUÒ´wüß R ñ‘·eÔ TyÓTqÆ ‹yêN\ô|,’ dü+$cÕº' R $ÁX¯$T+∫j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä bÕqeT+~s¡eTTq+<äT eTTs¡»eTT\+<äT ø=+<äsT¡ qT, eTè<ä+>∑eTT
\+<äT ø=+<äs¡TqT, |”sƒ¡eTT\+<äT ø=+<äs¡TqT, ñ‘·ÔeTyÓTÆq ‹yêN\T eTTqï>∑T
yêìj·T+<äT eT]ø=+<äsT¡ qT, $ÁX¯$T+∫ j·TT+&É Vü≤qTeT yê] HÓ\s¢ q¡ T p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n+>∑HêHê+ düV≤ü ÁùdD uÛ÷Ñ wæ‘q˚ $uÛ÷Ñ wüD'Æ… ˆ
s¡÷|üd˝ü ≤¢|oü ˝Òq j·TTø£^Ô ‘ês¡uú ≤Û wæD≤ ˆˆ 6
346 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ <˚Xø¯ ±˝≤_ÛjT· TπøqÔ j·TTø£yÔ êø±´_Û<ëÛ sTTHê ˆ
s¡‘ê_Ûs‘¡ d· +ü düT|ü+Ô <ä<sä Ù¡ Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n+>∑HêHê+ ` düV≤ü ÁùdD ` uÛ÷Ñ wæ‘q˚ ` $uÛ÷Ñ wüD'Æ… ` s¡÷|ü
dü˝≤¢|oü ˝Òq ` j·TTø£^Ô ‘ês¡uú ≤Û wæD≤ ` <˚Xø¯ ±˝≤_ÛjT· TπøqÔ ` j·TTø£yÔ êø±´_Û<ëÛ sTTHê
` s¡‘ê_Ûs‘¡ d· +ü düT|ü+Ô ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $uÛ÷Ñ wüD'Æ… uÛ÷Ñ wæ‘q˚ R ÄuÛsÑ D¡ eTT\#˚ n\+ø£]+|üã&çq{Ïj º T· T,
s¡÷|üd˝ü ≤¢|oü ˝Òq R s¡÷|üeTT, dü+uÛ≤wüDo\eTT ø£*qZ {Ïj º T· T, j·TTø£^Ô ‘ês¡uú ≤Û wæD≤
R j·TTø£ÔyÓTÆq ^‘·eTT\ ns¡úeTTqT, uÛ≤wæ+#·Tq{Ϻj·TT, <˚X¯ø±˝≤_Ûj·TTπøÔq R
<˚Xø¯ ±\eTT\≈£î ‘·–j·TTqï{Ïj º T· T, j·TTø£yÔ êø±´_Û<ëÛ sTTHê R jÓ÷>∑´yÓTqÆ yêø£´eTT\qT
|ü\T≈£îq{Ï~º j·TTq>∑T, n+>∑HêHê+ düV≤ü ÁùdD R y˚\ø=\~>∑qTqï ÅddÔ” eü T÷Vü≤eTT‘√,
s¡‘ê_Ûs‘¡ d· +ü düT|ü+Ô R s¡‹Áø°&\É T >±$+∫ ìÁ~+∫j·TTqï{Ï,º (sêeD+ R sêeDTì),
Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<ÛëuÛsÑ D¡ eTT\‘√ n\+ø£]+|üã&ç ñ‘·eÔ Ts¡÷|ü uÛ≤wüD#ê‘·Ts¡´eTT
>∑*,Z dü+^‘·eTTq+<äTqT, ^‘ês¡$ú es¡DeTTq+<äTqT H˚sT¡ Œ>∑*–, <˚Xø¯ ±˝À∫‘·eTT>∑
uÛ≤wæ+#·T H˚sT¡ Œ ø£*–q{Ϻ ñ‘·eÔ TÅddÔ” Vü ≤ü ÁdüeTT‘√ s¡‹Áø°&\É Tdü*|æ ìÁ~+∫j·TTqï
sêeDTì Vü≤qTeT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ+ eT<Û̊´ eTVü‰u≤VüQ X¯óÙX¯óuÛÒ sêø£ùå dX¯«s¡' ˆ
>√ùw˜ eTVü≤‹ eTTU≤´Hê+ >∑yê+ eT<Û´˚ j·T<∏ëeèwü' ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕ+ ` eT<Û̊´ ` eTVü‰u≤VüQ' ` X¯óX¯óuÛÒ ` sêø£ùå dX¯«s¡' ` >√ùw˜
` eTVü≤‹ ` eTTU≤´Hê+ ` >∑yê+ ` eT<Û̊´ ` j·T<∏ë ` eèwü' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰u≤VüQ' sêø£ùå dX¯«s¡' ‘êkÕ+ eT<Û´˚ eTVü≤‹ >√ùw˜ eTTU≤´Hê+
>∑yê+ eT<Û̊´ eèwü' j·T<∏ë X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü‰u≤VüQ' sêø£ùå dX¯«s¡' R eTVü‰Ms¡T&Óq’ sêeD≤düTs¡T&ÉT, ‘êkÕ+
eT<Û´˚ R Ä Åd\Ô” q&ÉTeT, eTVü≤‹ >√ùw˜ R >=|üŒ<Óq’ >√XÊ\j·T+<äT, eTTU≤´Hê+
>∑yê+ eT<Û´˚ R ÁX‚weü̃ TT˝…q’ >√e⁄\q&ÉTeT, eèwü' j·T<∏ë R ÄuÀ‘·T Ø‹>±, X¯óX¯óuÛÒ
R XÀ_Û˝q¢… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Óq’ Ä sêø£kå Õ~Û|‹ü , n+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT, Ä Åd\Ô” q&ÉTeT
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 347
>=|üŒ<Ó’q >√XÊ\j·T+<äT ñ‘·ÔeTC≤‹ >√e⁄\ q&ÉTeT qTqï ÄuÀ‘·Te˝…H˚
#·÷&ÉeTT#·Ã≥>± ø±ìŒ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü sêø£ùå d+Á<ä X¯óÙX¯óuÛÒ ‘ê_Û' |ü]eè‘· dü‡«j·TyéT ˆ
ø£sπ DT_Û s¡´<∏ë-s¡D´Ò |ü]ø°s√í eTVü‰~«|ü' ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` sêø£ùå d+Á<ä' ` X¯óX¯óuÛÒ ` ‘ê_Û' ` |ü]eè‘·' ` dü«j·TyéT `
ø£sπ DT_Û' ` j·T<∏ë ` ns¡D´Ò ` |ü]ø°s'í¡ ` eTVü‰~«|ü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê_Û' dü«j·T+ |ü]eè‘·' dü' sêø£ùå d+Á<ä' ns¡D´Ò ø£sπ DT_Û'
|ü]ø°s'í¡ eTVü‰~«|ü' j·T<∏ë X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘ê_Û' R Ä Åd\Ô” #˚, dü«j·T+ |ü]eè‘·' R dü«j·TeTT>± |ü]y˚w+ºæ |üã&ç
j·TTqï{Ï,º dü' sêø£ùå d+Á<ä' R Ä <ëqyê~Û|‹ü , ns¡D´Ò R ns¡D´eTTq+<äT, ø£sπ DT_Û'
|ü]ø°s'í¡ R Ä&ÉT @qT>∑T\#˚ |ü]y˚w+ºæ |üã&çq{Ï,º eTVü‰~«|ü' j·T<∏ë R eT<ä>»∑ eTTe˝…,
X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û˝q¢… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+‘·'|ü⁄s¡Åd\Ô” #˚ ùd$+|üã&ÉT#·T, yê] q&ÉTeTqTqï Ä sêeDT&ÉT
ns¡D´eTTq Ä&ÉT @qT>∑T\ >∑T+|ü⁄ q&ÉTeTqTqï eT<ä|⁄ü fÒqT>∑Te˝… XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düs«¡ ø±yÓTÆ s¡Tù|‘ê+ #· bÕquÛ÷Ñ $T+ eTVü‰‘·àq' ˆ
<ä<sä Ù¡ Vü≤]XÊs¡÷\› düdÔ ´ü s¡ø'å£ |ü‘s˚ Z¡ èùV≤ ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düs«¡ ø±yÓT'Æ ` ñù|‘ê+ ` #· ` bÕquÛ÷Ñ $T+ ` eTVü‰‘·àq' `
<ä<sä Ù¡ ` Vü≤]XÊs¡÷\› ' ` ‘·d´ü ` s¡ø'å£ |ü‘'˚ ` >∑èùV≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]XÊs¡÷\› ' eTVü‰‘·àq' ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘'˚ >∑èùV≤ düs«¡ ø±yÓT'Æ
ñù|‘ê+ bÕquÛ÷Ñ $T+ #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]XÊs¡÷›\' R yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q Vü≤qTeT, eTVü‰‘·àq' R
eTVü≤˙j·TT&Óq’ , ‘·d´ü s¡ø'å£ |ü‘'˚ R Ä sêø£då sü êEjÓTTø£ÿ, >∑èùV≤ R uÛeÑ qeTTq+<äT,
düs«¡ ø±yÓT'Æ ñù|‘ê+ R nìï |ü<ës¡eú TT\‘√ ≈£L&çq{Ï,º bÕquÛ÷Ñ $T+ #· <ä<sä Ù¡ R
bÕqXÊ\qT >∑÷&É #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |üPs¡«eTT Åd”Ô\T>∑\ sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡uÛÑeqeTTqT yÓ<äøÏ, |æeTà≥
áe\qTqï bÕquÛ÷Ñ $TøÏ e∫Ã, Vü≤qTeT yÓ<≈ä î£ #·THêï&Éì ‘Ó*dæø=qe˝…qT. |üPs¡«eTT
348 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
qè‘ê´~ø£fi\¯ +<äT Á|üMD˝…q’ Åd\Ô” qT p#ÓqT. Ç|ü&ÉT n#·Ã{Ï düs«¡ ø±eT Á|ü<yä TÓ qÆ
eT+~s¡yu’Ó eÑÛ eTTqT #·÷#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì uÛeÑ qeTTq+<äT m\¢ø√]ø£\qT rs¡Ã>∑*qZ {Ϻ bÕquÛ÷Ñ $Tì
CÒ] Vü≤qTeT n#·Ã{Ï $X‚weü TT\qT #·÷#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTè>±D≤+ eTVæ≤cÕD≤+ #· esêVü‰D≤+ #· uÛ≤>∑X'¯ ˆ
‘·Á‘· q´kÕÔì e÷+kÕì bÕquÛ÷Ñ eTÚ <ä<sä Ù¡ dü' ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTè>±D≤+ ` eTVæ≤cÕD≤+ ` #· ` esêVü‰D≤+ ` #· ` uÛ≤>∑X'¯ `
‘·Á‘· ` q´kÕÔì ` e÷+kÕì ` bÕquÛ÷Ñ eTÚ ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` bÕquÛ÷Ñ eTÚ ‘·Á‘· q´kÕÔì eTè>±D≤+ eTVæ≤cÕD≤+ #· esêVü‰D≤+
#· uÛ≤>∑X'¯ q´kÕÔì e÷+kÕì dü' <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· bÕquÛ÷Ñ eTÚ R n#·{Ï bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT, eTè>±D≤+ R
˝Òfifl¯ jÓTTø£ÿj·TT, eTVæ≤cÕD≤+ #· R <äTqïb˛‘·T\jÓTTø£ÿj·TT, esêVü‰D≤+ #· R
n&É$|ü+<äT\jÓTTø£ÿj·TT, uÛ≤>∑X'¯ q´kÕÔì R y˚sT¡ y˚sT¡ >± qT+#·ã&çq{Ï,º e÷+kÕì
R e÷+düeTT\qT, dü' <ä<sä Ù¡ R Ä Vü≤qTeT p#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT y˚sT¡ y˚sT¡ >± qT+#·ã&çq{Ϻ ˝Òfifl¯
e÷+düeTTqT, <äTqïb˛‘·T\ e÷+düeTTqT, n&É$|ü+<äT\ e÷+düeTTqT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ söπøàwüß #· $XÊ˝Òwüß uÛ≤»H˚ wü«s¡ΔuÛÑøÏå‘êHé ˆ
<ä<sä Ù¡ Vü≤]XÊs¡÷˝› À eTj·T÷sêHé ≈£î≈£îÿ{≤+ dü<Ô ë∏ ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` söπøàwüß ` #· ` $XÊ˝Òwßü ` uÛ≤»H˚wßü ` ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé ` <ä<sä Ù¡ `
Vü≤]XÊs¡÷\› ' ` eTj·T÷sêHé ` ≈£î≈£îÿ{≤Hé ` ‘·<ë∏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]XÊs¡÷›\' $XÊ˝Òwüß söπøàwüß uÛ≤»H˚wüß ns¡ΔuÛÑøÏå‘êHé
eTj·T÷sêHé ‘·<ë∏ ≈£î≈£îÿ{≤Hé <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]XÊs¡÷\› ' R yêqs¡ÁX‚wߘü &Óq’ Vü≤qTeT, $XÊ˝Òwßü R $XÊ\eTT>∑
qTqï, söπøàwüß uÛ≤»H˚wßü R ã+>∑sT¡ bÕÁ‘·\j·T+<äT, ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé R dü>e∑ TT ‹qã&çq,
eTj·T÷sêHé R HÓeTfi¯flqT, ‘·<ë∏ ≈£î≈£îÿ{≤Hé R nfÒ¢ ø√&ç|⁄ü +E\qT, <ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT ô|<äô› |<ä› ã+>±s¡T bÕÁ‘·\j·T+<äT
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 349
dü>e∑ TT ‹ì j·TT+#·ã&çq{Ϻ ô|≈£îÿ HÓeTfi¯flqT, ø√&ç|⁄ü +E\qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ esêVü≤yêÅsêΔDdüø±Hé <ä~kÛ Âes¡Ã˝≤j·TT‘êHé ˆ
X¯˝≤´ qà è>∑eTj·T÷sê+ X¯Ã Vü≤qTe÷ qq«yÓø’ ‘å£ · ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` esêVü≤yêÅsêΔDdüø±Hé ` <ä~ÛkÂes¡Ã˝≤j·TT‘êHé ` X¯˝≤´Hé `
eTè>∑eTj·T÷sêHé ` #· ` Vü≤qTe÷Hé ` nq«yÓø’ ‘å£ · ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤qTe÷Hé (ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé) esêVü≤yêÅsêΔDdüø±Hé, <ä~kÛ Âes¡Ã˝≤
j·TT‘êHé, X¯˝≤´Hé, eTè>∑eTj·T÷sêHé #· nq«yÓø’ ‘å£ .·
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, (ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé R dü>e∑ TT ‹qã&çq)
esêVü≤yêÅsêΔDdüø±Hé R n&É$|ü+<äT\qT, yêÅsêΔDdüeTT \qT eTè>∑eTT\qT, <ä~Û
kÂes¡Ã˝≤j·TT‘êHé R ô|s¡T>∑T, kÂes¡Ã\eDeTT nqT yêì‘√ >∑÷&çjT· Tqï{Ï,º X¯˝≤´Hé
R eTTfi¯fl|ü+~ e÷+düeTT\qT, eTè>∑eTj·T÷sêHé #· R $$<ÛCä ≤‘·T\ ˝Òfifl¯ HÓ$Tfi¯fl
e÷+düeTTqT, nq«yÓø’ ‘å£ · R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yêÅsêΔDdüeTT R ˇø£C≤‹|üø.åÏ
$X‚wüeTT :` ªªø£èwüÁí ^e' s¡ø•Ô£ sê' X‚«‘·|øü 'å£ $Vü≤+>∑eT' dü yÓ’ yêÅsêΔDdü' Áb˛ø£'Ô μμ
nì $wüßí<Ûäs¡àÁ>∑+<∏äeTTq+<äT #Ó|üŒã&çq~. ˇø±H=ø£ y˚Tø£b˛‘·ì ø=+<ä]
n_ÛÁbÕj·TeTT. K&ÉeZ Tè>∑eTì ø=+<äsT¡ yê´U≤´‘·\T #Ó|Œæ ]. ªªÁ‹|æã+ ‹«+Á~j·Tø°Då +
X‚«‘·+ eè<äeΔ TC≤|ü‹yéT yêÅsêΔDdü+ #· ‘·+ ÁbÕVüQsê´õ„ø±' ÁXÊ<äøΔ s£ à¡ DÏμμ ‘·q H√≥qT,
#Óe⁄\qT, eTT≈£îÿqqT, eT÷&ç+≥ Á<ë>∑Tq~j·TTqT, Ç+Á~j·TeTT\T ø°åDÏ+∫
j·TT+&ÉTq~j·TTqT, ‘Ó\ì¢ ~j·TTqT, eTT<äTdü*~j·TTqT, Ä&ÉTy˚Tø£\≈£î ô|ì$T{ÏjT· T
q>∑T y˚Tø£ yêÅsêΔDdü eTqã&ÉTqT. ` (|üse¡ ÷s¡#ú +· Á~ø±yê´K´)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &Ü bÕquÛÑ÷$Tj·T+<äT dü>∑eTT ‹ì j·TT+∫q
n&É$|ü+<äT\qT, yêÅsêΔDdüeTè>∑eTT\qT, ô|s¡T>∑T, kÂes¡Ã\eDeTT ø£*|æjT· T+∫q
@<äT|ü+~ e÷+düeTT\qT, $$<ÛäC≤‘·T\ ˝Òfi¯fljÓTTø£ÿj·TT, HÓ$Tfi¯fljÓTTø£ÿj·TT
e÷+düeTT\qT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Áø£øs£ ê ì«$<Ûë ì‡<ëΔ+ X¯Ãø√sê qs¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé ˆ
eTVæ≤cÕ H˚øX£ ˝¯ ≤´+ X¯Ã #Ûê>±+ X¯Ã ø£è‘·ìw摘 êHé ˆˆ 14
350 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Áø£øs£ êHé ` $$<ÛëHé ` dæ<ëΔHé ` #·ø√sêHé ` ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé `
eTVæ≤cÕHé ` @ø£X˝¯ ≤´Hé ` #· ` #Ûê>±Hé ` #· ` ø£è‘·ìwæ̃‘êHé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<ÛëHé R |ü\T$<Ûeä TT˝…q’ , dæ<ëΔHé R e+&ç dæ<eΔä TT#˚dqæ ,
Áø£øs£ êHé R ø=¬øÿs¡\ e÷+düeTTqT, #·ø√sêHé R #·ø√s¡|≈ü îå£ \qT, ns¡uΔ øÑÛ ‘åÏ êHé R
dü>e∑ TT ‹ì j·TT+∫q, eTVæ≤cÕHé R <äTqïb˛‘·T\qT, @ø£X˝¯ ≤´Hé R @ø£X\¯ ´eTT˝…q’
#˚|\ü qT, ø£è‘·ìw摘 êHé R #·øÿ£ >± e+&Éã&çq{Ï,º #Ûê>±Hé R y˚Tø£b˛‘·T\qT (Vü≤qTe÷Hé
<ä<sä Ù¡ R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä TT˝…q’ ø=¬øÿs¡\ e÷+düeTTqT, e+&ç dæ<eΔä TT #˚jT· ã&çq
#· ø √s¡ e TT\qT, dü > ∑ e TT ‹ì j· T T+∫q mqTuÀ‘· T \qT, @ø£ X ¯ \ ´eTT˝… ’ q
eT‘·‡´eTT\qT, #·ø£ÿ>± |üø£«eTT #˚j·Tã&çq y˚Tø£b˛‘·T e÷+düeTT\qT Ä
bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˝ÒV‰ü ´ qT#êÃe#ê H˚Œj·÷Hé uÛÀC≤´ì $$<Ûëì #· ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˝ÒV‰ü ´Hé ` ñ#êÃe#êHé ` ù|j·÷Hé ` uÛÀC≤´ì ` $$<Ûëì ` #· ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ#êÃe#êHé R nH˚ø$£ <Ûeä TT˝…q’ {Ï,º ˝ÒV‰ü ´Hé R |ü#÷ fi¯flqT, ù|j·÷Hé
R bÕ˙j·TeTT\qT, $$<Ûëì R |ü\T$<Ûeä TT˝…q’ , uÛÀC≤´ì R uÛÀ»´|ü<ës¡eú TT\qT,
(Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡ R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T &ÜbÕquÛÑ÷$Tj·T+<äT nH˚ø£$<ÛäeTT˝…’q |ü#·Ãfi¯flqT
bÕ˙j·TeTT\qT ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T uÛÀ»´|ü<ës¡eú TT\qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·<∏ë- eT¢\eD√‘·+Ô ôd’ ]«$<Û’Ó sê>∑cÕ&Éu'’… ˆ
Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡øπ j·T÷¬s’ s¡|$ü <ÓÌΔ s¡àVü‰<ÛHä '’Ó ˆˆ 16
XÀ¢ˆˆ bÕquÛ≤»q$øÏåô|ÔÌ' |òü˝…’ X¯Ã $$<ÛÓ’ s¡|æ ˆ
ø£è‘·|⁄ü c˛Œ|üV‰ü sê uÛ÷Ñ s¡~øÛ +£ |ü⁄wü´‹ Á•j·TyéT ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·<ë∏ ` ÄeT¢\eD√‘·+Ô ôd'’ ` $$<Û'’Ó ` sê>∑cÕ&Éu'’… ` Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡
øπ j·T÷¬s'’ ` n|ü$<Ó'ÌΔ ` eTVü‰<ÛHä '’Ó ` bÕquÛ≤»q$øÏôå |'ÌÔ ` |ò˝ü '’… ` #· ` $$<Û'’Ó `
n|æ ` ø£è‘·|⁄ü c˛Œ|üV‰ü sê ` uÛ÷Ñ ' ` n~Ûø+£ ` |ü⁄wü´‹ ` Á•j·TyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ ÄeT¢\eD√‘·+Ô ôd'’ R |ü⁄\T|ü⁄ ñ|ü nqTyêì‘√
$T[‘·yTÓ qÆ , $$<Û'’Ó R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ , sê>∑cÕ&Éu'’… R |ü\T#·ì$j·TT, ∫ø£ÿì$j·TT
q>∑T $$<Ûä|òü\s¡düeTT\‘√&ÉqT, n|ü$<ÓΔÌ' R ‘=\–+#·ã&çq{Ϻ, eTVü‰<ÛäHÓ’' R
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 351
neT÷\´eTT˝…’q{Ϻ, Vü‰s¡q÷|ü⁄s¡πøj·T÷¬s’' R eTT‘ê´\Vü‰s¡eTT\T ø±*n+<Ó\T
uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô qT ÄuÛsÑ D¡ eTT\#˚‘q· T, bÕquÛ≤»q$øÏôå |'ÌÔ R bÕqbÕÁ‘·\+ <äT+#·ã&çq{Ï,º
$$<Û'’Ó |ò˝ü X’… ÊÃ|æ R |ü\T$<Ûeä TT\>∑T |ü+&É‘¢ √&ÉqT, ø£è‘·|⁄ü c˛Œ|üV‰ü sê R #˚jT· ã&çq
|üP\<ä+&É\ n\+ø±s¡eTT >∑*–q{Ï,º uÛ÷Ñ ' R Ä bÕquÛ÷Ñ $T, n~Ûø+£ R $TøÏÿ*>±,
Á•j·T+ R XÀuÛqÑ T, |ü⁄wü´‹ R ô|+bı+~+#·T#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sê>∑cÕ&ÉãeTT nq>± (cÕ&ÉãeTTq≈£î U≤+&ÉeeTT nì u§+u≤sTT
Á|ü‹) ªªdæ‘êeT<Ûë«~eT<ÛTä s√ Á<ëøå±<ë&çeTCÀ s¡d'ü , $s¡fiX¯  ‘Y ø£è‘√ sê>∑' kÕ+Á<äX ‘Y
cÕ&Ée' düà è‘·'μμ nq>± |ü+#·<ës¡, ‘˚HÓ eTTqï>∑T yêì#˚ rj·THÓq’ {Ï,º Á<ëø£|å +ü &É¢
s¡deü TTqT, <ëìeTà|ü+&É¢ s¡deü TTqT, |ü\Ã>∑qTqï#√ sê>∑eTìj·TT, ∫ø£ÿ>±qTqï#√
cÕ&ÉãeTT (cÕ&ÉeeTT) nìj·TT #Ó|Œü ã&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄeT¢eTT‘√, \eDeTT‘√ $TÁ•‘·yTÓ qÆ |ü\T$<Ûeä TT\>∑T, Á<ëøå±<ë&ç
e÷~ |ò\ü s¡deü TT\‘√&ÉqT, ˇ&É*qT+&ç rdæjT· T+∫q neT÷\´eTT˝…q’ eTT‘ê´\
Vü‰s¡eTT\T, ø±* n+<Ó\T, uÛTÑ »ø°sT¡ \Ô T nqT ÄuÛsÑ D¡ eTT\‘√&ÉqT, bÕqbÕÁ‘·\+<äT
neTs¡Ãã&çq ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ |ò\ü C≤‘·T\‘√&ÉqT ì+&çjT· T+&ç |ü⁄wüŒe÷*ø£\‘√
n\+ø£]+|üã&çjT· Tqï Ä bÕqXÊ\j·T+<ä* uÛ÷Ñ $T n<äT“¤‘y· TÓ qÆ XÀuÛ‘Ñ √ yÓ\T>=+<äT
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·Á‘· ‘·Á‘· #· $q´ôdÔÌ düT‡•¢ôwºÌ X¯Ùj·THêdüHÓ’' ˆ
bÕquÛ÷Ñ $T ]«Hê eVæ≤ï+ Á|üBù|Ô y√|ü\ø£å ´‘˚ ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·Á‘· ` ‘·Á‘· ` #· ` $q´ôd'ÌÔ ` düT•¢ôw'̺ ` X¯jT· HêdüH'’Ó `
bÕquÛ÷Ñ $T' ` $Hê ` eVæ≤ï+ ` Á|üBbÕÔ ` Çe ` ñ|ü\ø£å ´‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· ‘·Á‘· #· $q´ôd'ÌÔ düT•¢ôw'̺ X¯jT· HêdüH'’Ó bÕquÛ÷Ñ $T' eVæ≤ï+
$Hê Á|üBbÕÔ Çe ñ|ü\ø£å ´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· ‘·Á‘· R n#·Ã≥#·Ã≥, $q´ôd'ÌÔ R neTs¡Ãã&çq, düT•¢ôw'̺ R
ˇø£<ëì‘√ H=ø£{Ï #·ø£ÿ>± ø£*dæj·TTqï, X¯j·THêdüHÓ’' R X¯j·T´\‘√&ÉqT,
ÄdüqeTT\‘√&ÉqT, bÕquÛ÷Ñ $T' R Ä bÕ˙j·TXÊ\, eVæ≤ï+ $Hê R n–ï˝Òøj £ T˚ ,
Á|üBbÕÔ Çe R Á|ü»«]\T¢#T· qï~e˝…, ñ|ü\ø£å ´‘˚ R ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã+>±s¡eTT‘√qT, s¡‘·ïeTT\‘√qT ì]à+|üã&ç n#·Ã≥ neTs¡Ã
ã&çjT· Tqï X¯jT· ´\TqT ÄdüqeTT\TqT <ä>sZ∑ <¡ >ä sZ∑ >¡ ± qT+&ç, q\TeT÷\\+<äTqT
352 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>=|üŒ ø±+‹‘√ yÓTs¡jT· T#·T ø±qe#·TÃ#·T+&É Ä bÕquÛ÷Ñ $T n–ï˝Òøj
£ T˚ Á|ü»«]\T¢
#·Tqï≥T¢ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ãVüQÁ|üø±¬s’ ]«$<Û’Ó s¡«s¡d+ü kÕÿs¡d+ü düÿ è‘Ó'’ ˆ
e÷+ôd'’ ≈£îX¯\dü+|üèø¬ 'ÌÔ bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘'’Ó |üè<∏øä ˘ ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ãVüQÁ|üø±¬s'’ ` $$<Û'’Ó ` es¡d+ü kÕÿs¡d+ü düÿ è‘Ó'’ ` e÷+ôd'’ `
≈£îX¯\dü+|üèø¬ 'ÌÔ ` bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘'’Ó ` |üè<∏øä ˘ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ãVüQÁ|üø±¬s'’ , $$<Û'’Ó , es¡d+ü kÕÿs¡d+ü düÿ è‘Ó'’ , ≈£îX¯\dü+|üèø¬ 'ÌÔ ,
|üè<∏øä ˘ bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘'’Ó , e÷+ôd'’ (dü+j·TT‘ê bÕquÛ÷Ñ $T' ñ|ü\ø£å ´‘˚).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ãVüQÁ|üø±¬s'’ R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ {Ï,º $$<Û'’Ó R |ü\TØ‘·T\T>±,
es¡d+ü kÕÿs¡d+ü düÿ è‘Ó'’ R ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ |ü<‘Δä T· \‘√ e+&Éã&çq$j·TTqT, ≈£îX¯\dü+|üèø¬ 'ÌÔ
R >=|üŒ H˚sT¡ Œ>∑\yê]#˚ e+&Éã&çq$j·TTqT, |üè<∏øä ˘ bÕquÛ÷Ñ $T>∑‘'’Ó R y˚sT¡ y˚sT¡ >±
Ä bÕquÛÑ÷$Tj·T+ <äTqï{Ϻ, e÷+ôd’' R e÷+kÕVü‰s¡eTT\‘√, dü+j·TT‘ê R
ì+&çjT· Tqï<Ó’ (bÕquÛ÷Ñ $T' ñ|ü\ø£å ´‘˚ R Ä bÕqXÊ\ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ì|ü⁄DT˝…’q bÕ#·≈£î\#˚ ÁX‚wü˜yÓTÆq Ø‘·T\˝À e+&Éã&çq{Ϻ
ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ e÷+kÕVü‰s¡eTT\T Ä bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT y˚sT¡ y˚sT¡ >± qTqïyÓ’
#·÷#·T≥≈£î >=|üŒ>± ø±ìŒ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ~yê´' Á|üdHü êï $$<Ûë düT‡sê' ø£è‘·dTü sê n|æ ˆ
X¯sÿ¡ sêdüee÷BÛ«ø£ |ü⁄cÕŒdüe|ò˝ü ≤düyê' ˆˆ 20
XÀ¢ˆˆ yêdü#·÷¬síÌ X¯Ã $$<ÛÓ’ s¡› ècÕº ôdÔÌ ôdÔÌ' |üè<∏äø£Œ è<∏äø˘ ˆ
dü+‘·‘ê X¯óX¯óuÛÒ uÛ÷Ñ $T sêà˝…’ ´ X¯Ã ãVüQdü+dæ‘ú '’Ó ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ~yê´' ` Á|üdHü êï' ` $$<Ûë' ` düTsê' ` ø£è‘·dTü sê' ` n|æ `
X¯sÿ¡ sêdüee÷BÛ«ø£|⁄ü cÕŒdüe|ò˝ü ≤düyê' ` yêdü#÷· s¬ 'Ìí ` #· ` $$<Û'’Ó ` <äècÕº' ` ‘Ó'’
` ‘Ó'’ ` |üè<∏øä ˘ ` |üè<∏øä ˘ ` dü+‘·‘ê ` X¯óX¯óuÛÒ ` uÛ÷Ñ $T' ` e÷˝…’ ´' ` #· `
ãVüQdü+dæ‘ú '’Ó ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ~yê´', Á|üdHü êï', $$<Ûë', X¯sÿ¡ sêdüee÷BÛ«ø£|⁄ü cÕŒdüe |ò˝ü ≤düyê'
düTsê', ø£è‘·dTü sê' n|æ, $$<Û'’Ó ‘Ó'’ ‘Ó'’ yêdü#÷· s¬ 'Ìí , |üè<∏øä ˘ |üè<∏øä ˘ <äècÕº' ãVüQdü+dæ‘ú '’Ó
e÷˝…’ ´' dü+‘·‘ê, uÛ÷Ñ $T', X¯óX¯óuÛ.Ò
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 353
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ~yê´' R ~e´eTT˝…’q{Ϻj·TT, Á|üdüHêï' R ìs¡à\yÓTÆq{Ϻj·TT,
$$<Ûë' R ãVüQ$<Ûeä TT ˝…q’ {Ïj º T· T, X¯sÿ¡ sêdüe R X¯sÿ¡ sêeT<ä´eTT, e÷BÛ«ø£ R
Ç|üŒ|ü⁄e⁄«ø£\T¢— |ü⁄cÕŒdüe R Ç‘·s¡ |ü⁄wüŒeT<ä´eTT\T, |ò˝ü ≤düyê' R $$<Ûä |ò\ü
dü+uÛ]Ñ ‘· eT<ä´eTT\T eTTqTï>±>∑\, düTsê' R düV≤ü »yÓTqÆ eT<ä´eTT\TqT, ø£è‘·dTü sê'
n|æ R ø£èÁ‹eTeTT˝…q’ eT<ä´eTT\TqT, $$<Û'’Ó ‘Ó'’ ‘Ó'’ yêdü#÷· s¬ 'Ìí R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’
Äj·÷ #·÷s¡eí TT\‘√, yêdæ‘ê' R |ü]eT[+#·T#·TqïyÓ,’ |üè<∏øä ˘ |üè<∏øä ˘ <äècÕº' R
y˚sT¡ y˚sT¡ >± ø±ìŒ+#·T #·T+&ÓqT. ãVüQdü+dæ‘ú '’Ó R |ü\T$<Ûeä TT\T>∑ ≈£Ls¡Ãã&çq,
e÷˝…’ ´' #· R |ü⁄wüŒe÷*ø£\‘√&ÉqT, dü+‘·‘ê R ì+&çjT· Tqï<Ó,’ uÛ÷Ñ $T' R Ä
bÕquÛ÷Ñ $T, X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªªbÕqø£+ Á<ëø£eå ÷<Û÷ä ø£+ U≤s¡÷s® +¡ ‘êfi¯yTÓ øÆ eå£ +, eT<Û÷ä ‘·+ú
o<ÛäTe÷BÛ«ø£+, yÓTÆπsj·T+ Hê]πøfi¯»yéTμμ nì ns¡íeeTTq+<äT eT<ä´uÛÒ<äeTT\T
$e]+|üã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` X¯s¡ÿs¡‘√ ì]à+|üã&çq$, ‘˚HÓ‘√ ì]à+|üã&çq$, ãVüQ$<Ûä
|ü ⁄ wü Œ eTT\‘√ ì]à+|ü ã &ç q $, $$<Û ä e TT\>∑ T |ò ü \ eTT\‘√ ‘· j · ÷ s¡ T
#˚j·Tã&çq$j·TTqT n>∑T ø£èÁ‹eTyÓTÆq eT<ä´eTT\TqT, ~e´eTT\T ìs¡à\eTT\T
n>∑T $$<ÛäeTT˝…’q düVü≤»eTT˝…’q eT<ä´eTT\TqT Äj·÷ |ü]eTfi¯#·÷s¡íeTT\‘√
y˚sT¡ y˚sT¡ >± neTs¡Ãã&çq $$<Ûeä TT\>∑T eT<ä´eTT\T q#·Ã≥ ø±qe∫Ãq$. eTiÏjT· T
n#·Ã{Ï uÛ÷Ñ $T ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ |ü⁄wüŒe÷*ø£\‘√ ì+&ç m+‘·>±H√ XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Væ≤s¡DàjÓTÆ X¯Ã $$<Û’Ó sꓤ»HÓ'’ kÕŒ¤{ø¬Ï ’ s¡|æ ˆ
C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ XÊÃHÓ’ ´' ø£sø¬¡ s’ _¡ dÛ +ü eè‘ê ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Væ≤s¡DàjÓTÆ ' ` #· ` $$<Û'’Ó ` uÛ≤»HÓ'’ ` kÕŒ¤{ø¬Ï '’ ` n|æ `
C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ ' ` #· ` nHÓ’ ´' ` ø£sø¬¡ '’ ` n_Ûd+ü eè‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $$<ÛÓ’' Væ≤s¡DàjÓÆT' #· kÕŒ¤{Ϭø’' uÛ≤»HÓ’' #· n|æ nHÓ’´'
C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ ' ø£sø¬¡ '’ #· (uÛ÷Ñ $T') n_Ûd+ü eè‘ê ($s껑˚).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<ÛÓ’' R ãVüQ$<ÛäeTT˝…’q{Ϻ, Væ≤s¡DàjÓÆT' R dü«s¡íeTj·TeTT
˝…’q{Ϻj·TT, kÕŒ¤{Ϭø’' R düŒ¤{Ïø£eTDÏì]à‘·eTT˝…’q{Ϻj·TT, uÛ≤»HÓ’' #· n|æ R
bÕÁ‘·\‘√&ÉqT, nHÓ´’ ' R y˚sT¡ $<Ûeä TT˝…q’ , C≤+ã÷q<äeTjÓTÆ ' R düTes¡ìí ]à‘·eTT˝…q’ ,
ø£sø¬¡ '’ #· R ø£eT+&É\eTT\e+{Ï ø£\X¯eTT\‘√&ÉqT, uÛ÷Ñ $T' R Ä bÕquÛ÷Ñ $T,
354 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
n_Ûd+ü eè‘ê R ì+&çq<Ó,’ $s껑˚ R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä bÕquÛÑ÷$T, ã+>±s¡eTT‘√&ÉqT, düŒ¤{Ïø£eTDT\‘√&ÉqT
ì]à+|üã&çq ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T bÕÁ‘·\‘√&ÉqT, düTes¡ìí ]à‘·eTT˝…q’ y˚sT¡ y˚sT¡ Ø‘·T\>∑T
ø£eT+&É\eTT\e+{Ï ø£\X¯eTT\‘√&ÉqT ì+&ç $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s껑˚wßü #· ≈£î+uÛwÒ ßü C≤+ã÷q<äeTj˚Twüß #· ˆ
bÕqÁX‚w+ü̃ ‘·<ë uÛ÷Ñ ] ø£|æ düÁÔ ‘· <ä<sä Ù¡ Vü≤ ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s껑˚wßü ` #· ` ≈£î+uÛwÒ ßü ` C≤+ã÷q<äeTj˚Twüß ` #· `
bÕqÁX‚w+ü̃ ` ‘·<ë ` uÛ÷Ñ ] ` ø£|'æ ` ‘·Á‘· ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` s껑˚wßü #· C≤+ã÷q<äeTj˚Twüß #· ≈£î+uÛwÒ ßü uÛ÷Ñ ] bÕqÁX‚w+˜ü
‘·<ë ‘·Á‘· ø£|'æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` s껑˚wßü #· R s¡»‘·eTj·TeTT ˝…q’ {Ï$º j·TT, C≤+ã÷q<äeTj˚Twüß
#· R düTes¡ìí ]à‘·eTT˝…q’ {Ï$º j·TTq>∑T, ≈£î+uÛwÒ ßü R >∑÷q\j·T+<äT, uÛ÷Ñ ] R n|ü]$T‘·
yÓTqÆ {Ï,º bÕqÁX‚w+ü̃ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ {Ϻ eT<ä´eTTqT, ‘·<ë R n|ü&ÉT, ‘·Á‘· R Ä bÕq
uÛ÷Ñ $Tj·T+<äT, ø£|'æ R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&Ü Vü≤qTeT+‘·T&Ü bÕqXÊ\j·T+<äT ô|<äy› q’Ó yÓ+&ç ø£&eÉ \
j·T+<äTqT, düTes¡í≈£î+uÛÑeTT\+<äTqT y˚T\Ts¡ø£yÓTÆq eT<ä´eTT\T n|ü]$T‘·eTT>∑
qT+&ÉT≥ >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ k˛-|üX´¯ #êä‘≈· î£ +uÛ≤ì •˝≤eTDÏeTj·÷ì #· ˆ
s껑êì #· |üPsêíì uÛ≤»Hêì eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` n|üX´¯ ‘Y ` XÊ‘·≈î£ +uÛ≤ì ` •˝≤eTDÏeTj·÷ì ` #· `
s껑êì ` #· ` |üPsêíì ` uÛ≤»Hêì ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ , XÊ‘·≈î£ +uÛ≤ì, •˝≤eTDÏeTj·÷ì, s껑êì #·,
|üPsêíì uÛ≤»Hêì n|üX´¯ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, XÊ‘·≈î£ +uÛ≤ì R
dü«s¡ìí ]à‘·eTT\TqT, •˝≤eTDÏeTj·÷ì #· R düŒ{¤ øÏ s£ ‘¡ ï· ì]à‘·eTT\TqT, s껑êì
#· R s¡»‘·ì]à‘·eTT\TqT n>∑T, |üPsêíì uÛ≤»Hêì R ì+&çjT· Tqï{Ϻ bÕÁ‘·\qT,
n|üX´¯ ‘Y R #·÷#ÓqT.
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 355
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ dü«s¡eí Tj·TeTT\T, düŒ{¤ øÏ £ s¡‘ï· eTj·TeTT\T, s¡»‘·
ì]à‘·eTT\TqT n>∑T ô|≈£îÿ bÕÁ‘·\T eT<ä´eTT\‘√ ì+&çjT· TqïyÓ’ j·TT+&ÉT≥qT
>±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£«∫ <ä˝≤ŒeX‚cÕDÏ ø£«∫ rŒ‘êì düs«¡ X¯' ˆ
ø£«∫ HÓ’ ïe Á|ü|‘” êì bÕHêì dü <ä<sä Ù¡ Vü≤ ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£«∫‘Y ` n˝≤ŒeX‚cÕDÏ ` ø£«∫‘Y ` |”‘êì ` düs«¡ X¯' ` ø£«∫‘Y `
q ` @e ` Á|ü|‘” êì ` bÕHêì ` dü' ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£«∫‘Y n˝≤ŒeX‚cÕDÏ, ø£«∫‘Y düs«¡ X¯' |”‘êì, ø£«∫‘Y HÓe’
Á|ü|‘” êì, bÕHêì <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ø£«∫‘Y R ˇø£#√≥, n˝≤ŒeX‚cÕDÏ R
ø=~›>± $T–*j·TTqï{Ïj º T· T, ø£«∫‘Y R ˇø±H=ø£#√≥, düs«¡ X¯' |”‘êì R düs«¡ $<Ûeä TT\
Á‘ê>∑ã&çq{Ï$º j·TTqT, ø£«∫‘Y R eT]jÓTTø£#√≥, HÓe’ Á|ü|‘” êì R m+‘·e÷Á‘·eTT
Á‘ê>∑ã&Éq{Ï$º j·TTqT n>∑T, bÕHêì R bÕqbÕÁ‘·\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ ø=+#ÓeTT eT<ä´eTT $T–*j·TTqï bÕÁ‘·\qT
ø=ìï#√≥¢qT, |üP]Ô>± Á‘ê–y˚dqæ eT<ä´eTT >∑\ bÕÁ‘·\qT ø=ìï#√≥¢qT, m+‘·
e÷Á‘·eTT Á‘ê>∑ì bÕÁ‘·\qT ø=ìï#√≥¢qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£«∫ <ä“ø¤ ±å ´+ X¯Ã $$<ÛëHé ø£«∫ ‘êŒHêì uÛ≤>∑X'¯ ˆ
ø£«∫ <äsêΔeX‚cÕDÏ |üX´¯ HÓ’ « $#·#ês¡ Vü≤ ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£«∫‘Y ` uÛøÑ ±å ´Hé ` #· ` $$<ÛëHé ` ø£«∫‘Y ` bÕHêì ` uÛ≤>∑X'¯
` ø£«∫‘Y ` nsêΔeX‚cÕDÏ ` |üX´¯ Hé ` yÓ’ ` $#·#ês¡ ` Vü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (dü' ‘·Á‘·) ø£«∫‘Y $$<ÛëHé uÛøÑ ±å ´Hé #· ø£«∫‘Y uÛ≤>∑X'¯ bÕHêì,
ø£«∫‘Y nsêΔeX‚cÕDÏ, bÕHêì |üX´¯ Hé $#·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, ‘·Á‘· R Ä bÕquÛ÷Ñ $Tj·T+<äT, ø£«∫‘Y R
ˇø±H=ø£#√≥, $$<ÛëHé uÛøÑ ±å ´Hé #· R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ |æ+&çe+≥\qT, ø£«∫‘Y
uÛ≤>∑X'¯ bÕHêì R ø=ìï#√≥¢ ø=ìïe+‘·T\ bÕ˙j·TeTT\qT, ø£«∫‘Y nsêΔeX‚cÕDÏ
R ø=ìï#√≥¢ dü>e∑ TT $T–*q{Ϻ bÕ˙j·TeTT\qT, |üX´¯ Hé R #·÷#·T#·T, $#·#ês¡ R
|ü]ÁuÛ$Ñ T+#ÓqT.
356 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø£#√≥ ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ |æ+&çe+≥\qT eT]jÓTTø£#√≥ e+‘·T\T
e+‘·T\T>±qTqï bÕ˙j·TeTT\qT, eT]ø=ìï #√≥¢ dü>∑eTT e÷Á‘·y˚T Á‘ê–q
bÕ˙j·TeTT\qT #·÷#·T#·T Vü≤qTeT n#·Ã≥ ‹s¡T>±&ÉT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£«∫ Á‘·Œ_ÛHÓ’ ï' ø£s¡¬ø’' ø£«∫ <ë˝À[‘Ó’s¡È f…Æ' ˆ
ø£«∫‘Y dü+|üèø£eÔ ÷˝≤´ì »˝≤ì #· |ò˝ü ≤ì #· ˆˆ 27
XÀ¢ˆˆ X¯jT· Hê q´Á‘· HêØD≤+ X¯óÁuÛ≤DÏ ãVüQ<Ûë |ü⁄q' ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£«∫‘Y ` Á|ü_HÛ ’Ó ï' ` ø£sø¬¡ '’ ` ø£«∫‘Y ` Ä˝À[‘Ó'’ ` |òTü f…'Æ `
ø£«∫‘Y ` dü+|üèø£eÔ ÷˝≤´ì ` »˝≤ì ` #· ` |ò˝ü ≤ì ` #· ` X¯jT· Hêì ` nÁ‘· `
HêØD≤+ ` X¯óÁuÛ≤DÏ ` ãVüQ<Ûë ` |ü⁄q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£«∫‘Y Á|ü_ÛHÓ’ ï' ø£s¡¬ø’' ø£«∫‘Y Ä˝À[‘Ó’' |òüTf…Æ' ø£«∫‘Y
dü+|üèø£eÔ ÷˝≤´ì, »˝≤ì #·, |ò˝ü ≤ì #· |üX´¯ Hé, nÁ‘·, |ü⁄q', HêØD≤+, X¯óÁuÛ≤DÏ
X¯jT· Hêì #·, ãVüQ<Ûë (|üX´¯ Hé $#·#ês¡).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£«∫‘Y R ˇø±H=ø£#√≥, Á|ü_HÛ ’Ó ï' ø£sø¬¡ '’ R Áã<ä˝› q’… ø£\X¯eTT\
#˚‘q· T, ø£«∫‘Y R ˇø±H=ø£#√≥, Ä˝À[‘Ó'’ |òTü f…'Æ R <=]¢b˛sTTq ø£&eÉ \#˚‘q· T,
ø£«∫‘Y R ˇø£#√≥, dü+|üèø£eÔ ÷˝≤´ì R ˙{Ï‘√ ‘·&dç qæ |ü⁄wüŒe÷*ø£\qT, »˝≤ì
#· R »\eTT\qT, |ò˝ü ≤ì #· R |ü+&Éq¢ T, (|üX´¯ Hé R #·÷#·T#·T), nÁ‘· R Ä
bÕquÛ÷Ñ $T j·T+<äT, |ü⁄q' R ‹]–, HêØD≤+ R Åd\Ô” jÓTTø£ÿ, X¯óÁuÛ≤DÏ X¯jT· Hêì R
dü«#·Ãe¤ TT>± qTqï X¯jT· ´\qT, (dü' R Ä Vü≤qTeT) ãVüQ<Ûë R ô|≈£îÿ e÷s¡T\T
(|üX´¯ Hé $#·#ês¡ R #·÷#·T#·T ‹s¡T>∑T #·T+&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#·Ã≥ ø=ìï#√≥¢ Áã<ä›˝…’q ø£\X¯eTT\qT+&çj·TT,
ø=ìï#√≥¢ uÀs¡–\|ü&qç ø£&eÉ \qT+&çjT· T Ádü$+#·T#·Tqï ˙fi¯flqT, Ä ˙{Ï‘√ ‘·&dç qæ
|üP\e÷*ø£\qT, |ü+&É¢qT eTiÏj·TT Ç+ø=ø£#√≥ dü«#·Ã¤eTT>± yÓ\j·TT#·Tqï
HêØeTDT\ X¯jT· ´\qT |ü\Te÷s¡T\T $˝ÀøÏ+#·T#·T ‹s¡T>±&ÉT #·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |üsd¡ Œü s¡+ düe÷•¢w´ü ø±•Ã ‘·T‡bÕÔ esê+>∑Hê' ˆ
ø±•Ã #· eÅdÔü eTq´kÕ´ dü‡«|ü+‘ê´' |ü]<Ûëj·T #· ˆ
ÄVü≤è‘·´ #ê-ã˝≤ düT‡bÕÔ ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê' ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üsd¡ Œü s¡+ ` düe÷•¢w´ü ` ø±' ` ∫‘Y ` düTbÕÔ' ` esê+>∑Hê' `
ø±' ` ∫‘Y ` #· ` eÅdyÔü Té ` nq´kÕ´' ` dü«|ü+‘ê´' ` |ü]<Ûëj·T #· ` ÄVü≤è‘·´
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 357
` #· ` nã˝≤' ` düTbÕÔ' ` ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ø±•Ã‘Y esê+>∑Hê' |üsd¡ Œü s¡+ düe÷•¢w´ü düTbÕÔ'— ø±•Ã‘Y nã˝≤'
dü«|ü+‘ê´' nq´kÕ´' eÅdyÔü Té ÄVü≤è‘·´, |ü]<Ûëj·T #· ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê', düTbÕÔ'.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ø±•Ã‘Y esê+>∑Hê' R ø=~›eT+~ ñ‘·eÔ TÅd\Ô” T, |üsd¡ Œü s¡+ düe÷•¢w´ü
R ˇ+&=s¡T\qT øö–*+#·Tø=ì, düTbÕÔ' R ìÁ~+∫j·TT+&ç]. ø±•Ã‘Y nã˝≤' #· R
eTiÏø=+‘·eT+~ n+>∑q\T, dü«|ü+‘ê´' nq´kÕ´' R ìÁ~+#·T#·Tqï y˚i=ø£‘j Ó TÓ Tø£ÿ,
eÅdüÔyéT R Ns¡qT, ÄVü≤è‘·´ R ˝≤–ø=ì, |ü]<Ûëj·T #· R ø£≥Tºø=ìj·TTqT,
ìÁ<ëã\|üsêõ‘ê' R ìÁ<ëÁbÕã\´eTTq≈£î ˝Àã&çqyê¬s,’ düTbÕÔ' R ìÁ~+∫j·TT+&ç].
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·≥ ø=+<äsT¡ düT+<äØeTDT ˝§+&=s¡T\qT øö–*+#·Tø=ì |üsT¡ +&ç
j·TT+&ç]. eT]ø=+<äs+¡ >∑q\T ‘·eT Á|üøÿ£ H˚ ìÁ<äb˛e⁄#·Tqï ‘·sT¡ DT\ Ns¡\qT
˝≤–yÓ∫’ ‘êeTT ø£≥Tºø=ì ì<äTs› ¡ yÓTøÆ e£ TT˝À eTTì–j·TT+&ç].
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ eTT#êä «düyê‘˚q eÅd+Ôü e÷\´+ #· >±Á‘·»yéT ˆ
Hê‘·´s¡+ú düŒ+<ä‘˚ ∫Á‘·+ ÁbÕ|ü´ eT+<ä $T yêì\yéT ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕ+ ` ñ#êä«düyê‘˚q ` eÅd+Ôü ` e÷\´+ ` #· ` >±Á‘·»yéT `
q ` n‘·´s¡+ú ` düŒ+<ä‘˚ ` ∫Á‘·+ ` ÁbÕ|ü´ ` eT+<äyTé ` Çe ` nì\yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘êkÕyéT ñ#êä«düyê‘˚q >±Á‘·»+ eÅd+Ôü e÷\´+ #· eT+<äyTé
nì\+ ÁbÕ|ü´ Çe q n‘·´s¡+ú düŒ+<ä‘.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘êkÕ+ R Ä Åd\Ô” jÓTTø£ÿ, ñ#êä«düyê‘˚q R ñ#êä«düyêj·TTe⁄\
#˚‘,· >±Á‘·»+ R yê] X¯Øs¡eTTq+<ä*, eÅd+Ôü R ô|≥ ’ #ÓsT¡ >∑T, e÷\´+ #· R |üP\
e÷*ø£j·TTqT, eT+<äyéT nì\+ R eT+<äyÓTÆq yêj·TTe⁄qT, ÁbÕ|ü´ Çe R
bı+<äT≥#˚‘e· ˝…, ∫Á‘·+ R ∫Á‘·eTT>±, Hê‘·´s¡+ú düŒ+<ä‘˚ R ø=~›>± #·*+#·T#·Tqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã{Ï HêØeTDT\jÓTTø£ÿ ñ#êä «düyêj·TTe⁄#˚ yê] i=eTTà\ô|q’ Tqï
ô|≥’ #Ós>¡ T∑ \T>±ì, |üP\e÷*ø£\T>±ì eT+<äyTÓ qÆ yêj·TTe⁄#˚‘e· ˝… ø=+#ÓeTT>±H˚
#·*+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ #·+<äqdü´ #· o‘·d´ü o<Û√ s¡à<ÛTä s¡ddü ´ü #· ˆ
$$<Ûdä ´ü #· e÷\´dü´ <Û÷ä |üd´ü $$<Ûdä ´ü #· ˆˆ
XÀ¢ˆˆ ãVüQ<Ûë e÷s¡T‘· düÁÔ ‘· >∑+<Û+ä $$<Ûä eTT<ä«Vü≤Hé ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·+<äqdü´ ` #· ` o‘·d´ü ` o<Û√' ` eT<ÛTä s¡ddü ´ü ` #· ` $$<Ûdä ´ü
358 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` #· ` e÷\´dü´ ` <Û÷ä |üd´ü ` $$<Ûdä ´ü ` #· ` ãVüQ<Ûë ` e÷s¡T‘·' ` ‘·Á‘· `
>∑+<Û+ä ` $$<Ûyä Té ` ñ<ä«Vü≤Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` o‘·d´ü #·+<äqdü´ #·, eT<ÛTä s¡ddü ´ü o<Û√X¯Ã $$<Ûdä ´ü e÷\´dü´
#·, $$<Ûdä ´ü <Û÷ä |üd´ü #·, $$<Û+ä >∑+<Û+ä ñ<ä«Vü≤Hé ‘·Á‘· e÷s¡T‘·' ãVüQ<Ûë Á|üeyÍ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` o‘·d´ü #·+<äqdü´ #· R #·\ì¢ #·+<äqeTTjÓTTø£ÿj·TT, eT<ÛTä s¡ddü ´ü
o<Û√X¯Ã R ‹j·T´ì eT<ä´eTTjÓTTø£ÿj·TT, $$<Ûdä ´ü e÷\´dü´ #· R |ü\T$<Ûeä TT˝…q’ |üP\
e÷*ø£\jÓTTø£ÿj·TT, $$<Ûdä ´ü <Û÷ä |üd´ü #· R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ <Û÷ä |üeTTjÓTTø£ÿj·TT,
$$<Û+ä >∑+<Û+ä R ãVüQ$<Ûeä T>∑T |ü]eTfi¯eTTqT, ñ<ä«Vü≤Hé R eVæ≤+#·T#·T, ãVüQ<Ûë
R ãVüQeTTKeTT\, e÷s¡T‘·' R yêj·TTe⁄, (Á|üeyÍ R M#·T#·T+&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ #·\ì¢ #·+<äqeTT, ‹j·T´ì eT<ä´eTT ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’
|ü⁄wüŒe÷*ø£\T, |ü\T$<Ûeä TT\>∑T <Û÷ä |üÁ<äe´eTT\T |ü⁄wüÿ\eTT>± qT+&É>± yêj·TTe⁄
Äj·÷ |ü]eTfi¯eTT\qT nìï+{Ïì eVæ≤+#·T#·T ãVüQeTTKeTT>± eTH√Vü≤s¡eTT>±
M#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s¡kÕHê+ #·+<äHêHê+ #· <Û÷ä bÕHê+ #Óe’ eT÷]ä‘'· ˆ
Á|üeyÍ düTs¡_Û s¡+Z <Û√ $e÷H˚ |ü⁄wüŒøπ ‘·<ë ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡kÕHê+ ` #·+<äHêHê+ ` #· ` <Û÷ä bÕHê+ ` #· ` @e `
eT÷]ä‘'· ` Á|üeyÍ ` düTs¡_'Û ` >∑+<Û'ä ` $e÷H˚ ` |ü⁄wüŒøπ ` ‘·<ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë s¡kÕHê+, #·+<äHêHê+ #·, <Û÷ä bÕHê+ #· @e, eT÷]ä‘'· ,
düTs¡_'Û >∑+<Û'ä , |ü⁄wüŒøπ $e÷H˚ Á|üeyÍ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R n|ü&ÉT, s¡kÕHê+ R eT<ä´eTT\jÓTTø£ÿj·TT, #·+<äHêHê+
#· R eT+∫>∑+<Ûeä TT\ jÓTTø£ÿj·TT, <Û÷ä bÕHê+ #Óe’ R <Û÷ä |üÁ<äe´eTT\ jÓTTø£ÿj·TT,
eT÷]ä‘'· R $dü]Ô +∫j·TTqï{Ï,º düTs¡_'Û >∑+<Û'ä R eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ |ü]eTfi¯eTT,
|ü⁄wüŒøπ $e÷H˚ R |ü⁄wüŒø£ $e÷qeTTq+<äT, Á|üeyÍ R n~Ûøe£ TT>∑ M#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü&É#÷ {Ï Äj·÷ eT<ä´eTT\ jÓTTø£ÿj·TT, eT+∫ >∑+<Ûeä TT\
jÓTTø£ÿj·TT, <Û÷ä |üÁ<äe´eTT\ jÓTTø£ÿj·TT eT<ÛTä s¡yTÓ qÆ |ü]eTfi¯eTT $dü]Ô +∫q<Ó’ |ü⁄wüŒø£
$e÷qeT+‘·jT· TqT yê´|æ+#·T#·T M#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ XÊ´e÷e<ë‘ê düÁÔ ‘êHê´' ø±•Ã ‘·ÿ ècÕí esê+>∑Hê' ˆ
ø±•Ã ‘êÿ+#·qesêí+>∑´' Á|üeT<ë sêø£kå Õ\j˚T ˆˆ 33
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 359
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XÊ´e÷e<ë‘ê' ` ‘·Á‘· ` nHê´' ` ø±•Ã‘Y ` ø£ècÕí' ` esê+>∑Hê'
ø±•Ã‘Y ` ø±+#·qesêí+>∑´' ` Á|üeT<ë' ` sêø£kå Õ\j˚T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£kå Õ\j˚T ‘·Á‘· nHê´' XÊ´e÷e<ë‘ê' ø±•Ã‘Y esê+>∑Hê'
ø£ècÕí' ø±•Ã‘Y Á|üeT<ë' ø±+#·qesêí+>∑´' (ÄdüH)é
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· sêø£kå Õ\j˚T R Ä sêeDuÛeÑ qeTTq+<äT, nHê´' R ø=+<äsT¡ ,
XÊ´e÷e<ë‘ê' R q\T|ü⁄qT ‘Ó\T|ü⁄qT ø£*|æq s¡+>∑Ts¡+>∑T\yês¡T>±qT (nq>±
#êeTq#êj·T), ø±•Ã‘Y esê+>∑Hê' R ø=+<äsT¡ HêØeTDT\T, ø£ècÕí' R q\¢ì
es¡eí TT yês¡T>±qT, ø±•Ã‘Y Á|üeT<ë' R eT]ø=+<äsT¡ eì‘·\T, ø±+#·qesêí+>∑´'
R ã+>∑sT¡ eHÓï>∑\ <˚V≤ü eTT >∑\yês¡T>±qT, (ÄdüHé R ñ+&ç]).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä sêeD≤düTs¡Tì n+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT ø=+<äsT¡ ‘·sT¡ D°eTDT\T
#êeTq#êj·T>∑\ yês¡T>∑qT, eT]ø=+<äs¡T q\¢ìyês¡T>∑qT, eT]ø=+‘·eT+~
ã+>±s¡eTT e+{Ï <˚V≤ü #êäjT· >∑\yês¡T>∑qT ø±qe∫Ã].
XÀ¢ˆˆ ‘êkÕ+ ìÁ<ëeX¯‘ê« #·Ã eT<äHq˚ $eT÷]ä‘y· Té ˆ
|ü~à˙Hê+ Á|üdTü bÕÔHê+ s¡÷|ü e÷d” <ä´<∏e’Ó Væ≤ ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êkÕ+ ` ìÁ<ëeX¯‘ê«‘Y ` #· ` eT<äHq˚ ` $eT÷]ä‘y· Té `
|ü~à˙Hê+ ` Á|üdTü bÕÔHê+ ` s¡÷|üyTé ` Äd”‘Y ` j·T<∏ë ` @e ` Væ≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìÁ<ëeX¯‘ê«‘Y #· eT<äH˚q $eT÷]ä‘·+ ‘êkÕ+ s¡÷|ü+,
Á|üdTü bÕÔHê+ |ü~à˙Hê+ s¡÷|ü+ j·T<∏e’Ó , Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìÁ<ëeX¯‘ê«‘Y #· R ìÁ<ëeX¯yTÓ Æ j·TT+&ÉT≥e\qqTqTï, eT<äHq˚
$eT÷]ä‘+· R eTqà<∏Tä ì Áø°&#É ˚ ã&É*ø£ #Ó+~j·TTqï, ‘êkÕ+ s¡÷|ü+ R Ä Åd\Ô”
jÓTTø£ÿ s¡÷|üeTT, Á|üdüTbÕÔHê+ |ü~à˙Hê+ R eTT≈£î[+∫j·TTqï ‘êeTs¡ r>∑\
jÓTTø£ÿ, s¡÷|ü+ j·T<∏e’Ó R Äø±s¡eTTe˝…H,˚ Äd”‘Y R ñ+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ìÁ<ëeX¯yTÓ Æ j·TT+&ÉT≥#˚‘q· T, eTqà<∏Áä ø°&\É #˚ &Éd‡æ j·TT+&ÉT≥
#˚‘·qT, Ä Åd”Ô\jÓTTø£ÿ s¡÷|üeTT eTT≈£î[+∫j·TTqï ‘êeTs¡r>∑ Äø±s¡eTTe˝…
düT+<äse¡ TT>∑H˚ j·TT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ @e+ düs«¡ eTX‚ùwD sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ ø£|'æ ˆ
<ä<sä Ù¡ düTeTVü‰‘˚C≤ q <ä<sä Ù¡ #· C≤qø°yTé ˆˆ 35
360 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @e+ ` düs«¡ yéT ` nX‚ùwD ` sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ ` ø£|'æ ` <ä<sä Ù¡
` düTeTVü‰‘˚C≤' ` q ` <ä<sä Ù¡ ` #· ` C≤qø°yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTeTVü‰‘˚C≤' ø£|'æ @e+ düs«¡ + sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡yTé nX‚ùwD
<ä<sä Ù¡ , C≤qø°+ #· q <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTeTVü‰‘˚C≤' ø£|'æ R eTVü‰|üsêÁø£eTXÊ*jÓTÆ q Vü≤qTeT, @e+
R áØ‹>±, sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+, düs«¡ + R sêeDTì n+‘·'|ü⁄s¡ eT+‘·jT· T, nX‚ùwD
<ä<sä Ù¡ R ìX‚ÙwüeTT>± ‹\øÏ+#ÓqT, C≤qø°+ #· R C≤qøÏì e÷Á‘·eTT, q <ä<sä Ù¡ R
#·÷&É˝øÒ £ b˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü≤˙j·TT&Óq’ Vü≤qTeT á$<Ûeä TT>± sêeDTì n+‘·'|ü⁄s¡eT+‘·jT· T
ìX‚ÙwüeTT>± yÓ<ø¬ä qT. ø±ì d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT ø£qT>=qC≤\&ÜjÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ìØø£eå ÷D X¯Ã ‘·<ë ‘ê ÅdÔæ‡j·T dü‡ eTVü‰ø£|'æ ˆ
»>±eT eTVü≤r+ ∫+‘ê+ <Ûsä à¡ kÕ<Û«ä düX+¯ øÏ‘'· ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìØø£eå ÷D' ` #· ` ‘·<ë ` ‘ê' ` Ådj Ôæ T· ' ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ `
»>±eT ` eTVü≤r+ ` ∫+‘ê+ ` <Ûsä à¡ kÕ<Û«ä düX+¯ øÏ‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ ‘·<ë ‘ê' Ådj Ôæ T· ' ìØø£eå ÷D' #· <Ûsä à¡ kÕ<Û«ä dü
X¯+øÏ‘'· (düH)é eTVü≤r+ ∫+‘ê+ »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, ‘·<ë R n|ü&ÉT,
‘ê' Ådj Ôæ T· ' R Ä Åd\Ô” qT, ìØø£eå ÷D' #· R |ü]øÏ+∫ #·÷#·T#·Tqïyê&Ó,’ <Ûsä à¡ kÕ<Û«ä dü
X¯+øÏ‘'· düHé R <Ûsä à¡ (˝À|ü)eTTqT >∑÷]Ãq uÛj Ñ T· eTT#˚ X¯+ø£H=+~qyê&Ó,’ eTVü≤r+
∫+‘ê+ R >=|üŒ∫+‘·qT, »>±eT R bı+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n|ü &Ü Vü≤qTeT sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äTqï Åd\Ô” qT |ü]øÏ+∫
#·÷#·T#·Tqïyê&Ó’ |üsÅ¡ d<Ô” sä Ù¡ qeTT ‘·q≈£î n<Ûsä à¡ eTT n>∑Tqì uÛj Ñ T· eTT>∑*– ~>∑T\T
H=+~qyê &ÜjÓTqT.
XÀ¢ˆˆ |üs<¡ ësêes√<Ûdä ´ü Á|üdTü |üdÔ ´ü ìØø£Då yéT ˆ
Ç<ä+ K\T eTe÷-‘·´s¡+ú <Ûsä à¡ ˝À|ü+ ø£]wü´‹ ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üs<¡ ësêes√<Ûdä ´ü ` Á|üdTü |üdÔ ´ü ` ìØø£Då yéT ` Ç<ä+ ` K\T `
eTeT ` n‘·´s¡+ú ` <Ûsä à¡ ˝À|ü+ ` ø£]wü´‹ ˆˆ
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 361
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç<ä+, Á|üdTü |üdÔ ´ü |üs<¡ ësêes√<Ûdä ´ü ìØø£Då +, eTeT, n‘·´s¡+ú ,
<Ûsä à¡ ˝À|ü+, ø£]wü´‹, K\T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç<ä+ R á, Á|üdTü |üdÔ ´ü |üs<¡ ësêes√<Ûdä ´ü R ìÁ~+#·T#·Tqï
|üsu¡ ≤Û s¡´\ düeT÷Vü≤eTTjÓTTø£ÿ, ìØø£Då + R |ü]øÏ+∫#·÷#·T≥, eTeT R Hê≈£î,
n‘·´s¡+ú R $TøÏÿ*>±, <Ûsä à¡ ˝À|ü+ ø£]wü´‹ K\T R <Ûsä à¡ ˝À|üeTTqT >±$+#·TqT>∑<ë!
(Ç‹ ‘·d´ü ∫+‘ê nuÛ÷Ñ ‘Y R nì Vü≤qTeT≈£î ∫+‘· bı&ÉyTÓ qT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªH˚πøå‘· q>±ï+ |üs¡ÅdæÔj·TyéTμμ nHÓ&ç XÊÅdüÔe#·qeTT#˚‘· Vü≤qTeT
<Ûsä à¡ ˝À|üeTT »]¬>qì X¯+øÏ+#ÓqT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ªªH˚øπ ‘å ês¡ÿ+ q q>±ï+ Ådj
Ôæ T· yéTμμ nq>± dü÷s¡T´ì, ~>∑+ãs¡ÅdìÔ”
#·÷&Ésê<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚ì#·Ã≥ á n+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT ìÁ~+#·T#·Tqï |üsÅ¡ d\Ô” qT |ü]øÏ+∫
#·÷#·T≥ Hê¬ø+‘·j·TT <Ûäs¡à˝À|üeTTqT >∑÷s¡TÃqT>∑<ë! (nì Vü≤qTeT≈£î ∫+‘·
bı&ÉyÓTqT)
XÀ¢ˆˆ q Væ≤ y˚T |üs<¡ ësêD≤+ <äèwæº ]«wüjT· e]Ô˙ ˆ
nj·T+ #ê-Á‘· eTj·÷ <äèwü'º |üs<¡ ës¡|]ü Á>∑V≤ü ' ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` Væ≤ ` y˚T ` |üs<¡ ësêD≤+ ` <äèwæ'º ` $wüjT· e]Ô˙ ` nj·T+
` #· ` nÁ‘· ` eTj·÷ ` <äèwü'º ` |üs<¡ ës¡|]ü Á>∑V≤ü ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üs<¡ ësêD≤+ y˚T <äèwæ'º $wüjT· e]Ô˙ q (uÛeÑ ‹). nÁ‘· nj·T+
|üs<¡ ës¡|]ü Á>∑V≤ü X¯Ã eTj·÷ <äèwü'º .
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` |üs<¡ ësêD≤+ R |üsÅ¡ d\Ô” jÓT&É, y˚T <äèwæ'º R Hê #·÷|ü⁄, $wüjT· e]Ô˙
q uÛeÑ ‹ R Ädüø>ÔÏ \∑ ~>± qT+&É˝<Ò Tä . nj·T+ |üs<¡ ës¡|]ü Á>∑V≤ü ' R |üs<¡ ës¡\qT
#˚|{ü qºÏ {Ï,º á sêeD≤düTs¡T&ÉT, eTj·÷ <äèwü'º R Hê#˚‘· #·÷&Éã&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` H˚{eÏ s¡≈î£ qT |üs<¡ ës¡\ô|’ Hê≈£î #·÷|ü⁄ ø£\T>∑˝<Ò Tä . ø£qTø£ á <äèwæ˝º À
Hê≈£î m{Ϻ Ädüøj
ÔÏ T· T˝Ò<Tä >±ì |üsÅ¡ dsÔ” ‘¡ T· &Óq’ eTVü‰bÕ|æ j·T>∑T sêeDT&ÉT Hêø£+≥
ã&çHê&ÉT. Ç~j˚T Hê≈£î <Ûsä à¡ ˝À|üeTT ø£*–+#·Tqì uÛj Ñ T· |ü&TÉ #·THêïqT.
362 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Hê <äèwæº mqï&ÉTqT |üs<¡ ës¡\qT #·÷#·T≥¬ø’ Ädüø>ÔÏ *∑ j
Z T· T+&É˝<Ò Tä .
ø±ì Ç|üŒ{Ï Hê ∫+‘· @eTq>± |üse¡ ì‘êdü≈î£ &Ô q’Ó bÕbÕ‘·Tà&É>T∑ á sêeDTì
#·÷#·T≥ Hê≈£î <Ûsä à¡ ˝À|üeTTqT >∑÷s¡TÃqqT uÛj
Ñ T· eTT ø£\T>∑T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü ÁbÕ<äTs¡u÷ÑÛ ∫Ã+‘ê |ü⁄s¡ s¡Hê´ eTqdæ«q' ˆ
ì•Ã‘Óø’ ±+‘·∫‘·dÔ ´ü ø±s¡´ìX¯Ãj·T<ä]Ùq' ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` ÁbÕ<äTs¡u÷ÑÛ ‘Y ` ∫+‘ê ` |ü⁄q' ` nHê´ ` eTqdæ«q' `
ì•Ã‘Óø’ ±+‘·∫‘·dÔ ´ü ` ø±s¡´ìX¯Ãj·T<ä]Ùq' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ì•Ã‘Óø’ ±+‘·∫‘·dÔ ´ü , ø±s¡´ìX¯Ãj·T<ä]Ùq' eTqdæ«q' ‘·d´ü |ü⁄q'
nHê´ ∫+‘ê ÁbÕ<äTs¡u÷ÑÛ ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ì•Ã‘Ó’ø±+‘·∫‘·Ôdü´ R ìX¯ÃsTT+#·Tø=qï <Ûäè&Édü+ø£\ŒeTT
ø£*Zq{Ϻj·TT, ø±s¡´ìX¯Ãj·T<ä]Ùq' R uÛ≤$ø±s¡´eTTqT >∑÷]à ìs¡íj·TeTT
#˚dTü ø=qï{Ïjº T· T, eTqdæ«q' R bÂs¡Twüe+‘·T&Óq’ {Ïj º T· T, ‘·d´ü R Ä Vü≤qTeT≈£î,
|ü⁄q' R ‹]–, nHê´ ∫+‘ê R y˚s=ø£ ∫+‘·, ÁbÕ<äTs¡u÷ÑÛ ‘Y R ñ<ä“$¤ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ø±s¡´ìX¯Ãj·T<ä]Ù˙ R ø£syÔ¡ ê´ø£seÔ¡ ´ìs¡j í T· düeTs¡yú TÓ qÆ {Ï<º ìä uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` (nHê´ ∫+‘ê) d”‘êH˚«wüD e÷s¡eZ TTqT ‘Ó\T|ü>*∑ –q{Ï~º .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @ø±Á>∑ y Ó T Æ q ∫‘· Ô e TT>∑ \ yê&É T qT, uÛ ≤ $ø±s¡ ´ ìX¯ à j· T eTT
#˚døæ =qïyê&ÉTqT, >=|üŒ $y˚øe£ +‘·T&ÉT q>∑T Vü≤qTeT≈£î á $<Ûeä TT>∑ ø=‘·Ô Ä˝À#·q
>∑÷&É >∑*>¬ qT.
XÀ¢ˆˆ ø±eT+ <äècÕº eTj·÷ düsê« $X¯«kÕÔ sêeDÅdj Ôæ T· ' ˆ
q Væ≤ y˚T eTqdü' øÏ+∫ <Ó«’ ø£è‘·´ eTT|ü|<ü ´ä ‘˚ ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±eT+ ` <äècÕº' ` eTj·÷ ` düsê«' ` $X¯«kÕÔ' ` sêeDÅdj Ôæ T· ' `
q ` Væ≤ ` y˚T ` eTqdü' ` øÏ+∫‘Y ` yÓø’ è£ ‘·´yéT ` ñ|ü|<ü ´ä ‘˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTj·÷ düsê«' $X¯«kÕÔ' sêeDÅdæÔj·T' ø±eT+ <äècÕº'— y˚T
eTqdü' øÏ+∫<ä|æ yÓø’ è£ ‘·´+ qVæ≤ ñ|ü|<ü ´ä ‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTj·÷ R Hê#˚‘,· $X¯«kÕÔ' R q$Tà |üsT¡ +&çjT· Tqï, düsê«'
sêeDÅdj Ôæ T· ' R sêeDø±+‘·˝\… s¢ T¡ qT, ø±eT+ <äècÕº' R ùd«#·Ã>¤ ± #·÷&Éã&ç]. y˚T
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 363
eTqdü' R Hê eTqdüT‡q≈£î, øÏ+∫<ä|æ yÓø’ è£ ‘·´+ R ø=+#ÓeTT>∑÷&É $ø±s¡eTT, qVæ≤
ñ|ü|<ü ´ä ‘˚ R dü+uÛ$Ñ +|üH˝˚ <Ò Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $X¯«kÕÔ' R |üsT¡ \T ‘·eTTà #·÷‘·Ts¡qT uÛj
Ñ T· eTT ˝Ò≈î£ +&É>± qeTàø£eTT‘√
|üs¡T+&çj·TTqïyês¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üsT¡ \T ‘·eTTà#·÷‘·Ts¡qT uÛj
Ñ T· eTT ˝Òq+<äTq j·T<∏#˚ ÷ >¤ ± |üsT¡ +&çjT· Tqï
sêeD≤düTs¡Tì ø±+‘·\q+<ä]ì H˚qT ùd«#·Ã>¤ ± #·÷∫‹ì. ◊qqT Hê eTqdüT‡q≈£î
m{Ϻ $ø±s¡eTTqT dü+uÛ$Ñ +|ü˝<Ò Tä .
XÀ¢ˆˆ eTH√ Væ≤ ùV≤‘·T dü‡sπ «cÕ $T+Á~j·÷D≤+ Á|ües¡HÔ ˚ ˆ
X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤ dü«ekÕúdTü ‘· #·Ã y˚T düTe´edæ‘ú y· Té ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTq' ` Væ≤ ` ùV≤‘·T' ` düsπ «cÕyéT ` Ç+Á~j·÷D≤+ ` Á|ües¡HÔ ˚ `
X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤düT ` nekÕúdTü ` ‘·‘Y ` #· ` y˚T ` düTe´edæ‘ú y· Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düsπ «cÕyéT Ç+Á~j·÷D≤+ Á|ües¡HÔ ,˚ X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤düT nekÕúdTü
eTq' Væ≤ ùV≤‘·T'— y˚T ‘·‘Y #· düTe´edæ‘ú y· Té .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤düT nekÕúdüT R eT+∫|ü]dæú‘·T\+<Ó’qqT, #Ó&ɶ
|ü]dæ‘ú T· \+<Óq’ qT, düsπ «cÕyéT Ç+Á~j·÷D≤+ Á|ües¡HÔ ˚ R düs«¡ eTT˝…q’ Ç+Á~j·TeTT\
jÓTTø£ÿ q&ç|+æ #·T≥j·T+<äT, eTq' Væ≤ ùV≤‘·T' R eTqùd‡ ø£<ë eT÷\eTT— ‘·‘Y #·
R Ä eTqdüT‡>∑÷&É, y˚T R Hê≈£î, düTe´edæ‘ú y· Té R #·øÿ£ ì ø£≥Tºu≤≥T˝À qTqï~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düTe´edæ‘ú y· Té R |üs<¡ ës¡\j·T+<äT s¡ø˝ÔÏ ìÒ <Ó’ X¯ó<äeΔ TT>∑ qTqï~.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤düT R <Ûäs¡àø£s¡yÓTÆq{Ϻj·TT n<Ûäs¡àø£s¡yÓTÆq{Ϻj·TT
|ü]dæ‘ú T· \j·T+<äT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` X¯óuÛ≤X¯óuÛ≤düT R X¯óuÛ≤#·sD¡ bÕbÕ#·sD¡ $wüjT· eTT\j·T+<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <Ûsä à¡ ø±s¡´eTT\+<äTqT, n<Ûsä à¡ ø±s¡´eTT\+<äTqT m\¢ Ç+Á~j·TeTT\qT
Á|üe]Ô+|ü #˚jT· T≥˝À eT÷\yÓTqÆ {Ï~º eTqùd‡ ø£<ë! Ä eTqdüT‡ Hê≈£î bÕ|ü∫+‘ê
s¡V≤æ ‘·yTÓ Æ |ü]X¯ó<äeΔ TT>∑H˚ j·TTqï~.
364 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ Hêq´Á‘· Væ≤ eTj·÷ X¯ø±´ yÓ<’ V˚ ≤” |ü]e÷]Z‘T· yéT ˆ
Ådj Ôæ ÷Ó Væ≤ ÅdwÔ” ßü <äèX¯´+‘˚ dü<ë dü+|ü]e÷s¡DZ Ò ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` nq´Á‘· ` Væ≤ ` eTj·÷ ` X¯ø±´ ` yÓ<’ V˚ ≤” ` |ü]e÷]Z‘T· yéT
` Ådj Ôæ T· ' ` Væ≤ ` ÅdwÔ” ßü ` <äèX¯´+‘˚ ` dü<ë ` dü+|ü]e÷s¡D Z Ò ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` yÓ<’ V˚ ≤” |ü]e÷]Z‘T· yéT, nq´Á‘· eTj·÷ q Væ≤ X¯ø±´— dü+|ü]e÷s¡DZ Ò
Ådj Ôæ T· ' ÅdwÔ” ßü Væ≤ <äèX¯´+‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yÓ<’ V˚ ≤” R d”‘e· Tà, eTj·÷ R Hê#˚‘,· nq´Á‘· |ü]e÷]Z‘T· + R
y˚sT¡ #√≥ yÓ<≈ä î£ ≥≈£î, q Væ≤ X¯ø±´ R X¯ø´£ eTT >±<äTø£<ë! dü+|ü]e÷s¡D Z Ò R yÓ<≈ä î£ ≥
j·T+<äT, Ådj Ôæ T· ' R Åd\Ô” T, dü<ë R m\¢|ü &ÉTqT, ÅdwÔ” ßü Væ≤ <äèX¯´+‘˚ R Åd\Ô” j·T+<˚
ø±ìŒ+‘·Ts¡T>∑<ë.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT Á|üuÛÑTe⁄jÓTTø£ÿ Ä»„#˚ d”‘ê<˚$ì yÓ<äTø£e\dæj·TTqï|ü&ÉT
y˚sT¡ #√≥¢ ÄyÓTqT yÓ<Tä ≈£î≥ m≥T¢ kÕ<Û´ä eT>∑TqT? Åd\Ô” qT yÓ<øä e£ \dæe∫Ãq|ü&ÉT
Åd\Ô” j·T+<˚ ÄyÓT j·TT+&ÉTqì #·÷&Ée\j·TTqT >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ j·Tdü´ dü‘Ô· «dü´ j·÷ jÓ÷ì dükÔ Õ´+ ‘·‘Y |ü]e÷s¡´Z ‘˚ ˆ
q X¯ø±´ Á|üeT<ë qcÕº eTè^wüß |ü]e÷]Z‘T· yéT ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·Tdü´ ` dü‘Ô· «dü´ ` j·÷ ` jÓ÷ì' ` ‘·kÕ´+ ` ‘·‘Y ` |ü]e÷s¡´Z ‘˚
` q ` X¯ø±´ ` Á|üeT<ë ` qcÕº ` eTè^wüß ` |ü]e÷]Z‘T· yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·Tdü´ dü‘·Ô «dü´ j·÷ jÓ÷ì' ‘·‘Y ‘·kÕ´+ |ü]e÷s¡´Z ‘˚— qcÕº
Á|üeT<ë eTè^wüß |ü]e÷]Z‘T· + q X¯ø±´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·Tdü´ dü‘Ô· «dü´ R @ ÁbÕDÏø,Ï j·÷ jÓ÷ì' R @~ »qàyÓTqÆ
C≤‹jÓ÷, ‘·‘Y R Ä ÁbÕDÏ, ‘·kÕ´+ R Ä C≤‹j·T+<˚, |ü]e÷s¡´Z ‘˚ R yÓ<Tä ø£
ã&ÉT#·T+&ÉTqT, qcÕº Á|üeT<ë R Vü≤]+|üã&çq eTqTwü´Åd,Ô” eTè^wüß |ü]e÷]Z‘T· +
R ˝Ò&eç T+<ä\j·T+<äT yÓ<≈ä î£ ≥≈£î, q X¯ø±´ R kÕ<Û´ä eTT>±<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @ ÁbÕDÏ @C≤‹j·T+<äT »ìà+∫j·TTqï<√ Ä ÁbÕDÏì Ä C≤‹j·T+<˚
yÓ<äøÏ |ü≥Tºø=qe˝…qT. Vü≤]+|üã&çq eTqTwüÅd”Ôì Ä&ÉT˝Òfi¯fl eT+<ä˝À yÓ<äøÏ
|ü≥Tºø=q˝ÒeTT >∑<ë!
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 365
XÀ¢ˆˆ ‘· ~<ä+ e÷]Z‘+· ‘êe #·Tä<qΔ˚ eTqkÕ eTj·÷ ˆ
sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ düs«¡ + <äèX¯´‘˚ q #· C≤qø° ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` Ç<ä+ ` e÷]Z‘+· ` ‘êe‘Y ` X¯ó<˚qΔ ` eTqkÕ ` eTj·÷
` sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ ` düs«¡ + ` <äèX¯´‘˚ ` q ` #· ` C≤qø° ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘Y Ç<ä+ düs«¡ + sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ eTj·÷ X¯ó<˚qΔ eTqkÕ
e÷]Z‘+· ‘êe‘Y— C≤qø° q #· <äèX¯´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y R n+<äT#˚‘·, Ç<ä+ sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡+ düs¡«+ R á
sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eT+‘·jT· TqT, eTj·÷ R Hê#˚‘,· X¯ó<Δ̊q eTqkÕ R |ü]X¯ó<äyΔ TÓ qÆ
eTqdüT‡‘√, e÷]Z‘+· ‘êe‘Y R |üP]Ô>± nH˚«wæ+|üã&çq~, C≤qø° q #· <äèX¯´‘˚ R
d”‘e· Tà @e÷Á‘·eTT ø±qsê≈£îqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚‘H· ˚ H˚qT á sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eTTq+‘·qT ìwüÿ\àwüyTÓ qÆ
eTqdüT‡‘√ #·ø£ÿ>± yÓ<äøÏj·TT+{Ïì. ø±ì Hê≈£î C≤qø£eTà e÷Á‘· yÓT#·Ã≥qT
ø±qsê≈£îqï~.
XÀ¢ˆˆ <˚e>∑+<Ûsä «¡ ø£Hê´X¯Ã Hê>∑øH£ ê´ X¯Ã Ms¡´yêHé ˆ
ny˚øeå£ ÷D√ Vü≤qTe÷Hé HÓ’ yê|üX´¯ ‘· C≤qø°yTé ˆˆ 45
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` <˚e>∑+<Ûsä «¡ ø£Hê´' ` #· ` Hê>∑øH£ ê´' ` #· ` Ms¡´yêHé ` ny˚øeå£ ÷D'
` Vü≤qTe÷Hé ` q ` @e ` n|üX´¯ ‘· ` C≤qø°yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡´yêHé Vü≤qTe÷Hé, <˚e>∑+<Ûsä «¡ ø£Hê´' #·, Hê>∑øH£ ê´' #·,
ny˚øeå£ ÷D', C≤qø°+ HÓe’ n|üX´¯ ‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡´yêHé Vü≤qTe÷Hé R |üsêÁø£eTXÊ*jÓÆTq Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
<˚e>∑+<Ûsä «¡ ø£Hê´' #· R <˚eø£q´\qT >∑+<Ûsä «¡ ø£q´\qT, Hê>∑øH£ ê´' #· R Hê>∑øq£ ´
\qTqTï, ny˚øeå£ ÷D' R #·÷#·T#·Tqïyê&Ó,’ C≤qø°+ HÓe’ n|üX´¯ ‘· R d”‘e· TàqT
ø£qT>=q˝Òø£b˛jÓTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT <˚eø£q´\qT, >∑+<Ûsä «¡ j·TTe‘·T\qT, Hê>∑‘s· T¡ DT\qT
es¡Tdü>± #·÷#·T#·Tqïyê&Ó’ m#·Ã≥qT C≤qø£eTàqT #·÷&É˝øÒ b£ ˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê eT|üX´¯ Hé ø£|æ düÁÔ ‘· |üX´¯ + XÊÃHê´ es¡Ådj
Ôæ T· ' ˆ
n|üÁø£eT´ ‘·<ë Ms¡' Á|ü<ëÛ ´‘·T eTT|ü#Á· ø£yT˚ ˆˆ 46
366 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘êyéT ` n|üX´¯ Hé ` ø£|'æ ` ‘·Á‘· ` |üX´¯ Hé ` #· ` nHê´' `
es¡ÅdjÔæ T· ' ` n|üÁø£eT´ ` ‘·<ë ` Ms¡' ` Á|ü<ëÛ ´‘·TyéT ` ñ|ü#Á· ø£yT˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡' ø£|'æ , ‘·Á‘· ‘êyéT n|üX´¯ Hé, nHê´' es¡Ådj Ôæ T· ' |üX´¯ Hé,
‘·<ë Á|ü<ëÛ ´‘·TyéT ñ|ü#Á· ø£yT˚ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡' ø£|'æ R Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT, ‘·Á‘· R Ä Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT,
‘êyéT n|üX¯´Hé R Ä d”‘êe÷‘·qT #·÷&ÉC≤\ø£, nHê´' es¡ÅdæÔj·T' R y˚s¡T
ñ‘·eÔ Teì‘·\qT, |üX´¯ Hé #· R #·÷#·T#·TqT, n|üÁø£eT´ R ‘=\–, Á|ü<ëÛ ´‘·TyéT
ñ|ü#Á· ø£yT˚ R rÁeeTT>∑ Hê˝À∫+|ü Hês¡+_Û+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT d”‘êe÷‘· q#·Ã≥ ø£qT>=qC≤\ø£,
n#·Ã{Ï ñ‘·eÔ TÅd\Ô” q+<äsT¡ qT p#·T#·T <ë{Ïe∫à ˇø£#√≥ ≈£Ls¡TÃ+&ç rÁeeTT>±
Hê˝À∫+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ dü uÛ÷Ñ j·T düTÔ |üs+¡ le÷Hé e÷s¡T‹ s¡´‘·ï e÷dæ‘ú '· ˆ
ÄbÕquÛ÷Ñ $T eTT‘·‡ è»´ ‘· ~«#˚‘T· + Á|ü#Á· ø£yT˚ ˆˆ 47
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª bÕquÛÑ÷$T$#·jÓ÷μ HêeT
@ø±<äX¯dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` uÛ÷Ñ j·T' ` ‘·T ` |üs+¡ ` le÷Hé ` e÷s¡T‹' ` j·T‘·ïyéT `
Ädæ‘ú '· ` ÄbÕquÛ÷Ñ $TyéT ` ñ‘·‡ è»´ ` ‘·‘Y ` $#˚‘T· + ` Á|ü#Á· ø£yT˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` le÷Hé dü' e÷s¡T‹' uÛÑ÷j·T' |üs¡+ j·T‘·ïyéT Ädæú‘·',
ÄbÕquÛ÷Ñ $TyéT ñ‘·‡ è»´ ‘·‘Y $#˚‘T· + Á|ü#Á· ø£yT˚ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` le÷Hé R X¯óuÛÑ\ø£åDdüeTì«‘·T&Ó’q, dü' e÷s¡T‹' R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, uÛ÷Ñ j·T' R ‹]–, |üs+¡ j·T‘·ïyéT Ädæ‘ú '· R rÁeyÓTqÆ j·T‘·ïeTTqT
|üPìqyê&Ó,’ ÄbÕquÛ÷Ñ $TyéT ñ‘·‡ è»´ R bÕqXÊ\qT M&ç, ‘·‘Y R Ä |ü⁄wüŒø£
$e÷qeTTqT, $#˚‘T· + R yÓ<≈ä î£ ≥≈£î, Á|ü#Á· ø£yT˚ R Äs¡+_Û+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª‘·‘μY øÏ ã<äT\T>± ª‘êyéTμ nì u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT.
(11) ` @ø±<äX¯düs¡Z 367
á bÕsƒe¡ TTqT nqTdü]+∫ d”‘e· TàqT yÓ<≈ä î£ ≥¬ø’ ÁbÕs¡+_Û+#Óqì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰‘·Tà&Ó’q Vü≤qTeT ‹]– rÁeyÓTÆq nH˚«wüDdü+ø£\ŒeTTqT
|üPìqyê&Ó’ Ä bÕqXÊ\qT M&ç |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq d”‘q· H˚«wæ+|ükÕ¬>qT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªbÕquÛ÷Ñ $T $#·jT· eTTμμ nqT
|ü<Tä H=ø£+&Ée düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
<ë«<äX¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü ‘·d´ü eT<Û̊´ uÛeÑ qdü´ e÷s¡T‹
s¡‘¢ ê>∑èVü‰+ •ÃÁ‘·>è∑ Vü‰ ìïXÊ>∑èVü‰Hé ˆ
»>±eT d”‘ê+ Á|ü‹ <äsÙ¡ H√‘·T‡ø√
q #Óe’ ‘ê+ |üX´¯ ‹ #ês¡T<äsÙ¡ HêyéT ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·d´ü ` eT<Û̊´ ` uÛeÑ qdü´ ` e÷s¡T‹' ` \‘ê>∑èVü‰Hé `
∫Á‘·>è∑ Vü‰Hé ` ìXÊ>∑èVü‰Hé ` »>±eT ` d”‘ê+ ` Á|ü‹ ` <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ` q ` #·
` @e ` ‘ê+ ` |üX´¯ ‹ ` #ês¡T<äsÙ¡ HêyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' e÷s¡T‹' d”‘ê+ Á|ü‹ <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' ‘·d´ü uÛeÑ qdü´ eT<Û̊´
\‘ê>∑èVü‰Hé, ∫Á‘·>è∑ Vü‰Hé ìXÊ>∑èVü‰Hé »>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' e÷s¡T‹' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, d”‘ê+ Á|ü‹ <äsÙ¡ H√‘·T‡ø£' R
d”‘e· TàqT <ä]Ù+#·Tq{Ϻ ≈£î‘·÷Vü≤\eTT >∑\yê&Ó,’ ‘·d´ü uÛeÑ qdü´ eT<Û´˚ R Ä sêeDTì
uÛÑeqeTTq&ÉTeT, \‘ê>∑èVü‰Hé R \‘ê>∑èVü≤eTT\qT, ∫Á‘·>∑èVü‰Hé R
∫Á‘·eT+~s¡eTT\qT, ìXÊ>∑èVü‰Hé R sêÁ‘·T\+<äT edæ+|ü<–ä q uÛeÑ qeTT\qT, »>±eT
R #˚sT¡ #·T+&ÓqT. q #Óe’ #ês¡T<äsÙ¡ Hê+, |üX´¯ ‹ R ø±ì düT+<äse¡ TT>± ø£q|ü&TÉ q{Ϻ
d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT #·÷&É˝≈Ò î£ +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT sêeDTì uÛeÑ qeTTq≈£î eT<Û´ä qTqï \‘êeT+~s¡
eTT\qT, ∫Á‘·XÊ\\qT, ìXÊuÛeÑ qeTT\qT, d”‘e· TàqT <ä]Ù+|ü>√]qyê&Ó’ |ü≥Tº<\ä ‘√
‹s¡T>∑T#·T+&ÓqT >±ì Ä düT+<äsê+–j·T>∑T d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT ø£qT>=q˝Ò≈î£ +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ∫+‘·j÷· e÷dü ‘·‘√ eTVü‰ø£|'æ
Á|æj÷· eT|üX´¯ Áq|òTü Tq+<äqdü´ ‘êyéT ˆ
Á<ÛTä e+ Væ≤ d”‘ê Á$Tj·T‘˚ j·T<∏ë q y˚T
$∫q«‘√ <äsÙ¡ q y˚T‹ yÓT~Æ ©∏ ˆˆ 2
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 369
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ∫+‘·j·÷e÷dü ` ‘·‘·' ` eTVü‰ø£|æ' ` Á|æj·÷yéT `
n|üX´¯ Hé ` s¡|Tüò Tq+<äqdü´ ` ‘êyéT ` Á<ÛTä e+ ` Væ≤ ` d”‘ê ` Á$Tj·T‘˚ ` j·T<∏ë
` q ` y˚T ` $∫q«‘·' ` <äsÙ¡ qyéT ` @‹ ` yÓT~Æ ©∏ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘'· s¡|Tüò Tq+<äqdü´ Á|æj÷· + ‘êyéT n|üX´¯ Hé dü' eTVü‰ø£|'æ
∫+‘·j÷· e÷dü. j·T<∏ë yÓT~Æ ©∏ $∫q«‘·' y˚T <äsÙ¡ q+ q @‹ Á<ÛTä e+ d”‘ê Á$Tj·T‘˚
Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R n+‘·≥, s¡|Tüò Tq+<äqdü´ Á|æj÷· + ‘ê+ R lsêeTTì
Á|æj·TTsê˝…’q Ä d”‘ê<˚$ì, n|üX¯´Hé R #·÷&Éìyê&Ó’, dü' eTVü‰ø£|æ' R Ä
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ∫+‘·j÷· e÷dü R ∫+‹+|ü<=&É>¬ qT, j·T<∏ë R @ ø±s¡DeTTq,
yÓTÆ~∏© R d”‘·eTà, $∫q«‘·' y˚T R yÓ<ä≈£î#·Tqï{Ϻ Hê≈£î, <äs¡Ùq+ HÓ’‹ R
>√#·]+#·T≥˝Ò<√, ‘·<ë∏ R Ä ø±s¡DeTTq, Á<ÛTä e+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, d”‘ê Á$Tj·T‘˚
Væ≤ R d”‘· #·ìb˛sTTj˚T j·TTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì Á|æjT· Tsê\sTTq C≤qøÏì ø£qT>=q ˝Òø£ Vü≤qTeT Ç≥T¢
∫+‹+|ü <=&É>¬ qT. H˚ HÓ+‘· yÓ<≈ä î£ #·TqïqT yÓ<’ V˚ ≤æ >±qe#·TÃ≥˝Ò<Tä ø±ã{Ϻ ÄyÓT
ìX¯Ãj·TeTT>± eTs¡D+Ï ∫j˚T j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ sêø£kå ÕHê+ Á|üesπ D C≤qø°
dü«o\dü+s¡øDå£ ‘·‘Œ· sê dür ˆ
nH˚q q÷q+ Á|ü‹<äTwüøº s£ à¡ D≤
Vü≤‘ê uÛyÑ ˚ <ës¡´|ü<˚∏ |üsπ dæ‘ú ê ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ ` sêø£kå ÕHê+ ` Á|üesπ D ` C≤qø° ` dü«o\dü+s¡øDå£ ‘·‘Œ· sê `
dür ` nH˚q ` q÷q+ ` Á|ü‹<äTwüøº s£ à¡ D≤ ` Vü≤‘ê ` uÛyÑ ‘˚ Y ` Äs¡´|ü<˚∏ ` |üsπ `
dæ‘ú ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü«o\dü+s¡øDå£ ‘·‘Œ· sê dür kÕ C≤qø° |üsπ Äs¡´|ü<˚∏ dæ‘ú ê
nH˚q Á|ü‹<äTwüøº s£ à¡ D≤ q÷q+ Vü≤‘ê uÛyÑ ‘˚ .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü«o\dü+s¡ø£åD‘·‘·Œsê dür R ‘·q bÕ‹Áe‘·´eTTqT
ø±bÕ&ÉTø=qT≥j·T+<˚ Ädüø>ÔÏ \∑ <Ó,’ kÕ C≤qø° R Ä d”‘ê<˚$, |üsπ Äs¡´|ü<˚∏ dæ‘ú ê R
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ ñ‘·eÔ TT\jÓTTø£ÿ e÷s¡eZ TTq+<äT ì\∫j·TTqï<Ó,’ nH˚q Á|ü‹<äTwüøº s£ à¡ D≤
R á n‹<äTsêàs¡T&Z q’Ó sêeDTì#˚, q÷q+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, Vü≤‘ê uÛyÑ ‘˚ Y R
dü+Vü≤]+|üã&ç j·TT+&ÉTqT.
370 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q bÕ‹Áe‘·´eTTqT ø±bÕ&ÉTø=qT≥j·T+<äT ìX¯Ãj·TeTT>∑\<Ó’ d”‘e· Tà
ÁX‚wü˜yÓTÆq dü»®qT\e÷s¡ZeTT qe\+_+∫q<Ó’ sêeDTì ‹s¡düÿ]+∫q+<äTq Ä
<äTsêàs¡TìZ #˚ ‘·|Œü ø£ e~Û+|üã&çjT· T+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ $s¡÷|üs÷¡ bÕ $ø£è‘ê $es¡Ãk˛
eTVü‰qHê Bs¡$È s¡÷|ü<sä Ù¡ Hê' ˆ
düMTø£å ´ kÕ sêø£då sü ê»jÓ÷wæ‘√
uÛj
Ñ ÷· ~«qcÕº »qπøX¯«sê‘·àC≤ ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $s¡÷|üs÷¡ bÕ' ` $ø£è‘ê' ` $es¡Ãdü' ` eTVü‰qHê' ` Bs¡$È s¡÷|ü
<äsÙ¡ Hê' ` düMTø£å ´ ` kÕ ` sêø£då sü ê»jÓ÷wæ‘'· ` uÛj Ñ ÷· ‘Y ` $qcÕº ` »q
øπ X¯«sê‘·àC≤ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` $s¡÷|üs÷¡ bÕ' $ø£è‘ê' $es¡Ãdü', eTVü‰qHê' Bs¡$È s¡÷|ü <äsÙ¡ Hê',
sêø£då sü ê»jÓ÷wæ‘'· düMTø£å ´ kÕ »qπøX¯«sê‘·àC≤ uÛjÑ ÷· ‘Y $qcÕº.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $s¡÷|üs÷¡ bÕ' R $ø£è‘·yTÓ qÆ Äø±s¡eTT>∑\yês¡TqT, $ø£è‘ê' R
$ø£è‘·yTÓ qÆ #˚w\ºü T>∑\yês¡TqT, $es¡Ãdü' R ‘˚CÀ$V”≤q\TqT, eTVü‰qHê' R ô|<ä›
H√s¡T\T>∑\yês¡TqT, Bs¡$È s¡÷|ü<sä Ù¡ Hê' R $TøÏÿ* $ø£è‘·eTT>± ø£qã&ÉTq{Ϻ yês¡TqT
n>∑T, sêø£ådüsê»jÓ÷wæ‘·' R sêeDTì#˚ ìjÓ÷–+|üã&çq Åd”Ô\qT, düMTø£å ´ R
#·÷∫, uÛj Ñ ÷· ‘Y R ;Û‹eX¯eTTq, kÕ »qπøX¯«sê‘·àC≤ R Ä »qø£sê»|ü⁄Á‹, $qcÕº
R ÁbÕDeTT\T >√˝ÀŒsTTq<Ó’ j·TT+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $ø£è‘·eTT˝…’q nej·TeeTT\‘√, $ø±s¡yÓTÆq Äø±s¡eTT‘√,
‘˚CÀV”≤qyÓTqÆ <˚V≤ü eTT‘√, $|üØ‘·yTÓ qÆ eTTKeTT\‘√, bı&Éy’Ó uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ ø£qTï\T
eTTqï>∑T nej·TeeTT\‘√, ;Ûøs£ e¡ TT>± ‘·q#·T≥TºqT ø±e* j·TT+#·ã&çq sêeDTì
|ü]#ê]ø£\qT #·÷∫ uÛj Ñ T· eTT#˚ C≤qøÏ ÁbÕDeTT\T $&É∫j˚Tj·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ d”‘ê eT<äècºÕ« Vü≤´qyê|ü´ bÂs¡Twü+
$Vü≤è‘·´ ø±\+ düV≤ü yêq¬s’ •Ãs¡yTé ˆ
q y˚T-dæÔ düTÁ^edüMT|ü>± >∑‹
düT‡rø£åí<+ä &√ ã\yê+ X¯Ã yêqs¡' ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` d”‘êyéT ` n<äècºÕ« ` Væ≤ ` nqyê|ü´ ` bÂs¡Twü+ ` $Vü≤è‘·´ `
ø±\+ ` düV≤ü ` yêq¬s'’ ` ∫s¡+ ` q ` y˚T ` ndæÔ ` düTÁ^edüMT|ü>± ` >∑‹' `
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 371
düTrø£åí<+ä &É' ` ã\yêHé ` #· ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` d”‘êyéT n<äècºÕ« bÂs¡TwüyTé nqyê|ü´ yêq¬s'’ ∫s¡+ ø±\+
$Vü≤è‘·´, y˚T, düTÁ^edüMT|ü>± >∑‹' Hêdæ—Ô yêqs¡' düTrø£åí<+ä &É', ã\yêHé #· ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` d”‘êyéT n<äècºÕ« R C≤qøÏì ø£qT>=q≈£î+&É>∑qT, bÂs¡TwüyéT
nqyê|ü´ R (düeTTÁ<ä\+|òTü Hê~) |ü⁄s¡TwüjT· ‘·ïeTTq≈£î |ò*ü ‘·eTTqT dü+bÕ~+#·
≈£î+&É>q∑ T, yêq¬s'’ düV≤ü R n+>∑<ë~ yêqs¡T\‘√>∑÷&É, ∫s¡+ ø±\+ $Vü≤è‘·´ R
∫s¡ø±\eTT ùd«#·Ã¤>± >∑&É|æyÓ’∫, y˚T R Hê≈£î, düTÁ^edüMT|ü>± R düTÁ^e⁄ì
düMT|üeTTq≈£î #˚sT¡ q{Ï,º >∑‹' R e÷s¡eZ TT, HêdæÔ R ˝Ò<Tä . yêqs¡' R yêqs¡sêC…q’
düTÁ^e⁄&ÉT, düTrø£åí<+ä &É' R rÁeeTT>∑ <ä+&ç+#·T |ü<‹Δä >∑\yê&ÉT, ã\yêHé #· R
n$T‘·ã\XÊ*j·TT >∑÷&ÉqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ø±\+ $Vü≤è‘·´ R düTÁ^e⁄&ÉT ô|{Ïqº ø±\ìj·TeTeTTqT n‹Áø£$T+∫.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` C≤qøÏì ø£qT>=q˝Òø£j·TT, düeTTÁ<äeTTqT <ë{Ï #˚dæq |ü⁄s¡Twü
Á|üj·T‘·ïeTTq≈£î |òü\eTTqT bı+<ä≈£î+&É>∑qT, ìj·T$T+∫q ø±\eT+‘·j·TT
yêqs¡T\‘√ $Vü≤]+∫ n‹Áø£$T+∫j·TT, $|òü\T&Ó’q{Ϻ Hêø°Hê&ÉT düTÁ^e⁄ì
düMT|üeTTq≈£î uÀsTT ì\#·T≥≈£î e÷s¡eZ TT˝Ò<Tä . Ä düTÁ^e⁄&ÉT $TøÏÿ* Á≈£Ls¡yTÓ qÆ
<ä+&Éq |ü<äΔ‹ >∑\yê&ÉTqT, eTVü‰|üsêÁø£eTXÊ*j·TTqT >∑<ë! n+<äT#˚ yêìøÏ
ø£qT|æ+#·T jÓ÷>∑´‘· Hê≈£î ˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ <äèwüº eT+‘·'|ü⁄s¡+ düs«¡ + <äècÕº sêeDjÓ÷wæ‘'· ˆ
q d”‘ê <äèX¯´‘˚ kÕBÛ« eè<∏ë C≤‘√ eTeT ÁX¯eT' ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äèwüyº Té ` n+‘·'|ü⁄s¡+ ` düs«¡ + ` <äècÕº' ` sêeDjÓ÷wæ‘'· ` q
` d”‘ê ` <äèX¯´‘˚ ` kÕBÛ« ` eè<∏ë ` C≤‘·' ` eTeT ` ÁX¯eT' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n+‘·'|ü⁄s¡+ düs«¡ + <äèwü+º , düsê«' sêeDjÓ÷wæ‘'· <äècºÕ',
kÕBÛ« d”‘ê q <äèX¯´‘˚, eTeT ÁX¯eT' eè<∏ë C≤‘·'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düs¡«yéT n+‘·'|ü⁄s¡+ <äèwüºyéT R n+‘·'|ü⁄s¡eT+‘·j·TTqT
#·÷&Éã&çq~. düsê«' sêeDjÓ÷wæ‘'· <äècºÕ' R sêeD≤düTs¡Tì uÛ≤s¡´\+<äsT¡ qT
|ü]øÏ+|üã&ç]. kÕBÛ« d”‘ê q <äèX¯´‘˚ R |ü‹Áe‘·j·T>∑T C≤qø£eTà e÷Á‘·eTT
#·÷&Éã&É˝<Ò Tä . eTeT ÁX¯eT R HêjÓTTø£ÿ ÁX¯eT, eè<∏ë C≤‘·' R e´s¡eú TjÓT´qT.
372 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTì n+‘·'|ü⁄s¡ eT+‘·jT· TqT >±*+∫‹ì— yêì uÛ≤s¡´\q+<ä]ì
|ü]øÏ+∫‹ì— Hê≈£î d”‘êkÕ~Û« e÷Á‘·eTT >±qsê˝Ò<Tä . HêÁX¯eT e´s¡eú TjÓT´qT >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ øÏ+ qT e÷+ yêqsê dü‡sπ « >∑‘+· eø£å ´+‹ dü+>∑‘ê' ˆ
>∑‘ê« ‘·Á‘· ‘·«j·÷ Ms¡ øÏ+ ø£è‘·+ ‘· <ä«<äd«ü q' ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+ ` qT ` e÷+ ` yêqsê' ` düsπ « ` >∑‘+· ` eø£å ´+‹ `
dü+>∑‘ê', >∑‘ê« ` ‘·Á‘· ` ‘·«j·÷ ` Ms¡ ` øÏ+ ` ø£è‘·+ ` ‘·‘Y ` e<äd«ü ` q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü+>∑‘ê' düsπ « yêqsê' >∑‘+· e÷+ øÏ+ qT eø£å ´+‹? ùV≤
Ms¡!, ‘·Á‘· >∑‘ê«, ‘·«j·÷, øÏ+ ø£è‘·yTé ? ‘·‘Y q' e<äd«ü .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+>∑‘ê' düπs« yêqsê' R b˛>∑Tã&ç (qqTï) #˚¬s&ç Ä
yêqs¡T\+<äsT¡ qT, >∑‘+· e÷+ R (n#·Ã≥≈£î) #˚sT¡ ø=qï qqTï, øÏ+ qT eø£å ´+‹ R
@eTì #Ó|ü <äTs¡T? ùV≤ Ms¡! R z eTVü‰Ms¡T&Ü!, ‘·Á‘· >∑‘ê« R Ä \+ø£˝Àì øπ –,
‘·«j·÷ R ˙#˚‘,· øÏ+ ø£è‘·+ R @$T #˚jT· ã&çq~? ‘·‘Y q' e<äd«ü R n~ e÷≈£î
#Ó|ü eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT düeTTÁ<äeTTqT <ë{Ï ‘·eT eTT+<äT≈£î #˚sT¡ ø=q>±H˚ e÷ n+>∑<ë~
yêqs¡T \+<äsT¡ qT Hê#·T≥TºqT eT÷– @eT+<äTs¡T? z eTVü‰Ms¡T&Ü! ˙ yê \+ø£≈î£
uÀsTT @$T kÕ~Û+#·Tø=ì e∫Ë$? n~ @<√ e÷≈£î #Ó|ü eTT nì n&ÉT>∑T<äTs¡T
>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ n<äècºÕ« øÏ+ Á|üeøå±´$T ‘ê eTVü≤+ »qø±‘·àC≤yéT ˆ
Á<ÛTä e+ ÁbÕj·T eTTô|w’ ´ü +‹ ø±\dü´ e´‹es¡HÔ ˚ ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<äècºÕ« ` øÏ+ ` Á|üeøå±´$T ` ‘êyéT ` nVü≤+ ` »qø±‘·àC≤yéT
` Á<ÛTä e+ ` ÁbÕj·TyéT ` ñô|w’ ´ü +‹ ` ø±\dü´ ` e´‹es¡HÔ ˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê+ »qø±‘·àC≤yéT n<äècºÕ«, nVü≤+ øÏ+ Á|üeøå±´$T? ø±\dü´
e´‹es¡HÔ ,˚ Á<ÛTä e+ ÁbÕj·TyéT ñô|w’ ´ü +‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê+ »qø±‘·àC≤+ R Ä d”‘ê<˚$ì, n<äècºÕ« R #·÷&É≈î£ +&É>,∑
nVü≤+ R H˚qT, øÏ+ Á|üeøå±´$T R @eTì ã<äT\T #Ó|ü <äTqT? ø±\dü´ e´‹es¡HÔ ˚
R ìj·T$T‘·ø±\eTT n‹Áø£$T+∫q <ä>T∑ #·T+&É>±, Á<ÛTä e+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, ÁbÕj·T+
ñô|w’ ´ü +‹ R (n+>∑<ë~ yêqs¡Ms¡T\T) eTs¡DeTTqT bı+<äT<äTs¡T.
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 373
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘ê<˚$ì #·÷&É˝qÒ {Ϻ H˚qT yê] øπ eTì »yêãT #Ó|ü <äTqT?
Ç#·Ã≥H˚ ø=+‘·ø±\eTT >∑&ç|æ yÓfi¯ófl<äTq+<äTHê düTÁ^e⁄&=dü–q ø±\eTT
>∑&É∫b˛sTTq yÓ+≥H˚ n+>∑<ë<äT\T eTs¡DeTTø=i¬ø’ ÁbÕjÓ÷|üy˚X¯eTT |üPì
j·TT+&É>\∑ s¡T.
XÀ¢ˆˆ øÏ+ yê eø£å ´‹ eè<äΔ X¯Ã C≤+ãyê q+>∑<ä X¯Ã dü' ˆ
>∑‘+· bÕs¡+ düeTTÁ<äd´ü yêqsê X¯Ã düe÷>∑‘ê' ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+ ` yê ` eø£å ´‹ ` eè<ä'Δ ` #· ` C≤+ãyêHé ` n+>∑<'ä ` #·
` dü' ` >∑‘+· ` bÕs¡+ ` düeTTÁ<äd´ü ` yêqsê' ` #· ` düe÷>∑‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düeTTÁ<äd´ü bÕs¡+ >∑‘+· e÷+ düe÷>∑‘ê' yêqsê' øÏ+ yê
eø£å ´+‹? eè<ä'Δ C≤+ãyêHé #· dü' n+>∑<Xä ï øÏ+ eø£å ´‹?
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düeTTÁ<ädü´ R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ, bÕs¡+ >∑‘·+ e÷+ R
Äe*jÓTT&ÉT¶q≈£î #˚]q qqTï, düe÷>∑‘ê' yêqsê' R Ä #·T≥TºqT #˚]q
yêqs¡Ms¡T\T, øÏ+ yê eø£å ´+‹ R @eTì #Ó|ü <äTs¡T? eè<ä'Δ C≤+ãyêHé R eè<äT&Δ q’Ó
C≤+ãe+‘·T&ÉT— øÏ+ eø£å ´‹ R @eTqTqT? dü' n+>∑<Xä ï R Ä n+>∑<Tä &ÉTqT, øÏ+
eø£å ´‹ R @eTqTqT?
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` øÏ+ yê eø£å ´‹ e÷+ R qqTï ádü&+ç ∫ e÷{≤¢&TÉ <äTs¡T >∑<ë j·Tì
uÛ≤eeTT.
sêe÷qTJj·TeTT :` nqT|üe÷qyÓTÆq |üsêÁø£eTXÊ* j·Tì Á|üX¯+dæ+∫q
C≤+ãe+‘·T&ÉT qqTï @eTì ádü&ç+#·TH√? _\Á|üy˚X¯j·T‘·ïeTTqT+&ç Hê#˚
$s¡$T+|ü #˚jT· ã&çq n+>∑<Tä &ÉT H˚&e˚ Tì ádü&+ç #·TH√? ø£è‘·ø±s¡T´&ÉH’Ó e#ÓÃ<äqì
e÷ m<äT≥ Á|ü>\∑ “¤eTT\T #Ó|Œæ ‹yê j·Tì yêqs¡T\+<äsT¡ qT qH˚ï$T ádü&+ç ‘·Ts√
j·Tì Vü≤qTeT á eT÷&ÉT $<Ûeä TT\T>± ‘·q $#ês¡eTTqT e´ø£eÔ TT #˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTTÁ<äeTT <ë{Ï ‹]– ˇ&ÉTq¶ ≈£î #˚]q qqTï #·T≥TºeTT{Ϻ e÷
yêqs¡Ms¡T\T qH˚ïeTì ádü&+ç ‘·Ts√ >∑<ë? Hêô|’ n$T‘·>ös¡eeTT>∑\ eè<äT&Δ q’Ó
C≤+ãe+‘·T&ÉT qqTï >∑÷]à @eTqTH√ >∑<ë? H˚HHÓ √ï ÄX¯\T ø£*Œ+∫q n+>∑<Tä &ÉT
Hê yÓ|’ \üò ´eTTq≈£î s√dæ @eTì |ü\T≈£îH√ >∑<ë?
374 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ nìπs«<ä Á•ÙjÓ÷ eT÷\ eTìπs«<ä' |üs+¡ düTKyéT ˆ
nìπs«<√ Væ≤ dü‘‘· +· düsê«πswú ßü Á|ües¡øÔ '£ ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nìπs«<ä' ` Á•j·T' ` eT÷\yéT ` nìπs«<ä' ` |üs+¡ ` düTKyéT `
nìπs«<ä' ` Væ≤ ` dü‘‘· +· ` düsê«πswú ßü ` Á|ües¡øÔ '£ ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` nìπs«<ä' R ìsêX¯ H=+<ä≈î£ +&ÉT≥, Á•j·T' eT÷\+ R ÁX‚jT· düT‡q≈£î
eT÷\eT>∑TqT, nìπs«<ä' R ìsêX¯ H=+<ä≈î£ +&ÉT≥j˚T, |üs+¡ düTKyéT R >=|üŒ<Óq’
düTKeTT, dü‘·‘·+ R m\¢|ü&ÉTqT, nìπs«<ä' Væ≤ R ìsêX¯H=+<ä≈£î+&ÉT≥j˚T,
düsê«πswú ßü Á|ües¡øÔ '£ R nìïø±s¡´eTT\qT kÕ~Û+#·Tq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` bÂs¡TwüV≤” qT&Ó’ #·~øÏ\ã&ÉT≥j˚T ìπs«<äeTT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ø£è‘·´eTT\ qT+&ç ìeè‘·T&Ô j ’Ó T· T+&ÉT≥.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ‘ê‡Vü≤eTTqT |üPqT≥j˚T ÁX‚j·TeTTq≈£î eT÷\yÓTÆj·TT+&ÉTqT.
ñ‘ê‡Vü ≤ y˚ T e÷qe⁄q≈£ î |ü s ¡ e TkÂK´eTTqT >∑ ÷ s¡ T ÃqT. ñ‘ê‡Vü ≤ eTTqT
|üPìj·TT+&ÉT≥j˚T düs«¡ ø±s¡´eTT\qT ìs¡«Væ≤+|ü>\∑ kÕ<Ûqä yÓTÆ j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ ø£s√‹ dü|\üò + »+‘√' ø£sà¡ j·T‘·Ô ‘·ÿs√‹ dü' ˆ
‘·kÕà <äìsπ «<äøè£ ‘·+ j·T‘·ï+ #˚ùwº-Vü≤eTT‘·eÔ TyéT ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£s√‹ ` dü|\üò + ` »+‘√' ` ø£sà¡ ` j·T‘Y ` ‘·‘Y ` ø£s√‹ `
dü' ˆ ‘·kÕà‘Y ` nìπs«<äøè£ ‘·+ ` j·T‘·ï+ ` #˚ùwº ` nVü≤yéT ` ñ‘·eÔ TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' j·T‘Y ø£sà¡ ø£s√‹ ‘·‘Y »+‘√', dü|\üò + ø£s√‹, ‘·kÕà‘Y
nìπs«<äøè£ ‘·yTé , ñ‘·eÔ T+ j·T‘·ïyéT, nVü≤+ #˚ùw.º
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü' R Ä nìπs«<äeTT, j·T‘Y ø£sà¡ ø£s√‹ R @ ø±s¡´eTT >±$+#·TH√,
»+‘√' R ÁbÕDÏø,Ï ‘·‘Y ø£sà¡ R Ä ø£sà¡ qT, dü|\üò + ø£s√‹ R dü|\üò eTT >±$+#·TqT,
‘·kÕà‘Y R n+<äTe\q, nìπs«<äøè£ ‘·+ R ñ‘ê‡Vü≤eTT‘√ #˚jT· ã&çq, ñ‘·eÔ T+
j·T‘·ï+ R ñ‘·eÔ TyÓTqÆ Á|üjT· ‘·ïeTTqT, nVü≤+ #˚ùwº R H˚qT >±$+#Ó<qä T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˇø£ ÁbÕDÏ @ |òTü qø±s¡´eTTqT #˚|≥ü TºH√ Ä ÁbÕDÏjTÓ Tø£ÿ Ä |òTü q
ø±s¡´eTTqT, n‘·ì ñ‘ê‡Vü≤y˚T dü|\üò yÓTTqs¡TÃqT. n+<äT#˚ H˚ì|ü&ÉT ñ‘ê‡Vü≤
|üPs¡«ø£eTT>± ñ‘·eÔ TyÓTqÆ Á|üjT· ‘·ïeTTqT ã÷ì Hê ø£seÔ¡ ´eTTqT H˚qT HÓsy¡ s˚ T¡ qÔ T.
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 375
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ j·T kÕÔe ~«#˚cÕ´$T <˚XÊ ÁHêeDbÕ*‘êHé ˆ
ÄbÕqXÊ˝≤ $∫‘ê dü<Ô ë∏ |ü⁄wüŒ>∑èVü‰DÏ #· ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛ÷Ñ j·T' ` ‘êe‘Y ` $#˚cÕ´$T ` <˚XÊHé ` sêeDbÕ*‘êHé `
ÄbÕqXÊ˝≤' ` $∫‘ê' ` ‘·<ë∏ ` |ü⁄wüŒ>∑èVü‰DÏ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` uÛ÷Ñ j·T' sêeDbÕ*‘êHé <˚XÊHé $#˚cÕ´$T. ÄbÕqXÊ˝≤' $∫‘ê'
‘·<ë∏ |ü⁄wüŒ>∑èVü‰DÏ #· ($∫‘êì).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` uÛÑ÷j·T' R eTs¡\, sêeDbÕ*‘êHé <˚XÊHé R sêeDTì
bÕ\q˝ÀqTqï{Ϻ Á|ü<X˚ e¯ TT\qìï{Ïì, ‘êe‘Y $#˚cÕ´$T R n+‘·jT· TqT yÓ‹ø¬ <äqT,
ÄbÕqXÊ˝≤' $∫‘ê' R bÕqXÊ\\ìïj·TTqT yÓ<Tä ø£ã&çq$, ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ |ü⁄wüŒ
>∑èVü‰DÏ #· $∫‘êì R |ü⁄wüŒeT+~s¡eTT\T >∑÷&ÉqT yÓ<Tä ø£ã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚ H˚qT sêeDTì bÕ\qj·T+<äTqï Á|ü<X˚ e¯ TT\qìï{Ïì ‹]–
yÓ<øä Ï e#ÓÃ<äqT. Ç|üŒ{Ïes¡≈î£ nìï bÕqXÊ\\qT nìï |ü⁄wüŒ eT+~s¡eTT\qT
>∑÷&É yÓ<øä ‹Ï ì >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ∫Á‘·XÊ˝≤X¯Ã $∫‘ê uÛ÷Ñ j·T' Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ #· ˆ
ìwüßÿ{≤+‘·ss¡ <¡ ë∏ ´ X¯Ã $e÷Hêì #· düs«¡ X¯' ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ∫Á‘·XÊ˝≤' ` #· ` $∫‘ê' ` uÛ÷Ñ j·T' ` Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ ` #· `
ìwüßÿ{≤+‘·ss¡ <¡ ë∏ ´' ` #· ` $e÷Hêì ` #· ` düs«¡ X¯' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ∫Á‘·XÊ˝≤' $∫‘ê' R ∫Á‘·XÊ\ \ìïj·TTqT yÓ<äT≈£ã&çq$.
uÛ÷Ñ j·T' R n~Ûøe£ TT>±, Áø°&Ü>∑èVü‰DÏ $∫‘êì R Áø°&ÜeT+~s¡eTT\TqT yÓ<Tä ø£ã&çq$,
ìwüßÿ{≤+‘·s¡s¡<∏ë´X¯Ã $∫‘ê' R ñ<ë´qeqeTT\TqT, n+<ä* M<∏äT\TqT
yÓ<Tä ø£ã&çq$. $e÷Hêì #· düs«¡ X¯' $∫‘êì R kÂ<Ûeä TT\ìïj·TTqT yÓ<Tä ø£ã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ∫Á‘·XÊ\\TqT, Áø°&ÜeT+~s¡eTT\TqT, ñ<ë´qeqeTT\TqT, n+<ä*
M<∏Tä \TqT, ñqï‘·yTÓ qÆ ÁbÕkÕ<äeTT\TqT nìïj·TTqT Ç+‘·es¡≈î£ yÓ<Tä ø£ã&çq$.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ dü+∫+‘·´ uÛ÷Ñ jÓ÷-|æ $#˚‘T· eTT|ü#Á· ø£yT˚ ˆ
uÛ÷Ñ MT>∑èVü‰+ XËÃ‘Ì ´· >∑èVü‰Hé >∑èVü‰‹>∑èVü≤ø± q|æ ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` dü+∫+‘·´ ` uÛ÷Ñ j·T' ` n|æ ` $#˚‘T· yéT ` ñ|ü#Á· ø£yT˚ `
376 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
uÛ÷Ñ MT>∑èVü‰Hé ` #Ó‘’ ´· >∑èVü‰Hé ` >∑èVü‰‹>∑èVü≤ø±Hé ` n|æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç‹ dü+∫+‘·´ R Ç≥¢ì Ä˝À∫+∫, uÛ÷Ñ j·T' n|æ R eTs¡\,
uÛÑ÷MT>∑èVü‰Hé R bÕ‘êfi¯>∑èVü≤eTT\qT, #Ó’‘·´>∑èVü‰Hé R eT+&É|ü uÛÑeqeTT\qT,
>∑èVü‰‹>∑èVü≤ø±Hé R q>∑se¡ TTq≈£î <ä÷s¡eTTq ì]à+∫q Áø°&Ü>∑èVü≤eTT\qT, $#˚‘T· +
ñ|ü#Á· ø£yT˚ R yÓ<≈ä î£ ≥≈£î ÁbÕs¡+_Û+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` >∑èVü‰‹>∑èVü≤ø±Hé R >∑è¨|ü]uÛ≤>∑eTTq+<äT Áø°&Üs¡yú TÓ Æ ì]à‘·yTÓ qÆ {Ϻ
>∑èVü≤eTT\T.
eTùV≤X¯«s¡rs¡T\ú T :` q>∑se¡ TTq≈£î <ä÷s¡eTTq $Vü‰sês¡yú TÓ Æ ì]à+|üã&çq >∑èVü≤eTT\T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT áØ‹>± Ä˝À∫+∫ ‹]– uÛÑ÷_\eTT\+<ä*
>∑èVü≤eTT\qT, M<∏äT\q&ÉTeT qT+&ÉT eT+&É|üeTT\qT M<∏äT\ ∫es¡qT+&ÉT
Áø°&ÜeT+~s¡eTT\qT yÓ<Tä ø£kÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ ñ‘·Œ‘· ìïwüŒ‘·+ XÊÃ|æ ‹wü̃Hé >∑#÷ H¤ é |ü⁄q' |ü⁄q' ˆ
nbÕeèD«+ X¯Ã <ë«sêDÏ ø£yê{≤ q´e|ò÷ü ≥j·THé ˆˆ 15
XÀ¢ˆˆ Á|ü$X¯ìïwüŒ‘·+XÊÃ|æ Á|ü|‘ü · qTï‘·Œ‘·qï|æ ˆ
düs«¡ eT|ü´eø±X¯+ dü $#·#ês¡ eTVü‰ø£|'æ ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ‘·Œ‘·Hé ` ìwüŒ‘·Hé ` #· ` n|æ ` ‹wü̃Hé ` >∑#÷ H¤ é ` |ü⁄q' `
|ü⁄q' ` nbÕeèD«Hé ` #· ` <ë«sêDÏ ` ø£yê{≤ì ` ne|ò÷ü ≥j·THé ˆˆ Á|ü$X¯Hé `
ìwüŒ‘·Hé #· ` n|æ ` Á|ü|‘ü H· é ` ñ‘·Œ‘·Hé ` n|æ ` düs«¡ yéT ` n|æ ` neø±X¯+
` dü' ` $#·#ês¡ ` eTVü‰ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ Á|ü$X¯Hé ìwüŒ‘·Hé #· n|æ |ü⁄q' |ü⁄q' ‹wü̃H,é
>∑#÷ H¤ ,é <ë«sêDÏ nbÕeèD«Hé #·, ø£yê{≤ì ne|ò÷ü ≥j·THé düs«¡ yéT neø±X¯yTé
n|æ, $#·#ês¡.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &ÉT, ñ‘·Œ‘·H,é ìwüŒ‘·Hé #· n|æ R
m>∑Ts¡T#·TqT, ÁøÏ+<äøÏ <äTeTT≈£î#·TqT, |ü⁄q' |ü⁄q' R e÷{Ïe÷{ÏøìÏ , ‹wü̃H,é >∑#÷ H¤ é
R ì\T#·T#·TqT, eTT+<äT≈£îb˛e⁄#·TqT, <ë«sêDÏ nbÕeèD«Hé R yêøÏfió¯ ¢ ‘ÓsT¡ #·T#·T,
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 377
ø£yê{≤ì ne|ò÷ü ≥j·THé R ‘·\T|ü⁄\qT |ü&ÁÉ <√j·TT#·T, düs«¡ yéT neø±X¯+ n|æ R
Ä Á|ü<X˚ e¯ TTq+‘·qT, $#·#ês¡ R |ü]ÁuÛ$Ñ T+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#{· Ï uÛeÑ qeTT\ìï+{Ï˝ÀìøÏì Á|üy•˚ +#·T#·T áe\≈£î
e#·TÃ#·T ÁbÕø±s¡eTTMT~øÏ \+|òTæ +#·T#·T ÁøÏ+~øÏ nes√Væ≤+#·T#·T <ë«s¡eTT\qT
‘ÓsT¡ #·T#·T ‘·\T|ü⁄\qT |ü&ÁÉ <√j·TT#·T eTs¡\ eTs¡\ q\TyÓ|’ ⁄ü \≈£î b˛e⁄#·T ì\#·T#·T
Ä Á|ü<X˚ e¯ TTq+ <ä+‘·≥qT ø£\j·T~]¬>qT.
XÀ¢ˆˆ #·‘·Ts¡+>∑Tfi¯e÷Á‘√-|æ Hêeø±X¯ dü‡ $<ä´‘˚ ˆ
sêeD≤+‘·'|ü⁄sπ ‘·dàæ Hé j·T+ ø£|æ s¡ï »>±eT dü' ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` #·‘T· s¡+>∑Tfi¯e÷Á‘·' ` n|æ ` q ` neø±X¯' ` dü' ` $<ä´‘˚ `
sêeD≤+‘·'|ü⁄sπ ` ‘·dàæ Hé ` j·T+ ` ø£|'æ ` q ` »>±eT ` dü' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£|'æ ‘·dàæ Hé sêeD≤+‘·'|ü⁄sπ , j·T+ q »>±eT dü' neø±X¯'
#·‘T· s¡+>∑Tfi¯e÷Á‘·' n|æ q $<ä´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' ø£|æ' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·dæàHé sêeD≤+‘·'|ü⁄πs R
sêeDTìjÓTTø£ÿ Ä j·T+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT, j·T+ q »>±eT R @ Á|ü<X˚ e¯ TTqT
>∑÷]à yÓfi˝¢¯ <Ò √, dü' neø±X¯' R n{Ϻ Á|ü<X˚ e¯ TT, #·‘· T· s¡+>∑Tfi¯e÷Á‘·' n|æ R Hê\T>∑T
n+>∑Tfi¯eTT\y˚Ts¡>÷∑ &É, q $<ä´‘˚ R ˝Ò≈î£ +&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeD≤+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #=s¡≈î£ +&É>± $&ç∫q{Ϻ
Á|ü<X˚ e¯ TT Hê\T>∑T n+>∑Tfi¯eTT\y˚Ts¡≈L£ &É ñ+&É<ìä #Ó|Œü e#·TÃqT.
XÀ¢ˆˆ ÁbÕø±sê+‘·ss¡ <¡ ë∏ ´ X¯Ã y˚~ø± XË’ Ñ·´dü+ÁX¯j÷· ' ˆ
B]Èø±' |ü⁄wüÿ]D´ X¯Ã düs«¡ + ‘˚Hêe˝ÀøÏ‘y· Té ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁbÕø±sê+‘·ss¡ <¡ ë∏ ´' ` #· ` y˚~ø±' ` #Ó‘’ ´· dü+ÁX¯j÷· ' ` B]Èø±'
` |ü⁄wüÿ]D´' ` #· ` düs«¡ + ` ‘˚q ` ne˝ÀøÏ‘y· Té ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ÁbÕø±sê+‘·ss¡ <¡ ë∏ ´' #ÓÁ’ ‘·d+ü X¯j÷· ' y˚~ø±' #· B]Èø±' |ü⁄wüÿ]D´'
#· düs«¡ + ‘˚q ne˝ÀøÏ‘y· Té .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁbÕø±sê+‘·s¡s¡<∏ë´' R ø√≥j·T+<ä* e÷s¡ZeTT\ìïj·TTqT,
#Ó‘’ ´· dü+ÁX¯j÷· ' y˚~ø±' R #·‘T· wüŒ<∏eä TT\+<ä* #Ó≥#¢ T· ≥TºqT>∑\ y˚~ø£\TqT, B]Èø±'
378 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R ~>∑T&ÉTu≤e⁄\TqT, |ü⁄wüÿ]D´X¯Ã R düsd¡ Tü ‡\TqT, düs«¡ + R düeTdüeÔ TT, ‘˚q R Ä
Vü≤qTeT+‘·Tì#˚, ne˝ÀøÏ‘y· Té R #·÷&Éã&çq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ÁbÕø±sê+‘·s¡ ªs¡<ë∏ ´'μ øÏ ã<äT\T>± ªM<∏´ä 'μ nì u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT.
ÁbÕø±s¡eTT ˝À|ü*uÛ≤>∑eTT˝À qTqï eT+Á‹≈£îe÷sê<äT\ >∑èVü≤eTT\Tqï
M<∏Tä \ì uÛ≤eeTT.
#Ó‘’ ´· eTT nq>±, Hê\TZM<∏Tä \ yÓTT>∑˝ÀqTqï eèø£eå TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø√≥˝À qTqï eT+Á‘·T\jÓTTø£ÿj·TT, sê»|ü⁄Á‘·T\jÓTTø£ÿj·TT uÛeÑ qeTT\T
>∑\ M<∏äT\qT #·‘·TwüŒ<∏äeTT\+<ä* düe÷y˚X¯y˚~ø£\qT, ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT,
‘·{≤ø£eTT\qT nìï+{Ïì Vü≤qTeT ÁX¯<>Δä ± |ü]o*+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêø£kå ˛´ $$<Ûëø±sê $s¡÷bÕ $ø£è‘ê dü<Ô ë∏ ˆ
<äècºÕ Vü≤qTeT‘ê ‘·Á‘· q ‘·T kÕ »qø±‘·àC≤ ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêø£då ´ü ' ` $$<Ûëø±sê' ` $s¡÷bÕ' ` $ø£è‘ê' ` ‘·<ë∏ ˆ <äècºÕ' `
Vü≤qTeT‘ê ` ‘·Á‘· ` q ` ‘·T ` kÕ ` »qø±‘·àC≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $$<Ûëø±sê', $s¡÷bÕ' ‘·<ë∏ $ø£è‘ê' sêø£då ´ü ', ‘·Á‘· Vü≤qTeT‘ê
<äècºÕ', kÕ »qø±‘·àC≤ ‘·T q <äècºÕ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<Ûëø±sê' R $$<Ûeä TT˝…q’ s¡÷|üeTT\T>∑\yês¡TqT, $s¡÷bÕ'
R $ø£è‘·yTÓ qÆ s¡÷|üeTT>∑\yês¡TqT, ‘·<ë∏ $ø£è‘ê' R nfÒ¢ $ø±s¡|⁄ü #˚w\ºü T >∑\yês¡TqT
n>∑T, sêø£då ´ü ' R sêø£då Åü d\Ô” T, <äècºÕ' R #·÷&Éã&ç]. kÕ »qø±‘·àC≤ ‘·T R Ä
C≤qø°<$˚ e÷Á‘·eTT, q <äècºÕ R #·÷&Éã&É˝<Ò Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·÷#·T≥ ø£dVü ≤ü ´eTT>±qTqïyês¡TqT, $ø£è‘êej·TeeTT\T >∑\yês¡TqT,
$$<ÛäeTT\>∑T Äø±s¡eTT\T >∑*Zj·TTqï yês¡TqT n>∑T, sêø£ådüeì‘·\ HÓ+<ä]H√
#·÷#ÓqT. ø±ì C≤qø£eTàjÓTTø£ÿ C≤&É e÷Á‘·eTT ø±qsê≈£î+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ s¡÷ù|D≤-Á|ü‹e÷ ˝Àπø esê $<ë´<Ûsä Å¡ dj Ôæ T· ' ˆ
<äècºÕ Vü≤qTeT‘ê ‘·Á‘· q ‘·T sê|òTü eq+~˙ ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡÷ù|D ` nÁ|ü‹e÷' ` ˝Àπø ` esê' ` $<ë´<Ûsä Å¡ dj
Ôæ T· ' ` <äècºÕ'
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 379
` Vü≤qTeT‘ê ` ‘·Á‘· ` q ` ‘·T ` sê|òTü eq+~˙ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ˝Àπø, s¡÷ù|D nÁ|ü‹e÷', esê' $<ë´<Ûsä Å¡ dj Ôæ T· ' ‘·Á‘· Vü≤qTeT‘ê
<äècºÕ', kÕ sê|òTü eq+~˙ ‘·T q <äècºÕ.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ˝Àπø R uÛ÷Ñ $Tô|,’ s¡÷ù|D nÁ|ü‹e÷' R kÂ+<äs´¡ eTTq kÕ{Ï˝qÒ {Ï,º
esê' $<ë´<Ûsä Å¡ djÔæ T· ' R mìï ø¬ q’ $<ë´<Ûsä s¡ e¡ TDT\T, Vü≤qTeT‘ê R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚,
‘·Á‘· R Ä sêeDuÛeÑ qeTTq+<äT, <äècºÕ' R #·÷&Éã&ç]. sê|òTü eq+~˙ ‘·T R
s¡|Tüò TsêeTTì ø±q+<äeTT ø£*–+#·T d”‘e· Tà e÷Á‘·eTT, q <äècºÕ R ø£qã&É˝<Ò Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Àø£eTTq kÕ{Ï˝ìÒ kÂ+<äs´¡ e‘·T\ì yêdæø¬ øÏÿq $<ë´<Ûsä e¡ ì‘·\
HÓ+<ä]H√ #·÷#ÓqT. ø±ì sêeTTì Á|æjT· Tsê\sTTq d”‘ê<˚$ e÷Á‘·eTT Vü≤qTeT≈£î
ø±qsê≈£î+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Hê>∑øH£ ê´ esês√Vü‰' |üPs¡#í +· Á<äìuÛ≤qHê' ˆ
<äècºÕ Vü≤qTeT‘ê ‘·Á‘· q ‘·T d”‘ê düTeT<Û´ä e÷ ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Hê>∑øH£ ê´' ` esês√Vü‰' ` |üPs¡#í +· Á<äìuÛ≤qHê' ` <äècºÕ' `
Vü≤qTeT‘ê ` ‘·Á‘· ` q ` ‘·T ` d”‘ê ` düTeT<Û´ä e÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üPs¡#í +· Á<äìuÛ≤qHê' esês√Vü‰' Hê>∑øH£ ê´' ‘·Á‘· Vü≤qTeT‘ê
<äècºÕ'— düTeT<Û´ä e÷ d”‘ê ‘·T q <äècºÕ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üPs¡í#·+Á<äìuÛ≤qHê' R ì+&ÉT #·+<äTs¡Tì uÀ*q eTTKeTT
>∑\yês¡TqT, esês√Vü‰' R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£{dÏ e” T >∑\yês¡TqT n>∑T, Hê>∑øH£ ê´' R
Hê>∑jT· Te‘·T\T, ‘·Á‘· R Ä sêeDTì n+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT, Vü≤qTeT‘ê <äècºÕ' R
Vü≤qTeT#˚‘· #·÷&Éã&ç]— düTeT<Û´ä e÷ d”‘ê ‘·T R düT+<äsy¡ TÓ qÆ q&ÉTeTT>∑\ d”‘ê<˚$
e÷Á‘·eTT, q <äècºÕ R #·÷&Éã&É˝<Ò Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ì+&ÉT #·+Á<äTìe+{Ï yÓ÷eTT>∑\ düT+<äsê+>∑T˝…q’ Hê>∑øq£ ´\qT
#·÷&É>˝∑ HZ… >˚ ±ì Vü≤qTeT kÂ+<äs´¡ sê•jÓTÆ q d”‘ê<˚$ì e÷Á‘·eTT ø£qC≤\ø£b˛jÓTqT.
XÀ¢ˆˆ Á|üeT<∏´ä sêø£ùå d+Á<˚D <˚eø£Hê´ ã˝≤<äΔ è‘ê' ˆ
<äècºÕ Vü≤qTeT‘ê ‘·Á‘· q kÕ »qø£q+~˙ ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üeT<∏´ä ` sêø£ùå d+Á<˚D ` <˚eø£Hê´' ` ã˝≤‘Y ` Vü≤è‘ê'` <äècºÕ'
` Vü≤qTeT‘ê ` ‘·Á‘· ` q ` kÕ ` »qø£q+~˙ ˆˆ
380 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁøe£ TeTT :` sêø£ùå d+Á<˚D Á|üeT<∏´ä ã˝≤‘Y Vü≤è‘ê' <˚eø£Hê´' ‘·Á‘· Vü≤qTeT‘ê
<äècºÕ' kÕ »qø£q+~˙ q <äècºÕ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£ùå d+Á<˚D R sêeDTì#˚, Á|üeT<∏´ä R j·TT<äeΔ TTq z&ç+∫,
ã˝≤‘Y Vü≤è‘ê' R ã\e+‘·eTT>± n|üV≤ü ]+|üã&çq{Ï,º <˚eø£Hê´' R düTsê+>∑q\T,
‘·Á‘· R Ä j·T+‘·'|ü⁄s¡eTTq+<äT, Vü≤qTeT‘ê <äècºÕ' R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚
ø£qT>=qã&ç], kÕ »qø£q+~˙ q <äècºÕ R Ä »qø£sêEjÓTTø£ÿ |ü⁄Á‹ø£ j·T>∑T
d”‘ê<˚$ e÷Á‘·eTT #·÷&Éã&É˝<Ò Tä .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` yÓqTø£{Ï XÀ¢øe£ TT˝À Hê>∑øq£ ´\T $yêVæ≤‘·\T— Ç#·Ã{Ï Hê>∑øq£ ´\T
ã\e+‘·eTT>± ã+~Û+∫ ‘˚ã&çqyês¡T nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDT&ÉT ã˝≤‘êÿs¡eTT>± ‘·+Á&ÉT\qT »sTT+∫ ‘Ó∫Ãq{Ϻ
<˚eø£q´\qT m+<ä]H√ #·÷&É>˝∑ HZ… >˚ ±ì »qø£sê»q+<äqjÓTÆ q d”‘ê<˚$ì e÷Á‘·eTT
ø£qT>=qC≤\&ÉjÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ k˛-|üX´¯ + kÕÔ+ eTVü‰u≤VüQ' |üX´¯ + XÊÃHê´ es¡Ådj Ôæ T· ' ˆ
$wükÕ<ä eTTVüQ ØΔe÷Hé Vü≤qTe÷Hé e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` n|üX´¯ Hé ` ‘ê+ ` eTVü‰u≤VüQ' ` |üX´¯ Hé ` #· ` nHê´' `
es¡ÅdjÔæ T· ' ` $wükÕ<ä ` eTTVüQ' ` BÛe÷Hé ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' BÛe÷Hé e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé ‘êyéT
n|üX´¯ Hé nHê´' es¡Ådj Ôæ T· ' |üX´¯ Hé #·, eTTVüQ' $wükÕ<ä.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' BÛe÷Hé R Ä eTVü‰Ms¡T&ÉTqT, Á|üC≤„XÊ*j·TTqT
n>∑T, e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé R yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, nHê´'
es¡Ådj Ôæ T· ' |üX´¯ Hé R Ç‘·sT¡ ˝…q’ düT+<äØeTDT\qT ø£qT>=qT#·T, ‘êyéT n|üX´¯ Hé R
Ä d”‘ê<˚$ì ø£qT>=q˝Òøj £ T· T, eTTVüQ' R eTs¡\ eTs¡\, $wükÕ<ä R $cÕ<äeTT
H=+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üsêÁø£eTXÊ*j·TTqT, BÛXÊ*j·TTq>∑T yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT
m+<ä]H√ düT+<äØeTDT\qT ø£qT>=qT#·T d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT m#·Ã≥qT ø£qT>=q
C≤\ø£ e÷{Ïe÷{ÏøÏ $cÕ<äÁ>∑dTü Ô &É>T∑ #·T+&ÓqT.
(12) ` <ë«<äX¯düs¡Z 381
XÀ¢ˆˆ ñ<√´>∑+ yêqπs+Á<ëD≤+ |üe¢ q+ kÕ>∑sd¡ ´ü #· ˆ
e´s¡+ú Møå±´ì\düT‘· •Ã+‘ê+ |ü⁄qs¡TbÕ>∑eT‘Y ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ<√´>∑+ ` yêqπs+Á<ëD≤+ ` |üe¢ q+ ` kÕ>∑sd¡ ´ü ` #· ` e´s¡+ú
` Mø£å ´ ` nì\düT‘·' ` |ü⁄q' ` ∫+‘êyéT ` ñbÕ>∑eT‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqπs+Á<ëD≤yéT ñ<√´>∑+ kÕ>∑sd¡ ´ü |üe¢ q+ #· e´s¡+ú Mø£å ´,
nì\düT‘·' |ü⁄q' ∫+‘êyéT ñbÕ>∑eT‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqπs+Á<ëD≤yéT ñ<√´>∑+ R yêqs¡Ms¡T\jÓTTø£ÿ ñ<ä´eTeTTqT,
kÕ>∑sd¡ ´ü |üe¢ q+ #· R düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ \+|òTü qeTTq÷ï, e´s¡+ú Mø£å ´ R $|ò\ü yÓTqÆ
~>± ‘·\+∫, nì\düT‘·' R yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT, |ü⁄q' R ‹]–, ∫+‘êyéT
ñbÕ>∑eT‘Y R ∫+‘·H=+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT yêqs¡Ms¡T\T #˚dæq Á|üj·T‘·ïeTTqT, ‘·q
eTVü‰düeTTÁ<ä\+|òüTqeTTqT, e´s¡úyÓTÆb˛e⁄≥qT ‘·\#·Tø=ì ‹]– ∫+‘êìeT>∑Tï
&ÉjÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ ners¡´ $e÷Hê #·Ã Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆ
∫+‘ê eTT|ü»>±e÷-<∏ä XÀø√|üV≤ü ‘·#‘˚ q· ' ˆˆ 25
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª Vü≤q÷eT~«cÕ<√μμ HêeT
<ë«<äX¯ dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ners¡´ ` $e÷Hê‘Y ` #· ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' `
∫+‘êyéT ` ñ|ü»>±eT ` n<∏ä ` XÀø√|üV≤ü ‘·#‘˚ q· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé $e÷Hê‘Y #· ners¡´ n<∏ä
XÀø√|üV≤ü ‘·#‘˚ q· ' (düH)é ∫+‘êyéT ñ|ü»>±eT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé R |üeqdüT‘·T&Óq’ Vü≤qTeT, $e÷Hê‘Y
ners¡´ R $e÷qeTTqT+&ç ÁøÏ+~øÏ ~–, n<∏ä R |æeTà≥, XÀø√|üV≤ü ‘·#‘˚ q· '
(düH)é R XÀø£eTT#˚ yê´≈£î\yÓTqÆ eTqdüT‡ >∑\yê&É>T∑ #·T, ∫+‘êyéT ñ|ü»>±eT R
∫+‘·qT bı+<ÓqT.
382 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª$e÷Hê‘Y ners¡´μ nì ø£$ Á|üj÷Ó –+#·T≥#˚‘,· Ç+‘·es¡≈î£ qT
#·÷∫q <äèX¯´eT+‘·jT· T |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTq+<˚ nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT+&ç ~–, XÀø£eTT#˚ yê´≈£î\yÓTqÆ
eTqdüT‡>∑\yê&Ó’ ‹]– ∫+‘êÁ>∑dTü &Ô j É TÓ ´qT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªVü≤qTeT~«cÕ<äeTTμμ nqT
|ü+Á&Ó+&Éedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ $e÷Hê‘·TÔ düTdü+Áø£eT´ ÁbÕø±s¡+ Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆ
Vü≤qTe÷ H˚«>∑yê Hêd” <ä´<∏ë $<äT´ <äHÈ ê+‘·sπ ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $e÷Hê‘Y ` ‘·T ` düTdü+Áø£eT´ ` ÁbÕø±s¡+ ` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü `
Vü≤qTe÷Hé ` y˚>y∑ êHé ` Äd”‘Y ` j·T<∏ë ` $<äT´‘Y ` |òTü Hê+‘·sπ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü Vü≤qTe÷Hé $e÷Hê‘Y ÁbÕø±s¡+ düTdü+Áø£eT´
|òTü Hê+‘·sπ , $<äT´‘Y j·T<∏ë y˚>y∑ êHé Äd”‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü Vü≤qTe÷Hé R yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT,
$e÷Hê‘Y R |ü⁄wüŒø£ $e÷qeTTqT+&ç, ÁbÕø±s¡+ düTdü+Áø£eT´ R ÁbÕø±s¡eTTMT~øÏ
\+|òTæ +∫, |òTü Hê+‘·sπ R y˚T|òTü eTTeT<Û´ä , $<äT´‘Y j·T<∏ë R yÓTs¡T|ü⁄r>∑ e˝…, y˚>y∑ êHé
Äd”‘Y R n$T‘·y>˚ e∑ TT >∑\yê&ÉjTÓ ´qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªj·T<∏ë $<äT´<äHÈ ê+‘·sπ μ R ‘·|øÔü ±+#·qdüìïuÛyÑ TÓ qÆ <˚V≤ü eTT>∑\ Vü≤qTeT
yÓTs¡|⁄ü r>∑e˝… qT+&É>± n#·{Ï ÁbÕø±s¡eTT q\¢ì y˚T|òTü eTTe˝… qT+&Óqìj·TT n$
q\¢ì$>± qT+&ÉT≥≈£î ø±s¡DeTT n$ Ç+Á<ä˙\eTDÏì]à‘·eTT\ìj·TTqT
Á>∑V≤æ +#·e˝…qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü⁄wüŒø£$e÷qeTTqT+&ç ÁbÕø±s¡eTTMT~øÏ \+|òTæ +∫ n+<äT Vü≤qTeT
y˚>∑eTT>± |üs¡T–&ÉT#·T+&É>± ‘·|üÔø±+#·q<˚VüQ&Ó’q Vü≤qTeT yÓTs¡|ü⁄r>∑e˝…qT,
Ç+Á<ä˙\eTDÏì]à‘·yTÓ qÆ ÁbÕø±s¡eTT ˙\y˚T|òTü eTTe˝…qT >√#·]+#·T#·T Ä <äèX¯´eTT
ø£qTï\|ü+&ÉTe⁄>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü+|ü]Áø£eT´ Vü≤qTe÷ ÁHêeDdü´ ìy˚XH¯ ê‘Y ˆ
n<äècºÕ« C≤qø°+ d”‘ê eTÁãM <ä«#·q+ ø£|'æ ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+|ü]Áø£eT´ ` Vü≤qTe÷Hé ` sêeDdü´ ` ìy˚XH¯ ê‘Y ` n<äècºÕ«
384 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` C≤qø°+ ` d”‘êyéT ` nÁãM‘Y ` e#·q+ ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeDdü´ ìy˚XH¯ ê‘Y dü+|ü]Áø£eT´ C≤qø°+ d”‘êyéT n<äècºÕ«
ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé e#·qyéT nÁãM‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` C≤qø°+ d”‘ê+ R »qø£sê»|ü⁄Á‹ø£ j·T>∑T d”‘e· TàqT, n<äècºÕ« R
ø£qT>=q˝Òø,£ sêeDdü´ ìy˚XH¯ ê‘Y R sêeDTì uÛeÑ qeTTqT+&ç, dü+|ü]Áø£eT´ R
áe\≈£î e∫Ã, ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé R yêqs√‘·eÔ TT&Óq’ Vü≤qTeT, e#·qyéT nÁãM‘Y R
(‘·q˝À) á e÷≥qT |ü*ø¬ qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘·eTà ø£ìŒ+#·ø£b˛e⁄≥#˚ Vü≤qTeT sêeDTì uÛÑeqeTTqT+&ç
áe\≈£î e∫à ÁbÕø±s¡eTTqT CÒ] ‘·q˝À áØ‹>± ‘·\#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ sTTwü̃+ ˝À[‘ê \+ø± sêeTdü´ #·s‘¡ ê Á|æjT· yéT ˆ
q Væ≤ |üXÊ´$T yÓ<’ V˚ ≤” + d”‘ê+ düsê«+>∑XÀuÛHÑ êyéT ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛ÷Ñ sTTwü̃+ ` ˝À[‘ê ` \+ø± ` sêeTdü´ ` #·s‘¡ ê ` Á|æjT· yéT `
q ` Væ≤ ` |üXÊ´$T ` yÓ<’ V˚ ≤” + ` d”‘ê+ ` düsê«+>∑XÀuÛHÑ êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTdü´ Á|æjT· + #·s‘¡ ê \+ø± uÛ÷Ñ sTTwü+˜ ˝À[‘ê— düsê«+>∑
XÀuÛHÑ ê+ yÓ<’ V˚ ≤” + d”‘ê+ q Væ≤ |üXÊ´$T.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` sêeTdü´ Á|æjT· + #·s‘¡ ê R sêeTTq≈£î Á|æjT· eTT Hê#·]+#·T#·Tqï{Ï,º
(eTj·÷ R Hê#˚‘)· \+ø± R á \+ø±q>∑se¡ TT, uÛ÷Ñ sTTwü+˜ ˝À[‘ê R m≈£îÿe>±
yÓ<Tä ø£ã&çq~, düsê«+>∑XÀuÛHÑ ê+ R düs«¡ eT+>∑fi\¯ ø£Då j·TT≈£îsÔ ê\>∑T, yÓ<’ V˚ ≤” + d”‘ê+
R $<˚V≤ü |ü⁄Á‹j·T>∑T d”‘ê<˚$ì, q Væ≤ |üXÊ´$T R ø£qT>=q˝Òøb£ ˛‹ì>∑<ë.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTq≈£î Á|æjT· eTT >∑÷s¡Ãe˝…qqT ÄX¯‘√ ÁX¯<>Δä ± á \+ø£
q+‘·jT· TqT yÓ~øÏ‹ì. ø±ì düsê«+>∑XÀuÛqÑ jÓTÆ q Ä d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT #·÷&É
C≤\≈£îHêïqT.
XÀ¢ˆˆ |ü\«˝≤ì ‘·{≤ø±ì düsê+dæ dü]‘· dü<Ô ë∏ ˆ
q<√´-q÷|üeHê+‘ê X¯Ã <äTsêZ X¯Ã <Ûsä D¡ <° säÛ ê' ˆˆ
˝À[‘ê edüT<Ûë düsê« q ‘·T |üXÊ´$T C≤qø°yTé ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü\«˝≤ì ` ‘·{≤ø±ì ` düsê+dæ ` dü]‘·' ` ‘·<ë∏ ` q<ä´' `
nq÷|üeHê+‘ê' ` #· ` <äTsêZ' ` #· ` <Ûsä D ¡ <° säÛ ê' ` ˝À[‘ê ` edüT<Ûë ` düsê«
` q ` ‘·T ` |üXÊ´$T ` C≤qø°yTé ˆˆ
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 385
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü\«˝≤ì R ˙{Ï>T∑ +≥\T, ‘·{≤ø±ì R #ÓsT¡ e⁄\T, düsê+dæ R
düs√es¡eTT\T, ˝À[‘êì R yÓ<Tä ø£ã&çq$. ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ dü]‘·' R ∫qïq<äT\T,
q<ä´' R eTVü‰q<äT\T, nq÷|üeHê+‘êX¯Ã R ˙s¡T>∑\ ‘√≥\TqT, <äTsêZ' <Ûsä D¡ <° säÛ êX¯Ã
R #˚sT¡ ≥≈£î X¯ø´£ eTT>±ì eTVü‰|üs«¡ ‘·eTT\TqT, ˝À[‘ê' R yÓ<Tä ø£ã&çq$. düsê«
edüT<Ûë #· R düeTdüyÔ TÓ qÆ uÛ÷Ñ $Tj·TTqT, ˝À[‘ê R yÓ<Tä ø£ã&çq~. C≤qø°+ qVæ≤
|üXÊ´$T R d”‘e· TàqT e÷Á‘·eTT #·÷&É˝øÒ b£ ˛‹ì.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` m\¢˙{Ï|&ü j ç T· \qT, #ÓsT¡ e⁄\qT, düs√es¡eTT\qT, ∫qï q<äT\qT,
eTVü‰q<äT\qT, $$<Ûeä TT˝…q’ ns¡D´eTT\qT, <äTs¡eZ TyÓTqÆ |üs«¡ ‘·eTT\qT, düeTdüÔ
edüT<Ûqä T H˚qT nH˚«wæ+∫‹ì. ø±ì d”‘e· Tàe÷Á‘·eTT ø±qsê≈£îqï~.
XÀ¢ˆˆ ÇVü≤ dü+bÕ‹Hê d”‘ê sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ ˆ
ÄU≤´‘ê >∑èÁ<Ûsä êCÒq q #· |üXÊ´$T ‘ê eTVü≤yéT ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÇVü≤ ` dü+bÕ‹Hê ` d”‘ê ` sêeDdü´ ` ìy˚XH¯ ˚ ` ÄU≤´‘ê `
>∑èÁ<Ûsä êCÒq ` q ` #· ` |üXÊ´$T ` ‘êyéT ` nVü≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` >∑èÁ<Ûsä êCÒq dü+bÕ‹Hê ÇVü≤ sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ d”‘ê ÄU≤´‘ê—
‘êyéT nVü≤+ q #· |üXÊ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` >∑èÁ<Ûsä êCÒq R |üøsåÏ êC…q’ , dü+bÕ‹Hê R dü+bÕ‹#˚, ÇVü≤ R
Ç#·Ã≥, sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ R sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTTq+<äT, d”‘ê ÄU≤´‘ê R d”‘·
(j·TTqï≥T¢>±) #Ó|Œü ã&çq~. ‘ê+ R ÄyÓTqT, nVü≤+ R H˚qT, q #· |üXÊ´$T R
#·÷#·T≥˝Ò<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üøsåÏ êC…q’ dü+bÕ‹ d”‘e· Tà sêeDTì uÛeÑ qeTTq+ <äTqï<äì yÓ\&¢ +ç ∫
j·TTHêï&ÉT. ø±ì m+<äT#˚‘H· √ H˚HêyÓTqT ø£qT>=q˝Ò≈î£ HêïqT.
XÀ¢ˆˆ øÏ+ qT d”‘ê-<∏ä yÓ<’ V˚ ≤” yÓT~Æ ©∏ »qø±‘·àC≤ ˆ
ñ|ü‹ùw‘˜ · $eXÊ sêeD+ <äTwü#º ê]DyéT ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+ ` qT ` d”‘ê ` n<∏ä ` yÓ<’ V˚ ≤” ` yÓT~Æ ©∏ ` »qø±‘·àC≤ `
ñ|ü‹ùw‘˜ · ` $eXÊ ` sêeD+ ` <äTwü#º ê]DyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yÓ<’ V˚ ≤” , yÓT~Æ ©∏ , $eXÊ, <äTwü#º ê]D+ sêeDyéT ñ|ü‹ùw‘˜ · øÏ+
qT?
386 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yÓ<’ V˚ ≤” R $<˚V≤ü sê»|ü⁄Á‹j·TT, yÓT~Æ ©∏ R $T~∏˝≤ìyêdæìj·TTqT,
»qø±‘·àC≤ R »q≈£îì ≈£îe÷¬sj Ô T· Tq>∑T d”‘e· Tà, $eXÊ R $eX¯ósê˝…,’ <äTwü#º ê]D+
sêeD+ R <äTsêàs¡T&Z q’Ó sêeD≤düTs¡Tì, ñ|ü‹ùw‘˜ · øÏ+ qT R ùd$+#·THê?
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
ªªsêeD+ <äTwü#º ê]DyéTμμ≈£î ã<äT\T>± ªªsêeDÒq Vü≤è‘ê ã˝≤‘Yμμ nì
u§+u≤sTT bÕsƒe¡ TT.
‹\ø£eTT :` ªªd”‘μ· μ ˝≤+>∑\|ü<‹Δä »ì‘·jTÆÓ njÓ÷ì» j·T>∑Tq{Ï~º >±q kÕe÷q´
Åd>Ô” ±<äT.
ªªyÓ<’ V˚ ≤” μμ ` »>∑Á‘·ŒX¯dyÔü TÓ qÆ $<˚V≤ü e+X¯eTTq ô|]–q~.
ªª»qø±‘·àC≤μμ ` ÁãVü≤àC≤„ìj·T>∑T ‘·+Á&ç ô|+|üøe£ TTq ô|]–q~.
ªªø£sà¡ D…eÆ Væ≤ dü+dæ~eΔ ÷dæ‘ú ê »qø±<äjT· 'μμ ` uÛ>Ñ e∑ BZ‘.·
>√$+<äsêJj·TeTT :` yÓT~Æ ©∏ ` Ä#ês¡Á|ü<ëÛ qyÓTqÆ ≈£î\eTTq+<äT |ü⁄{Ïqº ~. $eXÊ
R ø±eTeX¯ósê˝….’
sêe÷qTJj·TeTT :` ªyÓTÆ~∏*μ nqT≥#˚ dü<ë#ês¡dü+|ü‹Ô>∑\ dü‘Y|ü⁄s¡Twüß\≈£î
yêdüu÷ÑÛ ‘·yTÓ qÆ q>∑se¡ TTq ô|]–q{Ï~º nì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü$Á‘·yTÓ qÆ e+X¯eTTq+<äT »ìà+∫q~j·TTqT, dü<ë#ês¡d+ü |ü‹>Ô \∑
ô|<ä\› ˝À yÓT\–q~j·TTqT, ÁãVü≤àC≤„ì ≈£îe÷¬sÔ jÓTÆ q{Ï~º j·TTqT, njÓ÷ì»jÓTÆ
n<äT“¤‘·yÓTÆq »qà|ü<äΔ‹ >∑\~j·TTq>∑T d”‘·eTà ÁbÕø£è‘·Åd”Ôe˝… $eX¯ósê˝…’ <äTwüº
#·]Á‘·T&Óq’ sêeDTì ùd$+#·T≥≈£î m≥T¢ n+^ø£]+#·TqT?
XÀ¢ˆˆ øÏÁå |ü eTT‘·Œ‘·‘√ eTH˚´ d”‘ê e÷<ëj·T s¡ødå£ 'ü ˆ
_uÛ´Ñ ‘√ sêeTu≤D≤Hê eT+‘·sê |ü‹‘ê uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ 7
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏÁå |üyTé ` ñ‘·Œ‘·‘'· ` eTH˚´ ` d”‘êyéT ` Ä<ëj·T ` s¡ødå£ 'ü `
_uÛ´Ñ ‘·' ` sêeTu≤D≤HêyéT ` n+‘·sê ` |ü‹‘ê ` uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` sêeTu≤D≤Hê+ _uÛ´Ñ ‘·' s¡ødå£ 'ü d”‘êyéT Ä<ëj·T øÏÁå |üyTé ñ‘·Œ‘·‘'·
(dü‘'· ) n+‘·sê d”‘ê |ü‹‘ê uÛyÑ ‘˚ Y (Ç‹) eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTu≤D≤Hê+ _uÛ´Ñ ‘·' R sêeTTì u≤DeTT\≈£î uÛj Ñ T· |ü&qç {Ï,º
s¡ødå£ 'ü R sêeDT&ÉT, øÏÁå |üyTé ñ‘·Œ‘·‘'· (dü‘'· ) R y˚>e∑ TT>± m–]b˛e⁄#·T+&É>±,
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 387
n+‘·sê R e÷s¡eZ T<Û´ä eTTq, d”‘ê R d”‘e· Tà, |ü‹‘ê uÛyÑ ‘˚ Y R |ü&bç ˛sTT j·TT+&ÉTqT,
(Ç‹) eTH˚´ R nì uÛ≤$+#·T#·THêïqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTì u≤Drø£‘íå ≈· î£ ;Û‹H=+~q sêeDT&ÉT düeTTÁ<äeTTô|q’ d”‘q· T
eTVü‰y˚>e∑ TT‘√ >=ìb˛e⁄#T· +&É>± e÷s¡eZ T<Û´ä eTTq d”‘e· Tà kÕ>∑s»¡ \eTT˝À |ü&bç ˛sTT
j·TT+&ÉTqì uÛ≤$+#·T#·THêïqT.
XÀ¢ˆˆ n<∏yä ê ÁVæ≤j·Te÷D≤j·÷' |ü~∏ dæ<ìΔä ùw$‘˚ ˆ
eTH˚´ |ü‹‘· e÷sê´j·÷ Vü≤è<äjT· + Áù|ø£å ´ kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` yê ` ÁVæ≤j·Te÷D≤j·÷' ` |ü~∏ ` dæ<ìΔä ùw$‘˚ ` eTH˚´ `
|ü‹‘·yTé ` Äsê´j·÷' ` Vü≤è<äjT· + ` Áù|ø£å ´ ` kÕ>∑sy¡ Té ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏äyê, dæ<äΔìùw$‘˚ |ü~∏, ÁVæ≤j·Te÷D≤j·÷' Äsê´j·÷',
Vü≤è<äjT· +, kÕ>∑s+¡ Áù|ø£å ´ |ü‹‘·+ (Ç‹) eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏yä ê R ˝Òø,£ dæ<ìΔä ùw$‘˚ |ü~∏ R dæ<Tä \Δ T dü+#·]+#·Tq{Ϻ
e÷s¡eZ T>∑T Äø±X¯eTTq, ÁVæ≤j·Te÷D≤j·÷' R n|üV≤ü ]+|üã&ÉT#·Tqï{Ï,º Äsê´j·÷'
R |üPE´sê˝…q’ d”‘e· TàjÓTTø£ÿ, Vü≤è<äjT· + R >∑T+&Ó (nq>± <˚V≤ü eTì uÛ≤eeTT),
kÕ>∑s+¡ Áù|ø£å ´ R (uÛj Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ ) düeTTÁ<äeTTqT p∫, |ü‹‘·+ (Ç‹) eTH˚´ R
|ü&bç ˛jÓTqì uÛ≤$+#Ó<qä T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ªÄsê´j·÷' Vü≤è<äjT· + |ü‹‘·+μ nq>± d”‘e· TàjÓTTø£ÿ
eTqdüT‡ C≤]b˛sTTq~. eTqdüT‡ C≤]b˛e⁄≥j˚T eTs¡DeTT. nq>± ÄyÓT
#·ìb˛sTTq<äì Vü≤qTeT ‘·\#Óqì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªÄsê´j·÷' Vü≤è<äjT· + |ü‹‘·+μ ` düeTTÁ<äeTTqT p∫
;Û‹H=+~q Vü≤è<äjT· eTT düeTTÁ<äeTT˝À |ü&bç ˛jÓTqì Vü≤qTeT ‘·\#·T#·THêï&ÉT.
Vü≤è<äjT· eTT uÛj Ñ T· eTTq≈£î kÕúqeT>∑T≥ Á|üd<æ eΔä TT. Vü≤è<äjT· eTT |ü&TÉ ≥ j·Tq>±,
<ëì ø±<Ûës¡yTÓ qÆ X¯Øs¡eTT |ü&TÉ ≥j˚T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Òø£ sêeDT&ÉT Ä düeTj·TeTTq+<äT ‘·qqT Á>∑V≤æ +∫ |üjT· ì+#·T
#·T+&É>± ÁøÏ+<äqTqï uÛj Ñ T· +ø£se¡ T>∑T düeTTÁ<äeTTqT p∫ d”‘e· Tà Vü≤è<äjT· eTT
uÛj
Ñ T· Á>∑dyÔü TÓ Æ ÄyÓT düeTTÁ<äeTTq |ü&bç ˛sTTq <˚y÷Ó !
388 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ sêeD k˛´s¡Tyπ̊>q uÛTÑ C≤uÛ≤´+ |”&‘ç q˚ #· ˆ
‘·j÷· eTH˚´ $XÊ˝≤øå±´ ‘·´ø£+Ô J$‘· e÷s¡´j·÷ ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeDdü´ ` ñs¡Tyπ̊>q ` uÛTÑ C≤uÛ≤´+ ` |”&‘ç q˚ ` #· ` ‘·j÷· `
eTH˚´ ` $XÊ˝≤øå±´ ` ‘·´ø£+Ô ` J$‘·yTé ` Äs¡´j·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeDdü´ ñs¡Tyπ̊>q, uÛTÑ C≤uÛ≤´+ |”&‘ç q˚ #·, $XÊ˝≤øå±´ ‘·j÷·
Äs¡´j·÷ J$‘·+ ‘·´ø£yÔ Té Ç‹ eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeDdü´ R sêeDTìjÓTTø£ÿ, ñs¡Tyπ̊>q R >=|üŒ<Óq’ y˚>e∑ TT
#˚‘q· T, uÛTÑ C≤uÛ≤´+ R uÛTÑ »eTT\#˚, |”&‘ç q˚ #· R |”&qÉ eTT#˚‘q· T, $XÊ˝≤øå±´
‘·j÷· Äs¡´j·÷ R $XÊ\yÓTqÆ H˚Á‘·eTT\T>∑\ Ä |üPE´sê˝…q’ d”‘ê<˚$#˚‘,· J$‘·+
‘·´ø£+Ô R ÁbÕDeTT $&ÉTeã&ÓqT, Ç‹ eTH˚´ R nì uÛ≤$+‘·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeDTìjÓTTø£ÿ eTVü‰y˚>e∑ TTqT, u≤VüQe⁄\ |”&qÉ eTTqT düV≤æ +|ü˝øÒ £
|üPE´sê˝…q’ d”‘ê<˚$ ‘·q ÁbÕDeTT\qT $&ç∫j·TT+&ÉTqì uÛ≤$+‘·TqT.
XÀ¢ˆˆ ñ|üsT¡ ´|ü] yê q÷q+ kÕ>∑s+¡ Áø£eT‘· dü<Ô ë ˆ
$y˚weºü ÷Hê |ü‹‘ê düeTTÁ<˚ »qø±‘·àC≤ ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ|ü] ` ñ|ü] ` yê ` q÷q+ ` kÕ>∑s+¡ ` Áø£eT‘·' ` ‘·<ë `
$y˚weºü ÷Hê ` |ü‹‘ê ` düeTTÁ<˚ ` »qø±‘·àC≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë sêeDdü´ kÕ>∑s+¡ ñ|ü] ñ|ü] Áø£eT‘·' (dü‘'· ) »qø±‘·àC≤
$y˚weºü ÷Hê düeTTÁ<˚ q÷q+ |ü‹‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R ÄHê&ÉT, sêeDdü´ R sêeDT&ÉT, kÕ>∑sy¡ Té ñ|ü] ñ|ü]
R düeTTÁ<äeTT MT<äT>±, Áø£eT‘·' (dü‘'· ) R |üjT· ì+#·T#·T+&É>±, »qø±‘·àC≤ R
d”‘·eTà, $y˚wüºe÷Hê R (nej·TeeTT\qT) $<äT\TÃ#·Tqï<Ó’, düeTTÁ<˚ R
düeTTÁ<äeTTq+<äT, q÷q+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, |ü‹‘ê yê R |ü&j ç T· T+&ÓHy˚ ÷Ó !
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄHê&ÉT düeTTÁ<äeTTMT<ä qT+&ç sêeDT&ÉT ‘·qqT >=ìb˛e⁄#·T+&É>±
d”‘ê<˚$ ‘·q #˚‘T· \qT ø±fi¯flqT $<äT\TÃ#·T ìX¯Ãj·TeTT>± düeTTÁ<äeTTq+<˚ |ü&bç ˛sTT
j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ n¨ ≈£îå Á<˚D yê-H˚q s¡ø+å£ r o\ e÷‘·àq' ˆ
nã+<ÛTä s¡“ø¤ ‘åÏ ê d”‘ê sêeDÒq ‘·|dü «æ ˙ ˆˆ 11
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 389
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n¨ ` ≈£îå Á<˚D ` yê ` nH˚q ` s¡ø+å£ r ` o\yéT ` Ä‘·àq' `
nã+<ÛTä ' ` uÛøÑ ‘åÏ ê ` d”‘ê ` sêeDÒq ` ‘·|dü «æ ˙ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yê, ≈£îå Á<˚D nH˚q sêeDÒq, Ä‘·àq' o\+ s¡ø+å£ r, nã+<ÛTä ',
‘·|dü «æ ˙, d”‘ê, n¨ uÛøÑ ‘åÏ ê uÛyÑ ‘˚ .Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yê R ˝Òø,£ ≈£îå Á<˚D nH˚q sêeDÒq R ˙#·T&Óq’ á sêeDTì#˚,
Ä‘·àq' o\+ s¡ø£å+r R ‘·q o\eTTqT ø±bÕ&ÉTø=qT#·Tqï<Ó’, nã+<ÛäT' R
ìdü‡Vü‰j·TTsê\sTTq, ‘·|dü «æ ˙ R <äjT· ˙j·TyÓTqÆ dæ‹ú ˝ÀqTqï, d”‘ê R d”‘e· Tà,
n¨ uÛøÑ ‘åÏ ê uÛyÑ ‘˚ Y R njÓ÷´ ‹ìy˚jT· ã&çq<˚y÷Ó !
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q bÕ‹Áe‘·´eTTqT |ü≥Tº<\ä ‘√ ø±bÕ&ÉTø=qT#·T ìdü‡Vü‰j·TTsê˝…,’
<äjT· ˙j·Tdæ‹ú ˝À qTqï d”‘ê<˚$ ˙#·T&Óq’ á sêeDTì#˚ uÛøÑ +åÏ |üã&çq<˚y÷Ó !
XÀ¢ˆˆ n<∏yä ê sêø£ùå d+Á<äd´ü |ürï_Û s¡d‘æ ø˚ Då£ ≤ ˆ
n<äTcºÕ <äTwüuº ≤Û yê_Û s¡“ø¤ ‘åÏ ê kÕ uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` yê ` sêø£ùå d+Á<äd´ü ` |ürï_Û' ` ndæ‘ø˚ Då£ ≤ ` n<äTcºÕ `
<äTwüuº ≤Û yê_Û' ` uÛøÑ ‘åÏ ê ` kÕ ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏yä ê <äTwüuº ≤Û yê_Û' sêø£ùå d+Á<äd´ü |ürï_Û', n<äTcÕº ndæ‘ø˚ Då£ ≤
kÕ, uÛøÑ ‘åÏ ê uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏yä ê R ˝Òø,£ <äTwüuº ≤Û yê_Û' R <äTsêàs¡yZ TÓ qÆ {Ϻ Ä˝À#·q\T>∑\,
sêø£ùå d+Á<äd´ü |ürï_Û' R sêeDTì uÛ≤s¡´\#˚, n<äTcÕº R ñ‘·eÔ TyÓTqÆ dü«uÛ≤eeTT>∑\,
ndæ‘ø˚ D å£ ≤ kÕ R q\¢ì ø£qTï\T >∑\ Ä d”‘e· Tà, uÛøÑ ‘åÏ ê uÛ$Ñ wü´‹ R ‹ìy˚jT· ã&ç
j·TT+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Òø£ á |üse¡ T<äTsêàs¡TsZ ê+Á&ÉsTTq sêeDTì uÛ≤s¡´˝Ò, @ <äTwüº
e÷s¡eZ TTqT miT>∑q{Ϻ d”‘ê<˚$ì uÛøÑ +åÏ ∫j·TT+<äTs¡T.
XÀ¢ˆˆ dü+|üPs¡#í +· Á<äÁ|ü‹eT+ |ü<àä |üÁ‘·ìuÛøÒ Då£ yéT ˆ
sêeTdü´ <Ûë´j·Tr eÅø+Ô£ |ü+#·‘«· + ø£è|üD≤ >∑‘ê ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+|üPs¡#í +· Á<äÁ|ü‹eT+ ` |ü<àä |üÁ‘·ìuÛøÒ Då£ yéT ` sêeTdü´ ` <Ûë´j·Tr
` eÅø+Ô£ ` |ü+#·‘«· + ` ø£è|üD≤ ` >∑‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø£è|üD≤, dü+|üPs¡#í +· Á<äÁ|ü‹eT+, |ü<àä |üÁ‘·ìuÛøÒ Då£ +, sêeTdü´
390 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
eÅø+Ô£ <Ûë´j·Tr, |ü+#·‘«· + >∑‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£è|üD≤ R BqTsê˝…q’ d”‘,· dü+|üPs¡#í +· Á<äÁ|ü‹eT+ R ì+&ÉT
#·+Á<äTì‘√ düe÷qyÓTqÆ {Ïj º T· T, |ü<àä |üÁ‘·ìuÛøÒ D
å£ + R |ü<àä <äfie¯ TT\e+{Ï ø£qTï\T
>∑\~j·TTqT n>∑T, sêeTdü´ eÅø+Ô£ R lsêeTTì eTTKeTTqT, <Ûë´j·Tr R <Ûë´ì+#·T
#·Tqï<Ó,’ |ü+#·‘«· + >∑‘ê (kÕ´‘Y) R eTs¡DeTTqT bı+~j·TT+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` BqTsê˝…q’ d”‘· |ü<àä <äfie¯ TT\ e+{Ï ø£qTï\T >∑*–, s¡eT´yÓTj Æ T· T+&ÉT
sêeTTì eTTU≤s¡$+<äeTTqT <Ûë´ì+#·T#·Tqï<Ó’ eTè‘·T´e⁄ H=+~j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ Vü‰ sêeT \ø£ÎDÒ‘´˚ e+ Vü‰-jÓ÷<Û̊´ #˚‹ yÓT~Æ ©∏ ˆ
$\|ü´ ãVüQ yÓ<’ V˚ ≤” q´dü<Ô V˚ ‰ü uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü‰ ` sêeT ` \ø£ÎD ` Ç‹ ` @e+ ` Vü‰ njÓ÷<Û´˚ ` #· ` Ç‹
` yÓT~Æ ©∏ ` $\|ü´ ` ãVüQ ` yÓ<’ V˚ ≤” ` q´dü<Ô V˚ ‰ü ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü‰ sêeT, \ø£ÎD, Vü‰ njÓ÷<Û´˚ , Ç‹ #· @e+ ãVüQ $\|ü´
yÓTÆ~∏© yÓ’<˚V”≤ q´düÔ<˚Vü‰ uÛÑ$wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü‰ sêeT R njÓ÷´ sêe÷!, Vü‰ \ø£ÎD R njÓ÷´ \ø£ÎD≤!, Vü‰
njÓ÷<Û´˚ R njÓ÷´ njÓ÷<Ûë´q>∑se¡ ÷!, Ç‹ R nì, @e+ R áØ‹>±, ãVüQ
$\|ü´ R $TøÏÿ*>± XÀøÏ+∫, yÓT~Æ ©∏ yÓ<’ V˚ ≤” R $T~∏˝≤|ü‹jÓTTø£ÿ ø£q´jÓTÆ q d”‘ê<˚$,
q´dü<Ô V˚ ‰ü uÛ$Ñ wü´‹ R X¯Øs¡eTTqT $&ç∫q<Ó’ j·TT+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü‰ sêe÷! Vü‰ \ø£ÎD≤! nìj·TTqT, njÓ÷´! njÓ÷<Û´ä q>∑se¡ ÷
nìj·TT, m+‘·>H∑ √ $\|æ+∫ d”‘ê<˚$ ‘·q <˚V≤ü eTTqT $&ç∫ j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ n<∏yä ê ìVæ≤‘ê eTH˚´ sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ ˆ
q÷q+ ˝≤\|ü´‘˚ d”‘ê |ü+»s¡ùdeú XÊ]ø± ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` yê ` ìVæ≤‘ê ` eTH˚´ ` sêeDdü´ ` ìy˚XH¯ ˚ ` q÷q+ `
˝≤\|ü´‘˚ ` d”‘ê ` |ü+»s¡kÕú ` Çe ` XÊ]ø± ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏äyê sêeDdü´ ìy˚X¯H˚ ìVæ≤‘ê (dür) d”‘ê |ü+»s¡kúÕ
XÊ]ø± Çe ˝≤\|ü´‘˚ Ç‹ eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏yä ê R ˝Òø,£ sêeDdü´ ìy˚XH¯ ˚ R sêeDTì uÛeÑ qeTTq+<äT,
ìVæ≤‘ê R ñ+#·ã&çq<Ó,’ d”‘ê R d”‘e· Tà, |ü+»s¡kÕú XÊ]ø± Çe R |ü+»s¡eTTq+<äT
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 391
ã+~Û+|üã&çq >√s¡Te+ø£e˝…, q÷q+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, ˝≤\|ü´‘˚ R $TøÏÿ*
$\|æ+#·T#·Tqï~, Ç‹ eTH˚´ R nì uÛ≤$+‘·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Òø£ sêeDTì uÛeÑ qeTTq+<˚ @ bÕ‘êfi¯ueÑÛ qeTTq+<√ <ë#·ã&çq<Ó’
|ü+»s¡eTT˝Àì yÓTÆq>√s¡|æ≥ºe˝… ìX¯Ãj·TeTT>± d”‘ê<˚$ m+‘·>∑H√ $\|æ+#·T
#·T+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ »qø£d´ü düT‘ê d”‘ê sêeT|ürï düTeT<Û´ä e÷ ˆ
ø£<ä∏ eTT‘·Œ\|üÁ‘êø°å sêeDdü´ eX¯+ ÁeCÒ‘Y ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` »qø£d´ü ` düT‘ê ` d”‘ê ` sêeT|ürï ` düTeT<Û´ä e÷ ` ø£<yä∏ Té `
ñ‘·Œ\|üÁ‘êø°å ` sêeDdü´ ` eX¯+ ` ÁeCÒ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` »qø£d´ü düT‘ê sêeT|ürï, düTeT<Û´ä e÷, ñ‘·Œ\|üÁ‘êø°å d”‘ê
sêeDdü´ eX¯+ ø£<+ä∏ ÁeCÒ‘.Y
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` »qø£d´ü düT‘ê R ÁãVü≤àC≤„ìjÓTÆ q »q≈£îì ≈£îe÷¬sjÔ T· T, sêeT|ürï
R lsêeTTì uÛ≤s¡´j·TTqT, düTeT<Û´ä e÷ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ q&ÉTeTT>∑\~j·TTqT, ñ‘·Œ\
|üÁ‘êø°å R ‘êeTs¡sπ ≈£î\e+{Ï ø£qTï\T >∑\~j·TTqT n>∑T, d”‘ê R d”‘e· Tà, ø£<+ä∏ R
@$<Ûeä TT>±, sêeDdü´ R sêeDTìøÏ, eX¯+ ÁeCÒ‘Y R eX¯eTT ø±>∑\<äT?
‘ê‘·Œs¡´eTT :` »qø£eTVü‰sêEjÓTTø£ÿ ≈£îe÷¬sj Ô T· TqT, lsêeTTì <Ûsä à¡ |ü‹ïj·TT,
düs¡«X¯óuÛÑ\ø£åDdü+|üqïj·TTq>∑T d”‘·eTà ˙#·T&Ó’q sêeDTq≈£î mqï{ÏøÏ eX¯eTT
>±H˚s<¡ Tä .
XÀ¢ˆˆ $qcºÕ yê Á|üDcºÕ yê eTè‘ê yê »qø±‘·àC≤ ˆ
sêeTdü´ Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ q ìy˚<sä TT‘·T+ ø£eå TyéT ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $qcºÕ ` yê ` Á|üDcºÕ ` yê ` eTè‘ê ` yê ` »qø±‘·àC≤ `
sêeTdü´ ` Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ ` q ` ìy˚<sä TT‘·T+ ` ø£eå TyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $qcºÕ yê Á|üDcºÕ yê eTè‘ê yê »qø±‘·àC≤ sêeTdü´
Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ sêeTdü´ ìy˚<sä TT‘·T+ q ø£eå TyéT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $qcºÕ yê R m#·Ã≥H√ <ë#·ã&ç ø±ìŒ+|ü≈î£ qïqT, Á|üDcºÕ yê R
<ä÷s¡eTTq+<äT+&ÉT≥#˚ ø±ìŒ+|ü≈£îqïqT, eTè‘ê yê R eTs¡DÏ+∫j·TTqïqT,
»qø±‘·àC≤ R d”‘e· Tà, Á|æjT· uÛ≤s¡´dü´ R uÛ≤s¡´j·T+ <ä$T‘·Áù|eT>∑\, sêeTdü´ R
lsêeTTq≈£î, ìy˚<sä TT‘·T+ R $qï$+#·T≥≈£î, q ø£eå TyéT R ñ∫‘·eTT>±<äT.
392 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ª$qcºÕ yêμ ` nìï Á|ü<X˚ e¯ TT\qT>∑÷&É yÓ<øä Ï j·TT+&ÉT≥#˚
m#·Ã≥H√ n‹ s¡V≤ü dü´yÓTqÆ #√≥ qTqï <äqTø=qT≥≈£îqT M\T˝Ò<Tä >∑<ë! Á|üDcºÕ yê
` <ä÷s¡eTTq+ <äTqï<äìj·TTqT düŒwüºeTT>± ‘Ó*j·T˝Ò<äT>∑<ë! eTè‘ê yê `
eTs¡DÏ+∫q~ nqT≥≈£îqT Á|üe÷DeTT ˝Ò<äT>∑<ë! n+<äT#˚‘· lsêeTTqπø$T
#Ó|ü ≥≈£îqT nX¯ø´£ y˚T j·Tì Vü≤qTeT uÛ≤$+#·T≥ j·TTø£yÔ T˚ !
>√$+<äsêJj·TeTT :` $qcºÕ R bÕ‘êfi¯>è∑ Vü‰<äT\+<äT <ë#·ã&ÉT≥#˚ ø±ìŒ+|ü
≈£îqï~. Á|üDcºÕ R düeTTÁ<ä|‘ü H· ê<äT\#˚ ‘·´ø£JÔ $‘·jTÆÓ q~. eTè‘ê R sêeT$s¡V≤ü
<äT'KeTTqT düV≤æ +|ü˝øÒ £ eTè‹#Ó+~q~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘êe÷‘· |üsT¡ \≈£î ø±ìŒ+#·≈î£ +&É>± m#·Ã≥H√ <ë#·ã&çq~. ˝Òø£
@ düeTTÁ<äeTTq+<√ C≤]|ü&bç ˛sTTq~. ˝Òø£ uÛsÑ Ô¡ è$s¡V≤ü <äT'KeTTqT uÛ]Ñ +|ü˝øÒ £
‘êH˚ ÁbÕDeTT\qT $&É∫q~. m{Ϻ |ü]dæú‹j·T+<Ó’qqT uÛ≤s¡´qT n$T‘·eTT>±
Áù|$T+#·T lsêeTTq øπ $wüjT· yÓTqÆ ‘Ó*j·TCÒjT· T≥ nX¯ø´£ eTT>∑H˚ ø±ìŒ+#·T#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ ìy˚<´ä e÷H˚ <√wü kÕ‡´<√›wü kÕ´ <äìy˚<Hä ˚ ˆ
ø£<+ä∏ qT K\T ø£seÔ¡ ´+ $wüeT+ Á|ü‹uÛ≤‹ y˚T ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìy˚<´ä e÷H˚ ` <√wü' ` kÕ´‘Y ` <√wü' ` kÕ´‘Y ` nìy˚<Hä ˚ `
ø£<+ä∏ ` qT ` K\T ` ø£seÔ¡ ´+ ` $wüeT+ ` Á|ü‹uÛ≤‹ ` y˚T ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìy˚<´ä e÷H˚ <√wü' kÕ´‘Y, nìy˚<Hä ˚ <√wü' kÕ´‘Y, ø£<+ä∏ qT
K\T ø£seÔ¡ ´+, y˚T $wüeT+ Á|ü‹uÛ≤‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìy˚<´ä e÷H˚ R $qï$+|üã&çq#√, <√wü' kÕ´‘Y R <√wüeT>∑TqT,
nìy˚<Hä ˚ R $qï$+|üì#√, <√wü' kÕ´‘Y R <√wüeTT dü+uÛ$Ñ +#·TqT, ø£<+ä∏ qT
K\T ø£seÔ¡ ´+ R @$T #˚jT· e\dæjT· Tqï<√ >∑<ë! y˚T $wüeT+ Á|ü‹uÛ≤‹ R Hê≈£î
$s¡T<äeΔ TT>± ø±qe#·TÃ#·Tqï~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $wüeT+ R <äTs¡qTùwj ˜ T· eTT nq>± Ä#·sD
¡ ≈£î nkÕ<Û´ä eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` j·T<∏ës¡eú TTqT H˚qT lsêeTTq≈£î $qï$+∫q#√ n‘·ìøÏ ÁbÕDVü‰ì
ø£*–+∫q <√wüeTT dü+uÛ$Ñ +#·TqT. @$Tj·TT ‘Ó\T|üø£ }s¡≈î£ +&çq#√ kÕ«$Te+#·q
s¡÷|üeT>∑T <√wüeTT ‘·≥dæ+ú #·TqT. Ç{Ϻ dæ‹ú ˝À Hê≈£î Hê ø£seÔ¡ ´eTT n+‘·jT· TqT
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 393
$wüeTeTT>± >±qe#·TÃ#·Tqï~.
XÀ¢ˆˆ ndæà H˚ïe+>∑‘˚ ø±πs´ ÁbÕ|üøÔ ±\+ ø£eå T+ #· øÏyTé ˆ
uÛyÑ ˚ ~‹ eT‘·+ uÛ÷Ñ jÓ÷ Vü≤qTe÷ ÁqŒ$#ês¡jT· ‘Y ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ndæàHé ` @e+ ` >∑‘˚ ` ø±πs´ ` ÁbÕ|üøÔ ±\+ ` ø£eå T+ ` #· `
øÏyTé ` uÛyÑ ‘˚ Y ` Ç‹ ` eT‘·+ ` uÛ÷Ñ j·T' ` Vü≤qTe÷Hé ` Á|ü$#ês¡jT· ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` @e+ >∑‘˚ ndæàHé ø±πs´ ÁbÕ|üøÔ ±\+ ø£eå T+ #· øÏ+ uÛyÑ ‘˚ ?Y Ç‹
uÛ÷Ñ j·T' Vü≤qTe÷Hé eT‘·+ Á|ü$#ês¡jT· ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` @e+ >∑‘˚ R áØ‹>±qTqï{Ï,º ndæàHé ø±πs´ R á ø±s¡´eTTq+<äT,
ÁbÕ|üøÔ ±\+ R ø±˝À∫‘·yTÓ qÆ {Ï~º j·TTqT, ø£eå T+ #· R #˚jT· <ä–q{Ï~º j·TTqT, øÏ+
uÛyÑ ‘˚ Y R @yÓTj Æ T· T+&ÉTqT? Ç‹ R nì, Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, uÛ÷Ñ j·T' R
‹]–, eT‘·+ Á|ü$#ês¡jT· ‘Y R ñ‘·eÔ T|ü<‹Δä ì>∑÷]Ã Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø±s¡´ MTØ‹>∑ qT+&É>± ø±˝À∫‘·eTT>± #˚jT· e\dæq |üì @yÓTÆ
j·TT+&ÉTqT? nì düeTs¡yú TÓ qÆ |ü<‹Δä ì >∑÷]à Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‹]– Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ j·T~ d”‘ê eT<äècºÕ«-Vü≤+ yêqπs+Á<ä|⁄ü Ø $T‘·' ˆ
>∑$TcÕ´$T ‘·‘'· ø√ y˚T |ü⁄s¡TcÕs√ú uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T~ ` d”‘êyéT ` n<äècºÕ« ` nVü≤+ ` yêqπs+Á<ä|⁄ü ØyéT ` Ç‘·'
` >∑$TcÕ´$T ` ‘·‘'· ` ø£' ` y˚T ` |ü⁄s¡TcÕs¡'ú ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` j·T~ nVü≤+ d”‘êyéT n<äècºÕ« Ç‘·' yêqπs+Á<ä|⁄ü Ø+ >∑$TcÕ´$T,
‘·‘'· y˚T ø£' |ü⁄s¡TcÕs¡'ú uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nVü≤+ R H˚qT, d”‘ê+ n<äècºÕ« R d”‘e· TàqT #·÷&É≈î£ +&É, Ç‘·'
R á \+ø±q>∑s¡eTTqT+&ç, yêqπs+Á<ä|ü⁄Ø+ R øÏwæÿ+<Ûëq>∑s¡eTTqT>∑÷]Ã,
>∑$TcÕ´$T j·T~ R yÓ[q¢ jÓT&É\, ‘·‘'· R n|ü&ÉT, y˚T R Hê≈£î, ø£' |ü⁄s¡TcÕs¡'ú
uÛ$Ñ wü´‹ R @$T |ü⁄s¡TcÕs¡eú TT ø±>∑\<äT?
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘·eTàqT #·÷&Éø£j˚T H˚ ˙ \+ø±q>∑s¡eTT qT+&ç øÏwæÿ+<Ûä≈£î
b˛sTTq#√ H˚H$˚ T |ü⁄s¡TcÕs¡eú TTqT kÕ~Û+∫qyê&Éq>∑T<äTqT ?
XÀ¢ˆˆ eT y˚T<ä+ \+|òTü q+ e´s¡+ú kÕ>∑sd¡ ´ü uÛ$Ñ wü´‹ ˆ
Á|üyX˚ ¯ XËÃÌ e \+ø±j·÷ sêø£kå ÕHê+ #· <äsÙ¡ qyéT ˆˆ 21
394 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTeT ` Ç<ä+ ` \+|òTü q+ ` e´s¡+ú ` kÕ>∑sd¡ ´ü ` uÛ$Ñ wü´‹ `
Á|üyX˚ '¯ ` #· ` @e ` \+ø±j·÷' ` sêø£kå ÕHê+ ` #· ` <äsÙ¡ qyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTeT Ç<ä+ kÕ>∑sd¡ ´ü \+|òTü q+ e´s¡+ú uÛ$Ñ wü´‹— \+ø±j·÷'
Á|üyX˚ X¯ ï @e sêø£kå ÕHê+ <äsÙ¡ q+ #· e´s¡+ú uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTeT R HêjÓTTø£ÿ, Ç<ä+ kÕ>∑s¡dü´ \+|òüTq+ R á
düeTTÁ<äeTTjÓTTø£ÿ <ë≥T≥j·TTqT, \+ø±j·÷' Á|üyX˚ X¯ ï R \+ø£˝ÀìøÏ Á|üy•˚ +#·T≥
j·TTqT, sêø£kå ÕHê+ <äsÙ¡ q+ #· R sêø£då Tü \jÓTTø£ÿ |ü]øÏ+#·T≥j·TTqT, e´s¡+ú uÛ$Ñ wü´‹
R e´s¡yú T˚ ø±>∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT >±$+∫q á düeTTÁ<ä\+|òüTqeTT >±ì á \+ø±q>∑s¡
Á|üyX˚ e¯ TT>±ì á sêø£då Tü \ HÓ\s¢ q¡ T |ü]øÏ+#·T≥ >±ì n+‘·jT· TqT ìs¡søú¡ y£ T˚
nsTTb˛e⁄qT >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ øÏ+ e÷+ eø£å ´‹ düTÁ^y√ Vü≤s¡j÷Ó yê düe÷>∑‘ê' ˆ
øÏwÿæ +<Ûë+ düeTqTÁbÕ|ü+Ô ‘Í yê <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÖ ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` øÏ+ ` e÷+ ` eø£å ´‹ ` düTÁ^e' ` Vü≤s¡jT· ' ` yê ` düe÷>∑‘ê'
` øÏwÿæ +<Ûë+ ` düeTqTÁbÕ|ü+Ô ` ‘Í ` yê ` <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÖ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` øÏwÿæ +<Ûë+ düeTqTÁbÕ|ü+Ô e÷+ düTÁ^e' øÏ+ eø£å ´‹? düe÷>∑‘ê'
Vü≤s¡j÷Ó yê (øÏ+ eø£å ´+‹?) ‘Í <äXs¯ <¡ ë∏ ‘·àCÖ yê (øÏ+ eø£å ´‘·'?).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` øÏwÿæ +<Ûë+ düeTqTÁbÕ|ü+Ô R øÏwÿæ +<Ûëq>∑se¡ TTqT #˚sT¡ ø=qï{Ï,º
e÷+ R qqTï, düTÁ^e' øÏ+ eø£å ´‹ R düTÁ^e⁄ &˚eTqTqT? düe÷>∑‘ê' R Hê
#·T≥TºqT eT÷–q{Ï,º Vü≤s¡j÷Ó yê R yêqs¡T\T >±ì, (øÏ+ eø£å ´+‹ R @eT+<äTs¡T?)
‘Í <äX¯s¡<∏ë‘·àCÖ yê R Ä <äX¯s¡<∏ä|ü⁄Á‘·T *s¡Te⁄s¡T >±ì, (øÏ+ eø£å ´‘·' R
@eT+<äTs¡T?).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªøÏ+ eø£å ´‹ ?μ R #Ó&>¶É ±H˚ e÷≥˝≤&ÉTqT.
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ªøÏ+ eø£å ´‹ ?μ R NÛ @$T |üì #˚d‹æ eì n+<äTs¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT øÏwÿæ +<Û≈ä î£ #˚sT¡ ø=q>±H˚ qqTï p∫ e÷sêE düTÁ^e⁄&ÉT
@eTqTqT? e÷ yêqs¡T\T qqTï #·T≥TºqT #˚] @eT+<äTs¡T? Ä sêeT\ø£ÎDT\T
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 395
qqTï >∑÷]Ã @eTq>∑\s√ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ >∑‘ê« ‘·T j·T~ ø±≈£î‘·ú ‡+ eøå±´$T |üse¡ TÁ|æjT· + ˆ
q <äèùw‹º eTj·÷ d”‘ê ‘·‘· düÔ ´ø£å ´‹ J$‘·yTé ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` >∑‘ê« ` ‘·T ` j·T~ ` ø±≈£î‘·ú ‡+ ` eøå±´$T ` |üsy¡ Té `
nÁ|æjT· + ` q ` <äècºÕ ` Ç‹ ` eTj·÷ ` d”‘ê ` ‘·‘'· ` ‘·´ø£å ´‹ ` J$‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±≈£î‘·ú ‡+ >∑‘ê« eTj·÷ d”‘ê q <äècºÕ Ç‹ |üsy¡ Té nÁ|æjT· +
eøå±´$T j·T~ ‘·‘'· (dü') J$‘·+ ‘·´ø£å ´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` >∑‘ê« R (øÏwÿæ +<Û≈ä î£ ) b˛sTT, ø±≈£î‘·ú ‡+ R lsêeTTì >∑÷]Ã,
eTj·÷ R Hê#˚, d”‘ê R d”‘e· Tà, q <äècºÕ R #·÷&Éã&É˝<Ò Tä , Ç‹ R nì, |üsy¡ Té
nÁ|æjT· + R $TøÏÿ* <äT'Kø£sy¡ TÓ qÆ yês¡qÔ T, eøå±´$T j·T~ R #Ó|Œæ qjÓT&É\, ‘·‘'·
R yÓ+≥H˚, (dü' R Ä sê|òTü e⁄&ÉT) J$‘·+ ‘·´ø£å ´‹ R ÁbÕDeTTqT $&ÉT#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT øÏwÿæ +<Ûä øπ – lsêeTTì düMT|æ+∫ Hê≈£î d”‘e· Tà ø±ìŒ+|ü˝<Ò Tä
nì |üse¡ T<ës¡TDyÓTqÆ <äTsê«s¡qÔ T |ü*øÏq jÓT&É\ Ä sê|òTü e⁄&ÉT ñ‘·sÔ ø¡ D
å£ eTTqH˚
‘·q ÁbÕDeTTqT $&ÉT#·TqT>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ |üsT¡ wü+ <ës¡TD+ Á≈£Ls¡+ rø£åí $T+Á~j·T‘ê|üqyéT ˆ
d”‘êì$T‘·+Ô <äTsê«ø£´+ ÁX¯ó‘ê« dü q uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |üsT¡ wü+ ` <ës¡TD+ ` Á≈£Ls¡+ ` rø£åíyTé ` Ç+Á~j·T‘ê|üqyéT `
d”‘êì$T‘·+Ô ` <äTsê«ø£´+ ` ÁX¯ó‘ê« ` dü' ` q ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üsT¡ wü+ R ø£søí¡ s£ √ƒ s¡yTÓ qÆ ~j·TTqT, <ës¡TD+ R uÛj
Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ ~
j·TTqT, rø£åí+ R düV≤æ +|ü X¯ø´£ eTT>±ì~j·TTqT, Á≈£Ls¡+ R ñÁ>∑yTÓ qÆ ~j·TTqT,
Ç+Á~j·T‘ê|üq+ R düπs«+Á~j·TeTT\≈£îqT dü+‘ê|üeTT ø£\T>∑#˚j·TTq~j·TTqT
n>∑T, d”‘êì$T‘·+Ô R d”‘q· T >∑T]+∫q{Ï,º <äTsê«ø£´+ R <äTs¡«#·qeTTqT, ÁX¯ó‘ê«
R $ì, dü' q uÛ$Ñ wü´‹ R Ä sêeTT&ÉT J$+|ü&TÉ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘q· T>∑T]+∫ ø£søí¡ s£ √ƒ s¡eTTqT, <ës¡TDeTTqT, uÛj Ñ T· +ø£se¡ TTqT,
Vü≤è<äjT· $<ës¡øe£ TTqT, düsπ «+Á~j·TeTT\≈£îqT dü+‘ê|üeTT ø£*–+#·Tq~j·TTqT
n>∑T ªª#·÷&É˝øÒ b£ ˛‹ìμμ nqT <äTsê«ø£´eTTqT H˚qT |ü\Tø£>± $ì sêeT#·+Á<äT&ÉT
á ˝Àø£eTTqH˚ j·TT+&É&TÉ .
396 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ ‘·+ ‘·T ø£èÁ#·Ã>¤ ‘∑ +· <äècºÕ« |ü+#·‘«· >∑‘e· ÷qdüyTé ˆ
uÛèÑ XÊqTs¡ø√Ô y˚T<ÛëM q uÛ$Ñ wü´‹ \ø£ÎD' ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·+ ` ‘·T ` ø£èÁ#·Ã>¤ ‘∑ +· ` <äècºÕ« ` |ü+#·‘«· >∑‘e· ÷qdüyTé `
uÛèÑ XÊqTs¡ø'Ô£ ` y˚T<ÛëM ` q ` uÛ$Ñ wü´‹ ` \ø£ÎD' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü+#·‘«· >∑‘e· ÷qdü+ ø£èÁ#·Ã>¤ ‘∑ +· ‘·+ <äècºÕ« uÛèÑ XÊqTs¡ø'Ô£ ,
y˚T<ÛëM \ø£ÎD' q uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø£èÁ#·Ã>¤ ‘∑ +· R Ä|ü<˝ä À ∫øÏÿq, |ü+#·‘«· >∑‘e· ÷qdü+ R eTs¡DeTT
q+<äTqï eTqdüT‡ >∑*–q, ‘·+ <äècºÕ« R Äj·TqqT p∫, uÛèÑ XÊqTs¡ø'Ô£ R >±&ÛyÉ TÓ qÆ
nqTsê>∑eTT ø£*–q{Ï,º y˚T<ÛëM \ø£ÎD' R C≤„ìjÓTÆ q \ø£ÎDT&ÉT, q uÛ$Ñ wü´‹ R
ÁbÕDeTT‘√ qT+&É&TÉ .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` |ü+#·‘«· >∑‘e· ÷qdü+ R eTs¡DeTTq≈£î ìX¯ÃsTT+#·Tø=qïyê&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <ës¡TDyÓTqÆ Ä|ü<˝ä À ∫øÏÿ, eTs¡D+Ï |üuÀe⁄#·Tqï nqïqT p∫
nqïô|’ q‘·´+‘·eTT nqTsê>∑eTT |üPìj·TT+&ÉT \ø£ÎDT &=ø£ÿ ì$TwüyÓTÆqqT
J$+|ü&TÉ .
XÀ¢ˆˆ $qcºÂ ÁuÛ≤‘·sö ÁX¯ó‘ê« uÛÑs¡‘√ -|æ eT]wü´‹ ˆ
uÛsÑ ‘¡ +· #· eTè‘·+ <äècºÕ« X¯Á‘·T|òTü Àï q uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $qcºÂ ` ÁuÛ≤‘·sö ` ÁX¯ó‘ê« ` uÛsÑ ‘¡ '· ` n|æ ` eT]wü´‹ `
uÛsÑ ‘¡ +· ` #· ` eTè‘·+ ` <äècºÕ« ` X¯Á‘·T|òTü ï' ` q ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $qcºÂ ÁuÛ≤‘·sö ÁX¯ó‘ê« R #·ìb˛sTTq k˛<äsT¡ \qT >∑÷]à $ì,
uÛsÑ ‘¡ '· n|æ R uÛsÑ ‘¡ T· &ÉT>∑÷&É, eT]wü´‹ R eTs¡D+Ï #·TqT, uÛsÑ ‘¡ +· eTè‘·+ <äècºÕ« R
uÛsÑ ‘¡ T· &ÉT #·ìb˛e⁄≥ #·÷∫, X¯Á‘·T|òTü ï' q uÛ$Ñ wü´‹ R X¯Á‘·T|òTü Tï&ÉT ÁbÕDeTT‘√
qT+&É&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` k˛<äsT¡ *s¡Te⁄s¡TqT #·ìb˛sTTs¡ì $q>∑H˚ uÛsÑ ‘¡ T· &ÉT ÁbÕDeTT\qT
>√˝ÀŒe⁄qT. uÛsÑ ‘¡ T· &ÉT #·ìb˛e⁄≥ p∫ X¯Á‘·T|òTü Tï&ÉTqT J$+|ü&TÉ .
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 397
XÀ¢ˆˆ |ü⁄Á‘êHé eTè‘êHé düMTøå±´-<∏ä q uÛ$Ñ wü´+‹ e÷‘·s'¡ ˆ
øödü˝≤´ #· düT$TÁ‘ê #· ø¬ øπ’ sT÷ #· q dü+X¯jT· ' ˆˆ 27
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄Á‘êHé ` eTè‘êHé ` düMTø£å ´ ` n<∏ä ` q ` uÛ$Ñ wü´+‹ `
e÷‘·s'¡ ` øödü˝≤´ ` #· ` düT$TÁ‘ê ` #· ` ø¬ øπ’ sT÷ ` #· ` q ` dü+X¯jT· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄Á‘êHé eTè‘êHé düMTø£å ´ n<∏ä e÷‘·s'¡ øödü˝≤´ #· düT$TÁ‘ê
#· ø¬ øπ’ sT÷ #· q uÛ$Ñ wü´+‹— q dü+X¯jT· '.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, |ü⁄Á‘êHé R _&ɶ\qT, eTè‘êHé düMTø£å ´ R
#·ìb˛sTTqyê]ì>± p∫, e÷‘·s'¡ R ‘·\T¢\T, øödü˝≤´ #·, düT$TÁ‘ê #·, ø¬ øπ’ sT÷
#· R øödü\´j·TT, düT$TÁ‘·jT· T, ø¬ øπ’ sTTj·TTqT, q uÛ$Ñ wü´+‹ R J$+∫j·TT+&ÉsT¡ ,
q dü+X¯jT· ' R dü+<˚V≤ü eTT˝Ò<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ |ü⁄Á‘·T\T #·ìb˛e⁄≥ >±+∫, yê]‘·\T¢˝q’… øödü\´j·TT,
düT$TÁ‘·jT· T, ø¬ øπ’ sTTj·TT eTTe⁄«s¡TqT ÁbÕDeTT\T $&ÉT#·T<äTs¡T— dü+<˚V≤ü eTT ˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ ø£è‘·»„ dü‡‘·´dü+<ÛXä ï düTÁ^e' |üe¢ >±~Û|'ü ˆ
sêeT+ ‘·<ë∏ >∑‘+· <äècºÕ« ‘·‘· düÔ ´ø£å ´‹ J$‘·yTé ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£è‘·»'„ ` dü‘´· dü+<Û'ä ` #· ` düTÁ^e' ` |üe¢ >±~Û|'ü ` sêeT+ `
‘·<ë∏ >∑‘+· ` <äècºÕ« ` ‘·‘'· ` ‘·´ø£å ´‹ ` J$‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·‘'· ø£è‘·»'„ dü‘´· dü+<ÛXä ï |üe¢ >±~Û|'ü düTÁ^e' sêeT+ ‘·<ë∏ >∑‘+·
<äècºÕ« J$‘·+ ‘·´ø£å ´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R ‘·sT¡ yê‘·, ø£è‘·»'„ R #˚dqæ y˚T\TqT eTs¡Teq{Ïyº ê&ÉTqT,
dü‘´· dü+<ÛXä ï R dü‘´· dü+<ÛTä &ÉTqT n>∑T, |üe¢ >±~Û|'ü düTÁ^e' R yêqs¡sêC…q’ düTÁ^e⁄&ÉT,
‘·<ë∏ >∑‘+· R n{Ϻ dæ‹ú ˝ÀqTqï, sêeT+ R sêeTTì, <äècºÕ« R #·÷∫, J$‘·+ R
ÁbÕDeTTqT, ‘·´ø£å ´‹ R $&ÉT#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #˚dqæ y˚T\TqT ∫s¡ø±\eTT düà]+#·Tø=qTyê&ÉTqT, Ä&ç ‘·|Œü ìyê&ÉTqT
n>∑T yêqs¡sêC…q’ düTÁ^e⁄&ÉT lsêeTT&ÉT eTs¡D+Ï #·T≥qT ø£qT\‘√ p∫ yÓ+≥H˚
ÁbÕDeTTqT $&ÉT#·TqT.
XÀ¢ˆˆ <äTs¡àHê e´~∏‘ê BHê ìsêq+<ë ‘·|dü «æ ˙ ˆ
|”&‘ç ê uÛsÑ Ô¡ èXÀπøq s¡Te÷ ‘·´ø£å ´‹ J$‘·yTé ˆˆ 29
398 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äTs¡àHê' ` e´~∏‘ê ` BHê ` ìsêq+<ë ` ‘·|dü «æ ˙ ` |”&‘ç ê `
uÛsÑ Ô¡ èXÀπøq ` s¡Te÷ ` ‘·´ø£å ´‹ ` J$‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` <äTs¡àHê' R ∫‘·yÔ ø’Ó \£ ´eTT H=+~q~j·TTqT, e´~∏‘ê R <äT'K|”&‘ç T·
sê\TqT, BHê R <äjT· ˙j·TTsê\TqT, ìsêq+<ë R Äq+<äXS¯ q´yÓTqÆ ~j·TTqT,
‘·|dü «æ ˙ R ø£sT¡ DÏ+|ü<–ä q~j·TTqT, uÛsÑ Ô¡ èXÀπøq |”&‘ç ê R uÛsÑ Ô¡ è$s¡V≤ü <äT'KeTT#˚
|”&+ç |üã&çq~j·TT q>∑T, s¡Te÷ R (düTÁ^e⁄ì uÛ≤s¡´j·T>∑T) s¡TeT, J$‘·+ ‘·´ø£å ´‹
R ÁbÕDeTTqT $&ÉT#·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $ø£\eTqdüTÿsê\TqT, <äT'K|”&‘ç T· sê\TqT, BqTsê\TqT, Äq+<ä
X¯SqT´sê\TqT, ‘ê|üjT· T≈£îsÔ ê\TqT, uÛsÑ Ô¡ è$s¡V≤ü <äT'K|”&‘ç j
· T· T q>∑T düTÁ^e|ü‹ï
s¡TeT yÓ+≥H˚ ÁbÕDeTT\T $&ÉT#·TqT >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ yê*CÒq ‘·T <äT'UÒq |”&‘ç ê XÀø£ø]£ Ù‘ê ˆ
|ü+#·‘«· + #· >∑‘˚ sêõ„ ‘êsê|æ q uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yê*CÒq ` ‘·T ` <äT'UÒq ` |”&‘ç ê ` XÀø£ø]£ Ù‘ê ` |ü+#·‘«· + `
#· ` >∑‘˚ ` sêõ„ ` ‘êsê ` n|æ ` q ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yê*CÒq <äT'UÒq |”&‘ç ê, XÀø£ø]£ Ù‘ê, ‘êsê n|æ sêõ„ #·
|ü+#·‘«· + >∑‘˚ dü‹ q uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yê*CÒq <äT'UÒq R yê* (eTs¡DeTT) e\q >∑*–q <äT'KeTT#˚‘,·
|”&‘ç ê R |”&+ç |üã&ÉT#·Tqï<Ó,’ XÀø£ø]£ Ù‘ê R XÀø£eTT#˚ ø£è•+∫j·TTqï{Ï,º ‘êsê|æ
R ‘ês¡>÷∑ &É, sêõ„ #· R sêC…q’ düTÁ^e⁄&ÉTqT, |ü+#·‘«· + >∑‘˚ dü‹ R #·ìb˛e>±, q
uÛ$Ñ wü´‹ R J$+∫j·TT+&É<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yê* eTs¡DeTT#˚‘· >∑*–q <äT'KeTT‘√&ÉH˚ |”&+ç |üã&ÉT#·T ø£è•+∫
j·TTqï ‘ês¡>÷∑ &É H˚&TÉ yêqs¡sêE eTs¡D+Ï #·>H∑ ˚ ‘êqTqT ÁbÕDeTT\T M&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ e÷‘ê|æÁ‘√ ]«HêX‚q düTÁ^ee´düHq˚ #· ˆ
≈£îe÷s√ -|ü´+>∑<'ä ø£kÕà <ëΔss¡ TTwü´‹ J$‘·yTé ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷‘ê|æÁ‘√' ` $HêX‚q ` düTÁ^ee´düHq˚ ` #· ` ≈£îe÷s¡' `
n|æ ` n+>∑<'ä ` ø£kÕà‘Y ` <Ûës¡sTTwü´‹ ` J$‘·yTé ˆˆ
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 399
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷‘ê|æÁ‘√' $HêX‚q R ‘·*¢<ä+Á&ÉT˝…’q ‘êsêyê\T\jÓTTø£ÿ
eTs¡DeTT#˚‘q· T, düTÁ^ee´düHq˚ #· R düTÁ^e⁄ì eTs¡DeTT#˚‘q· TqTï, ≈£îe÷s¡'
n+>∑<'ä n|æ R |ü⁄Á‘·T&Óq’ n+>∑<Tä &ÉT ≈£L&É, ø£kÕà‘Y J$‘·+ <Ûës¡sTTwü´‹ R m≥T¢
J$‘·eTTqT ì\T|ü⁄ø=q >∑\&ÉT?
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·*<¢ +ä Á&ÉT˝…q’ ‘ês¡jT· T yê*j·TTqT, eTs¡D+Ï #·T≥#˚‘q· T |æq‘·+Á&ç
j·T>∑T düTÁ^e⁄&ÉT eTè‹#Ó+<äT≥#˚‘q· T j·TTe≈£î&Óq’ n+>∑<Tä &ÉT e÷Á‘·eTT m≥T¢
J$+∫ j·TT+&É>\∑ &ÉT?
XÀ¢ˆˆ uÛsÑ Ô¡ èCÒq ‘·T <äT'UÒq Vü≤´_Ûu÷ÑÛ ‘ê eHÍø£d'ü ˆ
•sê+ dü´_ÛV≤ü ìwü´+‹ ‘·˝’… s¡Tàwæ_º Û sπ e #· ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛsÑ ¡Ô èCÒq ` ‘·T ` <äT'UÒq ` Væ≤ ` n_Ûu÷ÑÛ ‘ê' ` eHÍø£d'ü `
•sê+dæ ` n_ÛV≤ü ìwü´+‹ ` ‘·˝'’… ` eTTwæ_º 'Û ` @e ` #· ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` uÛsÑ Ô¡ èCÒq <äT'UÒq R Á|üuTÑÛ e⁄ (eTs¡DeTT) e\q ø£*–q <äT'KeTT#˚,
n_Ûu÷ÑÛ ‘ê' eHÍø£d'ü R |”&+ç |üã&çq{Ϻ yêqs¡T\T, ‘·˝'’… R ns¡#‘˚ T· \‘√&ÉqT,
eTTwæ_º 'Û @e #· R |æ&øç fiÏ fl¯ ‘√&ÉqTqTï, •sê+dæ n_ÛV≤ü ìwü´+‹ R ‘·\\T Áã<ä\› Tø=≥Tº
ø=+<äTs¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·eT sê»sTTq düTÁ^e⁄ì eTs¡DeTT#˚ ø£*–q <äT'KeTT#˚ dü+‘·
|ü⁄˝Ô q’… yêqs¡T\T ns¡#‘˚ T· \‘√&ÉqT, |æ&øç fiÏ fl¯ ‘√&ÉqT yÓTT‘·TøÔ =ì ‘·eT ‘·\\T Áã<ä\› T
ø=≥Tºø=+<äTs¡T>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ kÕ+‘˚« HêqTÁ|ü<ëH˚q e÷H˚q #· j·TX¯d«æ Hê ˆ
˝≤*‘ê' ø£|sæ êCÒq ÁbÕD≤+ düÔ ´ø£å ´+‹ yêqsê' ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ+‘˚«q ` nqTÁ|ü<ëH˚q ` e÷H˚q ` #· ` j·TX¯d«æ Hê `
˝≤*‘ê' ` ø£|sæ êCÒq ` ÁbÕD≤Hé ` ‘·´ø£å ´+‹ ` yêqsê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·TX¯d«æ Hê ø£|sæ êCÒq kÕ+‘˚«q, nqTÁ|ü<ëH˚q, e÷H˚q #·
˝≤*‘ê' yêqsê' ÁbÕD≤Hé ‘·´ø£å ´+‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·TX¯d«æ Hê ø£|sæ êCÒq R eTVü‰j·TX¯d‡ü +|üqTï&Óq’ düTÁ^e⁄ì#˚,
kÕ+‘˚«q R Á|æj·Te#·qeTT\#˚‘·qT, nqTÁ|ü<ëH˚q R ø√]q edüTÔe⁄
˝§dü+>∑T≥#˚‘q· T, e÷H˚q #· R >ös¡eeTT#˚‘q· T, ˝≤*‘ê' yêqsê' R Áù|eT‘√
#·÷&Éã&çq yêqs¡T\T, ÁbÕD≤Hé ‘·´ø£å ´+‹ R ÁbÕDeTT\qT $&ç#<Ó sä T¡ .
400 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü]yês¡eTTqT Áù|eT‘√ #·÷#·T≥j·T+<äT ù|s¡T|ü&qç düTÁ^e⁄ì#˚
Á|æj·Te#·qeTT\#˚‘·qT, Á|æj·TedüTÔÁ|ü<ëqeTT\#˚‘·qT, Ä<äs¡>ös¡eeTT\#˚‘·qT
˝≤*+|üã&çq{Ϻ yêqs¡u≥ÑÛ T \+<äsT¡ qT H˚&TÉ ÁbÕDeTT\qT $&ÉT#·T<äTs¡T.
XÀ¢ˆˆ q eH˚wßü q XË˝’ wÒ ßü q ìs√<Û̊wßü yê |ü⁄q' ˆ
Áø°&Ü eTqTuÛ$Ñ wü´+‹ düyT˚ ‘·´ ø£|≈æ î£ +»sê' ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q ` eH˚wßü ` q ` XË˝’ wÒ ßü ` q ` ìs√<Ûw˚ ßü ` yê ` |ü⁄q' `
Áø°&ÜyéT ` nqTuÛ$Ñ wü´+‹ ` düyT˚ ‘·´ ` ø£|≈æ î£ +»sê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄q' ø£|≈æ î£ +»sê' düyT˚ ‘·´, eH˚wßü , q Áø°&Ü+ nqTuÛ$Ñ wü´ìÔ—
XË˝’ wÒ ßü q— ìs√<Û̊wßü yê q.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄q' R ‹]–, ø£|≈æ î£ +»sê' R yêqs¡ÁX‚wßü \˜ T, düyT˚ ‘·´ R >∑T$T
>∑÷&ç, eH˚wßü R ns¡D´eTT\+<äT, Áø°&Ü+ q nqTuÛ$Ñ wü´ìÔ R Áø°&qÉ T nqTuÛ$Ñ +|ü˝sÒ T¡ ,
XË˝’ wÒ ßü R|üs«¡ ‘·eTT\+<äT, q R Áø°&qÉ T nqTuÛ$Ñ +|ü˝sÒ T¡ . ìs√<Ûw˚ ßü yê R Ç+&Éj
¢ T· +<äT,
q R Áø°&É qqTuÛ$Ñ +|ü˝sÒ T¡ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` e÷ yêqs¡ÁX‚wßü \˜ T |üPs¡«eTTe˝… ns¡D´eTT\+<äT>±ì, |üs«¡ ‘·eTT
\+<äT>±ì |ü~eT+~ ø£\dæ ‹]– Áø°&Ü$H√<äeTT\qT nqTuÛ$Ñ +|üC≤\s¡T >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ dü|⁄ü Á‘·<ësê kÕ‡e÷‘ê´ uÛsÑ Ô¡ èe´düq|”&‘ç ê' ˆ
XË˝’ ≤Áπ>uÛ´Ñ ' |ü‹wü´+‹ düyT˚ ‘·´ $wüyT˚ wüß #· ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü|⁄ü Á‘·<ësê' ` kÕe÷‘ê´' ` uÛsÑ Ô¡ èe´düq|”&‘ç ê' ` XË˝’ ≤Áπ>uÛ´Ñ '
|ü‹wü´+‹ ` düyT˚ ‘·´ ` $wüyT˚ wüß ` #· ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü|⁄ü Á‘·<ësê' R uÛ≤sê´|ü⁄Á‘·T\‘√ >∑÷&çqyês¡TqT, kÕe÷‘ê´' R
ùdïVæ≤‘·T\‘√ >∑÷&çqyês¡TqT n>∑T, yêqsê' R yêqs¡T\T, uÛsÑ Ô¡ èe´düq|”&‘ç ê' R
Á|üuTÑÛ e⁄jÓTTø£ÿ Ä|ü<#ä ˚ |”&+ç |üã&çqyê¬s,’ düyT˚ ‘·´ R dü+|òTü eTT>± ≈£L&ç, XË˝’ ≤Áπ>uÛ´Ñ '
R |üs«¡ ‘·•Ks¡eTT\qT+&ç, $wüyT˚ wüß(#·) R ˝À‘Óq’ Á|ü<X˚ e¯ TT\+<äT, |ü‹wü´+‹ R
<ä÷ø¬ <äsT¡ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` yêqs¡T\T ‘·eT uÛ≤sê´|ü⁄Á‘·T\‘√&ÉqT $TÁ‘·T\‘√&ÉqT >∑÷&ç ‘·eT
Á|üuÛÑTe⁄q≈£î >∑*Zq Ä|ü<ä≈£î <äT'œ+∫qyê¬s’ ñqï‘·yÓTÆq XË’\•Ks¡eTT\qT+&ç
˝Àj·T\˝ÀìøÏ <äT$TøÏ eTs¡D+Ï ‘·Ts¡T.
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 401
XÀ¢ˆˆ $wü eTT<ä“+<Ûqä + yê-|æ Á|üyX˚ +¯ »«\qdü´ yê ˆ
ñ|üyêdü eT<∏√ X¯Åd+Ôü Á|ü#]· wü´+‹ yêqsê' ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $wüyTé ` ñ<ä“+<Ûqä + ` yê ` n|æ ` Á|üyX˚ +¯ ` »«\qdü´ ` yê
` ñ|üyêdüyTé ` n<∏√ ` X¯Åd+Ôü ` Á|ü#]· wü´+‹ ` yêqsê' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏√ R |æeTà≥, yêqsê' R yêqs¡T\T, $wü+ R $wüeTTqT>±ì,
ñ<ä“+<Ûqä + yê n|æ R ñiÏb˛düTø=qT≥qT >±ì, »«\qdü´ Á|üyX˚ +¯ yê R n–ï˝ÀìøÏ
Á|üy˚•+#·T≥qT >±ì, ñ|üyêdü+ R ìsêVü‰s¡eTTqT >±ì, X¯ÅdüÔ+ R K&ÜZ~
Äj·TT<Ûeä TTqT >±ì, Á|ü#]· wü´+‹ R Á|üj÷Ó –+#·Tø=+<äTs¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä yêqs¡T\T $wüeTTqT Á‘ê– >±ì, ñiÏb˛düTø=ì >±ì, n–ï˝À
Á|üy•˚ +∫ >±ì, ÁbÕjÓ÷|üyX˚ e¯ TT#˚dæ >±ì, K&ÜZ~X¯ÅdeÔü TT Á|üj÷Ó –+#·Tø=ì >±ì
Ä‘·àVü≤‘·´ #˚døæ =+<äTs¡T.
XÀ¢ˆˆ |òTü Às¡ e÷s√<äq+ eTH˚´ >∑‘˚ eTsTT uÛ$Ñ wü´‹ ˆ
Çø屫≈£î≈£î\HêX¯ X¯Ã HêX¯ XËÃÌ e eHÍø£kÕyéT ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |òTü Às¡yTé ` Äs√<äq+ ` eTH˚´ ` >∑‘˚ ` eTsTT ` uÛ$Ñ wü´‹ `
Çø屫≈£î≈£î\HêX¯' ` #· ` HêX¯' ` #· ` @e ` eHÍø£kÕyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTsTT (øÏwÿæ +<Ûë+) >∑‘˚ (dü‹) |òTü Às¡yTé Äs√<äq+ uÛ$Ñ wü´‹—
Çø屫≈£î≈£î\HêX¯Xï , eHÍø£kÕ+ HêX¯Xï @e uÛ$Ñ wü´‹ (Ç‹) eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTsTT R H˚qT, (øÏwÿæ +<Ûë+) >∑‘˚ (dü‹) R øÏwÿæ +<Ûä #˚sT¡ ø=q>∑H,˚
|òüTÀs¡yéT Äs√<äq+ uÛÑ$wü´‹ R <ës¡TDyÓTÆq ÄÁø£+<äqeTT »s¡T>∑>∑\<äT.
Çø屫≈£î≈£î\HêX¯' #· R Çø屫≈£î≈£î\HêX¯eTTq÷ï, eHÍø£kÕ+ HêX¯' #· @e R yêqs¡T\
$HêX¯eTTqTï, uÛ$Ñ wü´‹ R »s¡T>∑>\∑ <äT. (Ç‹) eTH˚´ R (nì) uÛ≤$+‘·TqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT øÏwÿæ +<Û≈ä î£ #˚sT¡ ø=q>±H˚ <ës¡TDyÓTqÆ ÄÁø£+<äqeTT, ø√˝≤Vü≤\eTT
dü+uÛÑ$+#·TqT. nfÒ¢ Çø屫≈£î≈£î\HêX¯qeTTqTï, yêqs¡T\ düs¡«HêX¯qeTTq÷ï
‘·≥dæ+ú #·Tqì uÛ≤$+#Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ k˛-Vü≤+ HÓe’ >∑$TcÕ´$T øÏwÿæ +<Ûë+ q>∑Ø$T‘·' ˆ
q #· X¯ø±å ´ eT´Vü≤+ Á<äwߺü + düTÁ^e+ yÓT~Æ ©∏ + $Hê ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` nVü≤+ ` q ` @e ` >∑$TcÕ´$T ` øÏwÿæ +<Ûë+ ` q>∑ØyéT `
402 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Ç‘·' ` q ` #· ` X¯ø±å ´$T ` nVü≤+ ` Á<äwߺü + ` düTÁ^e+ ` yÓT~Æ ©∏ + ` $Hê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' nVü≤yéT Ç‘·', øÏwÿæ +<Ûë+ q>∑Ø+ HÓe’ >∑$TcÕ´$T, yÓT~Æ ©∏ +
$Hê düTÁ^e+ Á<äwßü +º q #· X¯ø±å ´$T—
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' nVü≤+ R n{Ϻ H˚qT, Ç‘·' R á \+ø£ qT+&ç, øÏwÿæ +<Ûë+
q>∑Ø+ R øÏwÿæ +<Ûë|ü≥Dº eTTqT, HÓe’ >∑$TcÕ´$T R yÓfifl¯ H˚ yÓfifl¯ qT, yÓT~Æ ©∏ + $Hê
R C≤qøÏ ˝Ò≈î£ +&É>±, nVü≤+ R H˚qT, düTÁ^e+ R düTÁ^e⁄ì, Á<äwßü +º q #· X¯ø±å ´$T
R <ä]Ù+|üH˚ ˝ÒqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘ê<˚$ eè‘êÔ+‘·eTTqT >¬ ø’ =ìb˛≈£î+&É>± H˚qT düTÁ^e⁄ì <ä]Ù+|ü
C≤\qT. n+<äT#˚‘,· á \+ø±q>∑se¡ TTqT+&ç H˚qT øÏwÿæ +<Û≈ä î£ b˛eH˚ b˛eqT.
XÀ¢ˆˆ eT j·T´>∑#÷ ‹¤ #˚V≤ü ùdú <Ûsä êà‘êàHÍ eTVü‰s¡<Í∏ ˆ
ÄX¯j÷· ‘Í <Û]ä ùw´‘˚ yêqsê X¯Ã eTqdæ«q' ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTsTT ` n>∑#÷ ‹¤ ` #· ` ÇVü≤ùdú ` <Ûsä êà‘êàHÍ ` eTVü‰s¡<Í∏ `
ÄX¯j÷· ` ‘Í ` <Û]ä ùw´‘˚ ` yêqsê' ` #· ` eTqdæ«q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTsTT ÇVü≤ùdú n>∑#÷ ‹¤ #· (dü‹) <Ûsä êà‘êàHÍ eTVü‰s¡<Í∏ ‘Í
ÄX¯j÷· eTqdæ«q', yêqsêX¯Ã <Û]ä ùw´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTsTT ÇVü≤ùdú R H˚qT Ç#·≥H˚ j·TT+&ç, (øÏwÿæ +<Ûë+) n>∑#÷ ‹¤ #·
(dü‹) R (øÏwÿæ +<Û≈ä î£ ) b˛eq|ü&ÉT, <Ûsä êà‘êàHÍ R <Ûsä êà‘·Tà\TqT, eTVü‰s¡<Í∏ R
eTVü‰Ms¡T\Tq>∑T, ‘Í R (Ä k˛<äsT¡ ) *s¡Te⁄s¡TqT, ÄX¯j÷· R ÄX¯‘√, <Û]ä ùw´‘˚ R
ÁbÕDeTT\qT ì\T|ü⁄ø=ì j·TT+<äTs¡T. eTqdæ«q' yêqsêX¯Ã R bÂs¡Twüe+‘·T˝…q’
yêqs¡T\Tq÷ï, <Û]ä wü´+‘˚ R ÁbÕDeTT\T <Û]ä +∫j·TT+<äTs¡T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªÄX¯j÷· μ ` d”‘e· TàjÓTTø£ÿ C≤&É ‘Ó*j·TTqHÓ&ç ÄX¯‘√,
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚ ˙ \+ø£jT· +<˚ j·TT+&ç øÏwÿæ +<Ûëq>∑se¡ TTq≈£î b˛≈£îqïjÓT&É\
<Ûsä êà‘·Tà\TqT, eTVü‰Ms¡T\TqT n>∑T Ä k˛<äsT¡ \T, sêeT\ø£ÎDT\T d”‘· øπ eå Tyês¡qÔ T
$q>∑\ eTqT ÄX¯‘√ ÁbÕDeTT\qT <Û]ä +∫ j·TT+<äTs¡T. nfÒ¢ e÷ yêqs¡T\TqT
Hê¬ø’ m<äTs¡T#·÷#·T#·T ÁbÕDeTT\‘√ qT+<äTs¡T.
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 403
XÀ¢ˆˆ Vü≤kÕÔ<ëH√ eTTU≤<ëH√ ìj·T‘√ eèø£eå T÷*ø£' ˆ
yêqÁ|ük˛ú uÛ$Ñ cÕ´$T Vü≤´<äècºÕ« »qø±‘·àC≤yéT ˆˆ 40
XÀ¢ˆˆ kÕ>∑sêq÷|üCÒ <˚X‚ ãVüQeT÷\|ò˝ü À<äøπ ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤kÕÔ<ëq' ` eTTU≤<ëq' ` ìj·T‘·' ` eèø£eå T÷*ø£' ` yêqÁ|üd'úü
` uÛ$Ñ cÕ´$T ` Væ≤ ` n<äècºÕ« ` »qø±‘·àC≤yéT ` kÕ>∑sêq÷|üCÒ ` <˚X‚ `
ãVüQeT÷\|ò˝ü À<äøπ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` »qø±‘·àC≤yéT n<äècºÕ« eèø£eå T÷*ø£', ìj·T‘·', Vü≤kÕÔ<ëq',
eTTU≤<ëq' düHé kÕ>∑sêq÷|üC,Ò ãVüQeT÷\|ò˝ü À<äøπ <˚X‚ yêqÁ|üd'úü uÛ$Ñ cÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` »qø±‘·àC≤yéT n<äècºÕ« R C≤qø£eTàqT #·÷&Éø,£ eèø£eå T÷*ø£' R
eèø£eå T÷\eTT ìyêdüeTT>± >∑\yê&ÉH,’Ó ìj·T‘·' R ìj·TeTeTT ne\+_+∫qyê&ÉH,’Ó
Vü≤kÕÔ<ëq' R #˚‹ø£+~q{Ϻ ÄVü‰s¡eTTqT uÛTÑ õ+#·Tyê&ÉTqT, eTTU≤<ëq' (düH)é R
H√{Ïø£+~q ÄVü‰s¡eTTqT uÛÑTõ+#·Tyê&ÉqT n>∑T#·T, kÕ>∑sêq÷|üCÒ R düeTTÁ<ä
rs¡eTTq+<äT, ãVüQeT÷\|ò˝ü À<äøπ R ô|≈£îÿø£+<äeT÷\eTT\qT, |ü+&Éq¢ T, »\eTTqT
ø£*–q{Ï,º <˚X‚ R Á|ü<X˚ e¯ TTq+<äT, yêqÁ|üd'úü uÛ$Ñ cÕ´$T R yêqÁ|üdTü &ú HÉ ’Ó j·TT+&Ó<qä T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Vü≤kÕÔ<ëq' R Vü≤düÁÔ bÕ|ü|Ô ˝üò ≤~Á>∑V≤” ‘·, eTTU≤<ëq' R eTTK|ü‹‘·
|ò˝ü ≤~Á>±Vü≤≈£î&ÉT. eèø£eå T÷*ø£' R (eèø£eå T÷\ìyêdæ) eèø£eå T÷\eTT\qT e÷Á‘·yT˚
uÛTÑ õ+#·Tyê&ÉT. ìj·T‘·' R ìj·T‘˚+Á~j·TT&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT d”‘e· TàqT #·÷&É˝øÒ b£ ˛‹ì >±ã{Ϻ eèø£eå T÷\eTTH˚ yêdüeTT>±
#˚dTü ø=ì #˚‹øÏ \_Û+∫q~j·TTqT H√{ÏøÏ \_Û+∫q~j·TTqT e÷Á‘·yT˚ uÛTÑ õ+#·T#·T
á düeTTÁ<ärs¡eTTq+<˚ ô|≈£îÿ ø£+<äeT÷\|ò\ü eTT\TqT »\eTT\TqT >∑\ Á|ü<X˚ e¯ TT
#·÷#·Tø=ì yêqÁ|üdTü &ú HÉ ’Ó j·TT+&çb˛jÓT<äqT.
XÀ¢ˆˆ ∫‘ê+ ø£è‘ê« Á|üyø˚ ±å ´$T dü$T<äΔ eTs¡Dd° Tü ‘·yTé ˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ∫‘ê+ ` ø£è‘ê« ` Á|üyø˚ ±å ´$T ` dü$T<äyΔ Té ` ns¡Dd° Tü ‘·yTé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ∫‘ê+ ø£è‘ê« R ∫‹ì ù|s¡TÃø=ì, dü$T<äyΔ Té ns¡Dd° Tü ‘·+ R
Á|ü»«]*¢q n–ïì, Á|üyø˚ ±å ´$T R Á|üy•˚ +#Ó<qä T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Òø£ Ç#·Ã≥H˚ H˚qT ∫‹ì ù|s¡TÃø=ì, n–ïì s¡>T∑ \TÃø=ì n+<äT
404 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üy•˚ +∫ eTs¡D+Ï #Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ ñ|ü$wüdº ´ü yê düeT´ –¢+–˙+ kÕ<Ûsä TTwü´‘·' ˆ
X¯Øs¡+ uÛøÑ så£ TTwü´+‹ yêj·TkÕ XÊÙ «|ü<ëì #· ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ|ü$wüdº ´ü ` yê ` düeT´ø˘ ` *+–˙+ ` kÕ<Ûsä TTwü´‘·' ` X¯Øs¡+
` uÛøÑ så£ TTwü´+‹ ` yêj·TkÕ' ` XÊ«|ü<ëì ` #· ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ñ|ü$wüdº ´ü R ÁbÕjÓ÷|üyX˚ e¯ TTqT ã÷ì ≈£Ls¡TÃ+&ÉTq{Ï,º *+–˙+
R <˚Vü≤eTTqT+&ç ÁbÕDeTTqT yÓ&É*+#·Tq{Ϻ *+–ì j·TqT |ü<äΔ‹ì, düeT´ø˘
kÕ<Ûsä TTwü´‘·' R XÊÅdÁÔü |üø±s¡eTT ne\+_+#·Tq{Ï,º eTeT R HêjÓTTø£ÿ, X¯Øs¡+ R
<˚V≤ü eTTqT, yêj·TkÕ' R ø±≈£î\TqT, XÊ«|ü<ëì #· R Á≈£Ls¡eTè>∑eTT\TqT, uÛøÑ å£
sTTwü´+‹ R uÛTÑ õ+|ü>\∑ e⁄.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ª*+–˙+μ R X¯Øs¡eTTqT+&ç Ä‘·àqT y˚sT¡ #˚jT· Tq{Ϻ jÓ÷>∑eTT.
*+>∑+ R dü+Hê´dü' (nqX¯q+) ‘·<«ä r *+–˙.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚qT X¯Øs¡eTTqT+&ç ÁbÕDeTTqT ‘=\–+#·Tq{Ϻ *+–˙e÷s¡eZ TTqT
ã÷ì ÁbÕjÓ÷|ü$wüߺ&ÉHÓ’ j·TT+&É>± Hê X¯Øs¡eTTqT yêj·TdüeTT\TqT, Á≈£Ls¡
eTè>∑eTT\TqT uÛTÑ õ+#·>\∑ e⁄.
XÀ¢ˆˆ Ç<ä+ eTVü≤]¸_Û s¡› è wü+º ìsê´D $T‹ y˚T eT‹' ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç<ä+ ` eTVü≤]¸_'Û ` <äèwü+º ` ìsê´DyéT ` Ç‹ ` y˚T ` eT‹' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç<ä+ R Ç~, eTVü≤]¸_'Û <äèwü+º R eTVü‰ãTTwüß\#˚ ø£qT>=q
ã&çq{Ï<º q’Ó , ìsê´DyéT R ÁbÕD‘ê´>√bÕj·TeTT, Ç‹ R nì, y˚T eT‹' R Hê
n_ÛÁbÕj·TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n–ïÁ|üyX˚ e¯ TT, *+–ì nHÓ&ç jÓ÷>∑eTT eTVü≤s¡T¸\T ìs¡sí TT+∫q{Ϻ
ÁbÕD‘ê´>∑e÷s¡eZ TT\ì Hê n_ÛÁbÕj·TeTT.
XÀ¢ˆˆ düeT´ >±|ü' Á|üyø˚ ±å ´$T q #˚‘Y |üXÊ´$T C≤qø°yTé ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düeT´ø˘ ` Ä|ü' ` Á|üyø˚ ±å ´$T ` q ` #˚‘Y ` |üXÊ´$T ` C≤qø°yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` C≤qø°+ q |üXÊ´$T #˚‘Y düeT´ø˘ Ä|ü' Á|üyø˚ ±å ´$T.
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 405
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` C≤qø°+ R d”‘ê<˚$ì, q |üXÊ´$T #˚‘Y R #·÷&É˝øÒ b£ ˛sTTq#√,
düeT´ø˘ R ‹qï>±, Ä|ü' Á|üyø˚ ±å ´$T R »\eTTq+<äT ñ]¬ø<äqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` H˚ ì#·≥ d”‘ê<˚$ì ø£qT>=q˝ÒìjÓT&É\, ˙{Ï˝À <äT$TøÏ ÁbÕDeTT\qT
$&ç∫ô|f…º<äqT.
XÀ¢ˆˆ düTC≤‘·eT÷˝≤ düTuÛ>Ñ ± ø°]eÔ ÷˝≤ j·TX¯d«æ ˙ ˆ
Á|üu>ÑÛ ±ï ∫s¡sêÁrj·T+ eTeT d”‘ê eT|üX´¯ ‘·' ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düTC≤‘·eT÷˝≤ ` düTuÛ>Ñ ± ` ø°]eÔ ÷˝≤ ` j·TX¯d«æ ˙ ` Á|üu>ÑÛ ±ï `
∫s¡sêÁr ` Çj·T+ ` eTeT ` d”‘êyéT ` n|üX´¯ ‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTC≤‘·eT÷˝≤ düTuÛ>Ñ ± ø°]eÔ ÷˝≤ j·TX¯d«æ ˙ Çj·T+ ∫s¡sêÁr
d”‘êyéT, n|üX´¯ ‘·' eTeT Á|üu>ÑÛ ±ï.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTC≤‘·eT÷˝≤ R #·øÿ£ ì ÁbÕs¡+uÛeÑ TT>∑\~j·TTqT, düTuÛ>Ñ ± R
ñ‘·eÔ TyÓTqÆ ~j·TTqT (düT+<äsy¡ TÓ qÆ ~), ø°]eÔ ÷˝≤ R j·TX¯'|üs+¡ |üs\¡ T >∑\~j·TTqT,
j·TX¯d«æ ˙ R Á|ü‹wü̃qT >∑÷s¡TÃq~j·TTq>∑T, Çj·T+ ∫s¡sêÁr R á Bs¡yÈ TÓ qÆ {Ϻ
sêÁ‹, d”‘êyéT n|üX´¯ ‘·' eTeT R d”‘q· T ø£qT>=qC≤\q{Ϻ Hê≈£î, Á|üu>ÑÛ ±ï R
m+‘·jT· T uÛ>Ñ ï∑ yÓTqÆ ~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªj·TX¯d«æ ˙μ ` #·ìb˛sTTqyêìøÏ U≤´‹ >∑÷s¡TÃq~. düTC≤‘·eT÷˝≤ R
ÁX‚wy˜ü TÓ qÆ ø±s¡DeTT\T, (ø°]øÔ ±s¡DeTT\T) ø£*Œ+∫q~. ø°]eÔ ÷˝≤ R Áã‹øÏjT· Tqï
yêìøÏ ø£\T>∑T Á|ü‹wü̃\ |üs+¡ |üs¡ >∑\~.
u§+u≤sTT eTTÁ<äDeTT :` ∫s¡sêÁ‘êj·T ` nì bÕsƒê+‘·se¡ TT. nq>± XÊX¯«‘·eTT>±
nì ns¡eú TT. Hê≈£î n$T‘·yTÓ qÆ ø°]ÁÔ |ü‹wü\˜ qT dü+bÕ~+#·e\dæq á j·T‘·ïeTT
H˚qT d”‘e· TàqT ø£qT>=q˝Òø£ b˛e⁄≥#˚ XÊX¯«‘·eTT>± uÛ>Ñ ï∑ yÓTbÆ ˛sTTq<äì uÛ≤eeTT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ªdüTC≤‘·eT÷˝≤μ R yÓTT<ä{ÏqT+&çj·TTqT d”‘êH˚«wüD≈£î
ñ|üj·TTø£ÔyÓTÆ j·TT+&ÉT≥#˚ eT+>∑fi¯ø£s¡yÓTÆq ÁbÕs¡+uÛÑeTT >∑\~. düTuÛÑ>± R
d”‘êH˚«wüD≈£î kÂø£s´¡ eTTqT >∑÷s¡Tà yÓHïÓ \#˚ s¡eTD°jT· yÓTqÆ {Ï~º j·TTqT, ø°]eÔ ÷˝≤
R d”‘êH˚«wüD≈£î düVü≤ø£]+∫q{Ϻ<äì ˝À≈£î˝…\¢]#˚‘· ø°]Ô+|üã&çq{Ϻ~. (ø°]Ô R
ø°s¡ÔqeTT) ∫s¡sêÁr R Bs¡ÈsêÁ‹jÓÆTq{Ϻ~. sêeTø±s¡´düVü‰j·TeTTø=s¡¬ø’ sêÁ‹j˚T
406 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ø√] Bs¡eÈ TT>± eè~Δ #Ó+~q<äì uÛ≤eeTT.
sêe÷j·TD•s√eTDÏ :` düTC≤‘·eT÷˝≤ R sêeT düTÁ^e dü+ã+<Ûyä TÓ qÆ yêsêÔV≤ü s¡‘«·
ø£èwæ‘√ ÁbÕs¡+uÛÑyÓTÆq{Ϻ~. düTuÛÑ>± R XÀuÛÑHÓ’X¯«s¡´eTT H=dü–q~. j·TX¯dæ«˙ R
n+>∑T∞j·Tø£ Á|ü<ëqeTT#˚ yÓ\&¢ j ç TÆÓ q sêeTTì Á|”‹øÏ bÕÁ‘·T &ÉqT U≤´‹ì >∑÷s¡TÃq~.
>√$+<äsêJj·TeTT :` düTC≤‘·eT÷˝≤ R \+ø±~Û<e˚ ‘ê»j·TeTT#˚ eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ
Äs¡+uÛÑeTT>∑\~. düTuÛÑ>± R #·+Á<√<äj·TeTT#˚ düT+<äs¡yÓTÆq~. j·TX¯dæ«˙ R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT \+ø£qT Á|üy•˚ +∫q{Ϻ sêÁ‹ j·Tì ˝Àø£eTTq $U≤´‹ >∑qï{Ï~º .
∫s¡sêÁr R ‘·q C≤>∑s¡DeTT#˚ Bs¡ÈeTT>∑ ø£ì|æ+#·Tq{Ϻ sêÁ‹, Á|üuÛÑ>±ï R
düe÷|üyÔ TÓ qÆ ~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·øÿ£ >± ÁbÕs¡+uÛyÑ TÓ Æ düT+<äse¡ TT>∑ q&É∫q<Ó’ Hê≈£î ø°]ÁÔ |ü‹wü̃\qT
>∑÷s¡TÃ#·Tqï{Ϻ á düTBs¡yÈ TÓ qÆ H˚{Ï sêÁ‹ H˚qT d”‘e· TàqT ø£qT>=q˝Òøb£ ˛e⁄≥#˚
n+‘·jT· T ìwüŒ\¤ yÓTqÆ ~ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ‘ê|ük˛ yê uÛ$Ñ cÕ´$T ìj·T‘√ eèø£eå T÷*ø£' ˆ
H˚‘'· Á|ü‹>∑$TcÕ´$T ‘ê eT<äècºÕ«-dæ‘ø˚ Då£ ≤yéT ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê|üd'ü ` yê ` uÛ$Ñ cÕ´$T ` ìj·T‘·' ` eèø£eå T÷*ø£' ` q `
Ç‘·' ` Á|ü‹>∑$TcÕ´$T ` ‘êyéT ` n<äècºÕ« ` ndæ‘ø˚ D å£ ≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` yê eèø£eå T÷*ø£' ìj·T‘·' ‘ê|üd'ü uÛ$Ñ cÕ´$T ‘êyéT ndæ‘ø˚ Då£ ≤yéT,
n<äècºÕ«, Ç‘·', q Á|ü‹>∑$TcÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yê R ˝Òø,£ eèø£eå T÷*ø£' R eèø£eå T÷\eTTq+<äT ìedæ+#·T
#·Tqïyê&ÉH,’Ó ìj·T‘·' R (ø£]qƒ ) ìj·TeTeTT\qT |üPìqyê&ÉH,’Ó ‘ê|üd'ü uÛ$Ñ cÕ´$T
R ‘·|dü «æ ì >±>∑\qT. ‘êyéT ndæ‘ø˚ D å£ ≤+ R q\¢ì ø£qTï\T>∑\ Ä C≤qø£eTàqT,
n<äècºÕ« R <ä]Ù+|ü≈î£ +&É, Ç‘·' R á \+ø±q>∑se¡ TTqT+&ç, q Á|ü‹>∑$TcÕ´$T R
yÓ&É*b˛eqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ‘ê|üd'ü uÛ$Ñ cÕ´$T R Ä‘·àVü≤‘·´ #˚døæ =qT≥ø£+f… eTTìeè‹Ôì
d”«ø£]+#·T≥ y˚T\T>∑<ë! j·Tì Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ n_ÛÁbÕj·TeTT.
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 407
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Vü≤qTeT ‘·\ô|{Ϻq ¬s+&ÉT Á|üj·T‘·ïeTT\˝ÀqT yÓTT<ä{Ï<˚
(yêqÁ|ükÕúÁX¯eTd”«ø±s¡eTT) ñ∫‘·eTì Ç#·Ã≥ ìX¯ÃsTT+#·Tø=HÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eèø£åeT÷\eTT HêÁX¯sTT+∫ ø£]ƒqyÓTÆq ìj·TeTeTT\qT ã÷ì,
‘ê|üdTü &ÉH’Ó J$+‘·TqT. n+‹j˚T >±ì C≤qø£eTàqT <ä]Ù+|ü≈î£ +&É>∑ H˚ ˙\+ø£
qT+&ç ‹]–b˛eqT.
XÀ¢ˆˆ j·T B‘·' Á|ü‹>∑#êä$T d”‘ê eTq~Û>e∑ T´ ‘êyéT ˆ
n+>∑<ä dü‡Vü≤ ‘Ó’ dü‡s¬ ’ « sê«q¬s’ s¡ï uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T~ ` Ç‘·' ` Á|ü‹>∑#êä$T ` d”‘êyéT ` nq~Û>e∑ T´ ` ‘êyéT `
n+>∑<'ä ` düV≤ü ` ‘Ó'’ ` düs¬ ’ «' ` yêq¬s'’ ` q ` uÛ$Ñ wü´‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê+ d”‘êyéT, nq~Û>e∑ T´ Ç‘·' Á|ü‹>∑#êä$T j·T~, ‘Ó'’ düs¬ «’ '
yêq¬s'’ düV≤ü , n+>∑<'ä q uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê+ d”‘ê+ R Ä C≤qø°<$˚ ì, nq~Û>e∑ T´ R ‘Ó*dæø=q≈£î+&É,
Ç‘·' R á \+ø±q>∑se¡ TTqT+&ç, Á|ü‹>∑#êä$T j·T~ R yÓqTø£≈î£ uÀsTTqjÓT&É\,
‘Ó'’ düs¬ «’ ' yêq¬s'’ düV≤ü R Ä yêqs¡T˝…\]¢ ‘√ >∑÷&ç, n+>∑<'ä R n+>∑<Tä &ÉT, q
uÛ$Ñ wü´‹ R J$+∫j·TT+&É&TÉ .
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` düTÁ^e⁄ì düMT|üeTTq≈£î b˛≈£î+&É>± n+>∑<ë<äT\ø£&ÉH˚
ì\∫ b˛e#·TÃqT>∑<ë! nì X¯+øÏ+#·Tø=ì n‘·&TÉ e÷Á‘· yÓT≥T¢ J$+∫ j·TT+&ÉTqì
Vü≤qTeT uÛjÑ T· eTT H=+<äT#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` d”‘·qT <ä]Ù+|ü≈£î+&É yÓqT~]– b˛sTTq#√ e÷ yêqs¡T\TqT,
n+>∑<Tä &ÉTqT >∑÷&É Hê j·T‘·ïyÓ|’ \üò ´eTTq≈£î ìsêX¯qT #Ó+~ ÁbÕDeTT\qT $&É#<Ó sä T¡ .
XÀ¢ˆˆ $HêX‚ ãVü≤y√ <√cÕ JeHé uÛÁÑ <ëDÏ |üX´¯ ‹ ˆ
‘·kÕà Á‘êŒD≤ qΔ]cÕ´$T Á<ÛTä y√ Je‹ dü+>∑eT' ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $HêX‚ ` ãVü≤e' ` <√cÕ' ` JeHé uÛÁÑ <ëDÏ ` |üX´¯ ‹ ` ‘·kÕà‘Y `
ÁbÕD≤Hé ` <Û]ä cÕ´$T ` Á<ÛTä e' ` Je‹ ` dü+>∑eT' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $HêX‚ (dü‹), <√cÕ' ãVü≤e', (dü+‹) JeHé (|ü⁄s¡Twü'),
uÛÁÑ <ëDÏ |üX´¯ ‹, ‘·kÕà‘Y, ÁbÕD≤Hé <Û]ä cÕ´$T, Je‹ (dü‹), dü+>∑eT' Á<ÛTä e'.
408 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $HêX‚ (dü‹) R #·ìb˛e⁄≥ dü+uÛ$Ñ +∫q|ü⁄&ÉT, <√cÕ' ãVü≤e'
(dü+‹) R <√wüeTT\T m≈£îÿe>± qT+&ÉTqT, JeHé (|ü⁄s¡Twü') R Áã~øÏj·TTqï
|ü⁄s¡Twüß&ÉT, uÛÁÑ <ëDÏ |üX´¯ ‹ R eT+>∑fie¯ TT\qT >±+#·TqT, ‘·kÕà‘Y R n+<äTe\q,
ÁbÕD≤Hé <Ûä]cÕ´$T R ÁbÕDeTT\qT ì\T|ü⁄ø=+<äTqT, Je‹ (dü‹) R
J$+∫j·TT+&É>±, dü+>∑eT' R (ø√]q<ëìì) ã&ÉjT· T≥, Á<ÛTä e' R ìX¯Ãj·TeTT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ãVü≤e' <√cÕ' R Ä‘·àVü≤‘ê´<√wüeTT, sêeTT&ÉT eTTqï>∑Tyês¡T
eTs¡D+Ï #·T≥ j·TqT <√wüeTT eTTqï>∑T ô|≈£îÿ<√wüeTT\T.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ãVü≤e' <√cÕ' R düs«¡ yêqs¡$HêX¯eTT eTTqï>∑T <√wüeTT\T,
dü+>∑eT' Á<ÛTä e' R ÁX‚jT· dü‡+>∑eTeTT ìX¯Ãj·TeTT.
u§+u≤sTT bÕsƒ¡eTT :` J$‘·d+ü >∑eT' nq>± ÁX‚jT· dü‡+>∑eTeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTs¡D+Ï #·T≥ ø£+^ø£]+∫q#√ ô|≈£îÿ <√wüeTT\T ø±qe#·TÃ#·Tqï$.
Áã~øÏjT· Tqï |ü⁄s¡Twüß&˚ uÛÁÑ <äeTT\qT ã&ÉjT· >∑\&ÉT. n+<äT#˚ H˚qT ÁbÕDeTT\qT
$&ÉTeqT. J$+∫j˚T j·TTqï#√ ÁX‚j·TdüT‡\qT kÕ~Û+#·T≥≈£î ìX¯Ãj·TeTT>±
neø±X¯eTTqï~.
XÀ¢ˆˆ n<∏ä yÓ’q+ düeTT‹øå |ü´ VüQ´|üsT¡ ´|ü] kÕ>∑sy¡ Té ˆ
sêe÷jÓ÷|üV≤ü ]cÕ´$T |üXó¯ + |üXó¯ |ü‘˚ ]e ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏yä ê ` @q+ ` düeTT‹øå |ü´ ` Væ≤ ` ñ|ü] ` ñ|ü] ` kÕ>∑sy¡ Té
` sêe÷j·T ` ñ|üV≤ü ]cÕ´$T ` |üXó¯ + ` |üXó¯ |ü‘'˚ ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏yä ê @q+ düeTT‹øå|ü´ kÕ>∑sy¡ Té ñ|ü] ñ|ü], |üXó¯ |ü‘'˚
|üXó¯ yéT Çe, sêe÷j·T, ñ|üV≤ü ]cÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏äyê R n≥T¢>±ì#√, @q+ düeTT‹øå |ü´ R á sêeDTì
˝ÒeHÓ‹Ôø=ìb˛sTT, kÕ>∑s¡yéT ñ|ü] ñ|ü] R düeTTÁ<äeTT MT<äT>∑H˚, |üX¯ó|ü‘˚'
|üXó¯ yéT Çe R j·÷>±–ïøÏ j·T»„|Xü ó¯ e⁄qT e˝…, sêe÷j·T ñ|üV≤ü ]cÕ´$T R sêeTTq≈£î
n]Œ+#Ó<qä T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` n<∏yä ê R d”‘q· T #·÷&É˝øÒ £ sêeDTì H˚qT #·+|æ‹ì nì |ü*øÏqqT
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 409
sêeTTq≈£î ìX¯Ãj·TeTT ø£\T>∑øb£ ˛e#·TÃqT>∑<ë! ø±e⁄q Ä sêeD≤düTs¡TH˚ düJeeTT>∑
sêeTTq ø£|Œü –+#Ó<qä T.
>√$+<äsêJj·TeTT :` |üXó¯ |ü‘'˚ |üXó¯ yéT Çe R n–ïøÏ y˚Tø£b˛‘·TqT e˝…,
ªªÇeT+ |üXó¯ + |üXó¯ |ü‘˚ ‘˚ n<ä´ ã<Ûëïìμμ nì eT+Á‘·Á|üe÷DeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˝Òø£ j·T»„|Xü ó¯ e⁄qT, j·÷>±–ïøÏ n]Œ+#·Tq≥T¢>± á sêeD≤düTs¡Tì
JeeTT‘√H˚ m‘·TÔø=ìb˛sTT düeTTÁ<äeTT MT<äT>± sêeTTìø£&É≈£î #˚]à n‘·ì
ø£]Œ+#Ó<qä T.
XÀ¢ˆˆ Ç‹ ∫+‘ê+ düe÷|üqï d”‡‘ê eTq~Û>e∑ T´ ‘êyéT ˆ
<Ûë´qXÀø£|Øü ‘ê‘êà ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç‹ ` ∫+‘ê+ ` düe÷|üqï' ` d”‘êyéT ` nq~Û>e∑ T´ ` ‘êyéT `
<Ûë´qXÀø£|Øü ‘ê‘êà ` ∫+‘·j÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘ê+ d”‘êyéT nq~Û>e∑ T´ yêqs¡' <Ûë´qXÀø£|Øü ‘ê‘êà (düH)é
∫+‘ê+ düe÷|üqï' Ç‹ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘ê+ d”‘êyéT nq~Û>e∑ T´ R Ä C≤qø£eTàqT ø£qT>=qC≤\ø£—
yêqs¡' R Vü≤qTeT— <Ûë´qXÀø£|Øü ‘ê‘êà (düH)é R rÁeyÓTqÆ Ä˝À#·qeTT ~>∑T\T
nqT yêì‘√ ì+&çqyê&Ó,’ ∫+‘ê+ düe÷|üqï' R $cÕ<äeTT H=+~qyê&Ó,’ Ç‹
∫+‘·j÷· e÷dü R á Ø‹>± Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` sêeDTì ã+~Û+∫ø=ì b˛sTTq|üŒ{ÏøìÏ , sêø£då Tü \T \+ø£˝À d”‘q· T
e~Û+‘·Tsπ yÓ÷ j·Tì Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ~>∑T\T H=+<Óqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT d”‘·qT ø£qT>=q˝Òø£ ∫+‘êìeT>∑Tï&Ó’ rÁeyÓTÆq
Ä˝À#·q‘√&ÉqT, XÀø£eTT‘√&ÉqT ì+&çqyê&Ó’ ‹]– á Ø‹>± ‘·\b˛j·TT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j·÷e r‡‘ê+ Væ≤ |üXÊ´$T sêeT|ürï+ j·TX¯d«æ ˙yéT ˆ
‘êe <˚‘ê+ |ü⁄Ø+ \+ø±+ $∫H√$T |ü⁄q' |ü⁄q' ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·÷e‘Y ` d”‘ê+ ` Væ≤ ` |üXÊ´$T ` sêeT|ürï+ ` j·TX¯d«æ ˙yéT
` ‘êe‘Y ` @‘ê+ ` |ü⁄Ø+ ` \+ø±+ ` $∫H√$T ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' ˆˆ
410 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·÷e‘Y j·TX¯d«æ ˙+ sêeT|ürï+ d”‘ê+ |üXÊ´$T ‘êe‘Y @‘ê+
\+ø±+ |ü⁄Ø+ |ü⁄q' |ü⁄q' $∫H√$T.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` j·÷e‘Y R m|üŒ{Ïø,Ï j·TX¯d«æ ˙+ R ø°]eÔ T+‘·Tsê\sTTq, sêeT|ürï+
d”‘ê+ R sêeTTì <Ûsä à¡ |ü‹ïjÓTÆ q d”‘q· T, |üXÊ´$T Væ≤ R #·÷#Ó<Hä √, ‘êe‘Y R
n+‘·es¡≈î£ qT, @‘ê+ \+ø±+ |ü⁄Ø+ R á \+ø±q>∑se¡ TTqT, |ü⁄q' |ü⁄q' $∫H√$T
R eTs¡\ eTs¡\ yÓ<≈ä î£ #·T+<äTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì |ü≥ºeTVæ≤wæjÓÆTq C≤qø°kÕ~Û« Hê≈£î ø±qe#·TÃq+‘·
es¡≈î£ qT á \+ø±q>∑se¡ TTqT eTs¡\ eTs¡\ yÓ<øä Ï #·÷#Ó<qä T>±ø£!
XÀ¢ˆˆ dü+bÕ‹e#·Hê #êÃ|æ sêeT+ j·T <ë´qj·÷ eT´Vü≤yéT ˆ
n|üX´¯ Hé sê|òTü y√ uÛ≤sê´+ ìs¡ù› V≤ ‘·‡s¡«yêqsêHé ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+bÕ‹e#·Hê‘Y ` #· ` n|æ ` sêeT+ ` j·T~ ` Äqj·÷$T `
nVü≤yéT ` n|üX´¯ Hé ` sê|òTü e' ` uÛ≤sê´+ ` ìs¡ù› V≤‘Y ` düs«¡ yêqsêHé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n|æ #·, dü+bÕ‹e#·Hê‘Y sêeTyéT nVü≤yéT Äqj·÷$T j·T~
sê|òTü e' uÛ≤sê´yéT n|üX´¯ Hé düs«¡ yêqsêHé ìs¡ù› V≤‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n|æ #· R eT]j·TT, dü+bÕ‹e#·Hê‘Y R dü+bÕ‹|üøåÏ e÷≥\qT
nqTdü]+∫, sêeT+ R lsêeTTì, nVü≤yéT Äqj·÷$T j·T~ R H˚qT rdüTø=ì
e∫ÃqjÓT&É\, sê|òTü e' R lsêeTT&ÉT— uÛ≤sê´yéT n|üX´¯ Hé R d”‘ê<˚$ì ø£qT>=qø£—
düs«¡ yêqsêHé R yêqs¡T\ HÓ\s¢ q¡ T— ìs¡ù› V≤‘Y R uÛdÑ àü eTT #˚jT· TqT>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü+bÕ‹ e÷≥\Á|üø±s¡eTT d”‘· Ç#·Ã≥ qTqï<äì <Ûs’Ó ´¡ eTT‘√ lsêeTTH˚
Ç#·Ã≥≈£î H˚H=ø£yfi˚ ¯ rdüT≈£îe∫ÃqqT Hê≈£î ø±ìŒ+#·qfÒ¢ lsêeTTq≈£îqT d”‘ê<˚$
ø£qã&É≈£îqï jÓT&É\ n‘·&ÉT Hêô|’ Áø√<ÛäeTT‘√ e÷ yêqs¡T\ q+<äiqT
<äVæ≤+∫y˚j·TTqT>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ Ç ôV≤’ e ìj·T‘êVü‰s√ e‘ꇴ$T ìj·T‘˚+Á~j·T' ˆ
q eT‘·ÿ è‘˚ $qX‚´j·TT dü‡sπ « ‘˚ qs¡yêqsê' ˆˆ 54
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÇVü≤ ` @e ` ìj·T‘êVü‰s¡' ` e‘ꇴ$T ` ìj·T‘˚+Á~j·T' ` q
` eT‘·ÿ è‘˚ ` $qX‚´j·TT' ` düsπ « ` ‘˚ ` qs¡yêqsê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÇVü≤ @e ìj·T‘êVü‰s¡' ìj·T‘˚+Á~j·T' (düH)é , e‘ꇴ$T— ‘˚
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 411
qs¡yêqsê' düsπ « eT‘·ÿ è‘˚ q $qX‚´j·TT'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÇVü≤ @e R á \+ø±q>∑s¡eTTq+<˚, ìj·T‘êVü‰s¡' R
ìj·T$T‘·yÓTÆq ÄVü‰s¡eTT >∑\yê&ÉHÓ’, ìj·T‘˚+Á~j·T' R Ç+Á~j·TeTT\qT
»sTT+∫qyê&ÉH,’Ó e‘ꇴ$T R ìedæ+#Ó<qä T, eT‘·ÿ è‘˚ R Hê ì$T‘·eÔ TT>∑, ‘˚
qs¡yêqsê' düsπ « R Ä qs¡T\T, yêqs¡T\T m\¢sT¡ qT, q $qX‚´j·TT' R $HêX¯qeTT
H=+<ä≈£î+<äTs¡T>±ø£!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n+<äT#˚‘· H˚qT á \+ø±q>∑s¡eTTq+<˚ ÄVü‰s¡ìj·TeTeTT‘√
Ç+Á~j·TeTT\qT »sTT+∫ ‘ê|üdeü è‹Ô˝À ìedæ+#Ó<qä T. sêe÷~qs¡|⁄ü +>∑e⁄\TqT,
düTÁ^yê~yêqs¡ÁX‚wßü \˜ TqT HêeT÷\eTT>∑ q•+∫b˛≈£î+<äTs¡T>±ø£!
XÀ¢ˆˆ nXÀø£eìø± #˚jT· + <äèX¯´‘˚ j·÷ eTVü‰Á<äTe÷ ˆ
Çe÷ eT~Û>$∑ TcÕ´$T q V”≤j·T+ $∫‘ê eTj·÷ ˆˆ 55
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nXÀø£eìø± ` #· ` Çj·T+ ` <äèX¯´‘˚ ` j·÷ ` eTVü‰Á<äTe÷ `
Çe÷yéT ` n~Û>$∑ TcÕ´$T ` q ` Væ≤ ` Çj·T+ ` $∫‘ê ` eTj·÷ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·÷ Çj·T+ eTVü‰Á<äTe÷ nXÀø£eìø± <äèX¯´‘˚, Çe÷+
n~Û>$∑ TcÕ´$T— eTj·÷ Çj·T+ q Væ≤ $∫‘ê.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·÷ Çj·T+ eTVü‰Á<äTe÷ nXÀø£eìø± R @ eTVü‰eèø£eå TT\T
ø£*–q á nXÀø£eqeTT, <äèX¯´‘˚ R ø±ìŒ+#·T#·Tqï<√, Çe÷yéT n~Û>$∑ TcÕ´$T R
Bìì #˚s¬ <äqT, Çj·T+ R á nXÀø£eìø£— eTj·÷ R Hê#˚‘,· q Væ≤ $∫‘ê R
yÓ<äTø£ã&çj·TT+&É˝Ò<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Hê¬ø<äTs¡T>± ø£qã&ÉT#·Tqï eTVü‰eèø£eå TT\T >∑*qZ {Ϻ á nXÀø£
eqeTTq≈£î Ç|ü&˚ b˛sTT H˚qT yÓ<Tä ø£>\∑ qT. Ç+‘·es¡≈î£ qT á eqeTTq+<äT
H˚qT d”‘e· TàqT yÓ<Tä ø£˝<Ò Tä >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ edü÷Hé s¡TÁ<ë+ dü<Ô ë∏ ~‘ê´ q•«HÍ eTs¡T‘√ -|æ #· ˆ
qeTdüÿ è‘ê« >∑$TcÕ´$T s¡økå£ Õ+ XÀø£es¡qΔ ' ˆˆ 56
|ü<ä#˚ä<äeTT :` edü÷Hé ` s¡TÁ<ëHé ` ‘·<ë∏ ` Ä~‘ê´Hé ` n•«HÍ ` eTs¡T‘·' `
n|æ ` #· ` qeTdüÿ è‘ê« ` >∑$TcÕ´$T ` s¡økå£ Õ+ ` XÀø£es¡qΔ ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
412 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` edü÷Hé R nwüeº düTe⁄\qT, s¡TÁ<ëHé R @ø±<äX¯ s¡TÁ<äT\qT— ‘·<ë∏
R nfÒ—¢ Ä~‘ê´Hé R <ë«<äX¯ Ä~‘·T´\qT— n•«HÍ R n•«˙<˚e‘·\qT, eTs¡T‘·'
n|æ #· R dü|eÔü Ts¡T‘·T\Ô qT >∑÷&É, qeTdüÿ è‘ê« R qeTdüÿ]+∫, s¡økå£ Õ+ R sêø£då Tü \≈£î—
XÀø£es¡qΔ ' (düH)é R <äT'KeTTqT eè~Δ#j ˚ T· Tyê&ÉH,’Ó >∑$TcÕ´$T R yÓ&˝É <… qä T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Ç#·Ã≥>∑÷&É d”‘· ø±ìŒ+|ü<y˚ ÷Ó j·TqT ;Û‹#˚ <Óy’ êqT≈£L\´eTT H=+~
‘·q ø±s¡´eTT kÕ~Û+|ü>√] <˚e‘·\≈£î ÁyÓTT≈£îÿ#·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` nwüeº düTe⁄\qT, @ø±<äX¯ s¡TÁ<äT\qT, <ë«<äXÊ~‘·T´\qT, ñuÛj Ñ ÷· •«˙
<˚e‘·\qT, dü|eÔü Ts¡T‘·T\Ô qT Hê ø±s¡´eTT dæ~+Δ |ü#j
˚ T· T&Éì ÁyÓTTøÏÿ n#·Ã{Ï sêø£då Tü \≈£î
XÀø£eTTqT ø£*–+#·Tyê&ÉH’Ó H˚ q#·Ã≥ d”‘e· TàqT yÓ<Tä ≈£î≥≈£î uÀjÓT<äqT.
XÀ¢ˆˆ õ‘ê« ‘·T sêø£kå ÕHé düsê« ìø屫≈£î≈£î\q+~˙yéT ˆ
dü+Á|ü<ëkÕ´$T sêe÷j·T j·T<∏ë dæ~+Δ ‘·|dü «æ H˚ ˆˆ 57
|ü<ä#˚ä<äeTT :` õ‘ê« ` ‘·T ` sêø£kå ÕHé ` düsê«Hé ` Çø屫≈£î≈£î\q+~˙yéT `
dü+Á|ü<ëkÕ´$T ` sêe÷j·T ` j·T<∏ë ` dæ~+Δ ` ‘·|dü «æ H˚ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêø£kå ÕHé düsê«Hé õ‘ê«, ‘·|dü «æ H˚ dæ~+Δ j·T<∏ë, sêe÷j·T
Çø屫≈£î≈£î\q+~˙+ dü+Á|ü<ëkÕ´$T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêø£kå ÕHé düsê«Hé õ‘ê« R sêø£då Tü \ HÓ\s¢ q¡ T »sTT+∫, ‘·|dü «æ H˚
dæ~+Δ j·T<∏ë R ‘·|Xü ÊÙ*øÏ ‘·|'ü |ò\ü eTT (H=dü>T∑ ) q≥T\, sêe÷j·T R lsêeTTq≈£î,
Çø屫≈£î≈£î\q+~˙+ R Çø屫≈£îe+X¯e]Δì j·T>∑T C≤qø£eTàqT, dü+Á|ü<ëkÕ´$T R
düeT]Œ+‘·TqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ‘·|dü «æ H˚ dæ~+Δ j·T<∏ë ` nq>± ‘·|'ü Á|üdqü Tïsê˝…q’ <˚e‘· ‘·|Xü ÊÙ*øÏ
‘·|'ü |ò\ü eTT H=dü+–q Ø‹>± nì ns¡eú TT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç#·Ã≥ sêø£då Tü \ q+<äsq¡ T j·TT<äeΔ TTq+<äT z&ç+∫, rÁe‘·|eü TT
#˚dæq ‘·|üXÊÙ*øÏ Çwüº<Ó’eeTT Ä ‘·|ü'|òü\eTTqT Ç#·TÃq≥T¢ H˚qT Çø屫≈£î≈£î\
q+~ìjÓTÆ q d”‘ê<˚$ì sêeTTq≈£î n]Œ+∫ <Ûqä T´&ÉqjÓT´<äqT.
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 413
XÀ¢ˆˆ dü eTTVüAs¡Ô $Te <Ûë´‘ê« ∫+‘êeÁ>∑~‘∏ +˚ Á~j·T' ˆ
ñ<ä‹wü˜ qàVü‰‘˚C≤ Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 58
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eTTVüAs¡yÔ Té ` Çe ` <Ûë´‘ê« ` ∫+‘êeÁ>∑~‘∏ +˚ Á~j·T' `
ñ<ä‹wü‘˜ Y ` eTVü‰‘˚C≤' ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰‘˚C≤' e÷s¡T‘ê‘·à»' dü' Vü≤qTe÷Hé ∫+‘êeÁ>∑~‘∏ +˚ Á~j·T'
(düH)é eTTVüAs¡yÔ Té Çe <Ûë´‘ê« ñ<ä‹wü̃‘.Y
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTVü‰‘˚C≤' R >=|üŒ‘˚»XÊÙ*j·TTqT, e÷s¡T‘ê‘·à»' R yêj·TTq+<ä
qT&ÉTqTq>∑T, dü' Vü≤qTe÷Hé R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ∫+‘êeÁ>∑~∏‘˚+Á~j·T' R
∫+‘·#˚ yê´≈£î\yÓTqÆ Ç+Á~j·TeTT\T >∑\yê&Ó,’ eTTVüAs¡yÔ Té Çe R s¬ +&ÉT ø£Då eTT\
ø±\eTT, <Ûë´‘ê« R Ä˝À∫+∫, ñ<ä‹wü‘˜ Y R ˝Ò∫ ì\Teã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü‰ãT~ΔXÊ*jÓTÆ q Ä yêj·TTq+<äqT&ÉT ∫+‘·‘√ yê´≈£î\yÓTqÆ
eTqdüT‡>∑\yê&Ó’ s¬ +&ÉT ø£D å eTT\ ø±\eTT @ø±Á>∑∫‘·T&Ô ’Ó Ä˝À#·q#˚dæ yÓ+≥H˚ ˝Ò∫
ì\Teã&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ qyÓ÷-düTÔ sêe÷j·T dü\ø£ÎD≤j·T
<˚y’Ó ´ #· ‘·ôd’ ´ »qø±‘·àC≤jÓTÆ ˆ
qyÓ÷-düTÔ s¡TÁ<˚+Á<äjT· e÷ì˝ÒuÀÛ ´
qyÓ÷-düTÔ #·+Á<ës¡ÿeTs¡T<äDZ uÒ ´ÑÛ ' ˆˆ 59
|ü<ä#˚ä<äeTT :` qeT' ` ndüTÔ ` sêe÷j·T ` dü\ø£ÎD≤j·T ` <˚y’Ó ´ ` #· ` ‘·ôd’ ´
` »qø±‘·àC≤jÓTÆ ` qeT' ` ndüTÔ ` s¡TÁ<˚+Á<äjT· e÷ì˝Òu´ÑÛ ' ` qeT' ` ndüTÔ `
#·+Á<ës¡ÿeTs¡T<äD Z uÒ ´ÑÛ ' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` dü\ø£ÎD≤j·T, sêe÷j·T qeT' ndüT—Ô ‘·ôd´’ <˚y´’Ó , »qø±‘·àC≤jÓTÆ
#· qeT' ndüT—Ô s¡TÁ<˚+Á<äjT· e÷ì˝Òu´ÑÛ ' qeT' ndüT—Ô #·+Á<ës¡ÿeTs¡T<äD
Z uÒ ´ÑÛ ' qeT'
ndüTÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü\ø£ÎD≤j·T sêe÷j·T qeT' ndüTÔ R \ø£ÎDdüVæ≤‘·T&Ó’q
lsêeT#·+Á<äTq≈£î qeTkÕÿs¡eTT n>∑T>±ø£, ‘·ôd´’ <˚y´’Ó »qø±‘·àC≤jÓTÆ #· qeT' R
|üPE´sê\sTTq Ä C≤qø£eTà≈£îqT qeTkÕÿs¡eTT n>∑T>±ø£. s¡TÁ<˚+Á<äjT· e÷ì˝Òu´ÑÛ '
qeT' ndüTÔ R s¡TÁ<äTq≈£îqT, Ç+Á<äTq≈£îqT, j·TeTTq≈£îqT, yêj·TTe⁄q≈£îqT
qeTkÕÿs¡eTT n>∑T >±ø£— #·+Á<ës¡ÿeTs¡T<äZDÒuÛÑ´' qeT' ndüTÔ R #·+Á<äTq≈£îqT,
414 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
dü÷s¡T´q≈£îqT, dü|eÔü Ts¡T‘·T\Ô ≈£îqT qeTkÕÿs¡eTT n>∑T>±ø£!
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` |üPs¡«eTT ‘êqT #Ó|Œæ q≥T¢>H∑ ˚ <˚e‘·\≈£î Vü≤qTeT Ç#·Ã≥ ÁyÓTT≈£îÿ
#·THêï&ÉT. yÓTT<ä≥ sêeTTq≈£î ÁyÓTT≈£îÿ≥˝À lsêeTT&ÉT kÕø屑Y uÛ>Ñ e∑ +‘·Tì |ü]|üPsêí
e‘ês¡eTì dü÷∫+#·T#·THêï&ÉT. s¡TÁ<ë<äT\≈£î qeTdüÿ]+#·T≥ uÛ>Ñ e∑ +‘·TìjÓTTø£ÿ
$sêÁ&É÷|üeTTq≈£î ÁyÓTT≈£îÿ≥.
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªdüsê«Hé <˚yêHé qeTdü´+‹ sêeTkÕ´πsú j·TX¯d«æ q'μ nì
|üPs¡«eTT #Ó|Œæ q≥T¢ ‘·«s¡˝À ‘·q n;Ûwdºü ~æ øΔ =i¬ø’ s¡TÁ<äT&ÉT eTTqï>∑T <˚e‘·\+<äs≈¡ î£ qT
Vü≤qTeT ÁyÓTT≈£îÿ#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·eTTà&Óq’ \ø£ÎDTì‘√ ≈£L&çq e÷ lsêeT#·+Á<äTq≈£î qeTkÕÿs¡eTT.
e÷ d”‘e· Tà ‘·*ø¢ Ï qeTkÕÿs¡eTT. áX¯«s¡Tq≈£îqT, Ç+Á<äTq≈£îqT, j·TeTTq≈£îqT,
yêj·TT<˚e⁄q≈£îqT, qeTkÕÿs¡eTT. #·+Á<äTq≈£îqT, dü÷s¡T´q≈£îqT dü|eÔü Ts¡T‘·T\Ô ≈£îqT
qeTkÕÿs¡eTT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘˚u´ÑÛ düTÔ qeTdüÿ è‘ê« düTÁ^yêj·T #· e÷s¡T‹' ˆ
~X¯ dü‡sê« dü‡e÷˝Àø£´ Vü≤´XÀø£eìø±+ Á|ü‹ ˆˆ 60
XÀ¢ˆˆ dü >∑‘ê« eTqkÕ |üPs¡« eTXÀø£eìø±+ X¯óuÛ≤yéT ˆ
ñ‘·sÔ +¡ ∫+‘·j÷· e÷dü yêqs√ e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 61
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘˚u´ÑÛ ' ` ‘·T ` qeTdüÿ è‘ê« ` düTÁ^yêj·T ` #· ` e÷s¡T‹'
` ~X¯' ` düsê«' ` düe÷˝Àø£´ ` Væ≤ ` nXÀø£eìø±+ ` Á|ü‹ ˆˆ dü' ` >∑‘ê« `
eTqkÕ ` |üPs¡«yéT ` nXÀø£eìø±+ ` X¯óuÛ≤yéT ` ñ‘·sÔ +¡ ` ∫+‘·j÷· e÷dü `
yêqs¡' ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' e÷s¡T‹' ‘˚u´ÑÛ ', düTÁ^yêj·T #·, qeTdüÿ è‘ê« nXÀø£eìø±+
Á|ü‹ düsê«' ~X¯' düe÷˝Àø£´, |üPs¡«+ X¯óuÛ≤yéT nXÀø£eìø±+, eTqkÕ >∑‘ê« dü'
e÷s¡T‘ê‘·à»' yêqs¡' ñ‘·sÔ +¡ ∫+‘·j÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' e÷s¡T‹' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘˚u´ÑÛ ' R lsêeTTq≈£îqT,
s¡TÁ<ë~<˚e‘·\≈£îqT, düTÁ^yêj·T #· R düTÁ^e⁄q≈£îqT, qeTdüÿ è‘ê« R qeTdüÿ]+∫,
nXÀø£eìø±+ Á|ü‹ R nXÀø£eqeTTqT >∑÷]Ã, düsê«' ~X¯' düe÷˝Àø£´ R nìï
~≈£îÿ\≈£îqT <äèwæìº kÕ]+∫— |üPs¡«+ R eTT+<äT>∑H—˚ X¯óuÛ≤yéT nXÀø£eìø±+ R
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 415
eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ Ä j·TXÀø£eqeTTq≈£î, eTqkÕ >∑‘ê« R e÷qdæøe£ TT>± yÓ&*É ,
dü' e÷s¡T‘ê‘·à»' yêqs¡' R Ä yêj·TTq+<äqT&Óq’ Vü≤qTeT— ñ‘·sÔ +¡ ∫+‘·j÷· e÷dü
R nq+‘·sø¡ s£ eÔ¡ ´eTTqT >∑÷]Ã Ä˝À∫+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düTÁ^e⁄q≈£î qeTkÕÿs¡yT˚ \ qq>±, ‘·q≈£î Á|üuTÑÛ e>∑T≥e\qqT, dü÷s¡T´ì
n+X¯ (|ü⁄Á‘·T&ÉT) n>∑T≥ e\qqT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` düsê« ~X¯' düe÷˝Àø£´ ` nq>± nXÀø£eqeTTjÓTTø£ÿ
|ü]e÷DeTTqT #·øÿ£ >± >∑$T+#·T≥ø=i≈£î.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT lsêeTTq≈£îqT, s¡TÁ<ë<äT\≈£îqT, ‘·q Á|üuTÑÛ yÓq’
düTÁ^e⁄q≈£îqT uÛøÑ ‘ÔÏ √ qeTdüÿ]+∫, Ä j·TXÀø£eqeTTjÓTTø£ÿ nìïyÓ|’ ⁄ü \≈£îqT <äèwæº
kÕ]+∫ ‘·q eTqdüT‡qT Ä eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ nXÀø£eqeTTq+<äT ì*|æ ‘·<qä +‘·s¡
ø£seÔ¡ ´eTTqT >∑÷]Ã Ä˝À∫+|ükÕ¬>qT.
XÀ¢ˆˆ Á<ÛTä e+ ‘·T s¡ø√å ãVüQfi≤ uÛ$Ñ wü´‹ eHê≈£î˝≤ ˆ
nXÀø£eìø± ∫+‘ê´ düs«¡ dü+kÕÿs¡d+ü düÿ è‘ê ˆˆ 62
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` Á<ÛTä e+ ` ‘·T ` s¡ø√å ãVüQfi≤ ` uÛ$Ñ wü´‹ ` eHê≈£î˝≤ ` nXÀø£eìø±
` ∫+‘ê´ ` düs«¡ dü+kÕÿs¡d+ü düÿ è‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Á<ÛäTe+ eHê≈£î˝≤, düs¡«dü+kÕÿs¡dü+düÿ è‘ê, s¡øå√ãVüQfi≤
nXÀø£eìø± (eTj·÷) ∫+‘ê´ uÛ$Ñ wü´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eHê≈£î˝≤ R »\Á|üyêVü≤eTT\‘√ ì+&çq~j·TTqT, düs«¡ dü+kÕÿs¡
dü+düÿ è‘ê R eèø£eå TT\≈£î ø±e\dæjT· Tqï düs«¡ dü<Tä bÕj·TeTT\TqT düeT≈£Ls¡Ãã&ç
j·TTqï~j·TTqT, s¡øå√ãVüQfi≤ R sêø£ådüT\#˚ ÁøÏøÏÿ]dæ j·TTqï~j·TTqT n>∑T,
nXÀø£eìø± R nXÀø£eqeTT, (eTj·÷) Á<ÛTä e+ ∫+‘ê´ R Hê#˚‘· ‘·|Œü ø£ yÓ<Tä ø£
ã&Ée\dæjT· Tqï~, uÛ$Ñ wü´‹ R ø±>∑\<äT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªeHê≈£î˝≤μ R n&Ée⁄\#˚ #·T≥ºã&ç j·TTqï~. Á<ÛTä e+ s¡ø√å ãVüQfi≤μ
nqT≥#˚, #·+Á<ëdüeÔ Tj·TyÓTÆ Nø£{Ï Áø£eTTà≥#˚ sêø£då Tü \T ô|≈£îÿeT+~ j·TT+<äTs¡ì
Vü≤qTeT }Væ≤+#·T#·THêï&ÉT.
416 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á j·TXÀø£eqeTT »\Á|üyêVü≤eTT\‘√&ÉqT, <äTqTï≥ eTTqï>∑T
düs¡«dü+kÕÿs¡eTT\‘√&ÉqT ≈£L&çq eèø£åeTT\‘√qT, s¡ø£å≈£î\T>±qTqï ô|≈£îÿeT+~
sêø£då Tü \‘√qT ì+&ç H˚qT ‘·|Œü ø£ yÓ<Tä ø£e\dæq~>± qTqï~.
XÀ¢ˆˆ s¡øDåÏ XÊÃÁ‘· $Væ≤‘ê q÷q+ s¡ø+å£ ‹ bÕ<äbÕHé ˆ
uÛ>Ñ y∑ êq|æ düsê«‘êà Hê‹øå√uÛ+Ñ Á|üyê‹ yÓ’ ˆˆ 63
|ü<ä#˚ä<äeTT :` s¡øDåÏ ' ` #· ` nÁ‘· ` $Væ≤‘ê' ` q÷q+ ` s¡ø+å£ ‹ ` bÕ<äbÕHé
` uÛ>Ñ y∑ êHé ` n|æ ` düsê«‘êà ` q ` n‹øå√uÛ+Ñ ` Á|üyê‹ ` yÓ’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nÁ‘· $Væ≤‘ê' s¡øDåÏ ' q÷q+ bÕ<äbÕHé s¡ø+å£ ‹— düsê«‘êà
uÛ>Ñ y∑ êHé n|æ q n‹øå√uÛ+Ñ Á|üyê‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁ‘· $Væ≤‘ê' s¡øDåÏ ' R Ç#·Ã≥ ìj·TT≈£î˝Ô q’… eqs¡ø≈å£ î£ \T, q÷q+
bÕ<äbÕHé s¡ø+å£ ‹ R ìX¯Ãj·TeTT>± Ç#·{Ï eèø£eå TT\qT (C≤>∑s÷¡ ≈£î˝…)’ s¡ø+åÏ #·T
#·THêïs¡T. uÛ>Ñ y∑ êHé düsê«‘êà n|æ R uÛ>Ñ y∑ êqT&Óq’ yêj·TT<˚e⁄&ÉT >∑÷&É, q n‹øå√uÛ+Ñ
Á|üyê‹ R |”&É ø£\T>∑≈î£ +&É M#·T#·THêï&ÉT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` eèø£ås¡ø£å≈£î˝…’q sêø£ådüT\≈£î yÓi∫ yêj·TTe⁄ ≈£L&É,
eèø£eå TT\≈£î øå√uÛÑ ø£\T>∑≈î£ +&É>H∑ ˚ M#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç#·Ã≥ eèø£eå TT\ s¡øDå£ ø=i¬ø’ ìj·TT≈£î˝Ô q’… sêø£då Tü \T ìX¯Ãj·TeTT>±
$TøÏÿ* ÁX¯<‘Δä √ á eqeTTqT s¡ø+åÏ #·T#·THêïs¡T. n+<äT#˚‘H· ˚ yêj·TT<˚e⁄&ÉT ≈£L&É
á eèø£eå TT\≈£î m{Ϻ øå√uÛj Ñ T· TqT ø£\T>∑≈î£ +&É yÓT\¢>± M#·T#·THêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ dü+øÏåb˛Ô - j·T+ eTj·÷--‘êà #· sêe÷πsú sêeDdü´ #· ˆ
dæ~+Δ y˚T dü+$<Ûëdü´+‹ <˚yê dü‡]¸>D∑ ≤ dæÔ «Vü≤ ˆˆ 64
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+øÏ|å 'Ôü ` nj·T+ ` eTj·÷ ` Ä‘êà ` #· ` sêe÷πsú ` sêeDdü´
` #· ` dæ~+Δ ` y˚T ` dü+$<Ûëdü´+‹ ` <˚yê' ` dü]¸>D ∑ ≤' ` ‘·T ` ÇVü≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTj·÷ sêe÷πs,ú sêeDdü´ (nπsú #·) nj·T+ Ä‘êà dü+øÏ|å 'Ôü —
dü]¸>D
∑ ≤' <˚yê' ÇVü≤ y˚T dæ~+Δ dü+$<Ûëdü´+‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêe÷πsú R lsêeTTì (ø±s¡´dæ~)Δ ø=i≈£îqT, sêeDdü´ nπsú #· R
sêeDTq≈£î ø£qã&É≈î£ +&ÉT≥≈£îqT— eTj·÷ R Hê#˚, nj·T+ Ä‘êà R á X¯Øs¡eTT,
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 417
dü+øÏ|å 'Ôü R ∫qï~>± #˚jT· ã&çq~. ÇVü≤ R á ñ<ä´eTeTTq+<äT, dü]¸>D ∑ ≤' <˚yê'
R ãTTwæ>D ∑ eTT\‘√ ≈£L&çq <˚e‘·\T, y˚T R Hê≈£î, dæ~+Δ dü+$<Ûëdü´+‹ R dæ~ìΔ
ø£*–+‘·Ts¡T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeTTì ø±s¡´eTT HÓiy˚s¡TÃ≥≈£îqT, sêeDTìøÏ >√#·s¡eTT
ø±≈£î+&É>∑qT, Hê X¯Øs¡eTTqT ∫qï~>∑ #˚düTø=+{Ïì. á Hê j·T‘·ïeTTq+<äT
<˚e‘·\TqT, ãTTwæ>D ∑ eTT\TqT Hê≈£î ø±s¡´dæ~ìΔ düeT≈£Ls¡TsÔ T¡ >±ø£!
XÀ¢ˆˆ ÁãVü‰à dü«j·T+uÛ÷Ñ s¡“>¤ y∑ êHé <˚yêXË’ Ãe ~X¯+‘·T y˚T ˆ
dæ~Δ eT–ï X¯Ã yêj·TTX¯Ã |ü⁄s¡TVüA‘· X¯Ã eÁ»uÛèÑ ‘Y ˆˆ 65
XÀ¢ˆˆ es¡TD' bÕX¯V≤ü düÔ X¯Ã k˛e÷~‘Í´ ‘·<e’Ó∏ #· ˆ
n•«HÍ #· eTVü‰‘êàHÍ eTs¡T‘· X¯Ùs¡« @e #· ˆˆ 66
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁãVü‰à ` dü«j·T+uÛ÷Ñ ' ` uÛ>Ñ y∑ êHé ` <˚yê' ` #· ` @e ` ~X¯qTÔ `
y˚T ` dæ~yΔ Té ` n–ï' ` #· ` yêj·TT' ` #· ` |ü⁄s¡TVüA‘·' ` #· ` eÁ»uÛèÑ ‘Y `
es¡TD' ` bÕX¯V≤ü dü'Ô ` #· ` k˛e÷~‘Í´ ` ‘·<ë∏ ` @e ` #· ` n•«HÍ ` #· `
eTVü‰‘êàHÍ ` eTs¡T‘·' ` X¯s«¡ ' ` @e ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü«j·T+uÛ÷Ñ ', uÛ>Ñ y∑ êHé ÁãVü‰à, <˚yê XË’ Ãe, n–ïX¯Ã, yêj·TTX¯Ã,
eÁ»uÛèÑ ‘Y |ü⁄s¡TVüA‘·Xï , bÕX¯V≤ü dü'Ô es¡TDX¯Ã, ‘·<e’Ó∏ , k˛e÷~‘Í´ #·, eTVü‰‘êàHÍ
n•«HÍ #·, eTs¡T‘·', X¯s«¡ @e #·, y˚T dæ~+Δ ~X¯+‘·T.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü«j·T+uÛ÷Ñ ' uÛ>Ñ y∑ êHé ÁãVü‰à R dü«j·T+uÛTÑ yÓq’ ÁãVü≤à<˚e⁄&ÉT,
<˚yêX¯Ã R düs«¡ <˚e‘·\TqT, n–ï' yêj·TTX¯Ã R n–ïj·TTqT yêj·TTe⁄qT, eÁ»uÛèÑ ‘Y
|ü⁄s¡TVüA‘·X¯Ã R eÁC≤j·TT<Ûä<Ûë]jÓÆTq <˚y˚+Á<äT&ÉTqT, bÕX¯Vü≤düÔ' es¡TDX¯Ã R
bÕXÊj·TT<ÛäVü≤düTÔ&Ó’q es¡TD<˚e⁄&ÉTqTï, ‘·<∏Ó’e k˛e÷~‘Í´ #· R nfÒ¢ #·+Á<ä
dü÷s¡T´\TqT, eTVü‰‘êàHÍ n•«HÍ #· R eTVü≤˙j·TT˝…q’ n•«˙<˚e‘· *s¡Te⁄s¡TqT,
eTs¡T‘·' R eTs¡T<äD Z eTT\TqTï, X¯s«¡ @e #· R áX¯«s¡T&ÉTqTï, dæ~+Δ ~X¯+‘·T R
kÕ|ò\ü ´eTTqT ≈£Ls¬ Ã<äsT¡ >±ø£!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü«j·T+uÛÑTyÓ’q ÁãVü≤à<˚e⁄&ÉTqT, düeTdüÔ<˚e‘·\TqT, n–ïj·TTqT,
yêj·TTe⁄qT, eÁ»bÕDÏjTÆÓ q <˚y+˚ Á<äT&ÉTqT, bÕX¯V≤ü düT&Ô q’Ó es¡TDT&ÉTqT, n•«˙
<˚e‘·\TqT, eTs¡T<äDZ eTT\TqT, düsπ «X¯«s¡T&ÉTqT, Hê≈£î ø±s¡´dæ~ìΔ Á|ükÕ~+‘·Ts¡T>±ø£!
418 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ dæ~+Δ düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì uÛ÷Ñ ‘êHê+ #Óe’ j·T' Á|üuTÑÛ ' ˆ
<ëdü´ìÔ eTeT j˚T #êH˚´ Vü≤´<äècÕº' |ü~∏ >√#·sê' ˆˆ 67
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dæ~+Δ ` düsê«DÏ ` uÛ÷Ñ ‘êì ` uÛ÷Ñ ‘êHê+ ` #· ` @e ` j·T' `
Á|üuTÑÛ ' ˆ <ëdü´ìÔ ` eTeT ` j˚T ` #· ` nH˚´ ` Væ≤ ` n<äècÕº' ` |ü~∏ ` >√#·sê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì, uÛ÷Ñ ‘êHê+ j·T' Á|üuTÑÛ ' (dü') #Óe’ , |ü~∏
>√#·sê', n<äècÕº', nH˚´ #· j˚T (dü+‹ ‘˚) #· eTeT dæ~+Δ <ëdü´ìÔ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì R düeTdüuÔ ÷ÑÛ ‘·eTT\TqTï, uÛ÷Ñ ‘êHê+ j·T' Á|üuTÑÛ '
R düø\£ uÛ÷Ñ ‘·eTT\≈£îqT Á|üuTÑÛ yÓ’ me«&ÉTHêï&√, dü' #Óe’ R n‘·&TÉ qTï, |ü~∏ >√#·sê'
R e÷s¡eZ TTq+<äT Hê≈£î >√#·sy¡ TÓ j Æ T· Tqï{Ïj
º T· T, n<äècÕº' nH˚´ #· R n>√#·sT¡ ˝…j
’ T· Tqï
Ç‘·sT¡ ˝…q’ {Ï,º j˚T (dü+‹ ‘˚) R @ <˚e‘·\THêïs√ yês¡TqT, eTeT R Hê≈£î, dæ~+Δ
<ëdü´+‹ R ø±s¡´dæ~ìΔ Á|ükÕ~+‘·Ts¡T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` uÛÑ÷‘êHê+ Á|üuÛÑT' R Á|üC≤|ü‹— <ëdü´+‹ R Ç#ÓÃ<äs¡T nqT≥#˚
sêeTTì ø±s¡´eTT yê¬s\¢s≈¡ î£ qT Á|æjT· yÓTqÆ <˚ j·Tì yÓ\&¢ +ç #·T#·THêï&ÉT. nfÒ¢ |üPs¡«eTT
‘·q ÁbÕs¡qú qT ‘Ó*|æ Ç|ü&ÉT ‘·q ìX¯Ãj·TeTTqT ‘Ó\T|ü⁄#·THêï&ÉT. |ü~∏ >√#·sê' R
XÊÅdeÔü ÷s¡eZ TTq+<äT ø£ì|æ+∫qyês¡T. n<äècÕº' R ø£qã&Éìyês¡T.
>√$+<äsêJj·TeTT :` uÛ÷Ñ ‘êHê+ Á|üuTÑÛ ' R |üPs¡«eTT #Ó|Œü ã&çq{Ϻ $wüßí y˚ Ç#·Ã≥
#Ó|Œü ã&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düeTdüuÔ ÷ÑÛ ‘·eTT\TqT, á düø\£ uÛ÷Ñ ‘ê[øÏì Á|üuTÑÛ yÓq’ Ä <˚e<˚e⁄&ÉTqT,
Hê≈£î e÷s¡ZeTTq >±qe∫Ãqyês¡TqT, n>√#·s¡T˝…’ j·TTqïyês¡TqT, n>∑T
<˚e‘·\+<äsT¡ qT, Hê≈£î ø±s¡´dæ~ìΔ ‘·|Œü ø£ j·TqTÁ>∑V≤æ +‘·Ts¡T.
XÀ¢ˆˆ ‘· <äTqïdü+ bÕ+&ÉTs¡<+ä ‘· eTÁeD+
X¯ó∫dæà‘·+ |ü<àä |ü˝≤X¯˝À#·qyéT ˆ
Á<äøπ å ´ ‘· <ësê´e<äq+ ø£<ë q«Vü≤+
Á|üdqü ï‘êsê~Û|‘ü T· \´<äsÙ¡ qyéT ˆˆ 68
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘Y ` ñqïdü+ ` bÕ+&ÉTs¡<+ä ‘·yTé ` nÁeD+ ` X¯ó∫dæà‘·+ `
|ü<àä |ü˝≤X¯˝À#·qyéT ` Á<äøπ å ´ ` ‘·‘Y ` Äsê´e<äq+ ` ø£<ë ` qT ` nVü≤+ `
Á|üdqü ï‘êsê~Û|‘ü T· \´<äsÙ¡ qyéT ˆˆ
(13) ` Á‘·jÓ÷<äX¯düs¡Z 419
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘Y, ñqïdü+, bÕ+&ÉTs¡<ä+‘·yéT, nÁeD+, X¯ó∫dæà‘·+,
|ü<àä |ü˝≤X¯˝À#·q+, Á|üdqü ï‘êsê~Û|‘ü T· \´<äsÙ¡ q+ ‘·‘Y Äsê´e<äqyéT nVü≤+ ø£<ë
qT Á<äøπ å ´!
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘Y R Ä ø±s¡DeTTq, ñqïdü+ R ñqï‘·yTÓ qÆ Hêdæø>£ \∑ ~j·TTqT,
bÕ+&ÉTs¡<+ä ‘·+ R X¯ó<äyΔ TÓ qÆ |ü\Tes¡Tdü >∑\~j·TTqT, nÁeD+ R ìwüÿfi¯+ø£yTÓ Æ
q{Ï~º j·TTqT, X¯ó∫dæà‘·+ R |ü]X¯ó<äyΔ TÓ qÆ ∫s¡Tq>∑e⁄ >∑*–q~j·TTqT, |ü<àä |ü˝≤X¯
˝À#·q+ R ‘êeTs¡sπ ≈£î\e+{Ï ø£qTï\T >∑\~j·TTqT, Á|üdqü ï‘êsê~Û|‘ü T· \´<äsÙ¡ q+
R ìs¡à\yÓTÆq #·+Á<äTìuÀ*q s¡÷|üeTT>∑\~j·TTq>∑T, ‘·‘Y Äsê´e<äq+ R Ä
d”‘êe÷‘· e<äqeTTqT, ø£<ë qT Á<äøπ å ´ R m|ü&ÉT #·÷#Ó<Hä √>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñqï‘·yTÓ qÆ Hêdæø‘£ √, ‘Ó\ì¢ |ü\Tes¡Tdü‘√ X¯ó<äyΔ TÓ qÆ eT+<ädàæ ‘·eTT‘√,
ø£eT\|üÁ‘·eTT\e+{Ï ø£qTï\‘√, ì+&ÉT #·+<äTs¡Tì uÀ*q |ü$Á‘·kÂ+<äs´¡ eTT‘√
ì+&çq, e÷ C≤qø£eTà eTTKeTT H˚H|Ó ü &ÉT <ä]Ù+#Ó<Hä √>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ ≈£îå Á<˚D bÕù|q qèX¯+düøs£ à¡ D≤
düT<ës¡TD≤\+ø£è‘·yw˚ <ü ëÛ ]D≤ ˆ
ã˝≤_Ûu÷ÑÛ ‘ê Vü≤´ã˝≤ ‘·|dü «æ ˙
ø£<+ä∏ qT y˚T <äèwæ|º <ü ˚∏ - <ä´ kÕ uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ 69
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª Vü≤q÷eTìïπs«<√μμ HêeT
Á‘·jÓ÷<äX¯dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ≈£îå Á<˚D ` bÕù|q ` qèX¯+düøs£ à¡ D≤ ` düT<ës¡TD≤\+ø£è‘·yw˚ <ü ëÛ ]D≤
` ã˝≤_Ûu÷ÑÛ ‘ê ` Væ≤ ` nã˝≤ ` ‘·|dü «æ ˙ ` ø£<+ä∏ ` qT ` y˚T ` <äèwæ|º <ü ˚∏ `
n<ä´ ` kÕ ` uÛyÑ ‘˚ Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ≈£îå Á<˚D bÕù|q qèX¯+düøs£ à¡ D≤ düT<ës¡TD≤\+ø£è‘·yw˚ <ü ëÛ ]D≤
‘˚q sêeDÒq ã˝≤_Ûu÷ÑÛ ‘ê ‘·|dü «æ ˙ kÕ nã˝≤, ø£<+ä∏ qT n<ä´ y˚T <äèwæ|º <ü ˚∏
uÛÑy˚‘Y!
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ≈£îå Á<˚D R ˙#·T&ÉTqT, bÕù|q R bÕbÕ‘·Tà&ÉTqT, qèX¯+düøs£ à¡ D≤
R Á≈£Ls¡øè£ ‘·´eTT\T dü\T|ü⁄yê&ÉTqT, düT<ës¡TD≤\+ø£è‘·yw˚ <ü ëÛ ]D≤ R uÛj
Ñ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ
420 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
n\+ø±s¡eTT\qT <äTdüTÔ\qT <Ûä]+#·Tyê&ÉTqT n>∑T, ‘˚q sêeDÒq R Ä
sêeD≤düTs¡Tì#˚, ã˝≤_ÛuÛÑ÷‘ê R ã˝≤‘êÿs¡eTT>± n|üVü≤]+|üã&çq~j·TTqT,
‘·|dü «æ ˙ R BqTsê\TqT n>∑T, kÕ nã˝≤ R Ä ø√eT˝≤+–, ø£<+ä∏ qT R m≥T¢>±,
n<ä´ R H˚&TÉ , y˚T <äèwæ|º <ü ˚∏ uÛyÑ ‘˚ Y R Hê≈£î >√#·se¡ TT ø±>∑\<√!
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` düT<ës¡TD≤\+ø£è‘·yw˚ <ü ëÛ ]D≤ R Á≈£Ls¡T&Óq’ qT, |üsT¡ \qT q$Tà+#·T≥¬ø’
ñ‘·eÔ TyÓTqÆ uÛ÷Ñ wüDeTT\qT <Û]ä +#·Tyê&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ˙#·T&ÉTqT, bÕ‘·øj Ï T· TqT, Á≈£Ls¡øs£ à¡ o\T&ÉTqT, u≤Vü≤´yÓTqÆ ñ‘·eÔ T
y˚wüuÛÑ÷wüDeTT\qT <Ûä]+#·Tyê&ÉTqT n>∑T sêeD≤düTs¡Tì#˚ ã\e+‘·eTT>±
q|üV≤ü ]+|üã&ç, BqTsê˝…’ j·TT+&ÉT Ä d”‘êe÷‘·qT Hê ≈£qTï˝≤sê >±+#·T≥ m|ü&√
ø£<ë!
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªVü≤q÷eTìïπs«<äeTTμμ nqT
|ü<Tä eT÷&Ée düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
#·‘·Ts¡›X¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü eTTVüAs¡$Ô Te <Ûë´‘ê« eTqkÕ #ê~Û>e∑ T´ ‘êyéT ˆ
ne|ü⁄¢‘√ eTVü‰‘˚C≤' ÁbÕø±s¡+ ‘·d´ü y˚X௠q' ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` eTTVüAs¡yÔ Té ` Çe ` <Ûë´‘ê« ` eTqkÕ ` #· ` n~Û>e∑ T´
` ‘êyéT ` ne|ü⁄¢‘'· ` eTVü‰‘˚C≤' ` ÁbÕø±s¡+ ` ‘·d´ü ` y˚X௠q' ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰‘˚C≤' dü' eTTVüAs¡+Ô Çe <Ûë´‘ê«, ‘ê+ eTqkÕ n~Û>e∑ T´,
‘·d´ü y˚X௠q' ÁbÕø±s¡yTé ne|ü⁄¢‘'· .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘˚C≤' dü' R ‘˚»dü‡+|üqTï&Óq’ Vü≤qTeT, eTTVüAs¡+Ô (Çe)
R s¬ +&ÉTø£Då eTT\ø±\eTT, <Ûë´‘ê« R Ä˝À∫+∫, ‘ê+ R Ä j·TXÀø£eqeTTqT,
eTqkÕ n~Û>e∑ T´ R e÷qdæøe£ TT>± #˚], ‘·d´ü y˚X௠q' R Ä sêeDTì uÛeÑ qeTT
qT+&ç, ÁbÕø±s¡yTé ne|ü⁄¢‘'· R (nXÀø£eq) ÁbÕø±s¡eTTqT >∑÷]à \+|òTæ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ª‘êyéT n~Û>e∑ T´μ R Ä d”‘e· TàqT <Ûë´ì+∫.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT s¬ +&ÉTø£Då eTT\ ø±\eTT á Ø‹>± d”‘q· T >∑÷]Ã
∫+‹+#·T#·T Ä nXÀø£eq$wüjT· yÓTÆ Ä˝À∫+∫ sêeD≤düTs¡Tì uÛeÑ qeTTqT+&ç
nXÀø£eqÁbÕø±s¡eTTMT~øÏ \+|òTæ +#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·T dü+Vü≤èwüdº sü ê«+>∑' ÁbÕø±s¡k˛ú eTVü‰ø£|'æ ˆ
|ü⁄w挑êÁ>± q«dü+‘ê<Í <ä<sä Ù¡ $$<ÛëHé Á<äTe÷Hé ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·T ` dü+Vü≤èwüdº sü ê«+>∑' ` ÁbÕø±s¡d'úü ` eTVü‰ø£|'æ `
|ü⁄w挑êÁ>±Hé ` edü+‘ê<Í ` <ä<sä Ù¡ ` $$<ÛëHé ` Á<äTe÷Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü+Vü≤èwüºdüsê«+>∑' ÁbÕø±s¡düú' dü' eTVü‰ø£|æ' edü+‘ê<Í
|ü⁄w挑êÁ>±Hé $$<ÛëHé Á<äTe÷Hé <ä<sä Ù¡ .
422 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` dü+Vü≤èwüdº sü ê«+>∑' R Äq+<äeTT#˚ |ü⁄\ø£]+∫q{Ϻ düeTdüÔ X¯Øs¡eTT
ø£*qZ {Ïyº ê&ÉT, ÁbÕø±s¡d'úü R nXÀø£eìø± ÁbÕø±s¡eTTô|’ qTqï{Ïyº ê&ÉTq>∑T, dü' eTVü‰ø£|'æ
R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, edü+‘ê<Í R edü+‘· ãTT‘·Te⁄ ÁbÕs¡+uÛÑeTTq+<äT,
|ü⁄w挑êÁ>±Hé R |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï •Ks¡eTT\T ø£*–q{Ϻ, $$<ÛëHé Á<äTe÷Hé R
ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\qT— <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` bòÕ\TZD bÂs¡eí ÷dæøÏ eTT+<äT ~qeTTqH˚, Vü≤qTeTqï \+≈£qT
Á|üy˚•+#ÓqT. |üP]íeTqT+&ç |üP]íeT≈£î HÓ\ j·TqT |üø£åeTTq edü+‘·ãTT‘·Te⁄
ÁbÕs¡+uÛeÑ T>∑T#·T+&Ó qqT≥ j·TTø£yÔ T˚ .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT nXÀø£eqeTTjÓTTø£ÿ ÁbÕø±s¡eTT MT~øÏ #˚],
Äq+<äeTT#˚ |ü⁄\ø£]+∫q jÓTT&É\T >∑\yê&Ó’ edü+‘·ãTT‘·Te⁄ ÁbÕs¡+uÛeÑ TTq+<äT
|ü⁄wæŒ+∫j·TTqï ø=eTà\‘√ ≈£L&çq |ü\T$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\qT dü+‘√wüeTT‘√
<ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ kÕ˝≤qXÀø±q“¤yê´+X¯Ã #·+|üø±+X¯Ã düT|ü⁄w挑êHé ˆ
ñ<ë›\ø± Hêï>∑eèøå±+ X¯SÑê qÿ|æeTTU≤q|æ ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ˝≤Hé ` nXÀø±Hé ` uÛyÑ ê´Hé ` #· ` #·+|üø±Hé ` #· `
düT|ü⁄w挑êHé ` ñ<ë›\ø±Hé ` Hê>∑eèøå±Hé ` #·÷‘êHé ` ø£|eæ TTU≤Hé ` n|æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` kÕ˝≤Hé R eT~›#≥Ó q¢ T, nXÀø±Hé R nXÀø£eèø£eå TT\qT, uÛyÑ ê´Hé
R eTH√Vü≤s¡eTT˝…q’ , düT|ü⁄w挑êHé #·+|üø±Hé #· R #·øÿ£ >∑ |üP∫q{Ϻ dü+ô|+>∑#≥Ó q¢ T,
ñ<ë›\ø±Hé R ñ<ë›\ø£eèø£eå TT\qT, Hê>∑eèøå±Hé R Hê>∑øπ düse¡ èø£eå TT\qT, #·÷‘êHé
R e÷$T&ç#Ó≥¢qT, ø£|æeTTU≤Hé n|æ R ø√‹eT÷‹>∑\ e÷$T&ç|ü+&É¢ #Ó≥¢qT,
(r>∑ø±qT>∑T#Ó≥q¢ T), Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ eT~›#≥Ó q¢ T, nXÀø£eèø£eå TT\qT, |ü⁄wæŒ+∫q
dü+ô|+>∑\T, ñ<ë›\ø£eTT\T, Hê>∑øπ düse¡ èø£eå TT\T, e÷$T&ç#≥ Ó T¢ eTTqï>∑T eTVü‰
eèø£eå TT\qT ô|øÏÿ+{Ïì #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ n <∏ëÁeTeDdü+#ÛH· êï+ \‘êX¯‘d· eü ÷eè‘êyéT ˆ
C≤´eTTø£Ô Çe Hêsê#·' |ü⁄|ü⁄¢y˚ eèø£yå ê{Ïø±yéT ˆˆ 4
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 423
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏ä ` ÄÁeTeDdü+#ÛH· êï+ ` \‘êX¯‘d· eü ÷eè‘ê+ ` C≤´eTTø£'Ô
` Çe ` Hêsê#·' ` |ü⁄|ü⁄¢y˚ ` eèø£yå ê{Ïø±yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏ä ÄÁeTeDdü+#ÛH· êï+, \‘êX¯‘d· eü ÷eè‘ê+, eèø£yå ê{Ïø±+
C≤´eTTø£'Ô Hêsê#·' Çe |ü⁄|ü⁄¢y.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏ä R |æeTà≥, ÄÁeTeDdü+#ÛH· êï+ R e÷$T&ç#≥Ó ¢ >∑T+|ü⁄#˚
ø£|Œü ã&çjT· Tqï~j·TTqT, \‘êX¯‘d· eü ÷eè‘ê+ R ô|≈£îÿr>∑\#˚ #·T≥ºã&çjT· Tqï~
j·TTq>∑T, eèø£yå ê{Ïø±+ R eqyê{Ïøq£ T, C≤´eTTø£'Ô Hêsê#·' Çe R $+{ÏHê]
qT+&ç $&ÉTeã&çq u≤DeTTe˝…, |ü⁄|ü⁄¢y˚ R >¬ +‘ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, e÷$T&ç#≥Ó #¢ ˚ #·T≥Tºø=qã&çjT· Tqï~j·TTqT,
ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T \‘·\‘√ n\T¢ø=qã&ç j·TTqï~j·TTq>∑T n#·{Ï eèø£yå ê{Ïøq£ T,
<Ûqä TdüT‡qT+&ç $&ÉTeã&çq u≤DeTTe˝… ˇø£ÿ>¬ +‘·T‘√ #˚sT¡ ø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü Á|ü$X¯´ $∫Á‘ê+ ‘ê+ $Vü≤>¬ ’ s¡_HÛ ê~‘ê+ ˆ
s껑Ó'’ ø±+#·H’Ó XË’ Ãe bÕ<äô|’ dü‡s¡«‘√ eè‘êyéT ˆˆ 5
XÀ¢ˆˆ $Vü≤>¬ ’ s¡à è>∑d+ü ô|Tò Æ X¯Ã $∫Á‘ê+ ∫Á‘·ø±qHêyéT ˆ
ñ~‘ê~‘·´dü+ø±XÊ+ <ä<sä Ù¡ Vü≤qTe÷Hé ø£|'æ ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` Á|ü$X¯´ ` $∫Á‘ê+ ` ‘ê+ ` $Vü≤>¬ '’ ` n_ÛHê~‘ê+ `
s껑Ó'’ ` ø±+#·H'’Ó ` #· ` @e ` bÕ<äô|'’ ` düs«¡ ‘·' ` eè‘ê+ ` $Vü≤>¬ '’ `
eTè>∑d+ü ô|Tò 'Æ ` #· ` $∫Á‘ê+ ` ∫Á‘·ø±qHêyéT ` ñ~‘ê~‘·´dü+ø±XÊ+ ` <ä<sä Ù¡
` Vü≤qTe÷Hé ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé, ‘ê+ Á|ü$X¯´ $Vü≤>¬ '’ n_ÛHê~‘ê+,
s껑Ӓ' ø±+#·HÓ’' bÕ<äô|’' düs¡«‘·' eè‘ê+ $Vü≤¬>’' eTè>∑dü+ô|òTÆX¯Ã $∫Á‘êyéT
ñ~‘ê~‘·´dü+ø±XÊ+, ∫Á‘·ø±qHê+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' ø£|'æ Vü≤qTe÷Hé R Ä yêqs¡ÁX‚wßü̃ &Óq’ Vü≤qTeT, $∫Á‘ê+
‘ê+ R $+‘·>q∑ Tqï{Ϻ Ä eqyê{Ïøq£ T, Á|ü$X¯´ R Á|üy•˚ +∫, $Vü≤>¬ '’ n_ÛHê~‘ê+
R |ü≈îå£ \#˚ <Û«ä ì#˚jT· ã&ÉT #·Tqï~j·TTqT, s껑Ó'’ ø±+#·H'’Ó R yÓ+&çs+¡ >∑T ø£*qZ {Ïj
º T· T,
ã+>±s¡Ts¡+>∑T ø£*qZ {Ïj º T· T, bÕ<äô|'’ R eèø£eå TT\‘√, düs«¡ ‘·' eè‘ê+ R q\TeT÷\\
Äe]+|üã&ç j·TTqï{Ϻj·TT— $Vü≤¬>’' eTè>∑dü+ô|òTÆX¯Ã R |ü≈£åî\ >∑T+|ü⁄\‘√&ÉqT,
»+‘·Te⁄\ eT+<ä\‘√&ÉqT, $∫Á‘ê+ R $+‘·$+‘·>∑qTqï{Ϻj·TT, ñ
424 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
~‘ê~‘·´dü+ø±XÊ+ R ñ<äsTT+∫q dü÷s¡T´ì‘√ düe÷qeTT>∑ Á|üø±•+#·T
#·Tqï~j·TTqT n>∑T, ∫Á‘·ø±qHê+ R ∫Á‘·yTÓ qÆ {Ϻ Ä eqeTTqT, <ä<sä Ù¡ R ‹\øÏ+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT $+‘·>q∑ Tqï Ä eèø£yå ê{Ïøq£ T Á|üy•˚ +∫ |ü≈îå£ \
ø£\ø£\ <Ûä«ì‘√ e÷s¡TÁyÓ÷>∑T#·Tqï~j·TTqT, yÓ+&çe˝…qT, ã+>±s¡eTTe˝…qT
Á|üø±•+#·T#·Tqï eèø£eå TT\‘√ m\¢ jÓT&É\ ì+&ç j·TTqï~j·TTqT, $$<Û|ä øü >åÏ D∑ eTT\
‘√&ÉqT, »+‘·TdüeT÷Vü≤eTT\ ‘√&ÉqT, $∫Á‘·eTT>∑ ø£qã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, ˝Ò‘·
dü÷s¡T´ì Á|üø±X¯eTTe+{Ï ø±+‹‘√ yÓ\T>∑T#·Tqï~j·TTq>∑T Ä $∫Á‘·yTÓ qÆ eqeTTqT
‹\øÏ+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eè‘ê+ HêHê$<Û’Ó s¡« è¬ø'Ìå |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>¬ '’ ˆ
ø√øÏ˝’… s¡“¤ è+>∑sêC…’ X¯Ã eT‘Ó]ÌÔ ï‘·´ìùw$‘êyéT ˆˆ 7
XÀ¢ˆˆ Á|üV≤ü èwüeº TqTCÒ ø±˝Ò eTè>∑|øü dåÏ eü ÷≈£î˝Ò ˆ
eT‘·ãÔ ]ΩDdü+|òTü TcºÕ+ HêHê~«»>∑D≤j·TT‘êyéT ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eè‘ê+ ` HêHê$<Û'’Ó ` eè¬ø'Ìå ` |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>¬ '’ ` ø√øÏ˝'’… `
uÛèÑ +>∑sêC…'’ ` #· ` eT‘Ó'ÌÔ ` ì‘·´ìùw$‘êyéT ` Á|üV≤ü èwüeº TqTCÒ ` ø±˝Ò ` eTè>∑|øü åÏ
düe÷≈£î˝Ò ` eT‘·ãÔ ]ΩDdü+|òTü TcºÕ+ ` HêHê~«»>∑D≤j·TT‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>¬ '’ HêHê$<Û'’Ó eè¬ø'Ìå eè‘ê+, eT‘Ó'ÌÔ ø√øÏ˝'’…
uÛÑè+>∑sêC…’X¯Ã ì‘·´ìùw$‘ê+, Á|üVü≤èwüºeTqTCÒ eTè>∑|üøÏådüe÷≈£î˝Ò ø±˝Ò, eT‘·Ô
ã]ΩDdü+|òTü TcºÕ+, HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê+, (∫Á‘·ø±qHê+ Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>¬ '’ R |ü⁄wüŒuÛ]Ñ ‘·eTT\TqT, |ò\ü uÛ]Ñ ‘·eTT\TqT
n>∑T, HêHê$<Û'’Ó eè¬ø'Ìå R ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\#˚, eè‘ê+ R #·T≥Tºø=qã&ç
j·TTqï~j·TTqT, ø√øÏ˝'’… R ø√sTT\\#˚‘q· T, eT‘Ó'ÌÔ uÛèÑ +>∑sêC…X’ ï R eT~+∫q
>∑+&ÉT ‘·TyÓTà<ä\#˚‘q· T, ì‘·´ìùw$‘ê+ R m\¢|ü &ÉTqT ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT,
eTè>∑|üøÏådüe÷≈£î˝Ò R »+‘·Te⁄\‘√&ÉqT, |ü≈£åî\‘√&ÉqT ø£\ø£\˝≤&ÉT#·T+&çq{Ϻ,
Á|üV≤ü èwüeº TqTCÒ ø±˝Ò R Äq+<ä|sü e¡ X¯ó˝…’ j·TTqï eTqTwüß´\T >∑\ (edü+‘·) ø±\eTT
q+<äT, eT‘·Ôã]ΩDdü+|òüTTcºÕ+ R eT~+∫q HÓeTfi¯fl≈£L‘·\‘√ ì+&çq~j·TTqT,
HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê+ R $$<Ûeä TT\>∑T |ü≈îå£ \ >∑T+|ü⁄\‘√ ì+&çq~j·TTqT n>∑T,
(∫Á‘·ø±qHê+ Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡ R ∫Á‘·eqeTTqT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT p#ÓqT).
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 425
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªø±˝Òμμ R düs«¡ ø±\eTT\+<äTqT |ü⁄wüŒ|ò\ü düeTì«‘·yTÓ Æ j·TTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |ü⁄wüŒeTT\‘√&ÉqT, |ò\ü eTT\‘√&ÉqT ì+&çq ãVüQ$<Ûeä èø£eå TT\‘√
Äe]+|üã&çjT· Tqï~j·TTqT, m\¢ø±\eTT\+<äTqT ø√øÏ\\‘√&ÉqT, eT‘·ÁÔ uÛeÑ Ts¡eTT\
‘√&ÉqT ùd$+|üã&ÉT#·Tqï~j·TTqT, Äq+<äìeT>∑Tï˝…’j·TTqï eTqTE\‘√&ÉqT,
»+‘·Te⁄\‘√&ÉqT, |ü≈îå£ \‘√&ÉqT ø£\ø£\ ˝≤&ÉT#·Tqï~j·TTqT, eT~+∫q HÓeTfi¯fl
<Û«ä ì‘√ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, ãVüQ$<Û|ä øü >åÏ D
∑ eTT‘√ düT+<äse¡ TT>∑ qTqï~j·TTqT
n>∑T ∫Á‘·ø±qqeTTqT, Vü≤qTeT <ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ e÷s¡eZ ÷D√ esês√Vü‰+ sê»|ü⁄Ár eTì+~‘êyéT ˆ
düTKÁ|üdTü bÕÔHé $Vü≤>±Hé uÀ<Ûj ä ÷· e÷dü yêqs¡' ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` e÷s¡eZ ÷D' ` esês√Vü‰+ ` sê»|ü⁄ÁryéT ` nì+~‘ê+ `
düTKÁ|üdTü bÕÔHé ` $Vü≤>±Hé ` uÀ<Ûj ä ÷· e÷dü ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` yêqs¡' esês√Vü‰yéT, nì+~‘ê+, sê»|ü⁄Ár+ e÷s¡eZ ÷D',
düTKÁ|üdTü bÕÔHé $Vü≤>±Hé uÀ<Ûj ä ÷· e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` yêqs¡' R Vü≤qTeT, esês√Vü‰+ R (|üè<∏Tä ÁXÀDÏjT· >∑T) düT+<äsê+–
j·TTqT, nì+~‘ê+ R |üPE´sê\Tq>∑T, sê»|ü⁄Ár+ R C≤qø£eTàqT, e÷s¡eZ ÷D'
R nH˚«wæ+#·T#·Tqïyê&Ó,’ düTKÁ|üdTü bÕÔHé R düTKeTT>∑ ìÁ~+#·T#·Tqï, $Vü≤>±Hé R
|ü≈îå£ \qT, uÀ<Ûj ä ÷· e÷dü R y˚T\Tø=*ô|qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPE´sê\sTTq C≤qø£eTàqT nH˚«wæ+#·T#·T, eèø£eå TT\ô|’ <äTeTT≈£î#·T
dü+#·]+#·T#·T+&ÉT≥e\q Vü≤qTeT düTKeTT>∑ ìÁ~+#·T#·Tqï n+<ä* |ü≈îå£ \qT
y˚T˝§ÿq CÒdqæ yê&ÉjTÓ ´qT.
XÀ¢ˆˆ ñ‘·Œ‘·~“¤ ]›«»>∑D'Æ… |üø¬ Ìå kÕ‡˝≤ dü‡e÷Vü≤‘ê' ˆ
nH˚øe£ sêí $$<Ûë eTTeTT#·T' |ü⁄wüŒeèwüj º T· ' ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ñ‘·Œ‘·~“¤' ` ~«»>∑D'Æ… ` |üø¬ 'Ìå ` kÕ˝≤' ` düe÷Vü≤‘ê' `
nH˚øe£ sêí' ` $$<Ûë' ` eTTeTT#·T' ` |ü⁄wüŒeèwüj º T· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ñ‘·Œ‘·~“¤' ~«»>∑D'Æ… |üø¬ 'Ìå düe÷Vü≤‘ê' kÕ˝≤' nH˚øe£ sêí'
$$<Ûë' |ü⁄wüŒeèwüjº T· ' eTTeTT#·T'.
426 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ñ‘·Œ‘·~“¤' ~«»>∑D'Æ… R MT~øÏ m>∑Ts¡T#·Tqï{Ϻ |ü≈îå£ \ düeT÷Vü≤eTT\
#˚‘·qT, |ü¬øåÌ' R (yêì) ¬sø£ÿ\#˚‘·qT, düe÷Vü≤‘ê' R ø=≥ºã&çq{Ϻ, kÕ˝≤' R
eèø£eå TT\T, nH˚øe£ sêí' R |ü\T$<Ûeä TT\>∑T s¡+>∑T\T ø£*–q{Ïj º T· T, $$<Ûë' R
ãVüQ$<Ûeä TT\T>∑ qTqï{Ïj º T· T, |ü⁄wüŒeèwüj
º T· ' R |ü⁄wüŒes¡¸eTT\qT, eTTeTT#·T' R
$&ç∫q$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ Vü≤qTeT#˚ y˚T˝§ÿ\Œã&çq |ü≈îå£ \T ˝Ò∫ m>∑Ts¡T#·T+&É>± yê{Ï
s¬ ø£ÿ\ ‘êøÏ&#ç ,˚ ø£<\ä Œã&çq ø=eTà\T>∑\ eèø£eå TT\T s¡+>∑T s¡+>∑T\ |ü\TØ‘·T\
|ü⁄wüŒes¡¸eTT\qT ≈£î]dæq$.
XÀ¢ˆˆ |ü⁄cÕŒeø°sí¡ X¯óÙX¯óuÛÒ Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆ
nXÀø£eìø±eT<Û´˚ j·T<∏ë |ü⁄wüŒeTjÓ÷ –]' ˆˆ 11
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄cÕŒeø°s'í¡ ` X¯óX¯óuÛÒ ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ` nXÀø£
eìø±eT<Û´˚ ` j·T<∏ë ` |ü⁄wüŒeTj·T' ` –]' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |ü⁄cÕŒeø°s'í¡ düHé e÷s¡T‘ê‘·à»' Vü≤qTe÷Hé, nXÀø£eìø±eT<Û̊´
|ü⁄wüŒeTj·T' –]' j·T<∏ë X¯óX¯óuÛ.Ò
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄cÕŒeø°s'í¡ düHé R |ü⁄wüŒeTT\#˚ ì+&çqyê&Ó,’ e÷s¡T‘ê‘·à»'
Vü≤qTe÷Hé R eTs¡Tqï+<äqT&Ó’q Vü≤qTeT, nXÀø£eìø±eT<Û˚´ R nXÀø£eqeTT
q&ÉTeT, |ü⁄wüŒeTj·T' –]' j·T<∏ë R |üPe⁄\ ø=+&Ée˝…— X¯óX¯óuÛÒ R XÀ_Û˝q¢… T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ eèø£eå TT\T e]¸+∫q |üPe⁄\ìïj·TTqT ‘·qô|ã’ &É>± Vü≤qTeT
Ä |ü⁄e⁄«\#˚ ø£|üŒã&ç Ä j·TXÀø£eqeTT q&ÉTeT Á|üø±•+#·T#·Tqï ˇø£ |ü⁄wüŒ
|üs«¡ ‘·eTTe˝… $sêõ˝…q¢ T.
XÀ¢ˆˆ ~X¯ dü‡sê«' Á|ü<ëÛ e+‘·+ eèø£wå +ü &É>‘∑ +· ø£|+æ ˆ
<äècºÕ« düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì edü+‘· Ç‹ y˚Tìπs ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ~X¯' ` düsê«' ` Á|ü<ëÛ e+‘·+ ` eèø£wå +ü &É>‘∑ +· ` ø£|+æ ` <äècºÕ«
` düsê«DÏ ` uÛ÷Ñ ‘êì ` edü+‘·' ` Ç‹ ` y˚Tìπs ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düsê«' ~X¯' Á|ü<ëÛ e+‘·+, eèø£wå +ü &É>‘∑ +· , ø£|+æ <äècºÕ« düsê«DÏ
uÛ÷Ñ ‘êì edü+‘·' Ç‹ y˚Tìπs.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düsê«' ~X¯' Á|ü<ëÛ e+‘·+ R nìïyÓ|’ ⁄ü \≈£îqT |üsT¡ –&ÉT#·Tqï{Ï,º
eèø£wå +ü &É>‘∑ +· R eèø£då eü T÷Vü≤eTT\ q&ÉTeT qTqï{Ï,º ø£|+æ R Vü≤qTeTqT, <äècºÕ«
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 427
R #·÷∫— düsê«DÏ uÛ÷Ñ ‘êì R düeTdüÁÔ bÕDT\TqT, edü+‘·' Ç‹ R edü+‘·T&Éì,
y˚Tìπs R uÛ≤$+∫].
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªedü+‘· Ç‹ y˚Tìπsμμ ` Ç#·Ã≥ Á|üy˚•+#·T≥≈£î me«]øÏì
nX¯ø´£ eT>∑T≥#˚ kÕø屑Y edü+‘·T&˚ eèø£då +ü #ês¡eTTq ≈£î∫‘·yTÓ qÆ ø£|sæ ÷¡ |üeTTqT
d”«ø£]+∫ dü+#·]+#·T #·THêï&Éì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ |ü⁄wüŒeTT\‘√ ì+&ç, eqeTTq+<äT nìïyÓ|’ ⁄ü \≈£îqT |üsT¡ –&ÉT#·T
Ä eèø£eå TT\ q&ÉTeT ø±qe#·TÃ#·Tqï Vü≤qTeTqT >±+∫, n#·Ã{Ï düeTdüÁÔ bÕDT\TqT
edü+‘·ãTT‘·Te⁄ nq>± á‘·&˚ jÓÆTj·TT+&ÉTqì uÛ≤$+#·T#·T+&ç]. [n#·Ã{Ï
#· ÷ |ü s ¡ T \≈£ î <Ó ’ y êqT≈£ L \´eTT#˚ Vü ≤ qTeTô|’ $s√<Û ä u Û ≤ eeTT ˝Ò ≈ £ î +&É T ≥
dü+uÛeÑ e÷jÓTqT nì Ç#·Ã≥ ø£$ dü÷∫+#·T#·THêï&ÉT]
XÀ¢ˆˆ eèπøåuÛÑ´' |ü‹‘Ó’' |ü⁄ôwÌŒ' neø°sêí |üè<∏ä–«<ÛÓ’' ˆ
s¡sê» edüT<Ûë ‘·Á‘· Á|üeT<˚e $uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eèπøuå ´ÑÛ ' ` |ü‹‘Ó'’ ` |ü⁄ôwŒÌ ' ` neø°sêí ` |üè<∏–ä «<Û'’Ó ` s¡sê» `
edüT<Ûë ` ‘·Á‘· ` Á|üeT<ë ` Çe ` $uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eèπøuå ´ÑÛ ' |ü‹‘Ó'’ , |üè<∏–ä «<Û'’Ó |ü⁄ôwŒÌ ' neø°sêí ‘·Á‘· edüT<Ûë,
$uÛ÷Ñ wæ‘ê Á|üeT<ë Çe s¡sê».
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eèπøuå ´ÑÛ ' |ü‹‘Ó'’ R #Ó≥q¢ T+&ç sê*q{Ï,º |üè<∏–ä «<Û'’Ó |ü⁄ôwŒÌ ' R
y˚sT¡ y˚sT¡ $<Ûeä TT\>∑T |ü⁄e⁄«\‘√, neø°sêí R #·\㢠&çq{Ï,º ‘·Á‘· R Ä eqeTTq+<ä*—
edüT<Ûë R uÛÑ÷$T, $uÛÑ÷wæ‘ê Á|üeT<ë Çe R #·ø£ÿ>± n\+ø£]+#·Tø=qï
düT+<äsê+–e˝…— s¡sê» R $sêõ˝…q¢ T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ eèø£eå TT\qT+&ç sê*q{Ϻ $$<Ûeä TT\>∑T |ü⁄wüŒeTT\‘√ ì+&çq
n#·Ã{Ï edüT<Ûëdü*ú #·øÿ£ >± n\+ø£]+#·Tø=qï ˇø£ düT+<äsê+–e˝… XÀ_Û\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·sd¡ «æ Hê ‘˚ ‘·se¡ ' ‘·sk¡ Õ_ÛÁ|üø+£ |æ‘ê' ˆ
≈£îdüTe÷ì $∫Á‘êDÏ düdèü E' ø£|Hæ ê ‘·<ë ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·sd¡ «æ Hê ` ‘˚ ` ‘·se¡ ' ` ‘·sk¡ Õ ` n_ÛÁ|üø+£ |æ‘ê' ` ≈£îdüTe÷ì
` $∫Á‘êDÏ ` düdèü E' ` ø£|Hæ ê ` ‘·<ë ˆˆ
428 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·sd¡ «æ Hê ø£|Hæ ê ‘·sk¡ Õ n_ÛÁ|üø+£ |æ‘ê' ‘˚ ‘·se¡ ' ‘·<ë $∫Á‘êDÏ
≈£îdüTe÷ì düdèü E'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·sd¡ «æ Hê ø£|Hæ ê R y˚>e∑ +‘·T&Óq’ Vü≤qTeT#˚, ‘·sk¡ Õ R ã\eTT>±—
n_ÛÁ|üø+£ |æ‘ê' R $TøÏÿ* ø£+|æ+|ü#j ˚ T· ã&çq— ‘˚ ‘·se¡ ' R Ä eèø£eå TT\T, ‘·<ë R
Ä düeTj·TeTTq+<äT, $∫Á‘êDÏ ≈£îdüTe÷ì R s¡+>∑T s¡+>∑T\ |ü⁄e⁄«\qT, düdèü E'
R sê*Ãq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚>∑eTT>± |üs¡T–&ÉT#·Tqï ã˝≤&ÛÉT´&Ó’q Vü≤qTeT#˚‘· ã\eTT>±
ø£+|æ‘e· TT˝…q’ {Ϻ n#·Ã{Ï eèø£eå TT ˝≤düeTj·TeTTq ãVüQes¡eí TT\T >∑\ düT+<äsy¡ TÓ qÆ
≈£îdüTeTeTT\qT H˚\ô|’ ≈£î]|æ+∫q$.
XÀ¢ˆˆ ìs¡÷‘Δ |· Áü ‘·•Ksê oÙs¡|í ⁄ü wüŒ|ò˝ü ≤ Á<äTe÷' ˆ
ìøÏ|å eÔü ÅkÕÔusÑÛ D¡ ≤ <Û÷ä sêÔ Çe |üsêõ‘ê' ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìs¡÷‘Δ |· Áü ‘·•Ksê' ` os¡|í ⁄ü wüŒ|ò˝ü ≤' ` Á<äTe÷' ` ìøÏ|å eÔü ÅkÕÔusÑÛ D¡ ≤'
` <Û÷ä sêÔ' ` Çe ` |üsêõ‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ìs¡÷‘Δ |· Áü ‘·•Ksê', os¡|í ⁄ü wüŒ|ò˝ü ≤' Á<äTe÷', |üsêõ‘ê', ìøÏ|å Ôü
eÅkÕÔusÑÛ D ¡ ≤', <Û÷ä sêÔ' Çe (n<äèX¯´+‘·).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ìs¡÷‘Δ |· Áü ‘·•Ksê' R sê*b˛sTTq Ä≈£î\T ø=eTà\T >∑*–q,
os¡|í ⁄ü wüŒ|ò˝ü ≤' R sê*b˛sTTq |ü⁄e⁄«\TqT |ü+&ÉTq¢ T ø£*–q{Ï,º Á<äTe÷' R eèø£eå TT\T,
|üsêõ‘ê' R z&çb˛sTTqyê¬s,’ ìøÏ|å eÔü ÅkÕÔusÑÛ D¡ ≤' R }&ÉBdæ n|üŒ–+∫q eÅdeÔü TT\T
ø£\, <Û÷ä sêÔ' Çe R p<ä>±+Á&Ée˝…, (n<äèX¯´+‘· R ø±ìŒ+∫q$).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ Vü≤qTeTjÓTTø£ÿ >∑eTqy˚>e∑ TT#˚ Ä≈£î\ìïj·TTqT sê*b˛sTT
|ü⁄wüŒeTT\qT b˛>=≥Tºø=qï n#·Ã{Ï eèø£eå TT\T, p<äeTTq+<äT z&ç+|ü ã&çqyê¬s’
‘·eT eÅdeÔü TT\qT ÄuÛsÑ D ¡ eTT\qT rdæy∫’Ó ì\∫j·TTqï p<ä>±+Á&Ée˝… ø±ìŒ+#·T
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Vü≤q÷eT‘ê y˚>e∑ ‘ê ø£+|æ‘êùdÔ q>√‘·eÔ ÷' ˆ
|ü⁄wüŒ|üs|í¡ ˝üò ≤ Hê´X¯ó eTTeTT#·T' |ü⁄wüŒXÊ*q' ˆˆ 16
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Vü≤q÷eT‘ê ` y˚>∑e‘ê ` ø£+|æ‘ê' ` ‘˚ ` q>√‘·Ôe÷' `
|ü⁄wüŒ|üs|í¡ ˝üò ≤ì ` ÄX¯ó ` eTTeTT#·T' ` |ü⁄wüŒXÊ*q' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` y˚>e∑ ‘ê Vü≤q÷eT‘ê ø£+|æ‘ê', |ü⁄wüŒXÊ*q' q>√‘·eÔ ÷' ÄX¯ó
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 429
|ü⁄wüŒ|üs|í¡ ˝üò ≤ì eTTeTT#·T'.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` y˚>e∑ ‘ê Vü≤qTeT‘ê R $TøÏÿ* y˚>e∑ TT>∑\ Vü≤qTeT+‘·Tì#˚,
ø£+|æ‘ê' R ø£+|æ+|ü #˚jT· ã&çq{Ï$º j·TTqT, |ü⁄wüŒXÊ*q' R |ü⁄wüŒdü+uÛ]Ñ ‘·eTT˝…’
q{Ï$º j·TTqT n>∑T, ‘˚ q>√‘·eÔ ÷' R Ä eTVü‰eèø£eå TT\T, ÄX¯ó R oÁ|òTü eTT>±,
|ü⁄wüŒ|üs|í¡ ˝üò ≤ì R |üPe⁄\qT, |üÁ‘·eTT\qT, |ò\ü eTT\qT, eTTeTT#·T' R sê*Ãq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n≥T¢ n#·Ã≥ y˚>e∑ TT>± #·]+#·T#·Tqï Vü≤qTeT#˚ Á|üø+£ |æ‘e· TT˝…q’ {Ϻ
Ä eèø£eå TT\ìïj·TTqT |ü⁄wüŒeTT\qT, |üseí¡ TT\qT, |ò\ü eTT\qT, ø=ìï ø£D å eTT\˝À
H˚\ô|’ sê*Ãq$.
XÀ¢ˆˆ $Vü≤+>∑d+ü ô|Tò Æ ØΩHê ùdÔ düÿ+<Ûeä ÷Á‘êÁX¯j÷· Á<äTe÷' ˆ
ãuÛ÷Ñ e⁄ s¡>e∑ ÷ dü‡sπ « e÷s¡T‘˚ H˚e ìs¡T‘Δ ê' ˆˆ 17
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $Vü≤+>∑d+ü ô|Tò 'Æ ` V”≤Hê' ` ‘˚ ` düÿ+<Ûeä ÷Á‘êÁX¯j÷· ' ` Á<äTe÷'
` ãuÛ÷Ñ e⁄' ` n>∑e÷' ` düsπ « ` e÷s¡T‘˚q ` Çe ` ìs¡T‘Δ ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $Vü≤+>∑d+ü ô|Tò 'Æ V”≤Hê' düÿ+<Ûeä ÷Á‘êÁX¯j÷· ' ‘˚ Á<äTe÷' düsπ «
e÷s¡T‘˚q ìs¡T‘Δ ê' n>∑e÷' Çe ãuÛ÷Ñ e⁄'.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` $Vü≤+>∑d+ü ô|Tò 'Æ V”≤Hê' R |üødåÏ +ü |òTü eTT\T ˝Òq{Ïj
º T· T, düÿ+<Ûeä ÷Á‘ê
ÁX¯j÷· ' R ø=eTà\‘√ e÷Á‘·yT˚ ì\∫j·TTqï{Ïj º T· T, ‘˚ Á<äTe÷' düsπ « R Ä eèø£eå TT
\ìïj·TTqT, e÷s¡T‘˚q ìs¡T‘Δ ê' Çe R >±*#˚ sê*Ãy˚jT· ã&çq{Ï$º e˝…, n>∑e÷'
ãuÛ÷Ñ e⁄' R #˚sT¡ ≥≈£î jÓ÷>∑´eTT>±ì$>± qT+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·{Ï Ä eèø£eå TT\ìïj·TT, ‘·eTô|’ ˇø£ |üøåÏ >∑÷&É ˝Ò≈î£ +&É øπ e\eTT
ø=eTà\‘√ e÷Á‘·yT˚ ì\∫j·TT+&ÉT≥#˚ ô|qT>±*#˚ &ÉT*∫ y˚jT· ã&çq #Ó≥e¢ ˝…
#˚sT¡ ≥≈£î njÓ÷>∑´yÓTqÆ $>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ìs¡÷‘Δ øπ· o j·TTe‹ s¡´<∏ë eTè~‘·es¡øí ± ˆ
ìw”Œ‘·Xó¯ uÛ<Ñ +ä ‘√w”˜ qU…s’ +›¡ ‘Ó’ X¯Ã $ø£‘å ê ˆˆ 18
XÀ¢ˆˆ ‘·<ë∏ ˝≤+>∑÷\Vü≤ôdXÌÔ Ã¯ #·sD¡ ≤uÛ≤´+ #· eT]›‘ê ˆ
ãuÛ÷Ñ yêXÀø£eìø± Á|üu>ÑÛ ï∑ es¡bÕ<äbÕ ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ìs¡÷Δ‘·πøo ` j·TTe‹' ` j·T<∏ë ` eTè~‘·es¡íø± ` ìw”Œ‘·
X¯óuÛ<Ñ +ä ‘√w”˜ ` qU…'’ ` <ä+‘Ó'’ ` #· ` $ø£‘å ê ˆˆ ‘·<ë∏ ` ˝≤+>∑÷\Vü≤ôd'ÌÔ ` #· `
#·sD¡ ≤uÛ≤´+ ` #· ` eT]›‘ê ` ãuÛ÷Ñ e ` nXÀø£eìø± ` Á|üu>ÑÛ ï∑ es¡bÕ<äbÕ ˆˆ
430 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` (s¡‹øπ [düeTj˚T) j·T<∏ë j·TTe‹' ìs¡÷‘Δ øπ· o, eTè~‘·es¡øí ±,
ìw”Œ‘·Xó¯ uÛ<Ñ +ä ‘√w”,˜ qU…'’ , <ä+‘Ó'’ #· $ø£‘å ê uÛeÑ ‹— ‘·<ë∏ (Vü≤qTeT‘ê) nXÀø£eìø±
˝≤+>∑÷\Vü≤ôd'ÌÔ #·, #·sD ¡ ≤uÛ≤´+ #· eT]›‘ê (dür) Á|üu>ÑÛ ï∑ es¡bÕ<äbÕ ãuÛ÷Ñ e.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (s¡‹øπ [düeTj˚T R s¡‹Áø°&Ü düeTj·TeTTq), j·T<∏ë R @$<Ûeä TT>±,
j·TTe‹' R ‘·sT¡ DÏ, ìs¡÷‘Δ øπ· o R #Ó<sä >¡ =≥ºã&çq øπ X¯eTT\T >∑\~j·TTqT, eTè~‘·
es¡øí ± R ‘·T&ç∫ y˚jT· ã&çq yÓT|Æ Pü ‘· >∑\~j·TTqT, ìw”Œ‘·Xó¯ uÛ<Ñ +ä ‘√w”˜ R bÕqeTT
#˚jT· ã&çq düT+<äsy¡ TÓ qÆ <ä+‘·eTT\T >∑\ ô|<äe⁄\T >∑\~j·TTqT, qU…'’ <ä+‘Ó'’ #·
$ø£‘å ê R >√fi¯fl#˚‘q· T, |ü+&É#¢ ‘˚ q· T, >±j·T|üsT¡ |üã&çq~, (uÛeÑ ‹ R n>∑TH√), ‘·<ë∏
R Ä Ø‹>±, (Vü≤qTeT‘ê R Vü≤qTeT+‘·Tì#˚), nXÀø£eìø± R Ä j·TXÀø£eqeTT,
˝≤+>∑÷\Vü≤ôdÔÌ' #· R yê\eTT#˚‘·qT, Vü≤düÔeTT\#˚‘·qT, #·s¡D≤uÛ≤´+ #· R
bÕ<äeTT\#˚‘·qT, eT]›‘ê (dür) R eT]›+|üã&çq<Ó’, Á|üuÛÑ>∑ïes¡bÕ<äbÕ R
≈£L*Ãy˚jT· ã&çq >=|üŒyÓq’ eèø£eå TT\T>∑\~, ãuÛ÷Ñ e R nsTTq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·TXÀø£eqeTTqT Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·q ‘√ø£‘√&ÉqT, Vü≤düeÔ TT\
‘√&ÉqT, bÕ<äeTT\‘√&ÉqT, $TøÏÿ*>± |”&ç+∫ $&ÉT#·T≥#˚, Ä j·TXÀø£eìø£,
s¡‹Áø°&jÉ T· +<äT Ä*+>∑Hê~ø£è‘·´eTT\#˚ »&É eTT&ç M&ç, #Ó<]ä q øπ X¯eTT\T>∑\<Ó,’
ˇ&É*j·T+<ä* yÓT|Æ Pü ‘· sê*q<Ó,’ Ädüø‘ÔÏ √ bÕqeTT #˚jT· ã&çq n<Ûsä e¡ TT>∑\<Ó,’
>√fi¯fl#˚‘q· T, <ä+‘·eTT\#˚‘q· T ø£‘å e· TT\qT bı+~j·TTqï ‘·sT¡ DÏe˝… >±qe#ÓÃqT.
XÀ¢ˆˆ eTVü‰\‘êHê+ <ëe÷ì e´<Ûeä T‘·sÔ k¡ Õ ø£|'æ ˆ
j·T<∏ë ÁbÕeèwæ $+<Û´ä dü´ y˚T|òTü C≤˝≤ì e÷s¡T‘·' ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTVü‰\‘êHê+ ` <ëe÷ì ` e´<Ûeä T‘Y ` ‘·sk¡ Õ ` ø£|'æ ` j·T<∏ë
` ÁbÕeèwæ ` $+<Û´ä dü´ ` y˚T|òTü C≤˝≤ì ` e÷s¡T‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ÁbÕeèwæ e÷s¡T‘·' j·T<∏ë $+<Û´ä dü´ y˚T|òTü C≤˝≤ì (e´<Ûeä T‘Y)
‘·<ë∏ ø£|'æ , ‘·sk¡ Õ eTVü‰\‘êHê+ <ëe÷ì e´<Ûeä T‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁbÕeèwæ R esê¸ø±\eTTq, e÷s¡T‘·' R yêj·TTe⁄, j·T<∏ë R
@Ø‹>±, $+<Û´ä dü´ y˚T|òTü C≤˝≤ì R $+<Û´ä |üs«¡ ‘·eTTô|>’ \∑ eTãT“\ >∑T+|ü⁄\qT,
(e´<Ûeä T‘Y R #Ó<sä >¡ =f…Hº √), ‘·<ë∏ R Ä Ø‹>±, ø£|'æ R Vü≤qTeT, eTVü‰\‘êHê+
<ëe÷ì R ô|<ä› ô|<ä› r>∑\düeT÷Vü≤eTT\qT, ‘·sk¡ Õ R ã\eTT‘√, e´<Ûeä T‘Y R
∫$Tày˚ôdqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` esê¸ø±\eTTq+<äT yêj·TTe⁄ $+<Ûä´|üs¡«‘·eTTô|’ #˚]q y˚T|òüT
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 431
düeTT<ëj·TeTT\ HÓ≥T¢ <ä÷s¡eTT>∑ ∫$Tày˚jT· TH√ nfÒ¢ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT nXÀø£eqeTT
q+<ä* ô|<ä› ô|<ä› |üP\r>∑\T eTTqï>∑T yêìì ã\eTT>∑ ∫$Tà <ä÷s¡eTT>∑
#Ó<sä >¡ =f…qº T.
XÀ¢ˆˆ dü ‘·Á‘· eTDÏu÷ÑÛ MT X¯Ã sê»r X¯Ã eTH√s¡e÷' ˆ
‘·<ë∏ ø±+#·quÛ÷Ñ MT X¯Ã <ä<sä Ù¡ $#·s¡ qÿ|æ' ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` ‘·Á‘· ` eTDÏu÷ÑÛ MT' ` #· ` sê»r' ` #· ` eTH√s¡e÷' `
‘·<ë∏ ` ø±+#·quÛ÷Ñ MT' ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` $#·sH¡ é ` ø£|'æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ` ø£|'æ ‘·Á‘· $#·sH¡ ,é eTDÏu÷ÑÛ MT' #·, sê»r' (uÛ÷Ñ MT'
#·) ‘·<ë∏ , eTH√s¡e÷' ø±+#·quÛ÷Ñ MT' #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT, ‘·Á‘· $#·sH¡ é R Ä j·TXÀø£eqeTTq+<äT
dü+#·]+#·T#·T, eTDÏu÷ÑÛ MT' #· R s¡‘ï· dü–ú ‘·eTT˝…q’ H˚\\qT, sê»r' (uÛ÷Ñ MT') #·
R s¡»‘·ì]à‘·u÷ÑÛ eTT\qT, ‘·<ë∏ R Ä Ø‹>∑H,˚ ø±+#·quÛ÷Ñ MT' #· R dü«s¡ìí ]à‘·eT>∑T
uÛ÷Ñ eTT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT+‘·T &É#·Ã≥ ‹s¡T>±&ÉT#·T Ä j·TXÀø£eqeTTq+<äT
eTH√Vü≤s¡eTT˝…q’ {Ϻ s¡‘ï· eTj·TeTT˝…q’ uÛ÷Ñ eTT\qT, s¡»‘·eTj·TyÓTqÆ uÛ÷Ñ eTT\qT,
düTes¡eí Tj·TuÛ÷Ñ eTT\qT <ä]Ù+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yê|” X¯Ã $$<Ûëø±sê' |üPsêí' |üse¡ Tyê]D≤ ˆ
eTVü‰s¬ ΩÌ s¡àDÏk˛bÕHÓ'’ ñ|ü|Hü êï dü‘Ô d· ‘Ôü '· ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yê|”' ` #· ` $$<Ûëø±sê' ` |üPsêí' ` |üse¡ Tyê]D≤ ` eTVü‰s¬ Ω'Ì
` eTDÏk˛bÕHÓ'’ ` ñ|ü|Hü êï' ` ‘·‘'· ` ‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $$<Ûëø±sê', |üs¡eTyê]D≤ |üPsêí', ‘·‘·' ‘·‘·', eTVü‰¬sΩÌ'
eTDÏk˛bÕHÓ'’ ñ|ü|Hü êï', yê|”' #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<Ûëø±sê' R |ü\T$<Ûeä TT\>∑T Äø£è‘·T\T >∑*–q$j·TTqT,
|üse¡ Tyê]D≤ |üPsêí' R ÁX‚we˜ü TT˝…q’ »\eTT\‘√ ì+&çq$j·TTqT, ‘·‘'· ‘·‘'· R
n#·Ã≥#·Ã≥, eTVü‰¬sΩÌ' eTDÏk˛bÕHÓ’' R neT÷\´eTT˝…’q{Ϻ s¡‘·ïeTj·TeTT˝…’q
k˛bÕqeTT\‘√, ñ|ü|Hü êï' R ≈£L&çq$j·TTq>∑T, (yê|”' R ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT,
<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT n#·Ã≥ |ü\T$<ÛäeTT\>∑T Äø£è‘·T\T >∑*– ÁX‚wü˜yÓTÆq
432 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
»\eTT\‘√ ì+&ç s¡‘ï· eTj·TeTT˝…q’ k˛bÕqeTT\‘√ XÀ_Û\T¢#T· qï ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT
n#·Ã≥#·Ã≥ #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eTTø±ÔÁ|üyêfi¯døæ ‘£ ê' kÕŒ¤{øÏ ±+‘·s≈¡ î£ {Ïeº ÷' ˆ
ø±+#·H’Ó düsÔ T¡ _Û •ÃÅ‘’Ó d”sÔ C¡ ’… s¡T|üXÀ_Û‘ê' ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eTTø±ÔÁ|üyêfi¯døæ ‘£ ê' ` kÕŒ¤{øÏ ±+‘·s≈¡ î£ {Ïeº ÷' ` ø±+#·H'’Ó ` ‘·sT¡ _Û'
` ∫Å‘'’Ó ` rs¡C'’… ` ñ|üXÀ_Û‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` eTTø±ÔÁ|üyêfi¯døæ ‘£ ê' R eTT‘·´eTT\jÓTTø£ÿj·TT |ü>&∑ eÉ TT\jÓTTø£ÿj·TT
bı&çj˚T ÇdüTø£>± >∑\$j·TTqT, kÕŒ¤{Ïø±+‘·s¡≈£î{Ϻe÷' R düŒ¤{Ïø£eTDÏeTj·TeTT
˝…q’ ‹HÓï\T >∑\$j·TTqT, ∫Å‘'’Ó R s¡+>∑T s¡+>∑T\T>∑\, rs¡C'’… R rs¡eTTq yÓTT\∫q,
ø±+#·H'’Ó ‘·sT¡ _Û' R ã+>±s¡T eèø£eå TT\‘√, ñ|üXÀ_Û‘ê' R $sêõ\T¢#T· qï{Ï$º j·TTq>∑T,
(yê|”' R ~>∑T&ÉTu≤e⁄\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT n#·Ã≥ n+<äyTÓ qÆ ~>∑T&ÉTu≤e⁄\qT p#ÓqT. Ä ~>∑T&ÉT
u≤e⁄\ø£&ÉqTqï ÇdüTø£‹|üŒ\T eTT‘·´eTT\jÓTTø£ÿj·TT, |ü>∑&ÉeTT\jÓTTø£ÿj·TT
#·÷s¡eí TT\‘√ ì]à+|üã&çq$. n#·Ã{Ï ‹HÓï\T düŒ{¤ øÏ e£ TDÏeTj·TeTT\T— Ä u≤e⁄\≈£î
#·T≥TºqT rs¡eTT\ô|’ s¡+>∑Ts¡+>∑T\ ã+>∑s¡Teèø£åeTT\T mìïjÓ÷ #·÷#·T≥≈£î
s¡eTD°jT· eTT˝…’ ˇ|ü#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ò⁄ü \¢|<ü √à‘·Œ\eHê X¯ÃÁø£yêø√|ü≈L£ õ‘ê' ˆ
q‘·÷´Vü≤s¡T‘·d+ü |òTü TcºÕ Vü≤+dükÕs¡dHü ê~‘ê' ˆˆ 24
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` |ò⁄ü \|¢ <ü √à‘·Œ\eHê' ` #·Áø£yêø√|ü≈L£ õ‘ê' ` q‘·÷´Vü≤s¡T‘· dü+|òTü TcºÕ'
` Vü≤+dükÕs¡dHü ê~‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ò⁄ü \¢|<ü √à‘·Œ\eHê' R $ø£d+æ ∫q ø£eT\eTT\jÓTTø£ÿj·TT ø£\Te\
jÓTTø£ÿj·TTqT düeT÷Vü≤eTT\T >∑\$j·TTqT, #·Áø£yêø√|ü≈L£ õ‘ê' R »ø£ÿe |æ≥\º #˚
<Û«ä ì+|ü CÒjT· ã&çq$j·TTqT, q‘·÷´Vü≤s¡T‘·d+ü |òTü TcºÕ' R yêqø√sTT\\ ≈£L‘·\#˚
<Û«ä ì+|ü #˚jT· ã&çq$j·TTqT, Vü≤+dü kÕs¡dü Hê~‘ê' R Vü≤+dü\#˚‘q· T, u…>T∑ sZ T¡
|ü≈îå£ \#˚‘q· T <Û«ä ì+|ü #˚jT· ã&çq$j·TTq>∑T (yê|”' <ä<sä Ù¡ R ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT
#·÷#ÓqT).
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 433
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä Vü≤qTeT p∫q ~>∑T&ÉTu≤e⁄\ ì+&É #·øÿ£ >± $ø£d+æ ∫j·TTqï
‘êeTs¡|ü⁄e⁄«\TqT, ø£\Te\TqT >±qe#·TÃ#·T+&ÓqT. Ä q&Éu≤$j·T+<äT »ø£ÿe
|æ≥\º T, yêqø√sTT\\T, Vü≤+dü\T, u…>T∑ sZ T¡ |æ≥\º T, ÁXÊe´eTT>∑ ≈£Lj·TT#·T+&É yêì
ø√˝≤Vü≤\<Û«ä ì ø£sùí¡ |j·TeTT>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ BsêÈ_Û ÅsT¡ e› Tj·TTø±Ô_Û dü‡]~“¤ X¯Ã düeT+‘·‘'· ˆ
neTè‘√|üeT‘√j·÷_Û •Ùyê_Û s¡T|üd+ü düÿ è‘ê' ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` BsêÈ_'Û ` Á<äTeTj·TTø±Ô_'Û ` dü]~“¤' ` #· ` düeT+‘·‘'· `
neTè‘√|üeT‘√j·÷_Û' ` •yê_Û' ` ñ|üd+ü düÿ è‘ê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` BsêÈ_'Û R bı&Éyq’Ó {Ï$º j·TTqT, Á<äTeTj·TTø±Ô_'Û R eèø£eå TT\‘√
≈£L&çj·TTqï{Ϻj·TT, neTè‘√|üeT‘√j·÷_Û' R neTè‘·‘·T\´eT>∑T »\eTT\‘√
≈£L&çq$j·TTqT, •yê_Û' R eT+>∑fi¯ø£s¡eTT˝…’q{Ϻ$j·TTq>∑T, dü]~“¤' R qB
Á|üyêVü≤eTT\#˚, düeT+‘·‘'· R q\TyÓ|’ ⁄ü \qT, ñ|üd+ü düÿ è‘ê' R n\+ø£]+|üã&ç
j·TTqï$j·TT q>∑T, (yê|”' <ä<sä Ù¡ R ~>∑T&ÉTu≤e⁄\qT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` bı&Éyq’Ó #Ó≥T¢ rs¡eTTq+<äT >∑*–, neTè‘·‘T· \´yÓTqÆ |ü]X¯ó<äΔ
»\eTT\‘√ ì+&çq qBÁ|üyêVü≤eTT\#˚ Ä q&Éu≤e⁄\T q\TyÓ|’ ⁄ü \qT #·T≥Tºø=qã&ç
j·TT+&ç $TøÏÿ* Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ \‘êX¯‘’Ó s¡e‘·‘ê' dü+‘êq≈£îdüTe÷eè‘ê' ˆ
HêHê>∑T˝≤àeè‘·|Tüò Hê' ø£sM¡ s¡øè£ ‘ê+‘·sê' ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \‘êX¯‘'’Ó ` ne‘·‘ê' ` dü+‘êq≈£îdüTe÷eè‘ê' ` HêHê>∑T˝≤à
eè‘·|Tüò Hê' ` ø£sM¡ s¡øè£ ‘ê+‘·sê' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` \‘êX¯‘Ó’' ne‘·‘ê' R e+<ä\ø=\~ r>∑\‘√ yê´|æ+∫
j·TTqï$j·TTqT, dü+‘êq≈£îdüTe÷eè‘ê' R ø£\Œeèø£åeTT\ |ü⁄wüŒeTT\‘√
ì+&çq$j·TTqT, HêHê>∑T˝≤àeè‘·|Tüò Hê' R ãVüQ$<Ûeä TT˝…q’ bı<ä\#˚ <ä≥eº TT>∑
Hêe]+|üã&ç j·TTqï$j·TTqT, ø£sM¡ s¡øè£ ‘ê+‘·sê' R >∑Hï˚ s¡T eèø£eå TT\‘√ ì+&çq
eT<Û´ä uÛ≤>∑eTT\T >∑\$j·TTq>∑T (yê|”' <ä<sä Ù¡ R ~>∑T&ÉT u≤e⁄\qT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä B]Èø\£ T $$<Ûeä TT˝…q’ |ü⁄wüŒ\‘·\‘√&ÉqT, ø£\Œeèø£eå TT\‘√&ÉqT,
434 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Äe]+|üã&çjT· Tqï$. düT+<äsy¡ TÓ qÆ |ü\T $<Ûeä TT˝…q’ bı<ä\‘√&ÉqT, q&ÉTeT q&ÉTeT
>∑Hï˚ s¡T eTTqï>∑T eèø£eå TT\‘√&ÉqT ì+&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√-+ãT<Ûsä d¡ +ü ø±X¯+ Á|üeè<ä•Δ Ks¡+ –]yéT ˆ
$∫Á‘·≈L£ ≥+ ≈£Lf…Æ X¯Ã düs«¡ ‘·' |ü]yê]‘·yTé ˆˆ 27
XÀ¢ˆˆ •˝≤>∑èôV≤’ s¡e‘·‘+· HêHêeè¬øÌå dü‡e÷eè‘·yTé ˆ
<ä<sä Ù¡ Vü≤]XÊs¡÷˝› À s¡eT´+ »>∑‹ |üs«¡ ‘·yTé ˆˆ 28
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘·' ` n+ãT<Ûäs¡dü+ø±X¯+ ` Á|üeè<äΔ•Ks¡+ ` –]yéT `
$∫Á‘·≈L£ ≥+ ` ≈£Lf…'Æ ` #· ` düs«¡ ‘·' ` |ü]yê]‘·yTé , •˝≤>∑èôV≤’ ' ` ne‘·‘+· `
HêHêeè¬ø'Ìå ` düe÷eè‘·yTé ` <ä<sä Ù¡ ` Vü≤]XÊs¡÷\› ' ` s¡eT´+ ` »>∑‹ `
|üs«¡ ‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·‘·' Vü≤]XÊs¡÷›\' n+ãT<Ûäs¡dü+ø±X¯+, Á|üeè<äΔ•Ks¡+,
$∫Á‘·≈£L≥+, düs¡«‘·' ≈£Lf…Æ' |ü]yê]‘·+, •˝≤>∑èôV’≤' ne‘·‘·+, HêHêeè¬øåÌ'
düe÷eè‘·+, »>∑‹ s¡eT´+ |üs«¡ ‘·+ –]+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘·' R |æeTà≥, Vü≤]XÊs¡÷›\' R yêqs¡ÁX‚wü̃ß&Ó’q Vü≤qTeT,
n+ãT<Ûsä d¡ +ü ø±X¯+ R y˚T|òTü düìïuÛyÑ TÓ qÆ ~j·TTqT, Á|üeè<ä•Δ Ks¡+ R ô|]–j·TTqï
•Ks¡eTT\T >∑\~j·TTqT, $∫Á‘·≈L£ ≥+ R ∫Á‘·eTT˝…q’ X¯è+>∑eTT\T >∑\~j·TTqT,
düs¡«‘·' ≈£Lf…Æ' |ü]yê]‘·+ R nìïyÓ’|ü⁄\qT ∫qï∫qï •Ks¡eTT\‘√ #·T≥ºã&ç
j·TTqï~j·TTqT, •˝≤>∑èôV≤’ ' ne‘·‘+· R •˝≤eT+~s¡eTT\‘√ ≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT,
HêHêeè¬øåÌ' düe÷eè‘·+ R ãVüQ$<ÛäeTT\>∑T eèø£åeTT\#˚ Äe]+|üã&ç
j·TTqï~j·TTqT, »>∑‹ R uÛ÷Ñ $Tj·T+<Ó˝&¢… ,É s¡eT´+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ , |üs«¡ ‘·+ R
|üs«¡ ‘·yTÓ qÆ {Ï~º j·TTq>∑T, –]+ R Áø°&Ü|üs«¡ ‘·eTTqT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷qTJj·TeTT :` ª»>∑‹|üs¡«‘·+μ ˝Òø£ »>∑r|üs¡«‘·eTT nq>± eTqTï
n~Ûøe£ TT>±>∑\ ø=+&ÉjT· ì ns¡eú TT. ˝Òø£ »>∑‹|üs«¡ ‘·eTqT ù|s¡T>∑\ ø=+&É j·Tì
j·Ts¡eú TT.
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` eTèDàj·T|üs«¡ ‘·eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æeTà≥ Vü≤qTeT y˚T|òüTeTTe˝… ñqï‘·yÓTÆq~j·TTqT, bı&ÉyÓ’q
•Ks¡eTT\T >∑\~j·TTqT, $∫Á‘·eTT˝…’ #·T≥TºqT>∑\ X¯è+>∑eTT\‘√ yÓ\j·TT
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 435
#·Tqï~j·TTqT, •˝≤>∑èVü≤eTT\‘√ ì+&çq~j·TTqT, ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eèø£eå TT\‘√
ì+&çq~j·TTqT, uÛ÷Ñ $Tô|’ $TøÏÿ* düT+<äsy¡ TÓ Æ j·TTqï~j·TTqT n>∑T ˇø±H=ø£ Áø°&Ü
|üs«¡ ‘·eTTqT Ä j·TXÀø£eqeTTq >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ <ä<sä Ù¡ #· q>± ‘·kÔ Õà qïB+ ì|ü‹‘ê+ ø£|'æ ˆ
n+ø± ~e düeTT‘·Œ‘·´ Á|æjT· dü´ |ü‹‘ê+ Á|æj÷· yéT ˆˆ 29
XÀ¢ˆˆ »˝Ò ì|ü‹‘êÅ>¬ ’ X¯Ã bÕ<äô|’ s¡T|üXÀ_Û‘ê+ ˆ
yês¡´e÷D≤ $Te Á≈£î<ëΔ+ Á|üeT<ë+ Á|æjT· ã+<ÛTä _Û' ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <ä<sä Ù¡ ` #· ` q>±‘Y ` ‘·kÕà‘Y ` qB+ ` ì|ü‹‘ê+ ` ø£|'æ `
n+ø±‘Y ` Çe ` düeTT‘·Œ‘·´ ` Á|æjT· dü´ ` |ü‹‘ê+ ` Á|æj÷· yéT ˆˆ »˝Ò `
ì|ü‹‘êÅ>¬ '’ ` #· ` bÕ<äô|'’ ` ñ|üXÀ_Û‘ê+ ` yês¡´e÷D≤yéT ` Çe ` Á≈£î<ëΔ+ `
Á|üeT<ë+ ` Á|æjT· ã+<ÛTä _Û' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` (dü') ø£|'æ Á|æjT· dü´ n+ø±‘Y düeTT‘·Œ‘·´ |ü‹‘êyéT Çe #·,
Á|æjT· ã+<ÛTä _Û' yês¡´e÷D≤+ Á≈£î<ëΔ+ Á|æj÷· + Á|üeT<ëyéT Çe #· dæ‘ú ê+, ‘·kÕà‘Y
q>±‘Y ì|ü‹‘ê+, »˝Ò ì|ü‹‘êÅ>¬ '’ bÕ<äô|'’ ñ|üXÀ_Û‘ê+ #· qB+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (dü') ø£|'æ R Ä Vü≤qTeT, Á|æjT· dü´ R e\¢uTÑÛ ìjÓTTø£ÿ, n+ø±‘Y
R ˇ&çqT+&ç, düeTT‘·Œ‘·´ R ãj·T≥≈£îyÓ&*É , |ü‹‘êyéT Çe #· R bÕ]b˛e⁄#·Tqï
<ëìe˝…qT, Á|æj·Tã+<ÛäT_Û' R Á|æj·TTìjÓTTø£ÿ ˝Òø£ Ä|ü⁄Ô˝…’q ã+<ÛäTe⁄\#˚,
yês¡´e÷D≤+ R n&É–¶ +|üã&ÉT#·Tqï{Ïj º T· TqT, Á≈£î<ëΔ+ R n*–j·TTqï~j·TTq>∑T,
Á|æj÷· + Á|üeT<ë $Te #· (dæ‘ú ê+ R Á|æjT· Tsê˝…q’ Ç˝≤¢*e˝…qT, ñqï{Ï)º , ‘·kÕà‘Y
q>±‘Y R Ä |üs«¡ ‘·eTTqT+&ç, ì|ü‹‘ê+ R ÁøÏ+~øÏ |ü&TÉ #·Tqï~j·TTqT, »˝Ò R
˙{ÏjT· +<äT, ì|ü‹‘êÅ>¬ '’ R yê*j·TTqï ø=q\T >∑*qZ {Ï,º bÕ<äô|'’ R eèø£eå TT\#˚,
ñ|üXÀ_Û‘ê+ R Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ï~º j·TTq>∑T, qB+ R q~ì— <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |üs«¡ ‘·eTT MT<äqT+&ç ˇø±H=ø£ q~ H˚\MT~øÏ e∫à |ü&TÉ #·T+&ÓqT.
Ä <äèX¯´eTT Á|æjT· Tì ˇ&çqT+&ç n\Tø£‘√ ˝Ò∫ áe\≈£î |üsT¡ yÓ‹eÔ #·TÃ#·Tqï ˇø£
uÛ≤$Tìì ‘·\|æ+#·T#·T+&ÓqT. eTi\ Ä ø=+&Éyê>∑T H˚\ô|’ Á|üeVæ≤+#·T#·T+&É>±
>∑≥Tºô|q’ Tqï #Ó≥¢ ø=eTà\T Ä ˙{Ï˝ÀìøÏ Áyê*, <ëì y˚>e∑ TT q&É–¶ +#·T#·T+&ÓqT.
Ç|ü&Ü <äèX¯´eTT n≥T¢ n*– Ç+{ÏqT+&ç yÓ&É*b˛e⁄#·Tqï Ä »esê*ì
ÄyÓTj·TqT+>∑T #·T≥ºeTT\T #˚‘T· \‘√ |ü{ºÏ Ä|ü⁄#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
436 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ |ü⁄q sêeè‘·‘Ô √j·÷+ #· <ä<sä Ù¡ dü eTVü‰ø£|'æ ˆ
Á|üdHü êï $Te ø±+‘·d´ü ø±+‘ê+ |ü⁄q s¡T|üd‘úæ êyéT ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄q' ` Äeè‘·‘Ô √j·÷+ ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` dü' ` eTVü‰ø£|'æ `
Á|üdHü êïyéT ` Çe ` ø±+‘·d´ü ` ø±+‘ê+ ` |ü⁄q' ` ñ|üd‘úæ êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ø±+‘·dü´ Á|üdüHêï+, |ü⁄q' ñ|üdæú‘ê+ ø±+‘êyéT Çe
(<äèX¯´e÷Hê+) |ü⁄q' Äeè‘·‘Ô √j·÷+ (‘ê+ qB+) dü' eTVü‰ø£|'æ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+‘·d´ü Á|üdHü êï+ R Á|æjT· TìøÏ Á|üdqü Tïsê˝…,’ |ü⁄q' ñ|üd‘úæ ê+
R ‹]– #˚sT¡ ø=qï{Ï,º ø±+‘êyéT Çe R ø±+‘·e˝…, <äèX¯´e÷Hê+ R ø±qe#·TÃ#·Tqï,
|ü⁄q' Äeè‘·‘Ô √j·÷+ R ‹]– eTs¡* e#·TÃ#·Tqï ˙s¡T>∑\, (‘ê+ qB+ R Ä
q~ì), dü' eTVü‰ø£|'æ R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, <ä<sä Ù¡ R ø±+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä ôd\j˚T{ÏøÏ ø=ìï ã+&É\TqT #Ó≥T¢qT n&ÉTe¶ #·TÃ≥#˚ ø=+‘·
<ä÷s¡eTTq Ä »\eTT yÓqTø£≈î£ eTs¡* Á|üeVæ≤+#·T#·T+&ÓqT. Ä <äèX¯´eTT Á|æjT· Tìô|’
n\Tø£B] ø£\ø£<]˚ q Ä ø±+‘· ‹]– Ç+{ÏøÏ e#·TÃ#·Tqï≥T¢ ø±qe#·TÃ#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·kÕ´<ä÷sê ‘·‡ |ü~àH√´ HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê' ˆ
<ä<sä Ù¡ Vü≤]XÊs¡÷˝› À Vü≤qTe÷ Hêàs¡T‘ê‘·à»' ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` n<ä÷sê‘Y ` dü' ` |ü~àq´' ` HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê' `
<ä<sä Ù¡ ` Vü≤]XÊs¡÷\› ' ` Vü≤qTe÷Hé ` e÷s¡T‘ê‘·à»' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Vü≤]XÊs¡÷\› ' (dü') e÷s¡T‘ê‘·à»', Vü≤qTe÷Hé, ‘·d´ü n<ä÷sê‘Y
HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê' |ü~àq´' <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Vü≤]XÊs¡÷\› ' R yêqs¡ ÁX‚wßü &˜ >É T∑ , e÷s¡T‘ê‘·à»' dü' Vü≤qTe÷Hé
R yêj·TTq+<äqT&Óq’ j·÷ Vü≤qTeT, ‘·d´ü n<ä÷sê‘Y R Ä –]øÏ düMT|üeTTq,
HêHê~«»>∑D≤j·TT‘ê' R ô|≈£îÿ |üødåÏ +ü |òTü eTT\‘√ ≈£L&çq, |ü~àq´' R ‘êeTs¡
ø=\≈£î\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü |üs¡«‘·düMT|üeTTq $$<ÛäeTT\>∑T »\|ü≈£åî\
düeT÷Vü≤eTT\‘√ ì+&çjT· Tqï ‘êeTs¡ø=\≈£î\qT p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø£èÁ‹e÷+ B]Èø±+ #ê|æ |üPsêí+ o‘˚q yê]D≤ ˆ
eTDÏÁ|ües¡k˛bÕHê+ eTTø±Ôdøæ ‘£ X· À_Û‘êyéT ˆˆ 33
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 437
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø£èÁ‹e÷+ ` B]Èø±+ ` #· ` n|æ ` |üPsêí+ ` o‘˚q ` yê]D≤
` eTDÏÁ|ües¡k˛bÕHê+ ` eTTø±Ôdøæ ‘£ X· À_Û‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` o‘˚q yê]D≤ |üPsêí+, eTDÏÁ|ües¡k˛bÕHê+, eTTø±Ôdæø£‘·
XÀ_Û‘ê+, ø£èÁ‹e÷+, B]Èø±+ #· n|æ (Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` o‘˚q yê]D≤ R #·\ì¢ »\eTT‘√, |üPsêí+ R ì+&çq~j·TTqT,
eTDÏÁ|ües¡k˛bÕHê+ R ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ s¡‘ï· eTT\‘√ ì]à+|üã&çq yÓT≥T¢ >∑\~j·TTqT,
eTTø±Ôdøæ ‘£ X· À_Û‘ê+ R eTT‘·´eTT\ ÇdüTø£‘√ yÓTij·TT#·Tqï~j·TTqT n>∑T, ø£èÁ‹e÷+
B]Èø±+ #· n|æ R ì]à+#·Tø=qï ~>∑T&ÉT u≤$ì≈£L&É (Vü≤qTe÷Hé <ä<äs¡Ù R
Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥H˚ Vü≤qTeT #·\ì¢ ˙{Ï‘√ ì+&ç, s¡‘ï· eTj·Tk˛bÕqeTT\T
>∑*–, eTT‘ê´\ ÇdüTø£‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ ˇø±H=ø£ Áø°&Üdüs¡düT‡qT ≈£L&É
p#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $$<Û’Ó s¡à è>∑d+ü ô|Tò XÆ Ã¯ $∫Á‘ê+ ∫Á‘·ø±qHêyéT ˆ
ÁbÕkÕ<Ó’ düT‡eTVü≤~“¤ X¯Ã ì]à‘Ó’ ]«X¯«ø£sà¡ D≤ ˆ
ø±qHÓ'’ ø£èÁ‹yÓTÆ XÊÃ|æ düs«¡ ‘· dü‡eT\+ø£è‘êyéT ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $$<Û'’Ó ` eTè>∑d+ü ô|Tò 'Æ ` #· ` $∫Á‘ê+ ` ∫Á‘·ø±qHêyéT `
ÁbÕkÕ<Ó'’ ` düTeTVü≤~“¤' ` #· ` ì]à‘Ó'’ ` $X¯«ø£sà¡ D≤ ` ø±qHÓ'’ ` ø£èÁ‹yÓT'Æ ` #·
` n|æ ` düs«¡ ‘·' ` düeT\+ø£è‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` $X¯«ø£sà¡ D≤ ì]à‘Ó'’ , düTeTVü≤~“¤' ÁbÕkÕ<Ó'’ , $$<Û'’Ó eTè>∑d+ü ô|Tò 'Æ
#·, ø£èÁ‹yÓTÆ' ø±qHÓ’' #· n|æ düs¡«‘·' düeT\+ø£è‘ê+, $∫Á‘ê+ ∫Á‘·ø±qHê+
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $X¯«ø£sà¡ D≤ ì]à‘Ó'’ R $X¯«ø£sà¡ #˚ ì]à+|üã&çq{Ï,º düTeTVü≤~“¤'
ÁbÕkÕ<Ó'’ R $TøÏÿ* >=|üŒyÓq’ kÂ<Ûeä TT\‘√&ÉqT, $$<Û'’Ó eTè>∑d+ü ô|Tò 'Æ #· R ãVüQ
$<Ûeä TT\>∑T »+‘·TdüeT÷Vü≤eTT\‘√&ÉqT, ø£èÁ‹yÓT'Æ ø±qHÓ'’ #· n|æ R ì]à+#·Tø=qï
Áø°&Üs¡D´eTT\‘√&ÉqT >∑÷&É, düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘êyéT R n+‘·≥qT n\+ø£]+|ü
ã&çjT· Tqï~j·TTqT, $∫Á‘ê+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ {Ï~º j·TTqT, ∫Á‘·ø±qHê+ R ∫Á‘·yTÓ qÆ
ø±qqeTT\‘√ ≈£L&çq~j·TTq>∑T, (B]Èø±+ R ~>∑T&ÉT u≤$ì, Vü≤qTe÷Hé <ä<sä Ù¡
R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT #·÷#ÓqT.)
438 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $X¯«ø£sà¡ #˚ ì]à+|üã&çq >=|üŒ >=|üŒ kÂ<Ûeä TT\#˚ #·T≥Tºø=qã&ç
j·TTqï~j·TTqT, ãVüQ$<Ûä»+‘·Tdü+|òüTeTT\‘√ ì+&ç ∫Á‘·yÓTÆq ø±qqeTT\‘√
≈£L&çq~j·TTqT Hê\TZy|’Ó ⁄ü \qTqï ô|≈£îÿ Áø°&Üs¡D´eTT\‘√ düT+<äse¡ TT>∑ Á|üø±•+#·T
#·Tqï~j·TTq>∑T Áø°&Üdüsd¡ Tü ‡qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ j˚T øπ ∫ ‘êŒ<äbÕ düÁÔ ‘· |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>±' ˆ
dü#÷ Á¤ ‘ê dü‡$‘·Øø› ± dü‡sπ « kÂes¡yí ~˚ ø±' ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j˚T ` øπ ` ∫‘Y ` bÕ<äbÕ' ` ‘·Á‘· ` |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>±' `
dü#÷ Á¤ ‘ê' ` dü$‘·Øø› ±' ` düsπ « ` kÂes¡yí ~˚ ø±'.
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>±', j˚T øπ ∫‘Y bÕ<äbÕ' (es¡+Ô ‘˚) ‘˚
düsπ «, dü#÷ Á¤ ‘ê' dü$‘·Øø› ±', kÂes¡yí ~˚ ø±' #· (ÄdüH)é .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R n#·Ã≥, |ü⁄c˛Œ|ü>|∑ ˝üò À|ü>±' R |ü⁄wüŒuÛ]Ñ ‘·eTT\TqT,
|ò\ü uÛ]Ñ ‘·eTT\TqT n>∑T, j˚T øπ ∫‘Y bÕ<äbÕ' es¡+Ô ‘˚ R @ j˚T eèø£eå TT\Tqïy√, ‘˚
düπs« R n$ j·Tìïj·TTqT, dü#·Ã¤Á‘ê' R #Û·Á‘·eTT\‘√ ≈£L&çq$j·TTqT, kÂes¡í
y˚~ø±' R düTes¡eí Tj·TyÓTqÆ ‹HÓï\‘√ ≈£L&çq$j·TTqT, dü$‘·Øø› ±' R ns¡T>∑T\‘√
≈£L&çq$j·TTqT, (ÄdüHé R ñqï$).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªdü$‘·Øø› ±' kÂes¡yí ~˚ ø±'μμ ` $XÊ\yÓTqÆ yÓ+&ç‹HÓï\ô|,’ ã+>±s¡T
y˚~ø£ \eTs¡Œã&çqeì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã≥ >∑\ |ü⁄wüŒeèø£eå TT\T |ò\ü eèø£eå TT\T nìïj·TT>∑÷&É $ÁX¯$T+#·T
yê]øÏ düTKeTTqT >∑÷s¡TÃq{Ϻ #Û·Á‘·eTT\‘√&ÉqT, yÓ+&ç‹HÓï\‘√&ÉqT, ã+>±s¡T
y˚~ø£\‘√&ÉqT ≈£L&çjT· T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ \‘êÁ|ü‘êHÓ’ s¡“VüQ_Û' |üs¬ Ìí X¯Ã ãVüQ_Û s¡« è‘êyéT ˆ
ø±+#·˙+ •+X¯óbÕy˚Tø±+ <ä<sä Ù¡ Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ˆ
eè‘ê+ ùV≤eTeTsT÷_Û düTÔ y˚~ø±_Û dü‡eT+‘·‘'· ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` \‘êÁ|ü‘êHÓ'’ ` ãVüQ_Û' ` |üs¬ 'Ìí ` #· ` ãVüQ_Û' ` eè‘êyéT `
ø±+#·˙+ ` •+X¯óbÕyéT ` @ø±+ ` <ä<äs¡Ù ` Vü≤]j·T÷<∏ä|ü' ` eè‘ê+ `
ùV≤eTeTsT÷_Û' ` ‘·T ` y˚~ø±_Û' ` düeT+‘·‘'· ˆˆ
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 439
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü ãVüQ_Û' \‘êÁ|ü‘êHÓ'’ , ãVüQ_Û' |üs¬ 'Ìí #·
eè‘ê+, ùV≤eTeTsT÷_Û' y˚~ø±_Û' düeT+‘·‘'· eè‘êyéT, @ø±+ ø±+#·˙+ •+X¯óbÕ+
<ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' Vü≤]j·T÷<∏|ä 'ü R Ä yêqs¡ÁX‚wßü &˜ q’Ó Vü≤qTeT, ãVüQ_Û' \‘ê
Á|ü‘êHÓ'’ R ô|≈£îÿr>∑\ düeT÷Vü≤eTT‘√&ÉqT, ãVüQ_Û' |üs¬ 'Ìí #· R ô|≈£îÿ|üÁ‘·eTT\
‘√&ÉqT, eè‘ê+ R #·T≥Tºø=qã&çjT· Tqï~j·TTqT, ùV≤eTeTsT÷_Û' R dü«s¡eí Tj·TyÓTqÆ
‹HÓï\‘√, düeT+‘·‘'· R n+‘·≥qT, eè‘ê+ R #·T≥Tºø=qã&çjT· Tqï~j·TTq>∑T,
@ø±+ ø±+#·˙+ R ˇø£ ã+>±s¡|⁄ü , •+X¯óbÕ+ R •+X¯óbÕeèø£eå TTqT, <ä<sä Ù¡ R
#·÷#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` @ø±+ •+X¯óbÕ+ R Á|ü<ëÛ qeTT>∑ qTqï~j·TTqT, Ç‘·se¡ èø£eå TT\‘√
dü+ã+<Ûeä TT ˝Ò≈î£ +&É qTqï~j·TTqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&É#÷ ≥ ô|≈£îÿr>∑\‘√ #·T≥ºã&ç, Ä≈£î\‘√ <ä≥eº TT>∑
qT+&ç, düTes¡eí Tj·TyÓTqÆ y˚~ø£\‘√ Á|üø±•+#·T#·Tqï{Ϻ ˇø±H=ø£ •+X¯óbÕ (Çs¡T>∑T&ÉT)
eèø£eå TTqT #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘˚cÕ+ Á<äTe÷D≤+ Á|üuj ÑÛ ÷· y˚Ts√ ]e ~yêø£s'¡ ˆ
neTq´‘· ‘·<ë Ms¡' ø±+#·H√-d”à‹ yêqs¡' ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘˚cÕ+ ` Á<äTe÷D≤+ ` Á|üuj ÑÛ ÷· ` y˚Ts√' ` Çe ` ~yêø£s'¡ `
neTq´‘· ` ‘·<ë ` Ms¡' ` ø±+#·q' ` ndæà ` Ç‹ ` yêqs¡' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ms¡' yêqs¡' ‘·<ë y˚Ts√' Á|üuj ÑÛ ÷· ~yêø£s'¡ Çe, ‘˚cÕ+
Á<äTe÷D≤+ Á|üuj ÑÛ ÷· (nVü≤+) düs«¡ ‘·' ø±+#·q' ndæà, Ç‹ neTq´‘·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ms¡' yêqs¡' R Ms¡T&Óq’ Ä Vü≤qTeT, ‘·<ë R Ä düeTj·TeTTq,
y˚Ts√' Á|üujÑÛ ÷· R y˚Ts¡T|üs«¡ ‘·eTTjÓTTø£ÿ ø±+‹#˚, ~yêø£s'¡ Çe R dü÷s¡T´&ÉTe˝…,
‘˚cÕ+ Á<äTe÷D≤+ Á|üuj ÑÛ ÷· R Ä eèø£eå TT\jÓTTø£ÿ Á|üø±X¯eTT#˚, nVü≤+ R H˚qT,
ø±+#·q' ndæà R düTes¡eí Tj·TT&ÉH‹’Ó ì, Ç‹ neTq´‘· R nì ‘·\#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` n#·Ã{Ï ã+>∑sT¡ eèø£eå TT\ Á|üø±X¯eTT#˚ Vü≤qTeT, y˚Ts¡T|üs«¡ ‘· Á|üu\ÑÛ #˚
dü÷s¡T´&ÉT |ü#÷ >± ø±qe#·TÃq≥T¢>±, ‘êì|ü&ÉT ã+>±s¡T s¡÷|üeTT >∑\yê&ÉH‹’Ó qì
‘·\#ÓqT.
440 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
XÀ¢ˆˆ k˛-|üX´¯ <ä÷“¤$TuÛ≤>±+ X¯Ã >∑sÁÔ¡ |üÁdüeD≤ì #· ˆ
düTes¡eí èøå± q|üsêHé <ä<sä Ù¡ •œdüìïuÛ≤Hé ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` n|üX´¯ ‘Y ` uÛ÷Ñ $TuÛ÷Ñ >±Hé ` #· ` >∑sÁÔ¡ |üÁdüeD≤ì ` #· `
düTes¡eí èøå±Hé ` n|üsêHé ` <ä<sä Ù¡ ` •œdüìïuÛ≤Hé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' >∑sÁÔ¡ |üÁdüeD≤ì #·, uÛ÷Ñ $TuÛ≤>±Hé #·, n|üX´¯ ‘Y— •œdüìïuÛ≤Hé
n|üsêHé düTes¡eí èøå±Hé #· <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, >∑sÁÔ¡ |üÁdüeD≤ì #· R H˚\˝À Á|üeVæ≤+#·T#·Tqï
ø±\Te\qT, uÛ÷Ñ $TuÛ≤>±Hé #· R uÛ÷Ñ Á|ü<X˚ e¯ TT\qT, n|üX´¯ ‘Y R #·÷#ÓqT. •œdüìïuÛ≤Hé
R n–ï¨Á‘·eTT‘√ düe÷qyÓTÆq{Ϻ, n|üsêHé düTes¡íeèøå±Hé #· R eT]ø=ìï
ã+>∑sT¡ eèø£eå TT\qT, <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ä eèø£eå TT\≈£î ˙{Ïì n+<äCj Ò T· T≥¬ø’ @s¡Œi∫q
#·ø£ÿì ø±\Te\qT, yê{Ï‘√ n+<äeTT>∑ ø±qe#·Tà H˚\\qT, eTiÏø=ìï n–ï
¨Á‘·eTTe˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï düTes¡eí èø£eå TT\qT >∑÷&É >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ ø±+#·H’Ó düsÔ T¡ >∑DÆ… sêàs¡T‘˚q #· Mõ‘ê+ ˆ
øÏ+øÏDX° ‘¯ ì· s√ÈcÕ+ <äècºÕ« $düàj·T e÷>∑eT‘Y ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` ø±+#·H'’Ó ` ‘·sT¡ >∑D'Æ… ` e÷s¡T‘˚q ` #· ` Mõ‘êyéT `
øÏ+øÏDX° ‘¯ ì· s√ÈcÕ+ ` <äècºÕ« ` $düàj·TyéT ` Ä>∑eT‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` e÷s¡T‘˚q Mõ‘ê+, øÏ+øÏDX° ‘¯ ì· s√ÈcÕ+ ` ø±+#·H'’Ó ‘·sT¡ >∑D'Æ…
j·TT‘ê+, ‘ê+ <äècºÕ«, Vü≤qTe÷Hé $düàj·TyéT Ä>∑eT‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` e÷s¡T‘˚q Mõ‘ê+ R yêj·TTe⁄#˚ ø£<\ä Œã&çq~j·TTqT, øÏ+øÏD°
X¯‘·ìs√ÈcÕ+ R e+<ä\ø=\~ ∫iT>∑+≥\jÓTTø£ÿ >=|üŒ <Ûä«ì >∑*–q~j·TTqT,
ø±+#·H'’Ó ‘·sT¡ >∑D'Æ… j·TT‘ê+ R ã+>±s¡Teèø£eå TT\ düeT÷Vü≤eTT‘√ ≈£L&çq~j·TTq>∑T,
‘ê+ R Ä •+X¯óbÕeèø£eå TTqT, <äècºÕ« R #·÷∫, Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT, $düàj·TyéT
Ä>∑eT‘Y R ÄX¯Ãs¡´eTTqT bı+<ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT Ä •+X¯óbÕeèø£eå TT#·T≥TºqT ô|≈£îÿ ã+>∑sT¡ eèø£eå TT
\T+&ÉT≥j·TTqT, n$ j·Tìïj·TTqT >±*øÏ ø£<*ä ô|≈£îÿ ∫iT>∑+≥\ ÁyÓ÷‘·\qT
$ì|æ+#·T≥j·TTqT p∫ $TøÏÿ* ÄX¯Ãs¡´eTT H=+<ÓqT.
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 441
XÀ¢ˆˆ dü |ü⁄w挑êÁ>±+ s¡T∫sê+ ‘·sT¡ D≤+≈£îs¡|\ü y¢ êyéT ˆ
‘ê e÷s¡TVü≤´ eTVü‰u≤VüQ •Ù+X¯óbÕ+ |üsdí¡ +ü eè‘êyéT ˆˆ 40
XÀ¢ˆˆ Ç‘√ Á<äø±å ´$T yÓ<’ V˚ ≤” + sêeT<äsÙ¡ q˝≤\kÕyéT ˆ
Ç‘· X‚Ñ·Xï <äT'U≤sêÔ+ dü+|ü‘+· r+ j·T<äè#·Ãj ¤ ÷· ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` |ü⁄w挑êÁ>±+ ` s¡T∫sê+ ` ‘·sT¡ D≤+≈£îs¡|\ü y¢ êyéT ` ‘êyéT
` Äs¡TVü≤´ ` eTVü‰u≤VüQ' ` •+X¯óbÕ+ ` |üsdí¡ +ü eè‘êyéT ` Ç‘·' ` Á<äø±å ´$T `
yÓ<’ V˚ ≤” + ` sêeT<äsÙ¡ q˝≤\kÕyéT ` Ç‘·' ` Ç‘·' ` #· ` <äT'U≤sêÔ+ ` dü+|ü‘˙· +Ô
` j·T<äè#·Ãj ¤ ÷· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' |ü⁄w挑êÁ>±+, s¡T∫sê+ ‘·sT¡ D≤+≈£îs¡|\ü y¢ ê+,
|üs¡ídü+eè‘ê+, ‘ê+ •+X¯óbÕyéT Äs¡TVü≤´, sêeT<äs¡Ùq˝≤\kÕ+ <äT'U≤sêÔ+,
j·÷<äè#·Ãj ¤ ÷· Ç‘·' Ç‘·' #· dü+|ü‘˙· +Ô yÓ<’ V˚ ≤” yéT Ç‘·' Á<äø±å ´$T (Ç‹ neTq´‘·).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' eTVü‰u≤VüQ' R Ä eTVü‰Ms¡T&Óq’ Vü≤qTeT, |ü⁄w挑êÁ>±+ R
|ü⁄wæŒ+∫q ø=eTà\T >∑\~j·TTqT, s¡T∫sê+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ~j·TTqT, ‘·sT¡ D≤+≈£îs¡
|ü\y¢ ê+ R ˝Ò‘∫· e⁄s¡T{≤≈£î\T >∑\~j·TTqT, |üsdí¡ +ü eè‘ê+ R Ä≈£î\‘√ <ä≥eº TT>∑
qTqï~j·TTqT n>∑T, ‘ê+ •+X¯óbÕ+ R Ä •+X¯óbÕeèø£eå TTqT, Äs¡TVü≤´ R n~Ûw+˜æ ∫,
sêeT<äsÙ¡ q˝≤\kÕ+ R sêeTTì #·÷#·T≥¬ø’ |ü]‘·|+æ #·T#·Tqï~j·TTqT, <äT'U≤sêÔ+
R <äT'KeTT#˚ BqTsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, j·T<äè#·Ãj ¤ ÷· R <Óe’ eX¯eTTq, Ç‘·' Ç‘·'
#· dü+|ü‘·+r+ R á sT÷ Á|ü<˚X¯eTT\≈£î e#·TÃ#·Tqï~j·TTq>∑T, yÓ’<˚V”≤+ R
d”‘ê<˚$ì, Ç‘·' R Ç#·Ã≥qT+&çjT˚ , Á<äø±å ´$T R #·÷#Ó<qä T, (Ç‹ neTq´‘· R
nì ‘·\#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·øÿ£ >± |üP∫j·TTqï~j·TTqT, düT+<äsy¡ TÓ qÆ ˝Ò‘· ∫e⁄fi¯fl‘√ ≈£L&çjT· Tqï
~j·TTqT, <ä≥yº TÓ qÆ Ä≈£î\‘√ >∑TãTs¡T>∑ qTqï~j·TT q>∑T Ä •+X¯óbÕeèø£eå TTqT
n~Ûs√Væ≤+∫, sêeTTì <äsÙ¡ qeTTø=i¬ø’ ‘·|+æ #·T#·Tqï~j·TTqT, <äT'KeTT#˚ BqTsê˝…’
j·TTqï~j·TTqT, <Óe’ eX¯eTTq á ÁbÕ+‘·eTT dü+#·]+|ü>√] e#·TÃq~j·TT q>∑T
d”‘ê<˚$ì Ç#·Ã≥H˚ j·TT+&ç #·÷#Ó<äqT >±ø£ j·Tì Vü≤qTeT ‘·q eTqdüT‡˝À
ìX¯ÃsTT+#·Tø=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ nXÀø£eìø± #˚jT· + <äè&Û+É s¡e÷´ <äTsê‘·àq' ˆ
#·+|üø¬ ’ X¯Ã+<äH’Ó XÊÃ|æ e≈£îfiË’ X¯Ã $uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ 42
442 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nXÀø£eìø± ` #· ` Çj·T+ ` <äè&Û+É ` s¡e÷´ ` <äTsê‘·àq' `
#·+|üø¬ '’ ` #·+<äH'’Ó ` #· ` n|æ ` e≈£îfiË'’ ` #· ` $uÛ÷Ñ wæ‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` #·+|üø¬ '’ , #·+<äH'’Ó , e≈£îfiË'’ #· n|æ $uÛ÷Ñ wæ‘ê, <äTsê‘·àq'
Çj·TyéT nXÀø£eìø± #· <äè&Û+É s¡e÷´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` #·+|üø¬ '’ R dü+ô|+>∑#≥Ó ‘¢ √&ÉqT, #·+<äH'’Ó R eT+∫ >∑+<Û|ä ⁄ü
eèø£eå TT\‘√&ÉqT, e≈£îfiË'’ #· n|æ R bı>∑&É #Ó≥‘¢ √&ÉqTqTï, $uÛ÷Ñ wæ‘ê R n\+ø£]+|ü
ã&çjT· Tqï, <äTsê‘·àq' R Ä <äTsêàs¡TìZ jÓTTø£ÿ, Çj·TyéT nXÀø£eìø± #· R á
nXÀø£eqeTT >∑÷&É, <äè&Û+É R $TøÏÿ*— s¡e÷´ R eTH√Vü≤s¡eTT>± qTqï~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` <äè&ÛyÉ Té Çj·T+ #· (‘·d´ü ) <äTsê‘·àq' ` á düT+<äsy¡ TÓ qÆ {Ϻ n<äT“¤‘y· TÓ qÆ {Ϻ
nXÀø£eqeTT>∑÷&É ìX¯Ãj·TeTT>± Ä <äTsêàs¡T&Z q’Ó sêeDTì<˚ j·Tì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á #·+|üøe£ èø£eå TT\‘√&ÉqT, eT+∫>∑+<Û|ä ⁄ü #Ó≥‘¢ √&ÉqT, e≈£îfi¯
Á<äTeTeTT\‘√&ÉqT n\+ø£]+|üã&çj·TTqï, á <äTsêàs¡TZì nXÀø£eqeTT >∑÷&É
ìX¯Ãj·TeTT>± $TøÏÿ* eTH√Vü≤s¡eTT>± qTqï~>∑<ë!
XÀ¢ˆˆ Çj·T+ #· q[˙ s¡e÷´ ~«»dü+|òTü ìùw$‘ê ˆ
Çe÷+ kÕ sêeTeTVæ≤w” q÷q y˚Twü ´‹ C≤qø° ˆˆ 43
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Çj·T+ ` #· ` q[˙ ` s¡e÷´ ` ~«»dü+|òTü ìùw$‘ê ` Çe÷+
kÕ ` sêeTeTVæ≤w” ` q÷q+ ` @wü ´‹ ` C≤qø° ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ~«»dü+|òTü ìùw$‘ê, Çj·T+ q[˙ #· s¡e÷´, kÕ sêeTeTVæ≤w”
C≤qø°, Çe÷+ q÷q+ @wü´‹.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ~«»dü+|òTü ìùw$‘ê R |ü≈îå£ \ >∑T+|ü⁄\#˚ ùd$+|üã&ÉT#·Tqï, Çj·T+
q[˙ #· R á ‘êeTs¡ø=\qT ≈£L&É, s¡e÷´ R eTH√Vü≤s¡eTT>∑ qTqï~, Çe÷+ R
á ‘êeTs¡ø=\qTqT>∑÷]Ã, kÕ sêeTeTVæ≤w” C≤qø° RÄ sêeTTì <Ûsä à¡ |ü‹ïjÓTÆ q
d”‘ê<˚$, q÷q+ @wü ´‹ R ‘·|Œü ≈£î+&É sê>∑\<äT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªsê»eTVæ≤w”μ j·Tì u§+u≤sTTbÕsƒe¡ TT. sê»eTVæ≤wæ >±ã{Ϻ düT+<äsy¡ TÓ qÆ
<äèX¯´eTT\ô|’ Ädüø>ÔÏ \∑ <Ó’ á düT+<äsy¡ TÓ qÆ ‘êeTs¡ø=\qT≈£î d”‘e· Tà ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äì
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 443
uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä TT\>∑T »\|ü≈îå£ \ dü+#ês¡eTT‘√ ≈£L&çjT· Tqï á ‘êeTs¡ø=\qT
≈£L&É s¡eTD°jT· yÓTÆ ˇ|ü#·Tqï~. Ç{Ϻ düT+<äsÁ¡ |ü<X˚ e¯ TTq≈£î kÂ+<äs´¡ Á|æjT· Tsê\>∑T
d”‘ê<˚$ ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äT.
XÀ¢ˆˆ kÕ sêe÷ sêeTeTVæ≤w” sê|òTü edü´ Á|æj÷· dür ˆ
eqdü+#ês¡≈î£ X¯˝≤ q÷q y˚Twü ´‹ C≤qø° ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` kÕ ` sêe÷ ` sêeTeTVæ≤w” ` sê|òTü edü´ ` Á|æj÷· ` dür `
eqdü+#ês¡≈î£ X¯˝≤ ` q÷q+ ` @wü ´‹ ` C≤qø° ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTeTVæ≤w”, sê|òTü edü´ Á|æj÷· , eqdü+#ês¡≈î£ X¯˝≤ kÕ sêe÷
dür C≤qø° q÷q+ @wü ´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTeTVæ≤w” R sêeTTì |ü≥eº TVæ≤wæjT· TqT, sê|òTü edü´ Á|æj÷· R
lsêeTTq≈£î Á|æj·TTsê˝…’q uÛ≤s¡´j·TTqT, eqdü+#ês¡≈£îX¯˝≤ R eqeTT˝À
dü+#·]+#·T≥j·T+<äT ÄdüøÔÏ >∑\~j·TTq>∑T, kÕ sêe÷ dür C≤qø° R |ü‹Áe‘·jTÆÓ q{Ϻ
Ä d”‘êdüT+<ä], q÷q+ @wü ´‹ R ‘·|Œü ø£ e#·TÃqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` kÕ nsêe÷ R nq>± sêeTT&ÉT <ä>sZ∑ ˝¡ qÒ {Ϻ d”‘,· ‘·q XÀø£ìeè‹Ô
ø=s¡ø¬ ’ Ç#·Ã{ÏøÏ e#·TÃqì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTì uÛ≤s¡´jÓTÆ q d”‘ê<˚$ sêeTTì‘√ eqdü+#ês¡eTTq+<äT Ädüø‘ÔÏ √
HÓ|’ ⁄ü D´eTT >∑&+ç ∫ j·TTqï~ >±e⁄q Ä j·÷düø#ÔÏ ,˚ d”‘ê<˚$ ‘·|Œü ø£ á Á|ü<X˚ e¯ TTq≈£î
sê>∑\<äT.
XÀ¢ˆˆ n<∏yä ê eTè>∑XÊu≤ø°å eq kÕ´dü´ $#·øDå£ ≤ ˆ
eq y˚Twü´‹ kÕ--πs´Vü≤ sêeT∫+‘êqTø£]Ù‘ê ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` n<∏yä ê ` eTè>∑XÊu≤ø°å ` eqdü´ ` ndü´ ` $#·øDå£ ≤ ` eq+ `
@wü ´‹ ` kÕ ` Äsê´ ` ÇVü≤ ` sêeT∫+‘êqTø£]Ù‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` n<∏yä ê, eTè>∑XÊu≤ø°å ndü´ eqdü´ $#·øDå£ ≤, sêeT∫+‘êqT
ø£]Ù‘ê kÕ Äsê´, ÇVü≤ eq+ @wü ´‹.
444 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` n<∏yä ê R n≥T¢>±ø£b˛sTTqqT, eTè>∑XÊu≤ø°å R ˝Ò&|ç \æ j
¢ TÓ Tø£ÿ
ø£qTï\e+{Ï ø£qTï\T >∑*–q{Ï~º j·TTqT, ndü´ eqdü´ $#·øD å£ ≤ R á eqeTT‘√
$TøÏÿ* |ü]#·jT· eTT >∑*– j·TTqï~j·TTqT, sêeT∫+‘êqTø£]Ù‘ê R sêeTTì düàs¡D#˚
ø£è•+∫j·TTqï~j·TTq>∑T, kÕ Äsê´ R Ä |üPE´sê\T, ÇVü≤ eq+ R á
ø=\qT>∑÷]Ã, @wü ´‹ R sê>∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` uÛjÑ T· +ø£sy¡ TÓ qÆ #·÷|ü⁄\‘√, ø±\eTT >∑&TÉ |ü⁄#·T, á eqeTTq+<˚
|ü]#·j·TeTT>± dü+#·]+#·T#·T+&ÉT d”‘ê<˚$, sêeTTì düàs¡DeTT#˚ $eX¯yÓTÆq
eTqdüT‡>∑\<Ó’ $ÁXÊ+‹ø=s¡ø¬ q’ qT á Á|ü<X˚ e¯ TTq≈£î ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äT.
XÀ¢ˆˆ sêeTXÀø±_Ûd+ü ‘·bÕÔ kÕ <˚M yêeT˝À#·Hê ˆ
eqyêùd s¡‘ê ì‘·´ y˚Twü ´‘˚ eq#ê]D° ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêeTXÀø±_Ûd+ü ‘·bÕÔ ` kÕ ` <˚M ` yêeT˝À#·Hê ` eqyêùd `
s¡‘ê ` ì‘·´yéT ` @wü ´‘˚ ` eq#ê]D° ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTXÀø±_Ûd+ü ‘·bÕÔ, yêeT˝À#·Hê eqyêùd s¡‘ê, eq#ê]D°,
kÕ <˚M! ì‘·´yéT (ÇVü≤) @wü ´‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeTXÀø±_Ûd+ü ‘·bÕÔ R sêeTTì>∑÷]Ãq <äT'KeTT#˚ |ü]‘·|+æ #·T
#·Tqï{Ï~º j·TTqT, yêeT˝À#·Hê R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£qTï\T >∑\~j·TTqT, eqyêùd
s¡‘ê R eqyêdüeTTq+ <ëdüøÔÏ >∑\~j·TTqT, eq#ê]D° R eqeTTq+<˚ #·]+#·T
#·Tqï~j·TTq>∑T— kÕ <˚M R Ä C≤qø£eTà, ì‘·´+ R Á|ü‹~qeTTqT, ÇVü≤ @wü ´‘˚
R Ç#·Ã{ÏøÏ e#·TÃ#·T+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTì >∑÷]Ãq ~>∑T\T#˚ |ü]‘·|+æ #·T#·Tqï~j·T>∑T Ä d”‘ê<˚$
eqìyêdüeTTq+<äT>∑\ Ädüø#ÔÏ ˚ eqeTTq+<äT dü+#·]+#·T#·Tqï<ä>T∑ ≥#˚, ì‘·´eTT
Ç#·Ã{ÏøÏ e#·TÃ#·TH˚jT· T+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ eH˚#s· êD≤+ dü‘‘· +· q÷q+ düŒ èVü≤j·T‘˚ |ü⁄sê ˆ
sêeTdü´ <äsTT‘ê uÛ≤sê´ »qø£d´ü düT‘ê dür ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eH˚#s· êD≤+ ` dü‘‘· +· ` q÷q+ ` düŒ èVü≤j·T‘˚ ` |ü⁄sê `
sêeTdü´ ` <äsTT‘ê ` uÛ≤sê´ ` »qø£d´ü ` düT‘ê ` dür ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeTdü´ <äsTT‘ê uÛ≤sê´, »qø£d´ü düT‘ê dür |ü⁄sê q÷q+
dü‘‘· +· eH˚#s· êD≤+ düŒ èVü≤j·T‘˚.
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 445
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` sêeTdü´ <äsTT‘ê uÛ≤sê´ R sêeTTq≈£î Á|æjT· Tsê˝…q’ uÛ≤s¡´j·T>∑T#·TqT,
»qø£d´ü düT‘ê dür R »qø£eTVü‰sêE ≈£îe÷¬sj Ô TÆÓ j·TT+&çjT· TqT, |ü⁄sê R |üPs¡«y˚T,
dü‘‘· +· R ì‘·´eTTqT, q÷q+ R ìX¯Ãj·TeTT>±, eH˚#s· êD≤+ düŒ èVü≤j·T‘˚ R
eqdü+#ês¡T\ô|’ (|üXó¯ |üøyåÏ êqs¡T\ô|)’ eT≈£îÿe>∑*– j·TT+&ÉTqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` @ s¡÷|üeTT‘√&ÉHq’Ó qT sêeTTì ã+≥T ˇø£&TÉ qqTï
yÓ<øä øÏ =qT#·T á eqeTTq≈£î sê>∑\&ÉqT uÛ≤eeTT‘√ d”‘· Ç#·Ã≥≈£î sê>∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTq≈£î Á|æjT· Tsê\TqT, »q≈£îq≈£î ≈£îe÷¬sj Ô TÆÓ q{Ϻ d”‘ê<˚$
<äj÷· |üP]‘·V≤ü è<äjT· eTT>∑\~ >±e⁄q eqeTTq+<äT #·]+#·T |üXó¯ |üøåÏ yêqsê<äT\ô|’
∫qïHê{ÏqT+&çjT· T Áù|eT>∑\<Ó’ j·TT+&ÉTqT.
XÀ¢ˆˆ dü+<Ûë´ø±\eTHê XÊÙ´e÷ Á<ÛTä ey˚Twü ´‹ C≤qø° ˆ
qB+ #˚e÷+ •e»˝≤+ dü+<Ûë´πsú es¡e]í˙ ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+<Ûë´ø±\eTHê' ` XÊ´e÷ ` Á<ÛTä e+ ` @wü ´‹ ` C≤qø° `
qB+ ` #· ` Çe÷+ ` •e»˝≤+ ` dü+<Ûë´πsú ` es¡e]í˙ ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` dü+<Ûë´ø±\eTHê' XÊ´e÷, es¡e]í˙, C≤qø° •e»˝≤yéT, Çe÷+
qB+ dü+<Ûë´πsú Á<ÛTä e+ @wü ´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+<Ûë´ø±\eTHê' R dü+<Ûë´düeTj·TeTTq+<äT ÁX¯<>Δä \∑ <Ó,’ XÊ´e÷
R j·TÚeqe‹j·TTqT, es¡e]í˙ R düT+<ä]j·TTqT n>∑T, C≤qø° R d”‘ê<˚$, dü+<Ûë´πsú
R dü+<Ûë´düeTj·TeTTq+<ä* <Ûë´qeTTø=s¡≈î£ , •e»˝≤yéT Çe÷+ qB+ R |ü$Á‘·yTÓ qÆ
»\eTT\T >∑*–q{Ϻ á q~ì>∑÷]Ã, Á<ÛTä e+ @wü ´‹ R ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªdü+<Ûë´ø±\eTHê'μμ ` dü+<Ûë´düeTj·TeTTq+<äT #˚j·Te\dæq
ø£sà¡ \j·T+<äT ÄdüøÔÏ >∑*qZ {Ï~º . dü+<Ûë´πsú R dü+<Ûë´düeTj·TeTTq+<äT #˚jT· e\dæq
kÕïq»bÕ~ÁøÏjT· \ø=s¡≈î£ . Çø£ÿ&É dü+<Ûë´X¯ãe› TT ÁbÕ‘·'dü+<Û´ä qT dü÷∫+#·T#·Tqï~.
es¡e]í˙ :` ªªo‘˚ düTUÀwüdí sü ê«+^ Á^ùwà ‘·T düTKo‘·˝≤, uÛsÑ Ô¡ ès¡ø±Ô #· j·÷ HêØ
kÕ uÛyÑ ˚ <ä«s¡e]í˙μμ `
nq>± o‘êø±\eTTq+<äT düTUÀwüeí TTqT, Á^wüàø±\eTTq+<äT #·\<¢ qä eTTqT
446 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>∑\ X¯Øs¡eTT >∑*qZ ÅdÔ” es¡e]íì nqã&ÉTqT. Ç#·Ã≥ ø£$ á |ü<Áä |üj÷Ó >∑eTT
#˚jT· T≥#˚ d”‘e· Tà n{Ϻ ñ‘·eÔ TÅd\Ô” ø£D
å j·TT≈£îsÔ ê˝…q’ {Ϻ <äqT≥.
yêdüT<ëdükÕ«$T :` |üPs¡«j·TT>∑eTT\+<äT Åd\Ô” ≈£î dü+<Ûë´e+<äqeTT, ñ|üqj·TqeTT
>∑\<äT.
ªªÅdD
Ô” ≤+ $yêVü≤ @e ñ|üqj·Tq $T‘ê´Vü≤ eTqT'μμ
XÀ¢ˆˆ yÓy’ êVæ≤ø√ $~Û' ÅdD
Ô” ≤ eTÚ|üHêj·Tìø£' düà è‘·' ˆ
|ü‹ùdyê >∑Tsö yêk˛, >∑èVü‰s√ú-–ï|ü]ÁøÏj÷· ˆˆ `
(eTqTdüà è‹)
$yêVü≤y˚T Åd\Ô” ≈£î|üqj·TqeTT, |ü‹ùdej˚T >∑Ts¡T≈£î\yêdüeTT, >∑èVü≤ø£è‘·´
ìsê«Vü≤ø£yT˚ n–ï¨Á‘·eTT, eT+>∑fid¯ ÷ü Á‘·<ëÛ s¡DeTT kÕàs¡eÔ TT >±e⁄q, qT|üM‘·eTT
q≈£î ã<äT\T, eT+>∑fid¯ ÷ü Á‘·eTT ˝ÒsŒ¡ &çq$.
|üPs¡«ø£\ŒeTTq+<äT ø£q´\≈£î eTÚ+Jã+<ÛäeTT #Ó|üŒã&ÓqT. y˚<ë
<Û´ä j·TqeTT, >±j·TÁr »|üeTTqT >∑\<äT.
eTqTdüà è‹ :` ªª|ü⁄sêø£˝ŒÒ ≈£îe÷ØD≤+ eTÚ+Jã+<Ûqä $Twü ´‘˚ ˆ
n<Ûë´|üq+ #· y˚<ëHê+ kÕ$Áre#·q+ ‘·<ë∏ ˆˆμμ
á ø±s¡DeTTq Á‘˚‘êj·TT>∑eTTq+<ä* ÅdøÔ” Ï dü+<Ûë´e+<äqeTT >∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` dü+<Ûë´düeTj·TeTTqT Á|ürøÏ+å #·T#·Tqï<Ó’ dü+<Ûë´düeTj·TkÕïq<Ûë´Hê~
ø£è‘·´eTT\ø=s¡ø¬ ’ d”‘ê<˚$ |ü$Á‘·yTÓ qÆ »\eTT>∑\ á q~øÏ ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äT.
XÀ¢ˆˆ ‘·kÕ´ XÊÃ|ü´qTs¡÷ù|j·T eTXÀø£eìø± X¯óuÛ≤ ˆ
X¯óuÛ≤ j·÷ bÕ]úy+˚ Á<äd´ü |ürï sêeTdü´ düeTà‘ê ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·kÕ´' ` #· ` n|æ ` nqTs¡÷bÕ ` Çj·TyéT ` nXÀø£eìø± `
X¯óuÛ≤ ` X¯óuÛ≤ ` j·÷ ` bÕ]úy+˚ Á<äd´ü ` |ürï ` sêeTdü´ ` düeTà‘ê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·÷ bÕ]úy˚+Á<ädü´ sêeTdü´ düeTà‘ê, X¯óuÛ≤ |ürï, ‘·kÕ´'
Çj·T+ X¯óuÛ≤ nXÀø£eìø± nqTs¡÷bÕ.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·÷ R @ |üPE´sê\T, bÕ]úy+˚ Á<äd´ü sêeTdü´ R eTVü‰sêC…q’
lsêeTTq≈£î— düeTà‘ê R Á|æjT· Tsê˝…q’ {Ï,º X¯óuÛ≤ |ürï R |ü$Á‘·yTÓ qÆ uÛ≤s¡´jÓ÷,
‘·kÕ´' R Ä d”‘ê<˚$øÏ, Çj·T+ X¯óuÛ≤ R á eT+>∑fiø¯ s£ y¡ TÓ qÆ , nXÀø£eìø± R
(14) ` #·‘·Ts¡›X¯düs¡Z 447
nXÀø£eqeTT, nqTs¡÷bÕ R ‘·–j·TTqï~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` lsêeT#·+Á<äTq≈£î Á|æjT· Tsê˝…q’ , |ü‹Áe‘·jTÆÓ q uÛ≤s¡´jÓTÆ q{Ϻ á
d”‘ê<˚$øÏ á |ü$Á‘·yÓTÆq nXÀø£eqeTTqT Ç#·Ã{Ï á q~j·TTqT m+‘·j·TT
‘·–j·TTqï$.
XÀ¢ˆˆ j·T~ Je‹ kÕ <˚M ‘êsê~Û|ìü uÛ≤qHê ˆ
Ä>∑$Twü ´‹ kÕ-eX¯´ $Te÷+ •e»˝≤+ qByéT ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` j·T~ ` Je‹ ` kÕ ` <˚M ` ‘êsê~Û|ìü uÛ≤qHê ` Ä>∑$Twü ´‹ `
kÕ ` neX¯´+ ` Çe÷+ ` •e»˝≤+ ` qByéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘êsê~Û|ìü uÛ≤qHê kÕ <˚M Je‹ j·T~, kÕ •e»˝≤+ Çe÷+
qByéT neX¯´yéT Ä>∑$Twü ´‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘êsê~Û|ìü uÛ≤qHê R #·+Á<äTì e+{Ï düT+<äsy¡ TÓ qÆ eTTKeTT>∑\,
kÕ <˚M R Ä C≤qø°<$˚ , Je‹ j·T‹ R J$+∫j·TTqï jÓT&É\, •e»˝≤yéT
Çe÷+ qB+ R |ü$Á‘·yTÓ qÆ »\eTT\T >∑\ á q~ì >∑÷]Ã, kÕ R ÄyÓT, neX¯´yéT
Ä>∑$Twü ´‹ R ‘·|Œü ø£ sê>∑\<äT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPE´sê˝…q’ Ä d”‘ê düT+<ä] J$+∫j˚T j·TTqïjÓT&É\ |ü$Á‘·yTÓ qÆ
»\eTT\T>∑\ á q~ì >∑÷]à ‘·|Œü ø£ $#˚Ãj·TTqT.
XÀ¢ˆˆ @e+ ‘·T eT‘ê« Vü≤qTe÷ qàVü‰‘êà
Á|ürø£eå ÷D√ eTqTCÒ+Á<ä|rü ïyéT ˆ
ny˚øeå£ ÷D X¯Ã <ä<sä Ù¡ düs«¡ +
düT|ü⁄w挑˚ |üs|í¡ Tüò H˚ ì©q' ˆˆ 51
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª nXÀø£eìø±$#·jÓ÷μ HêeT
#·‘·Ts¡›X¯dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @e+ ` ‘·T ` eT‘ê« ` Vü≤qTe÷Hé ` eTVü‰‘êà ` Á|ürø£eå ÷D' `
eTqTCÒ+Á<ä|rü ïyéT ` ny˚øeå£ ÷D' ` #· ` <ä<sä Ù¡ ` düs«¡ + ` düT|ü⁄w挑˚ ` |üs|í¡ Tüò H˚
` ì©q' ˆˆ
448 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁøe£ TeTT :` eTVü‰‘êà Vü≤qTe÷Hé @e+ eT‘ê« eTqTCÒ+Á<ä|rü ï+ Á|ürø£eå ÷D'
düT|ü⁄w挑˚ |üs|í¡ Tüò H˚ ì©q' (düH)é ny˚øeå£ ÷D' düs«¡ + <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTVü‰‘êà Vü≤qTe÷Hé R eTVü≤˙j·TT&Óq’ Vü≤qTeT, @e+ eT‘ê« R
á $<ÛäeTT>± ‘·\∫, eTqTCÒ+Á<ä|ürï+ R d”‘ê<˚$ì>∑÷]Ã, Á|ürø£åe÷D' R
ìØøÏå+#·T#·Tqïyê&Ó’, düT|ü⁄w挑˚ R #·ø£ÿ>± |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï, |üs¡í|òüTH˚ R Ä≈£î\
>∑TãTs¡Tq+<äT, ì©q' (düHé) R ©qyÓTÆ j·TTqïyê&Ó’, ny˚ø£åe÷D' R |ü]øÏ+∫
#·÷#·T#·Tqïyê&Ó,’ düs«¡ + <ä<sä Ù¡ R düeTdüÔ (Á|ü<X˚ )¯ eTTqT ‹\øÏ+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eTVü≤˙j·TT&Ó’q Vü≤qTeT+‘·T &ç{≤¢˝À∫+∫ »qø±‘·à»jÓTTø£ÿ
<äsÙ¡ qeTTq ø¬ <äTs¡T p#·T#·T, |ü⁄wüŒ|ò\ü uÛ]Ñ ‘·yTÓ qÆ Ä •+X¯óbÕeèø£eå TTMT<ä >∑TãTs¡T>±
qTqï Ä≈£î\q&ÉTeT qD–j·TT+&ç j·÷ eqeT+‘·jT· TqT ø£\j·Tp#·T #·T+&ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªnXÀø£eìø±$#·jT· eTTμμ nqT
|ü<Tä Hê\Ze düseZ¡ TT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫
lsêe÷j·T qeT'
lsêeT X¯sD
¡ >∑Ts¡TuÛÀ´ qeT'
|ü+#·<äX¯düs¡Z
XÀ¢ˆˆ dü Mø£eå ÷D düÁÔ ‘·k˛ú e÷s¡eZ ÷D X¯Ã yÓT~Æ ©∏ yéT ˆ
ny˚øeå£ ÷D X¯Ã eTV”≤+ düsê«+ ‘ê eTq«yÓø’ ‘å£ · ˆˆ 1
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` Mø£eå ÷D' ` ‘·Á‘·d'úü ` e÷s¡eZ ÷D' ` #· ` yÓT~Æ ©∏ yéT `
ny˚øeå£ ÷D' ` #· ` eTV”≤+ ` düsê«+ ` ‘êyéT ` nq«yÓø’ ‘å£ · ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü' ‘·Á‘·düú' Mø£åe÷D' yÓTÆ~∏©+ e÷s¡Ze÷DX¯Ã, eTV”≤yéT
ny˚øeå£ ÷DX¯Ã ‘ê+ düsê«yéT nq«yÓø’ ‘å£ .·
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, ‘·Á‘·düú' R Ä •+X¯óbÕeèø£åeTT
q+<äTqïyê&Ó,’ Mø£eå ÷D' R |ü]øÏ+#·T#·Tqïyê&Ó,’ yÓT~Æ ©∏ + R d”‘ê<˚$ì, e÷s¡eZ ÷D'
R nH˚«wæ+#·T#·Tqïyê&Ó’, eTV”≤yéT ny˚ø£åe÷D' R Ä Á|ü<˚X¯eTTqT >∑eTì+#·T
#·Tqïyê&Ó,’ ‘ê+ düsê«yéT nq«yÓø’ ‘å£ · R Ä j·TXÀø£eqeTT q+‘·qT ø£\j·T p#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` Mø£eå ÷D' R #·T≥TºqT |ü]øÏ+#·T#·T, ny˚øeå£ ÷D' R ÁøÏ+~øÏ
#·÷#·T#·T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&ÉT •+X¯óbÕeèø£eå TTô|’ Ä≈£î\ >∑TãTs¡T˝À ≈£Ls¡TÃ+&ç,
q\TyÓ|’ ⁄ü \≈£îqT #·÷#·T#·T, d”‘êe÷‘·qT #·÷&É>√] ÁøÏ+<äqTqï uÛ÷Ñ uÛ≤>∑eTTq+‘·jT· T
ø£\j·T#·÷#·T#·T, q\TyÓ|’ ⁄ü \qT |ü]øÏ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü+‘êqø£\‘ê_Û X¯Ã bÕ<äô|’ s¡T|üXÀ_Û‘êyéT ˆ
~e´>∑+<Ûsä k¡ ˛ù|‘ê+ düs«¡ ‘· dü‡eT\+ø£è‘êyéT ˆˆ 2
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü+‘êqø£\‘ê_Û' ` #· ` bÕ<äô|'’ ` ñ|üXÀ_Û‘ê+ ` ~e´>∑+<Ûä
s¡k˛ù|‘ê+ ` düs«¡ ‘·' ` düeT\+ø£è‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü+‘êqø£\‘ê_Û', bÕ<äô|’' #·, ñ|üXÀ_Û‘ê+, ~e´>∑+<Ûä
s¡k˛ù|‘ê+, düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘ê+ (‘ê+ eTV”≤yéT nq«yÓø’ ‘å£ )·
450 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+‘êqø£\‘ê_Û' R ø£\Œ\‘·\‘√&ÉqT, bÕ<äô|'’ #· R eèø£eå TT\
‘√&ÉqT, ñ|üXÀ_Û‘ê+ R Á|üø±•+#·T#·Tqï~j·TTqT, ~e´>∑+<Ûsä k¡ ˛ù|‘ê+ R ~e´yÓTqÆ
|ü]eTfi¯eTT\‘√&ÉqT, düs«¡ ‘·' düeT\+ø£è‘ê+ R n+‘·≥qT #·øÿ£ >± n\+ø£]+|ü
ã&çjT· Tqï~j·TTqT n>∑T, (‘ê+ eTV”≤yéT nq«yÓø’ ‘å£ · R Ä Á|ü<X˚ e¯ TTqT |ü]øÏ+∫
#·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<ÛäeTT\>∑T ø£\Œ\‘·\‘√&ÉqT, eèø£åeTT\‘√&ÉqT, ~e´yÓTÆq
|ü]eTfi¯eTT\‘√&ÉqT, eTø£s¡+<äeTT\‘√&ÉqT, ø£\ø£\˝≤&ÉT#·Tqï Ä equÛÑ÷$Tì
Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ dü q+<äqdü+ø±XÊ+ eTè>∑|øü _åÏ Û sêeè‘ê+ ˆ
Vü≤s¡à ´ÁbÕkÕ<äd+ü u≤<Ûë+ ø√øÏ˝≤≈£î\ìdü«HêyéT ˆˆ 3
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` dü' ` q+<äqdü+ø±XÊ+ ` eTè>∑|øü _åÏ 'Û ` Äeè‘êyéT `
Vü≤s¡à ´ÁbÕkÕ<äd+ü u≤<Ûë+ ` ø√øÏ˝≤≈£î\ìdü«HêyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü' R Ä Vü≤qTeT, q+<äqdü+ø±XÊ+ R (<˚y˚+Á<äTì)
q+<äqeqeTT‘√ düe÷qeTT>∑qTqï~j·TTqT, eTè>∑|øü _åÏ 'Û Äeè‘ê+ R »+‘·Te⁄\
‘√&ÉqT |ü≈îå£ \‘√&ÉqT ì+&çq~j·TTqT, Vü≤s¡à ´ÁbÕkÕ<äd+ü u≤<Ûë+ R ô|<ä› uÛeÑ qeTT\
‘√&ÉqT, kÂ<Ûeä TT\‘√&ÉqT, <ä≥eº TT>∑ ì+&çjT· Tqï~j·TTqT, ø√øÏ˝≤≈£î\ìdü«HêyéT
R ø√sTT\\jÓTTø£ÿ (ø√˝≤Vü≤\) <Û«ä qT\T ø£\~j·TTq>∑T, (‘ê+ eTV”≤yéT nq«yÓø’ ‘å£ ·
R Ä equÛ÷Ñ $Tì >±+#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $$<Ûeä TT\>∑T eTè>∑eTT\‘√&ÉqT, |ü≈îå£ \‘√&ÉqT ì+&çjT· Tqï~j·TTqT,
ø√sTT\\ ø£\ø£\<Ûä«qT\‘√ eTH√Vü≤s¡yÓTÆq~j·TTqT, ô|<ä›yÓ’q uÛÑeqeTT\‘√,
kÂ<Ûeä TT\‘√ ÁøÏøÿÏ ]dæ j·TTqï~j·TTqT, <˚y+˚ Á<äTì q+<äqeqeTTqT uÀ*j·TTqï~
j·TTq>∑T, nXÀø£eìø±uÛ÷Ñ $Tì Vü≤qTeT+‘·T&ÉT |ü]øÏ+∫ #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ø±+#·H√‘·Œ\|ü<ëà_Û sê«|”_Û s¡T|üXÀ_Û‘êyéT ˆ
ãVü‰«düq≈£î<∏√ù|‘ê+ ãVüQuÛ÷Ñ $T>∑èVü‰j·TT‘êyéT ˆˆ 4
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ø±+#·H√‘·Œ\|ü<ëà_Û' ` yê|”_'Û ` ñ|üXÀ_Û‘êyéT ` ãVü‰«düq
≈£î<∏√ù|‘ê+ ` ãVüQuÛ÷Ñ $T>∑èVü‰j·TT‘êyéT ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ø±+#·H√‘·Œ\|ü<ëà_Û' R ã+>∑sT¡ ø£\Te\TqT, ø£eT\eTT\TqT
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 451
>∑\, yê|”_'Û R ~>∑T&ÉTu≤e⁄\‘√, ñ|üXÀ_Û‘ê+ R Á|üø±•+#·T #·Tqï~j·TTqT,
ãVü‰«düq≈£î<∏√ù|‘ê+ R ô|≈£îÿ|”se¡ƒ TT\‘√&ÉqT, ‹yêN\‘√&ÉqT ≈£L&çq~j·TTqT,
ãVüQuÛ÷Ñ $T>∑èVü‰j·TT‘ê+ R ô|≈£îÿ n+‘·dTü \ú T>∑\ kÂ<Ûeä TT\‘√ ≈£L&çq~j·TTq>∑T,
(‘êyéT nq«yÓø’ ‘å£ · R Ä equÛ÷Ñ $Tì |ü]øÏ+∫#·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT p∫q equÛ÷Ñ $T, ã+>∑sT¡ ø£\Te\‘√&ÉqT, ø£eT\eTT\
‘√&ÉqT ì+&çjT· T+&çq ~>∑T&ÉTu≤e⁄\‘√ Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT. s¡‘ï· ø£+ãfi¯eTT\‘√
>∑÷&çq ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T eqeTT\‘√ $sêõ\T¢#T· +&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düs«¡ s¡T≈Ô î£ düTyÓTÆ s¡e÷´+ |ò\ü e~“¤ X¯Ã bÕ<äô|'’ ˆ
|ü⁄w挑êHê eTXÀø±Hê+ Á•j·÷ dü÷s√´<äjT· Á|üu≤Û yéT ˆˆ 5
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düs«¡ s¡T≈Ô î£ düTyÓT'Æ ` s¡e÷´+ ` |ò\ü e~“¤' ` #· ` bÕ<äô|'’ `
|ü⁄w挑êHêyéT ` nXÀø±Hê+ ` Á•j·÷ ` dü÷s√´<äjT· Á|üu≤Û yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düs«¡ s¡T≈Ô î£ düTyÓT'Æ R nìï ãTT‘·Te⁄\+<ä* |ü⁄wüŒeTT\T >∑\$j·TTqT,
|ò\ü e~“¤Xï R |ü+&ÉT>¢ \∑ $j·TTq>∑T, s¡yTÓ ´Æ ' bÕ<äô|'’ R s¡eTD°jT· eTT\>∑T eèø£eå TT\‘√,
j·TT‘ê+ R ≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT, |ü⁄w挑êHêyéT nXÀø±Hê+ R |üP∫j·TTqï nXÀø£
eèø£eå TT\jÓTTø£ÿ, Á•j·÷ R XÀuÛ#Ñ ‘˚ ,· dü÷s√´<äjT· Á|üu≤Û + R dü÷s√´<äjT· düeTj·TeTT
q+<ä* XÀuÛÑ >∑*–j·TTqï~j·TTq>∑T, (‘ê+ eTV”≤yéT nq«yÓø’ ‘å£ · R Ä equÛ÷Ñ $Tì
#·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä equÛÑ÷$T m\¢ãTT‘·Te⁄\+<äTqT, |ü⁄wæŒ+#·Tq{Ϻ$j·TTqT,
|ò*ü +#·Tq{Ï$º j·TTqT n>∑T s¡eTD°jT· yÓTqÆ eèø£eå TT\‘√ ì+&ç dü÷s√´<äjT· XÀuÛqÑ T
yÓ<»ä \T¢q{Ϻ nXÀø£|⁄ü wüŒeTT\ø±+‹‘√ yÓ\T>=+<äT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|üBbÕÔ $Te ‘·Á‘·k˛ú e÷s¡T‹ dü‡eTT<Óø’ ‘å£ · ˆ
ìwüŒÁ‘·XÊU≤+ $Vü≤>¬ '’ ÁøÏjT· e÷D≤ $Tyêdüøè£ ‘Y ˆˆ 6
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|üBbÕÔyéT ` Çe ` ‘·Á‘·düú' ` e÷s¡T‹' ` düeTT<Ó’ø£å‘· `
ìwüŒÁ‘·XÊU≤+ ` $Vü≤>¬ '’ ` ÁøÏjT· e÷D≤yéT ` Çe ` ndüøè£ ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘·d'úü e÷s¡T‹' Á|üBbÕÔ$Te ndüøè£ ‘Y $Vü≤>¬ '’ ìwüŒÁ‘·XÊU≤+
ÁøÏjT· e÷D≤yéT Çe (dæ‘ú ê+) (‘ê+) düeTT<Óø’ ‘å£ .·
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘·düú' e÷s¡T‹' R Ä •+X¯óbÕeèø£åeTTq+<äTqï Vü≤qTeT,
452 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üBbÕÔ$Te (dæ‘ú ê+) R Á|ü»«*+#·T#·Tqï≥T¢>∑ qTqï~j·TTqT, $Vü≤>¬ '’ R |ü≈îå£ \#˚,
ndüøè£ ‘Y R e÷{Ïe÷{ÏøìÏ , ìwüŒÁ‘·XÊU≤+ ÁøÏjT· e÷D≤yéT Çe (dæ‘ú ê+) R Ä≈£î\T
˝Ò≈£î+&Ü #˚j·Tã&ÉT#·Tqï≥T¢>± qTqï~j·TTq>∑T, (‘ê+) düeTT<Ó’ø£å‘· R (Ä
equÛ÷Ñ $Tì) |ü]øÏ+∫ #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä •+X¯óbÕeèø£eå TTq+<äTqï{Ϻ Vü≤qTeT |ü≈îå£ \ dü+#ês¡eTT#˚ $TøÏÿ*>±
sê*b˛e⁄#·Tqï Ä≈£î\T >∑*– $TøÏÿ* Á|üø±X¯e+‘·eTT>±qTqï Ä equÛ÷Ñ $Tì ÁX¯<‘Δä √
|ü]øÏ+∫ #·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ $ìwüŒ‘·~“¤ X¯Ù‘·X¯ •ÃÅ‘Ó’' |ü⁄cÕŒe‘·+dü¬ø’' ˆ
ÄeT÷\|ü⁄wüŒì∫‘Ó’ s¡XÀ¬ø’ XÀÙø£HêX¯H'’Ó ˆˆ 7
XÀ¢ˆˆ |ü⁄wüŒuÛ≤sê‹uÛ≤s¬ ’ X¯Ã düŒ èX¯~“¤ ]e y˚T~˙+ ˆ
ø£]íø±¬s’' ≈£îdüT$T‘Ó’' øÏ+X¯ó¬ø’X¯Ã düT|ü⁄w挑Ӓ' ˆˆ 8
|ü<ä#˚ä<äeTT :` $ìwüŒ‘·~“¤' ` X¯‘·X¯' ` ∫Å‘Ó’' ` |ü⁄cÕŒe‘·+dü¬ø’' `
ÄeT÷\|ü⁄wüŒì∫‘Ó'’ ` nXÀ¬ø'’ ` XÀø£HêX¯H'’Ó ` |ü⁄wüŒuÛ≤sê‹uÛ≤s¬ '’ ` #· ` düŒ èX¯~“¤'
` Çe ` y˚T~˙yéT ` ø£]øí ±¬s'’ ` ≈£îdüT$T‘Ó'’ ` øÏ+X¯óø¬ '’ ` #· ` düT|ü⁄w挑Ó'’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` X¯‘X· '¯ R e+<ä\ø=\~>±, $ìwüŒ‘·~“¤' R ÁøÏ+~øÏ sê\T#·Tqï,
∫Å‘'’Ó |ü⁄cÕŒe‘·+düø¬ '’ R s¡+>∑Ts¡+>∑T\ |üP\>∑T‘·T\Ô ‘√&ÉqT, ÄeT÷\|ü⁄wüŒì∫‘Ó'’
R yÓTT<äfifl¯ qT+&çjT· T |üP∫q |ü⁄wüŒeTT\T >∑*qZ {Ïj º T· T, XÀø£HêX¯H'’Ó R XÀø£eTTqT
q•+|ü#j ˚ T· Tq{Ïjº T· TqT, |ü⁄wüŒuÛ≤sê‹uÛ≤s¬ '’ R |ü⁄e⁄«\ ãs¡Te⁄#˚ $TøÏÿ* ãs¡TyÓøÿÏ
j·TTqïyÓ,’ y˚T~˙+ düŒ èX¯~“¤' Çe dæ‘ú '’Ó R H˚\≈£î n+≥T#·Tqï≥T¢>∑ qTqï$j·TTqT
n>∑T, nXÀ¬ø'’ R nXÀø£eèø£eå TT\#˚‘q· T, ≈£îdüT$T‘Ó'’ ø£]øí ±¬s'’ R |ü⁄wæŒ+∫j·TTqï
ø=+&É>√>∑T eèø£eå TT\‘√&ÉqT, düT|ü⁄w挑Ó'’ øÏ+X¯óø¬ X’ ï R #·øÿ£ >± |üP∫j·TTqï yÓ÷<äT>∑T
#Ó≥‘¢ √&ÉqT, (|üPsêí+ R ì+&çjT· Tqï{Ï,º ‘ê+ eTV”≤yéT nq«yÓø’ ‘å£ · R Ä equÛ÷Ñ $Tì
Vü≤qTeT |ü]øÏ+∫ #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT p∫q Ä equÛ÷Ñ $Tj·T+<äT eèø£eå TT\qT+&ç $$<Ûeä TT˝…q’
es¡eí TT\T>∑\ |ü⁄wüŒeTT\T e÷{Ïe÷{ÏøÏ e+<ä\ø=\~>∑ sê\T#·T+&ÓqT. Ä j·TXÀø£
eèø£åeTT\T yÓTT<äfi¯flqT+&çj·TT |ü⁄wæŒ+#·T#·T #·÷#·Tyê] XÀø£eTT\qT q•+|ü
CÒjT· T#·Tqï≥T¢>± qT+&ÓqT. ì+&ÉT>∑ |üP∫q ‘·eT |ü⁄wüŒeTT\ uÛ≤s¡eTT#˚ n#·{Ï
ø£]íø±s¡eèø£åeTT\TqT •+X¯óbÕeèø£åeTT\TqT ÁøÏ+~øÏ e+– H˚\qT ‘ê≈£î#·T
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 453
#·÷&ÉeTT#·Ã≥>± qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ dü <˚X'¯ Á|üuj
ÑÛ ÷· ‘˚cÕ+ Á|üB|üÔ Çe düs«¡ ‘·' ˆˆ 9
|ü<ä#˚ä<äeTT :` dü' ` <˚X'¯ ` Á|üuj ÑÛ ÷· ` ‘˚cÕ+ ` Á|üB|ü'Ô ` Çe `düs«¡ ‘·' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘˚cÕ+ Á|üuj ÑÛ ÷· dü' <˚X'¯ düs«¡ ‘·', Á|üB|ü'Ô Çe (dæ‘ú '· ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘˚cÕ+ Á|üuj ÑÛ ÷· R Ä |ü⁄wüŒeèø£eå TT\jÓTTø£ÿ ø±+‹#˚, dü' <˚X'¯ R
Ä eqÁ|ü<˚X¯eTT, düs¡«‘·' Á|üB|üÔ' Çe (dæú‘·') R n+‘·≥qT
Á|ü»«*+#·T#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä |ü⁄wæŒ+∫q eèø£eå TT\jÓTTø£ÿ XÀuÛÑ q\TeT÷\\≈£îqT yê´|æ+∫
Ä j·TXÀø£eq Á|ü<X˚ e¯ T+‘·jT· TqT n<äT“¤‘y· TÓ qÆ ø±+‹‘√ Á|ü»«*+#·T#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |ü⁄Hêï>± dü‡|ü|Ô sü êí X¯Ã #·+|üø√<ë›\ø± dü<Ô ë∏ ˆ
$eè<äeΔ T÷˝≤ ãVü≤e XÀÙuÛHÑ Ô̊ düà düT|ü⁄w挑ê' ˆˆ 10
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |ü⁄Hêï>±' ` dü|üÔ|üsêí' ` #· ` #·+|üø√<ë›\ø±' ` ‘·<∏ë `
$eè<äeΔ T÷˝≤' ` ãVü≤e' ` XÀuÛHÑ Ô̊ ` düà ` düT|ü⁄w挑ê' ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $eè<äeΔ T÷˝≤' R u≤>∑T>± ô|]–q yÓTT<äfió¯ fl ø£*–q, ãVü≤e' R
ô|≈£îÿ, |ü⁄Hêï>±' R bıqï#Ó≥T¢qT, dü||Ôü sü êí' #· R @&Ü≈£î\ ns¡{#Ï ≥ Ó T¢qT, ‘·<ë∏ R
n{Ï,º #·+|üø√<ë›\ø±' R dü+|ü+– #Ó≥T¢qT, $]– (˝Òø)£ ã]– #Ó≥T¢qT, düT|ü⁄w挑ê'
R #·øÿ£ >± |ü⁄wæŒ+∫qyÓ,’ XÀuÛHÑ Ô̊ düà R $TøÏÿ*>± XÀuÛ#Ñ +Ó <äT#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` #·øÿ£ >± ô|]–q Áe÷qT\T >∑*– n+<äeTT>∑ |ü⁄wæŒ+∫q bıqï#Ó≥T¢qT,
@&Ü≈£î\ ns¡{#Ï ≥ Ó T¢qT, dü+|ü+–#Ó≥T¢qT, ã]–#Ó≥T¢qT ndü+U≤´ø£eTT\T>∑ qT+&ç
ø£qTï\ |ü+&ÉTe⁄ #˚jT· T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ XÊ‘·≈î£ +uÛìÑ uÛ≤' øπ ∫ ‘˚ÿ∫ <ä–ï•UÀ|üe÷' ˆ
˙˝≤+»qìuÛ≤' øπ ∫ ‘·ÁÔ ‘ê-XÀø± dü‡Vü≤ÁdüX'¯ ˆˆ 11
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` XÊ‘·≈î£ +uÛìÑ uÛ≤' ` øπ ∫‘Y ` øπ ∫‘Y ` n–ï•UÀ|üe÷' ` ˙˝≤+»qìuÛ≤'
` øπ ∫‘Y ` ‘·Á‘· ` nXÀø±' ` düV≤ü ÁdüX'¯
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· (dæ‘ú ê') düV≤ü ÁdüX'¯ nXÀø±' øπ ∫‘Y n–ï•UÀ|üe÷', øπ ∫‘Y
˙˝≤+»qìuÛ≤' (XÀuÛ+Ñ ‘˚ düà).
454 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·Á‘· R Ä eqeTTq+<äT, (dæú‘ê' R ñqï{Ϻ), düVü≤ÁdüX¯' R
y˚\ø=\~>∑qTqï, nXÀø±' R nXÀø£eèø£eå TT\T, øπ ∫‘Y XÊ‘·≈î£ +uÛìÑ uÛ≤' R ø=ìï
ã+>∑sT¡ ø£&eÉ \e˝…qT, øπ ∫<ä–ï•UÀ|üe÷' R eT]ø=ìï n–ïC≤«\\e˝…qT, øπ ∫‘Y
˙˝≤+»qìuÛ≤' R ø=ìï q\¢ì ø±≥Tø£e˝…qT qTqïyÓ,’ XÀuÛHÑ Ô˚ düà R Á|üø±•+#·T
#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` y˚\ø=\~>∑ qTqï Ä j·TXÀø£eqeTTq+<ä* eèø£åeTT\T, ø=ìï
dü«s¡≈í î£ +uÛeÑ TT\ e˝…qT, ø=ìï n–ïC≤«\\e˝…qT, ø=ìï ø±≥Tø£ø=+&É\ e˝…qT
#·÷&ÉeTT#·Ã≥ >=\T|ü⁄#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ q+<äq+ $$<Û√<ë´q+ ∫Á‘·+ #ÓÁ’ ‘·s<¡ +ä∏ j·T<∏ë ˆ
n‹eè‘·Ô $T yê∫+‘·´+ ~e´+ s¡eT´+ Á•j·÷ eè‘·yTé ˆˆ 12
|ü<ä#˚ä<äeTT :` q+<äq+ ` $$<Û√<ë´q+ ` ∫Á‘·+ ` #ÓÁ’ ‘·s<¡ +ä∏ ` j·T<∏ë `
n‹eè‘·yÔ Té ` Çe ` n∫+‘·´+ ` ~e´+ ` s¡eT´+ ` Á•j·÷ ` eè‘·yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` $$<Û√<ë´q+ R $$<Ûeä TT\>∑T düT+<äsy¡ TÓ qÆ ñ<ë´qeqeTT\T
>∑\, q+<äq+ j·T<∏ë R q+<äqeqeTT e˝…qT, ∫Á‘·+ #ÓÁ’ ‘·s<¡ +ä∏ j·T<∏ë R ∫Á‘·yTÓ qÆ
#ÓÁ’ ‘·s<¡ eä∏ TTe˝…qT, (dæ‘ú +· dü‘Y R ñqï<Ó)’ , n‹eè‘·yÔ Té Çe R (düs«¡ eqeTT\qT)
n‹Áø£$T+∫q~e˝…, n∫+‘·´+ R }Væ≤+|üq\$>±ì (yÓu’ eÑÛ eTT>∑\) ~j·TTqT,
~e´+ R ~e´yÓTqÆ ~j·TTqT, s¡eT´+ R s¡eTD°jT· yÓTqÆ ~j·TTqT, Á•j·÷ eè‘·+
(dü‘)Y R >=|üŒ XÀuÛ‘Ñ √ ì+&çjT· Tqï~j·TTqTHÓ,’ XÀuÛ‘Ñ ˚ düà R Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·TXÀø£eqeTT ãVüQ$<Ûeä qXÀuÛ\Ñ ‘√ Á|üø±•+#·T <˚y+˚ Á<äTì
q+<äqeqeTTe˝…qT ∫Á‘·yÓTÆq ìsêàDeTT>∑\ ≈£îuÒs¡Tì #Ó’Á‘·s¡<∏äeqeTT e˝…qT
kÕ{Ï˝ìÒ <Ó,’ }Væ≤+|ü X¯ø´£ eTT>±ì<Ó’ ~e´yÓTqÆ s¡eTD°jT· yÓTqÆ >=|üŒ XÀuÛ‘Ñ √ $sêõ\T¢
#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ~«rj·T $Te #êø±X¯+ |ü⁄wüŒCÀ´‹s¡DZ ≤j·TT‘·yTé ˆ
|ü⁄wüŒs¡‘ï· X¯‘’Ó •ÃÁ‘·+ |ü+#·eT+ kÕ>∑s+¡ j·T<∏ë ˆˆ 13
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ~«rj·TyéT ` Çe ` #· ` Äø±X¯+ ` |ü⁄wüŒCÀ´‹s¡DZ ≤j·TT‘·yTé `
|ü⁄wüŒs¡‘ï· X¯‘'’Ó ` ∫Á‘·+ ` |ü+#·eT+ ` kÕ>∑s+¡ ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 455
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |ü⁄wüŒCÀ´‹s¡DZ ≤j·TT‘·+ R |ü⁄wüŒeTT\HÓ&TÉ qø£Áå ‘·deü T÷Vü≤eTT\‘√
>∑÷&çq, ~«rj·TyéT Äø±X¯+ Çe R s¬ +&Ée Äø±X¯eTT e˝…qT, |ü⁄wüŒs¡‘ï· X¯‘'’Ó R
|ü⁄wüŒeTT\HÓ&TÉ s¡‘ï· düeT÷Vü≤eTT‘√, ∫Á‘·+ |ü+#·eT+ kÕ>∑s+¡ j·T<∏ë R ∫Á‘·yTÓ qÆ
◊<äe düeTTÁ<äeTTe˝…qT, (dæ‘ú +· dü‘Y ‘·‘Y eq+ XÀuÛ‘Ñ ˚ düà R ñqï<Ó’ j·÷ eqeTT
eTT#·Ã≥ >=\TŒ#·T+&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä eqeTT |ü⁄wüŒeTT\HÓ&ç qø£Áå ‘·eTT\‘√ yÓ\T>=+<äT#·Tqï s¬ +&Ée
Äø±X¯eTTe˝… Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT. eT]j·TT |ü⁄wüŒeTT\HÓ&TÉ s¡‘ï· düeT÷Vü≤eTT\‘√
yÓ\j·TT#·Tqï ∫Á‘·yTÓ qÆ ◊<äe düeTTÁ<äeTTe˝… Á|üø±•+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düs¡«s¡TÔ|ü⁄ôw’ Œ ]ï∫‘·+ bÕ<äô|’ s¡à<ÛäT>∑+~Û_Û' ˆ
HêHêìHê<Ó’ s¡T<ë´q+ s¡eT´+ eTè>∑>D∑ Æ… ]›«C…'’ ˆˆ 14
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düs«¡ s¡T|Ô ⁄ü ôw’ Œ' ` ì∫‘·+ ` bÕ<äô|'’ ` eT<ÛTä >∑+~Û_'Û ` HêHêìHê<Ó'’
` ñ<ë´q+ ` s¡eT´+ ` eTè>∑>D ∑ 'Æ… ~«C…'’ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düs«¡ s¡T|Ô ⁄ü ôwŒÌ ' eT<ÛTä >∑+~Û_'Û bÕ<äô|'’ ì∫‘·+ HêHêìHê<Ó'’
eTè>∑>D ∑ 'Æ… ~«C…'’ s¡eT´yéT (‘·‘)Y ñ<ë´q+ (XÀuÛ‘Ñ ˚ düà).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT<ÛTä >∑+~Û_'Û R rj·Tì |ü]eTfi¯eTT >∑*qZ {Ï,º düs«¡ s¡T|Ô ⁄ü ôwŒÌ ' R
düeTdüÔyÓTÆq ãTT‘·Te⁄\+<ä* |ü⁄wüŒeTT\‘√ >∑÷&çq{Ϻ, bÕ<äô|’' R eèø£åeTT\‘√,
ì∫‘·+ R ≈£L&çjT· Tqï~j·TTqT, HêHêìHê<Ó'’ R ãVüQ$<Ûeä TT\>∑T ns¡|⁄ü \T >∑*qZ {Ï,º
eTè>∑>D ∑ 'Æ… R »+‘·Te⁄\ düeT÷Vü≤eTT\ ‘√&ÉqT, ~«C…'’ R |ü≈îå£ \‘√&ÉqT, s¡eT´+ R
s¡eTD°jT· eTT>±qTqï, (‘·‘)Y ñ<ë´q+ R Ä j·TXÀø£eqeTT, (XÀuÛ‘Ñ ˚ düà R Á|üø±•+#·T
#·T+&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·TXÀø£eqeTT ‹j·T´ì |ü]eTfi¯eTT yÓ<ä»\T¢ düs¡«ø±\
|ü⁄wüŒeTT\‘√ ì+&çq eèø£eå TT\T >∑*–, ÁXÊe´eTT˝…q’ <Û«ä qT\T #˚jT· T#·Tqï eTè>∑eTT\
düeT÷Vü≤eTT\TqT, |ü≈îå£ \ >∑T+|ü⁄\TqT ø£*– $TøÏÿ* eTH√Vü≤s¡eTT>∑ qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nH˚ø>£ +∑ <ÛÁä |üeVü≤+ |ü⁄D´>∑+<Û+ä eTH√s¡eTyéT ˆ
XË˝’ +Ò Á<ä $Te >∑+<Ûë&É´+ ~«rj·T+ >∑+<Ûeä ÷<äqyéT ˆˆ 15
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nH˚ø>£ +∑ <ÛÁä |üeVü≤+ ` |ü⁄D´>∑+<Û+ä ` eTH√s¡eTyéT ` XË˝’ +Ò Á<äyTé
` Çe ` >∑+<Ûë&Û´É + ` ~«rj·T+ ` >∑+<Ûeä ÷<äqyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` eTH√s¡eTyéT nH˚ø>£ +∑ <ÛÁä |üeVü≤+, |ü⁄D´>∑+<Û+ä (‘·‘Y ñ<ë´q+)
456 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
>∑+<Ûë&Û´É +, ~«rj·T+, >∑+<Ûeä ÷<äq+ XË˝’ +Ò Á<äyTé Çe (XÀuÛ‘Ñ ˚ düà).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTH√s¡eT+ R eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ {Ï,º nH˚ø>£ +∑ <ÛÁä |üeVü≤+ R ãVüQ$<Ûä
|ü]eTfi¯eTT\qT yÓ<»ä \T¢q{Ï,º |ü⁄D´>∑+<Û+ä R |ü$Á‘·yTÓ qÆ düTyêdüq>∑*–q{Ï,º (‘·‘Y
ñ<ë´q+ R Ä j·TXÀø£eqeTT), >∑+<Ûë&Û´É + R >=|üŒ |ü]eTfi¯eTT‘√ ì+&çq{Ï,º
~«rj·T+ >∑+<Ûeä ÷<äq+ XË˝’ +Ò Á<äyTé Çe R s¬ +&Ée >∑+<Ûeä ÷<äq|üs«¡ ‘·eTTe˝…,
(XÀuÛ‘Ñ ˚ düà R $sêõ\T¢#T· +&ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·TXÀø£eqeTT eTH√Vü≤s¡yTÓ qÆ {Ϻ $$<Ûeä TT˝…q’ , |ü$Á‘·eTT˝…q’
|ü]eTfi¯eTT\qT yÓ<»ä \T¢#T· |ü]eTfi¯eTT\≈£î ì\j·TyÓTqÆ {Ϻ s¬ +&Ée >∑+<Ûeä ÷<äq
|üs«¡ ‘·e÷ j·TqTq≥T¢ yÓ\j·TT#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nXÀø£eìø±j·÷+ ‘·T ‘·kÕ´+ yêqs¡|⁄ü +>∑e' ˆ
dü <ä<sä êÙ$<ä÷s¡d+úü #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<ä eTTÁ∫ä‘y· Té ˆˆ 16
XÀ¢ˆˆ eT<Û̊´ dü+Ô uÛdÑ Vü ≤ü ÁùdD dæ‘ú +· ø¬ ˝’ ≤dübÕ+&ÉTs¡yTé ˆ
Á|üyêfi¯øè£ ‘·k˛bÕq+ ‘·|øÔü ±+#·qy˚~ø£yTé ˆˆ 17
XÀ¢ˆˆ eTTwü+í ‘· $Te #·≈Lå£ +wæ <√´‘·e÷q $Te Á•j·÷ ˆ
$eT\+ ÁbÕ+X¯óuÛ≤e‘ê« <äT*¢K+‘· $T yê+ãs¡yTé ˆˆ 18
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nXÀø£eìø±j·÷+ ` ‘·T ` ‘·kÕ´+ ` yêqs¡|⁄ü +>∑e' ` dü' `
<ä<sä Ù¡ ` n$<ä÷s¡d+úü ` #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<äyTé ` ñÁ∫ä‘y· Té ` eT<Û̊´ ` dü+Ô uÛdÑ Vü ≤ü ÁùdD
` dæ‘ú +· ` ø¬ ˝’ ≤dübÕ+&ÉTs¡yTé ` Á|üyêfi¯øè£ ‘·k˛bÕq+ ` ‘·|øÔü ±+#·qy˚~ø£+ `
eTTwü+í ‘·yTé ` Çe ` #·≈Lå£ +wæ ` <√´‘·e÷qyéT ` Çe ` Á•j·÷ ` $eT\+ `
ÁbÕ+X¯óuÛ≤e‘ê«‘Y ` ñ*¢K+‘·yTé ` Çe ` n+ãs¡yTé ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·kÕ´yéT nXÀø£eìø±j·÷+ dü' yêqs¡|⁄ü +>∑e' dü+Ô uÛdÑ Vü ≤ü ÁùdD
eT<Û̊´ dæ‘ú +· , ø¬ ˝’ ≤dübÕ+&ÉTs¡+, Á|üyêfi¯øè£ ‘·k˛bÕq+, ‘·|øÔü ±+#·qy˚~ø£yTé , Á•j·÷
#·≈Lå£ +wæ eTTwü+í ‘·$Te <√´‘·e÷q+, ÁbÕ+X¯óuÛ≤e‘ê«‘Y n+ãs¡yTé ñ*¢K+‘·yTé
Çe dæ‘ú +· , $eT\yéT, ñÁ∫ä‘y· Té , n$<ä÷s¡d+úü #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<ä+ <ä<sä Ù¡ .
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·kÕ´yéT nXÀø£eìø±j·÷+ R Ä j·TXÀø£eqeTTq+<äT, dü'
yêqs¡|ü⁄+>∑e' R yêqs¡ÁX‚wü˜ß&Ó’q j·÷ Vü≤qTeT, eT<Û˚´ R (Ä j·TXÀø£eq)
eT<Ûä´eTTq+<äT, düÔ+uÛÑdüVü≤ÁùdD dæú‘·+ R y˚\ø=\~ düÔ+uÛÑeTT\‘√ ì\∫
j·TTqï~j·TTqT, ø¬ ˝’ ≤dübÕ+&ÉTs¡+ R ø¬ ˝’ ≤dü|sü «¡ ‘·eTTe˝… <Ûeä fi¯yTÓ Æ j·TTqï~j·TTqT,
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 457
Á|üyêfi¯øè£ ‘·k˛bÕq+ R |ü>&∑ eÉ TT\‘√ ì]à+#·ã&çq yÓT≥T¢>\∑ ~j·TTqT, ‘·|øÔü ±+#·q
y˚~ø£+ R y˚T*$T ã+>±s¡|⁄ü ‹HÓï\T >∑\~j·TTqT, #·≈Lå£ +wæ eTTwü+í ‘·yTé Çe R
ø£qT\qT Vü≤]+#·T#·Tqï~e˝…, Á•j·÷ <√´‘·e÷q+ R ~e´XÀuÛ‘Ñ √ Á|ü»«*+#·T
#·Tqï~j·TTqT, ÁbÕ+X¯óuÛ≤e‘ê«‘Y R $TøÏÿ* bı&Ée⁄>± qT+&ÉT≥e\q, n+ãs¡yTé
ñ*¢K+‘·yTé Çe dæ‘ú +· R Äø±X¯eTTqT sê#·Tø=qT#·Tqï≥T¢qï~j·TTqT, $eT\+ R
|ü]X¯ó<äΔyÓTÆq~j·TTqT n>∑T, n$<ä÷s¡düúyéT R düMT|üeTTqH˚j·TTqï{Ϻ, ñÁ∫ä‘·+
#Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<ä+ R ñqï‘·yTÓ qÆ {Ϻ #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<äeTTqT, <ä<sä Ù¡ R >±+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` #Ó’‘·´yéT ` >∑T+Á&ÉeTT>±, es¡TÔ˝≤ø±s¡eTT>±, uÖ<äΔeT+~s¡eTTe˝…
qTqïy˚T&É.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ä j·TXÀø£eqeTTq+<äT ‘·q≈£î düMT|üeTTq+<˚ eqeT<Û´ä eTTq+<äT
y˚\ø=\~ dü+Ô uÛeÑ TT\ô|’ ì]à+|üã&ç ø¬ ˝’ ≤dü–]e˝… <Ûeä fi¯#êäjT· >∑*–, |ü>&∑ |É ⁄ü yÓT≥¢
‘√&ÉqT, y˚T*$Tã+>∑sT¡ y˚~ø£\‘√&ÉqT, ø£qTï\≈£î $Ts¡T$T≥T¢>=\T|ü⁄ n<äT“¤‘y· TÓ qÆ
XÀuÛÑ‘√, Á|ü»«*+#·T#·T, ñqï‘·yÓTÆq •Ks¡eTT\‘√ Äø£düeTTqT ˇs¡dæø=qT#·T
n‘·T´qï‘·eTT>∑qTqï ˇø£ #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<äeTTqT Vü≤qTeT ø£qT>=HÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·‘√ eT*qdü+M‘ê+ sêø£då _” Û dü‡e÷eè‘êyéT ˆ
ñ|üyêdüøè£ XÊ+ BHê+ ìX¯Ù «dü˙+Ô |ü⁄q' |ü⁄q' ˆ
<ä<sä Ù¡ X¯óø£|¢ øü ±å <Í #·+Á<äsπ U≤ $Tyê-eT˝≤yéT ˆˆ 19
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·‘·' ` eT*qdü+M‘ê+ ` sêø£åd”_Û' ` düe÷eè‘êyéT `
ñ|üyêdüøè£ XÊ+ ` BHê+ ` ìX¯Ù «dü+r+ ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' ` <ä<sä Ù¡ ` X¯óø£|¢ øü ±å <Í
` #·+Á<äsπ U≤yéT ` Çe ` neT˝≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·‘'· R |æeTà≥, eT*qdü+M‘ê+ R eT*qyÓTqÆ eÅdeÔü TT\T
<Ûä]+∫q~j·TTqT, sêø£åd”_Û' düe÷eè‘ê+ R sêø£ådüÅd”Ô\#˚ |ü]y˚wæº+|üã&ç
j·TTqï~j·TTqT, ñ|üyêdüøè£ XÊ+ R ñ|üyêdüeTT\#˚ ø£è•+∫q~j·TTqT, BHê+ R
BqTsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, |ü⁄q' |ü⁄q' ìX¯Ù «dü+r+ R e÷{Ïe÷{Ïø,Ï ì≥÷ºsT¡ Œ\T
$&ÉT#·T#·Tqï~j·TTqT, neT˝≤+ R |ü]X¯ó<äTsΔ ê\TqT, X¯óø£|¢ øü ±å <Í #·+Á<äsπ U≤$Te
dæ‘ú ê+ R X¯óø£|¢ øü |å£ ⁄ü Á|ü<eä∏ T~qeTTHê{Ï #·+Á<äsπ Ke˝… qTqï~j·TTqT n>∑T, (ø±+∫‘Y
458 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
R ˇø±H=ø£ÅdìÔ” ), <ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT+‘·T&Ü #Ó‘’ ´· ÁbÕkÕ<äeTTqT p#·T #·T+&É>± n#·Ã≥H˚ eT*q
eÅdeÔü TT\ <Û]ä +∫ sêø£då Åü d\Ô” #˚ |ü]y˚w+ºæ |üã&ç ñ|üyêdüeTT\#˚ ø£è•+∫j·TTqï<Ó’
BqTsê˝…’ e÷{Ïe÷{ÏøìÏ ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T#·T X¯óø£|¢ øü |å£ ⁄ü bÕ&É´$THê{Ï #·+Á<äsπ Ke˝…
qTqï{Ϻ ø£fi+¯ ø£sV¡ ≤æ ‘·Tsê˝…j
’ T· Tqï ˇø±H=ø£ eì‘·qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eT+<ä+ Á|üU≤´j·Te÷H˚q s¡÷ù|D s¡T∫s¡Á|üu≤Û yéT ˆ
|æq<ëΔ+ <Û÷ä eTC≤˝Òq •U≤ $Te $uÛ≤ek˛' ˆˆ 20
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT+<ä+ ` Á|üU≤´j·Te÷H˚q ` s¡÷ù|D ` s¡T∫s¡Á|üu≤Û yéT ` |æq<ëΔ+
` <Û÷ä eTC≤˝Òq ` •U≤yéT ` Çe ` $uÛ≤ek˛' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` <Ûä÷eTC≤˝Òq |æq<ëΔ+, $uÛ≤ek˛' •U≤yéT Çe eT+<ä+
Á|üU≤´j·Te÷H˚q s¡÷ù|D s¡T∫s¡Á|üu≤Û + (<ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :`<Û÷ä eTC≤˝Òq |æq<ëΔ+ R <ä≥yº TÓ qÆ bı>∑#˚ ø£|Œü ã&çq{Ï,º $uÛ≤ek˛'
•U≤yéT Çe R n–ï¨Á‘·Tì C≤«\e˝…, eT+<ä+ Á|üU≤´j·Te÷H˚q s¡÷ù|D R
eT+<äeTT>± yÓ\&¢ j ç T· >∑T#·Tqï kÂ+<äs´¡ eTT‘√, s¡T∫s¡Á|üu≤Û + R s¡eT´yÓTqÆ XÀuÛ>Ñ *∑ qZ
ÅdìÔ” , (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` bı>∑#˚ >∑|Œü ã&çq n–ïC≤«\e˝… ø=\~>∑ e÷Á‘·yT˚ yÓ\&¢ j ç T· >∑T#·Tqï
kÂ+<äs´¡ eTT>∑\ ˇø±H=ø£ eì‘·qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ |”‘˚ HÓøπ’ q dü+M‘ê+ øÏù¢ wº H√‘·eÔ TyêdükÕ ˆ
dü|+ü ø± eTq\+ø±sê+ $|ü<ëà $Te |ü~à˙yéT ˆˆ 21
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |”‘q˚ ` @πøq ` dü+M‘ê+ ` øÏù¢ wqº ` ñ‘·eÔ TyêdükÕ ` dü|+ü ø±yéT
` nq\+ø±sê+ ` $|ü<ëàyéT ` Çe ` |ü~à˙yéT ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` |”‘q˚ , øÏù¢ wqº @πøq ñ‘·eÔ TyêdükÕ dü+M‘ê+, $|ü<ëà+ |ü~à˙yéT
Çe dü|+ü ø±yéT nq\+ø±sê+ (<ä<sä Ù¡ ).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |”‘q˚ R |ü#÷ ì, øÏù¢ wqº R q*–q, @πøq ñ‘·eÔ TyêdükÕ R
ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ @ø£eÅdeÔü TT#˚, dü+M‘ê+ R <Û]ä +|üã&çjT· Tqï~j·TTqT, $|ü<ëà+ |ü~à˙+
Çe R ‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\T ˝Òì ‘êeTs¡r>∑e˝…, dü|+ü ø±+ R ãTs¡<øä *£ –q~j·TTqT,
nq\+ø±sê+ R ÄuÛsÑ D ¡ eTT\T ˝Òø£ j·TTqï~j·TT q>∑T ÅdìÔ” , (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 459
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $TøÏÿ* q*–b˛sTTq{Ϻ ÁX‚wyü̃ TÓ qÆ ˇø£ |ü#÷ ì eÅdeÔü TTqT <Û]ä +∫
‘êeTs¡|⁄ü e⁄«\T ˝Òì ‘êeTs¡r>∑e˝… ãTs¡<ä n+{Ïq X¯Øs¡eTT‘√ ÄuÛsÑ D
¡ V”≤qjÓTÆ
j·TTqï ˇø±H=ø£ eì‘·qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÁM&ç‘ê+ <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ |ü]e÷¢Hê+ ‘·|dü «æ ˙yéT ˆ
Á>∑ùV≤D≤+->±s¡øπ DÒe |”&‘ç ê $Te s√Væ≤D°yTé ˆˆ 22
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÁM&ç‘ê+ ` <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ ` |ü]e÷¢Hê+ ` ‘·|dü «æ ˙yéT ` Á>∑ùV≤D
` n+>±s¡øπ D ` Çe ` |”&‘ç êyéT ` Çe ` s√Væ≤D°yTé ˆˆ
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÁM&ç‘ê+ R dæ>∑TZH=+~j·TTqï~j·TTqT, <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ R
<äT'KeTT#˚ ‘·|+æ #·T#·Tqï~j·TTqT, |ü]e÷¢Hê+ R ã&É*j·TTqï~j·TTqT, ‘·|dü «æ ˙+
R BqTsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, n+>±s¡øπ D Á>∑ùV≤D R n+>±s¡øÁ£ >∑V≤ü eTT#˚, |”&‘ç ê+
s√Væ≤D°yTé Çe dæ‘ú ê+ R |”&+ç |üã&çq{Ϻ s√Væ≤D°qø£Áå ‘·eTTe˝… qTqï~j·TTqT n>∑T
ÅdìÔ” , (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªn+>±s¡øπ DÒe Á>∑ùV≤Dμμ R n+>±s¡≈î£ ì e+{Ï Á>∑V≤ü eTT#˚‘· nq>±
øπ ‘·Te⁄#˚‘.·
sêe÷j·TD •s√eTDÏ :` ªªn+>±s¡øπ DÒe Á>∑ùV≤Dμμ R Á≈£Ls¡Á>∑V≤ü eTT#˚.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` \C≤®Á>∑dj
Ôü TÆÓ <äT'Kdü+‘·|⁄ü sÔ ê˝…’ ã&É*ø£ #Ó+~ j·TTqï<Ó’ Bqdæ‹ú ˝À
qT+&ç Á≈£Ls¡yTÓ qÆ n+>±s¡øÁ£ >∑V≤ü eTT#˚ |”&+ç |üã&çq s√Væ≤D°qø£Áå ‘·eTTe˝… >±qe#·TÃ
#·Tqï ˇø£ eì‘·qT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ nÁX¯ó|üPs¡eí TTF+ BHê+ ø£èXÊ eTqX¯Hq˚ #· ˆ
XÀø£<ëÛ ´q|üsê+ BHê+ ì‘·´+ <äT'K|üsêj·TD≤yéT ˆˆ 23
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nÁX¯ó|üPs¡íeTTF+ ` BHê+ ` ø£èXÊyéT ` nqX¯H˚q ` #·
XÀø£<ëÛ ´q|üsê+ ` BHê+ ` ì‘·´+ ` <äT'K|üsêj·TD≤yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nÁX¯ó|üPs¡eí TTF+ R ø£˙ï{Ï‘√ ì+&çq eTTKeTT >∑\~j·TTqT,
BHê+ R BqTsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, nqX¯Hq˚ ø£èXÊ+ R ÄVü‰s¡eTT e÷qT≥#˚
ø£è•+∫j·TTqï~j·TTqT, XÀø£<ëÛ ´q|üsê+ R ~>∑T\T‘√&ÉqT, ∫+‘·‘√&ÉqT $eX¯ósê˝…’
460 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
j·TTqï~j·TTqT, BHê+ R <Óq’ ´eTT‘√ qTqï~j·TTqT, ì‘·´+ <äT'K |üsêj·TD≤+ R
ì‘·´eTT <äT'KeT>∑Tïsê˝…’ j·TTqï~j·TTq>∑T ÅdìÔ” , (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£˙ï{Ï‘√ ì+&çq yÓTT>∑eTT‘√ ÄVü‰s¡eTT e÷qT≥#˚ ø£è•+∫j·TT+&ç,
∫+‘êìeT>∑Tïsê˝…’ <äT'K|”&‘ç j· TÆÓ Bqdæ‹ú ˝ÀqTqï ˇø£ eì‘·qT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ Á|æjT· + »q eT|üX´¯ ˙Ô+ |üX´¯ ˙Ô+ sêø£då >” D∑ yéT ˆ
dü«>∑DqÒ eTè^+ V”≤Hê+ X¯«>∑D≤_Ûeè‘ê $Te ˆˆ 24
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Á|æjT· + ` »qyéT ` n|üX´¯ ˙Ô+ ` |üX´¯ +r+ ` sêø£då >” D∑ yéT `
dü«>∑DqÒ ` eTè^+ ` V”≤Hê+ ` X¯«>∑D≤_Ûeè‘êyéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Á|æjT· + »qyéT n|üX´¯ ˙Ô+ R Çwüß˝º q’… yê]ì #·÷&É≈î£ qï~j·TTqT,
sêø£då >ü D
∑ + |üX´¯ +r+ R sêø£då Åü d\Ô” qT p#·T#·Tqï~j·TTqT, dü«>∑DqÒ V”≤Hê+ R
‘·qyês¡T˝Òì<Ó,’ X¯«>∑D≤_Ûeè‘ê+ R y˚≥≈£îø£ÿ\#˚ #·T≥Tºø=qã&çjT· Tqï{Ï,º eTè^yéT
Çe dæ‘ú ê+ R Ä&ÉT˝Ò&eç ˝… qTqï{Ï~º j·TTq>∑T ÅdìÔ” , (<ä<sä Ù¡ R #·÷#ÓqT).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘·q eT+<ä˝Àì ˝Òfi¯fl≈£î <ä÷s¡yÓTÆ y˚≥≈£îø£ÿ\ eT<Ûä´ ∫≈£îÿø=qï
Vü≤]D≤+>∑qe˝… ‘·q≈£î ø±e\dæqyês¡T ø±qsêø£ b˛e⁄≥#˚‘q· T, ;Ûøs£ T¡ ˝…q’ sêø£då Åü d\Ô” T
m<äTs¡T>∑ qT+&ç >∑~›+#·T#·T+&ÉT≥#˚‘·qT uÛÑj·T$Vü≤«\jÓÆTj·TTqï ˇø£ eì‘·qT
#·÷#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ˙\Hê>±uÛj Ñ ÷· y˚D≤´ »|òTü q+ >∑‘j · TÆÓ ø£j÷· ˆ
˙\j·÷ ˙s¡<ëbÕj˚T eqsêC≤´ eTV”≤ $Te ˆˆ 25
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ˙\Hê>±uÛj Ñ ÷· ` y˚D≤´ ` »|òTü q+ ` >∑‘j · ÷· ` @ø£j÷· `
˙\j·÷ ` ˙s¡<ëbÕj˚T ` eqsêC≤´ ` eTV”≤yéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ˙s¡<ëbÕj˚T ˙\j·÷ eqsêC≤´ eTV”≤yéT Çe (dæú‘ê+)
˙\Hê>±uÛj Ñ ÷· »|òTü q+ >∑‘j · ÷· @ø£j÷· y˚D≤´ (dæ‘ú ê+ eì‘ê+ <ä<sä Ù¡ )
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ˙s¡<ëbÕj˚T R eTãT“\T ‘=\–q|æeTà≥, ˙\j·÷ eqsêC≤´ R
q\¢ì eèø£Áå X‚D‘Ï √&ç, eTV”≤yéT Çe (dæ‘ú ê+) R uÛ÷Ñ $Te˝…qTqï{Ï,º »|òTü q+ >∑‘j · ÷·
R |æsT¡ <äT\es¡≈î£ Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï, ˙\Hê>±uÛj Ñ ÷· R q\¢ì Á‘ê#·Te˝… Á|üø±•+#·T#·Tqï,
@ø£j÷· y˚D≤´ R @ø£yTÓ j Æ T· Tqï øπ X¯bÕX¯eTT‘√, (dæ‘ú ê+ eì‘ê+ <ä<sä Ù¡ R ñqï
eì‘·qT >±+#ÓqT).
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 461
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` @ø£j÷· y˚D≤´ R n|üV≤ü s¡D~qeTTq #˚dTü ø=ìq dü+kÕÿs¡eTT ‘·|Œü
y˚sT¡ dü+kÕÿs¡eTT ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚ øπ X¯bÕX¯eTT »&É>{∑ j
ºÏ T· Tqï~. ˙\Hê>±uÛj
Ñ ÷· y˚D≤´
R Ç#·Ã≥ ø£$ Ä&ÉTÁ‘ê#·TbÕeTT‘√ b˛*ø£#|Ó ü ≥#˚ Ä y˚Dd° Œü s¡ÙeTT eTs¡DùV≤‘·Teì
dü÷∫+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |æs¡T<äT\es¡≈£îqT Áy˚˝≤&ÉT#·Tqï »&É>∑{Ϻj·TTqï Bs¡ÈyÓTÆq q\¢ì
øπ X¯bÕX¯eTT‘√ ÄyÓT, eTãT“\T ‘=\–q |æeTà≥ q\¢ì eèø£|å +ü øÏ‘Ô √ >±qe#·TÃ
uÛ÷Ñ $Te˝…H˚ >±ìŒ+#·T#·T+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ düTU≤sêΩ+ <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ e´düHêHê eTø√$<ëyéT ˆ
‘ê+ düMTø£å ´ $XÊ˝≤ø°å eT~Ûø+£ eT*Hê+ ø£èXÊyéT ˆ
‘·sÿ¡ j·÷e÷dü d”‘‹˚ ø±s¡DÆ… s¡T|übÕ~_Û' ˆˆ 26
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düTU≤sêΩ+ ` <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ ` e´düHêHêyéT ` nø√$<ëyéT `
‘ê+ ` düMTø£å ´ ` $XÊ˝≤ø°yå Té ` n~Ûø+£ ` eT*Hê+ ` ø£èXÊyéT ` ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü
` d”‘ê ` Ç‹ ` ø±s¡D'Æ… ` ñ|übÕ~_Û' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düTU≤sêΩ+ e´düHêHêyéT nø√$<ë+ <äT'Kdü+‘·bÕÔyTé n~Ûø+£
eT*Hê+ ø£èXÊ+, ‘ê+ $XÊ˝≤ø°å+ düMTø£å ´, ñ|übÕ~_Û' ø±s¡D…Æ' d”‘ê Ç‹
‘·sÿ¡ j·÷e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` düTU≤sêΩ+ R düTKeTT\πø ‘·–j·TTqï{Ï~º j·TTqT, e´düHêHêyéT
nø√$<ë+ R ø£weºü TT\HÓsT¡ >∑ì~j·TTqT, <äT'Kdü+‘·bÕÔ+ R <äT'KeTT#˚ |ü]‘ê|üeTT
H=+<äT#·Tqï~j·TTqT, n~Ûø+£ eT*Hê+ R $TøÏÿ* eT*qyÓTÆ j·TTqï~j·TTqT, ø£èXÊ+
R ø£è•+∫j·TTqï~j·TTq>∑T, ‘ê+ $XÊ˝≤ø°+å düMTø£å ´ R Ä düT+<äsê+–ì p∫,
ñ|übÕ~_Û' ø±s¡D'Æ… R j·TTøÏdÔ eü Tà‘·yTÓ qÆ ø±s¡DeTT\#˚, d”‘ê Ç‹ ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü R
d”‘j · T˚ j·Tì }Væ≤+#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡Tú\T :` ñ|übÕ~_Û' ø±s¡D'Æ… R eTT+<äT#Ó|Œü uÀe⁄q{Ϻ ø±s¡DeTT\#˚.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Vü≤qTeT #·÷∫q Ä eì‘· kÂ≈£îe÷s¡´eTT >∑*– düTKeTT\ø=iπø
|ü⁄{Ϻ <äT'KeTT\ HÓqï&ÉTqT ms¡T>∑ì ø√eT*e˝… qT+&ÓqT. ø±ì H˚&TÉ <äT'KeTT‘√
462 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$TøÏÿ* ‘·|+æ #·T#·T+&ÓqT. $TøÏÿ* eT*qyÓTÆ ø£è•+∫j·TTqï X¯Øs¡eTT>∑\ n{Ϻ Ä
kÂ+<äs´¡ sê•ì >±+∫ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT ‘êqT ‘Ó*dæø=qï ø±s¡DeTT\#˚ áyÓT d”‘j · T˚
j·Tì }Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÁVæ≤j·Te÷D≤ ‘·<ë ‘˚q s¡økå£ Õ ø±eTs¡÷|æD≤ ˆ
j·T<∏ës¡÷bÕ Væ≤ <äècÕº yÓ’ ‘·<ë∏ s¡÷ù|j·T eT+>∑Hê ˆˆ 27
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` ÁVæ≤j·Te÷D≤ ` ‘·<ë ` ‘˚q ` s¡økå£ Õ ` ø±eTs¡÷|æD≤ ` j·T<∏ës¡÷bÕ
` Væ≤ ` <äècÕº ` yÓ’ ` ‘·<ë∏ s¡÷bÕ ` Çj·TyéT ` n+>∑Hê ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·<ë ø±eTs¡÷|æD≤ ‘˚q s¡økå£ Õ j·T<∏ës¡÷bÕ ÁVæ≤j·Te÷D≤
<äècÕº Çj·TyéT n+>∑Hê ‘·<ë∏ s¡÷bÕ Væ≤.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R ÄHê&ÉT, ø±eTs¡÷|æD≤ R ø±eTs¡÷|üeTTqT <Û]ä +∫q,
‘˚q s¡økå£ Õ R (düHêï ´dæs÷¡ |üeTT˝ÀqTqï) Ä sêeDTì#˚, j·T<∏ës¡÷bÕ R m{Ïsº ÷¡ |üeTT
>∑\<Ó—’ ÁVæ≤j·Te÷D≤ <äècÕº R n|üV≤ü ]+|üã&ÉT#·T #·÷&Éã&çq<√, Çj·TyéT n+>∑Hê
R á eì‘·, ‘·<ë∏ s¡÷bÕ Væ≤ R n{Ϻ Äø±s¡eTT >∑\~>∑H˚ j·TTqï~ >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄHê&ÉT y˚TeTT øÏwæÿ+<Ûä˝À ãTTX¯´eT÷ø£|üs¡«‘·eTTô|’ qT+&É>±
e÷j·÷s¡÷|ü<ëÛ ]jÓTÆ q sêeDTì#˚ n|üV≤ü ]+|üã&ç ø=ìb˛ã&ÉT#·Tqï j·÷yÓT m{Ϻ
Äø±s¡eTT‘√ e÷≈£î ø±ìŒ+∫q<√ dü]>± n{Ϻ Äø±s¡eTT >∑\~>∑H˚ Ç|ü&ÉT áyÓT
>±qe#·TÃ#·Tqï~ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ |üPs¡#í +· Á<ëqHê+ düTÁuÛ÷Ñ + #ês¡Teè‘·|Ô j ü ÷Ó <Ûsä ê+ ˆ
≈£îs¡«˙Ô+ Á|üuj ÑÛ ÷· <˚M+ düsê« $‹$Tsê ~X¯' ˆˆ 28
|ü<#ä Ã˚ <¤ eä TT :` |üPs¡#í +· Á<ëqHê+ ` düTÁuÛ÷Ñ + ` #ês¡Teè‘·|Ô jü ÷Ó <Ûsä êyéT ` ≈£îs¡«+r+
` Á|üuj ÑÛ ÷· ` <˚M+ ` düsê«' ` $‹$Tsê' ` ~X¯' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üPs¡í#·+Á<ëqHê+ R ì+&ÉT #·+<äTs¡Tì e+{Ï eTTKeTT
>∑\~j·TTqT, düTÁuÛÑ÷+ R düT+<äs¡yÓTÆq ø£qTu§eT\T >∑\~j·TTqT, #ês¡Teè‘·Ô
|üj÷Ó <Ûsä ê+ R düT+<äsy¡ TÓ qÆ es¡T\Ô yÓTqÆ düqÔ eTT\T >∑\~j·TTqT, Á|üuj ÑÛ ÷· R (‘·q
X¯Øs¡) ø±+‹#˚, düsê«' ~X¯' R m\¢~≈£îÿ\qT, $‹$Tsê' ≈£îs¡«+r+ R Nø£{˝Ï ìÒ $>±
#˚jT· T#·Tqï{Ï~º j·TTq>∑T, (‘ê+ <˚M+ düMTø£å ´ R Ä |üPE´sê*ì >±+∫).
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 463
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ªªÁ|üuj
ÑÛ ÷· düsê«' ~X¯' $‹$Tsê' ≈£îs¡«+r+μμ |ü~HÓ\\T
kÕïqbÕHê<äT\T ˝Òø£ e÷*q´eTT‘√ qTqïqT ‘·q Á|üø±X¯eTT#˚ ~≈£îÿ\+<ä* Nø£{ìÏ
bÕs¡Á<√\T#·Tqï<äq>± ÄyÓT Á|üu≤Û ‹X¯jT· yÓT{Ï~º jÓ÷ yÓ\&¢ j
ç T· >∑T#·Tqï~>∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ì+&ÉT#·+Á<äTìe+{Ï eTTKeTT‘√&ÉqT, n+<äyTÓ qÆ ø£qTu§eT\‘√&ÉqT,
düT+<äs¡eTT˝…’ es¡TÔ\eTT˝…’q düÔqeTT\‘√&ÉqT yÓ\T>=+<äT#·Tqï{Ϻ ÄyÓT ‘·q
Á|üø±X¯eTT#˚ m\¢~≈£îÿ\qT yÓ\T>∑T‘√ ì+|ü⁄#·Tqï≥T¢+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ ˙\πøo+ _+uÀw”+˜ düTeT<Ûë´+ düTÁ|ü‹wæ̃‘êyéT ˆ
d”‘ê+ |ü<àä |ü˝≤XÊø°+å eTqà<∏dä ´ü s¡‹+ j·T<∏ë ˆˆ 29
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` ˙\πøo+ ` _+uÀw”+˜ ` düTeT<Ûë´+ ` düTÁ|ü‹w摘 êyéT `
d”‘ê+ ` |ü<àä |ü˝≤XÊø°+å ` eTqà<∏dä ´ü ` s¡‹+ ` j·T<∏ë ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eTqà<∏dä ´ü s¡‹+ j·T<∏ë R eTqà<∏Tä ì (|ü‹ïjÓTÆ q) s¡r<˚$e˝…,
˙\πøo+ R q\¢ì πøX¯eTT\T >∑\~j·TTqT, _+uÀw”˜+ R <=+&É|ü+&ÉTe+{Ï
ô|<ä$>∑\~j·TTqT, düTeT<Ûë´+ R #·øÿ£ ì q&ÉTeTT >∑\~j·TTqT, düTÁ|ü‹wæ̃‘ê+ R
düT+<äsy¡ TÓ qÆ (nej·TeeTT\) düìïy˚Xe¯ TT >∑\~j·TTqT, |ü<àä |ü˝≤XÊø°+å R ‘êeTs¡
sπ ≈£î\e+{Ï ø£qTï\T >∑\~j·TTqT n>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` düTÁ|ü‹w摘 ê+ R #·øÿ£ >± ì*|æq bÕ<ä‘\· eTT >∑\~j·TTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄyÓT q\¢ì øπ X¯eTT\T, <=+&É|+ü &ÉTe+{Ï ô|<ä$, #·øÿ£ ì q&ÉTeTT,
#·ø£ÿì nej·Tedüìïy˚X¯eTT, |ü<äà|üÁ‘·eTT\e+{Ï ø£qTï\TqT ø£*– eTqà<∏äTì
uÛ≤s¡´jÓTÆ q s¡r<˚$e˝… qT+&ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ÇcÕº+ düs«¡ dü´ »>∑‘'· |üPs¡#í +· Á<äÁ|üu≤Û $Te ˆ
uÛ÷Ñ eTÚ düT‘·qT e÷d”Hê+ ìj·T‘ê $Te ‘ê|üdy” Té ˆ
ìXÊÙ«düãVüQfi≤+ ;ÛsT¡ + uÛTÑ »π>+Á<äe<Û÷ä $Te ˆˆ 30
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÇcÕº+ ` düs«¡ dü´ ` »>∑‘'· ` |üPs¡#í +· Á<äÁ|üu≤Û yéT ` Çe ` uÛ÷Ñ eTÚ
464 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
` düT‘·qTyéT ` Äd”Hê+ ` ìj·T‘êyéT ` Çe ` ‘ê|üdy” Té ` ìXÊÙ«düãVüQfi≤+ `
;ÛsT¡ + ` uÛTÑ »π>+Á<äe<Û÷ä yéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üPs¡í#·+Á<äÁ|üuÛ≤yéT Çe düs¡«dü´ »>∑‘·' ÇcÕº+, ìj·T‘ê+
‘ê|üdy” Té Çe düT‘·qT+, uÛ÷Ñ eTÚ Äd”Hê+, uÛTÑ »π>+Á<äe<Û÷ä yéT Çe ìXÊÙ«düãVüQfi≤+,
;ÛsT¡ + (‘ê+ düMTø£å ´.....)
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üPs¡#í +· Á<äÁ|üu≤Û yéT Çe R ì+&ÉT#·+Á<äTì ø±+‹e˝…, düs«¡ dü´
»>∑‘'· ÇcÕº+ R ˝Àø£eTTqø£+‘·≈î£ qT Çwüßsº ê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, ìj·T‘ê+ ‘ê|üd+”
Çe R ø£]qƒ yÓTqÆ ìj·TeTeTT\T >∑*–q ‘ê|üdÅü deÔ” ˝…, düT‘·qT+ R |ü$Á‘·yTÓ qÆ
X¯Øs¡eTT>∑\<Ó,’ uÛ÷Ñ eTÚ Äd”Hê+ R H˚\ô|’ ≈£Ls¡TÃqï~j·TTqT, uÛTÑ »π>+Á<äe<Û÷ä +
Çe R düsŒ¡ sêE uÛ≤s¡´e˝…, ìXÊÙ«düãVüQfi≤+ R ì≥÷ºsT¡ Œ\ Ä~Ûø´£ eTT >∑\~j·TTqT,
;ÛsT¡ + R ;Û‘T· sê˝…’ j·TTqï~j·TTqT n>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ìj·T‘ê+ R uÛ÷Ñ X¯jT· qeTT eTTqï>∑T ø£s√ƒ s¡ìj·TeTeTT\T >∑\~.
uÛTÑ »π>+Á<äe<Û÷ä yéT Çe R düsŒ¡ sêE uÛ≤s¡´‘√ kÕ<äèX¯´eTT#˚ #˚sT¡ ≥≈£î X¯ø´£ eTT
>±ì<äìj·TT sêø£då ≈ü î£ \HêX¯ùV≤‘·TyÓ’ j·TTqï~ j·Tìj·TTqT dü÷∫+|üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ì+&ÉT #·+Á<äTì yÓHïÓ \e˝… »>∑‘T· qÔ ø£+‘·≈î£ qT Çwüyº TÓ j
Æ T· Tqï~j·TTqT,
ø£sƒ√s¡ìj·TeTeTT\T |üPìq ‘ê|üdüÅd”Ôe˝… |ü$Á‘·yÓTÆq X¯Øs¡eTT‘√ uÛÑ÷$Tô|’
≈£Ls¡TÃqï~j·TTqT, düsŒ¡ sêE uÛ≤s¡´e˝… e÷{Ïe÷{ÏøìÏ ãTdüø=≥Tº#T· qï≥T¢ ì≥÷ºsT¡ Œ\T
$&ÉT#·T#·T ;Û‘T· sê˝…’ j·TTqï~j·TTqT n>∑T Ä d”‘e· TàqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ XÀø£C≤˝Òq eTVü≤‘ê $‘·‘q˚ q sê»ryéT ˆ
dü+düø±Ô+ <Û÷ä eTC≤˝Òq •U≤ $Te $uÛ≤ek˛' ˆˆ 31
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XÀø£C≤˝Òq ` eTVü≤‘ê ` $‘·‘q˚ ` q ` sê»ryéT ` dü+düø±Ô+ `
<Û÷ä eTC≤˝Òq ` •U≤yéT ` Çe ` $uÛ≤ek˛' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Û÷ä eTC≤˝Òq dü+düø±Ô+ R <ä≥yº TÓ qÆ bı>∑‘√ #·T≥Tºø=qã&çq{Ï,º
$uÛ≤ek˛' •U≤yéT Çe R n–ïjÓTTø£ÿ C≤«\e˝…, $‘·‘q˚ R $kÕÔsy¡ TÓ Æ j·TTqï{Ï,º
eTVü≤‘ê XÀø£C≤˝Òq R >=|üŒ<Óq’ <äT'Ku≤VüQfi¯´eTT#˚, q sê»r+ R Á|üø±•+|ü
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 465
≈£îqï{Ï~º j·T>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` $uÛ≤ek˛' •U≤yéT Çe R nqT≥#˚ bÕ‹Áe‘·´‘˚»düT‡‘√ Á|üø±•+#·T
#·Tqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <ä≥yº TÓ qÆ bı>∑‘√ >∑|Œü ã&çq{Ϻ n–ïC≤«\e˝… >=|üŒ<Óq’ XÀø£u≤Û s¡eTT#˚
dü+|üPs¡eí TT>± e´ø£eÔ TT>±ì ‘˚»düT‡>∑\ d”‘e· TàqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ düà èr $Te dü+~>Δ± eTè~Δ+ ì|ü‹‘ê $Te ˆ
$Vü≤‘ê $Te #· ÁX¯<ëΔ e÷XÊ+ Á|ü‹Vü≤‘ê $Te ˆˆ 32
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` düà èryéT ` Çe ` dü+~>Δ±yéT ` ãTT~Δ+ ` ì|ü‹‘êyéT `
Çe ` $Vü≤‘êyéT ` Çe ` #· ` ÁX¯<ëΔyTé ` ÄXÊ+ ` Á|ü‹Vü≤‘êyéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+~>Δ±+ düà èryéT Çe R dü+<˚V≤ü Á>∑dyÔü TÓ j
Æ T· Tqï <Ûsä à¡ XÊÅdeÔü TT
e˝…qT, ì|ü‹‘êyéT ãTT~ΔyTé Çe R ≈£L*b˛sTTq nuÛTÑ ´<äjT· eTTe˝…qT, $Vü≤‘ê+
ÁX¯<ëΔyéT Çe R ø°åDÏ+∫q ÁX¯<äΔe˝…qT, Á|ü‹Vü≤‘êyéT ÄXÊyéT Çe R uÛÑ>∑ïyÓTÆq
ÄX¯e˝…qT, dæ‘ú ê+ ‘ê+ düMTø£å ´ R ø±qe#·TÃ#·Tqï{Ϻ ÄyÓTqT >±+∫.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` dü+~>±Δ+ düà èryéT Çe ` ns¡$ú wüjT· eTTq dü+<˚V≤ü eTT ø£*+Z #·Tq{Ϻ
<Ûäs¡àXÊÅdüÔeTTe˝…, ãTT~Δ+ ì|ü‹‘êyéT Çe ` nHê´j·TÁ|ües¡ÔqeTT#˚ q•+∫q
nuÛTÑ ´<äjT· eTTe˝…, $Vü≤‘ê+ ÁX¯<ëΔyTé Çe R HêdæøÔ ã£ T~Δ#˚ #Ó&qç ÁX¯<eΔä ˝….
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ns¡ìú s¡j
í T· eTTq dü+<˚V≤ü eTTqT ø£*–+#·T <Ûsä à¡ XÊÅdeÔü TTe˝…qT, ø°Då +Ï ∫
b˛sTTq{Ϻ ◊X¯«s¡´eTTe˝…qT, #Ó&bç ˛sTTq ÁX¯<eΔä ˝…qT, uÛ>Ñ ï∑ yÓTqÆ ÄX¯e˝…qT, BqyÓTqÆ
dæ‹ú ˝À qTqï{Ϻ d”‘ê<˚$ì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ k˛|üdsü êZ+ j·T<∏ë dæ~+Δ ãT~Δ+ düø\£ TcÕ $Te ˆ
nuÛ÷Ñ ‘˚ Hê|üyê<˚q ø°]+Ô ì|ü‹‘ê $Te ˆˆ 33
|ü<ä#˚ä<äeTT :` k˛|üdsü êZ+ ` j·T<∏ë ` dæ~+Δ ` ãT~Δ+ ` düø\£ TcÕyéT ` Çe
nuÛ÷Ñ ‘˚q ` n|üyê<˚q ` ø°]+Ô ` ì|ü‹‘êyéT ` Çe ˆˆ
466 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` k˛|üdsü êZ+ dæ~+Δ j·T<∏ë R $|òTü ïeTT‘√ >∑÷&çq ø±s¡´dæ~eΔ ˝…qT,
düø\£ TcÕ+ ãT~ΔyTé Çe R ø±\Twü´eTT‘√ >∑÷&çq ãT~Δe˝…qT, nuÛ÷Ñ ‘˚q n|üyê<˚q
R ndü‘´· yÓTqÆ {Ϻ n|üyê<äT#˚, ì|ü‹‘ê+ ø°]yÔ Té Çe R #Ó&bç ˛sTTq Á|ü‹wü̃e˝…qT
ñqï{Ï,º ‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªªdüø\£ TcÕ+μμ R sê>∑<«˚ cÕ~ ø±\Twü´eTT\‘√ ≈£L&çjT· Tqï ãT~Δe˝….
‘ê‘·Œs¡´eTT :` $|òTü ïeTT\#˚ Ä–b˛sTTq ø±s¡´dæ~eΔ ˝…qT, sê>∑<«˚ cÕ~ ø£\àwüeTT\#˚
#Ó&qç >=|üŒ ãT~Δe˝…qT, ndü‘´· yÓTqÆ {Ϻ n|üyê<äT#˚ <Óã“‹qï ø°]eÔ ˝…qT, ø£weºü TT˝À
∫≈£îÿø=ìj·TTqï d”‘ê<˚$ì Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ sêyÓ÷|üs√<Ûeä ´~∏‘ê+ s¡ø√å Vü≤s¡Dø£]Ù‘êyéT ˆ
nã˝≤+ eTè>∑XÊu≤ø°+å Mø£eå ÷D≤+ ‘·‘· dü‘Ô '· ˆˆ 34
|ü<ä#˚ä<äeTT :` sêyÓ÷|üs√<Ûäe´~∏‘ê+ ` s¡øå√Vü≤s¡Dø£]Ù‘êyéT ` nã˝≤+ `
eTè>∑XÊu≤ø°+å ` Mø£eå ÷D≤+ ` ‘·‘'· ` ‘·‘'· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêyÓ÷|üs√<Ûeä ´~∏‘ê+ R sêeTTì #˚sT¡ ≥≈£î $|òTü ïeTT ø£\T>∑T≥#˚
u≤<ÛäH=+<äT#·Tqï~j·TTqT, s¡øå√Vü≤s¡Dø£]Ù‘êyéT R sêeDT &É|üVü≤]+#·T≥#˚
ø£è•+∫j·TTqï~j·TTqT, nã˝≤+ R <äTs¡“\Tsê\TqT, eTè>∑XÊu≤ø°+å R ˝Ò&|ç \æ ¢
ø£qTï\e+{Ï ø£qTï\T >∑*qZ ~j·TTqT, ‘·‘'· ‘·‘'· Mø£eå ÷D≤+ R Ç≥Tq≥T #·÷#·T#·Tqï
~j·TTqT n>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` sêeTTìøÏ <ä÷s¡yTÓ Æ j·TT+&ÉT≥#˚ e´<∏Hä =+~ j·TTqï~j·TTqT, sêeDT
&É|Vü ≤ü ]+#·T≥#˚ ø£*–q <äT'KeTT#˚ ø£è•+∫q~j·TTqT, u…<]ä q ˝Ò&|ç \æ e¢ ˝… ;Û‹‘√
q\TyÓ|’ ⁄ü \qT #·÷#·T#·Tqï~j·TT q>∑T d”‘e· TàqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ u≤cÕŒ+ãT|ü]|üPsπ qí ø£èwüeí Áø±øÏ|å øü Σ D≤ ˆ
e<äH˚ HêÁ|üdHü ï˚ q ìX¯Ù «dü˙+Ô |ü⁄q' |ü⁄q' ˆˆ 35
|ü<ä#˚ä<äeTT :` u≤cÕŒ+ãT|ü]|üPsπ qí ` ø£èwüeí Áø±øÏ|å øü Σ D≤ ` e<äHq˚ ` nÁ|üdHü ï˚ q
` ìX¯Ù «dü+r+ ` |ü⁄q' ` |ü⁄q' ˆˆ
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 467
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` u≤cÕŒ+ãT|ü]|üPsπ qí R ø£˙ï{Ï‘√ ì+&çq{Ïj
º T· T, ø£èwüeí Áø±øÏ|å øü Σ D≤
R q\¢ì e+ø£s¬ q’ {Ϻ ø£+{Ïi|… Œü \T >∑*–q{Ï,º nÁ|üdHü ï˚ q e<äHq˚ R $#ês¡eTT‘√
>∑÷&çq eTTKeTT‘√, |ü⁄q' |ü⁄q' ìX¯Ù «dü+r+ R e÷{Ïe÷{ÏøÏ ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T
#·Tqï~j·TTq>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫)
‘ê‘·Œs¡´eTT :` <äT'Ku≤wüŒeTT\‘√ ì+&ç, q\¢ì e+ø£¬s’q ø£+{Ïi…|üŒ\T >∑*–
$#ês¡Á>∑dyÔü TÓ j
Æ T· Tqï eTTKeTT‘√ e÷{Ïe÷{ÏøÏ ì≥÷ºsT¡ Œ\T $&ÉT#·T#·Tqï{Ϻ d”‘e· TàqT
Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ eT\|ü+ø£<säÛ ê+ BHê+ eT+&ÉHêsêΩ eTeT+&ç‘êyéT ˆ
Á|üu≤Û + qø£Áå ‘·sê»dü´ ø±\y˚Tô|Tò Æ ]yêeè‘êyéT ˆˆ 36
|ü<ä#˚ä<äeTT :` eT\|ü+ø£<säÛ ê+ ` BHê+ ` eT+&ÉHêsêΩyTé ` neT+&ç‘êyéT `
Á|üu≤Û + ` qø£Áå ‘·sê»dü´ ` ø±\y˚Tô|Tò 'Æ ` Çe ` Äeè‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` eT\|ü+ø£<säÛ ê+ R eT{Ï㺠Ts¡<qä T <Û]ä +∫q~j·TTqT, BHê+ R
BqTsê˝…’ j·TTqï~j·TTqT, eT+&ÉHêsêΩyéT neT+&ç‘êyéT R n\+ø±s¡eTTq≈£î
‘·–j·TTqï~j·TTqT, n\+ø£s¡DeTT\T ˝Òq{Ϻ~j·TTqT, ø±\y˚Tô|òTÆ' Äeè‘ê+ R
ø±iTeTãT“\#˚ Äe]+|üã&çq{Ï,º qø£Áå ‘·sê»dü´ Á|üu≤Û yéT Çe (dæ‘ú ê+) R #·+Á<äTì
ø±+‹e˝… qTqï{Ï~º j·TTq>∑T, (‘ê+ düMTø£å ´ R ÄyÓTqT >±+∫).
‘ê‘·Œs¡´eTT :` eT*qyÓTj Æ T· Tqï <˚V≤ü eTT‘√ ì+&ç ì+&ÉT>∑ n\+ø±s¡eTT\T <Û]ä +|ü
e\dæ q {Ï º ‘· q dü T +<ä s ¡ y Ó T Æ q <˚ V ü ≤ eTTqT @$Tj· T T n\+ø£ ] +#· T ø=qø£
j·TTqï~j·TTqT, ø±iTeTãT“\#˚ >∑|Œü ã&çq #·+Á<ä_+ãeTT e˝…qTqï~j·TTq>∑T
d”‘e· TàqT Vü≤qTeT >±+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·d´ü dü+~~ùV≤ ãT~Δ s¡TàVüQ' d”‘ê+ ìØø£å ´ ‘·T ˆ
Äe÷ïj·÷Hê eTjÓ÷>π q $<ë´+ Á|ü•~∏˝≤ $Te ˆˆ 37
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·d´ü ` dü+~~ùV≤ ` ãT~Δ' ` eTTVüQ' ` d”‘ê+ ` ìØø£å ´ ` ‘·T
` Äe÷ïj·÷HêyéT ` njÓ÷>π q ` $<ë´+ ` Á|ü•~∏˝≤yéT ` Çe ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Äe÷ïj·÷HêyéT njÓ÷>π q Á|ü•~∏˝≤+ $<ë´yéT Çe dæ‘ú ê+
468 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
d”‘ê+ ìØø£å ´, ‘·d´ü ãT~Δ' eTTVüQ' dü+~~ùV≤ ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` Äe÷ïj·÷HêyéT njÓ÷>π q R eTqqeTT\T ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚, Á|ü•~∏˝≤+
$<ë´yéT Çe dæ‘ú ê+ R $düà è‹ H=+~j·TTqï $<ä´e˝… qTqï{Ï,º d”‘ê+ ìØø£å ´ R
d”‘ê<˚$ì p∫, ‘·d´ü ãT~Δ' R Ä Vü≤qTeT+‘·Tì ãT~Δ, eTTVüQ' dü+~~ùV≤ R
e÷{Ïe÷{ÏøìÏ dü+<˚V≤ü eTT H=+<äT#·T+&ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªeTTVüQ' dü+~~ùV≤μ R >∑Ts¡TÔ|ü≥Tº≥≈£î M\T˝Ò≈£î+&É ø£è•+#·T≥,
eT*qyÓTÆ j·TT+&ÉT≥ eTTqï>∑T ø±s¡DeTT\#˚ dü+<˚V≤ü eTTq≈£î ø±s¡DeTjÓT´qT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‹]– eTqqeTT #˚j·T≈£î+&ÉT≥#˚ XË’~∏\´eTTH=+~q $<ä´e˝…,
ø£èX¯‘«· eTT eTTqï>∑T ø±s¡DeTT\#˚ |üPs¡«s¡÷|üeTT >√˝ÀŒsTTj·TTqï d”‘q· T p∫q{Ϻ
Vü≤qTeT+‘·Tì eTqdüT‡ dü+<˚V≤ü eTTq≈£î ˝ÀqjÓT´qT.
XÀ¢ˆˆ <äT'UÒq ãTãT<Û̊ d”‘ê+ Vü≤qTe÷ qq\+ø£è‘êyéT ˆ
dü+kÕÿπsD j·T<∏ë V”≤Hê+ yê#· eTsêú+‘·s+¡ >∑‘êyéT ˆˆ 38
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äT'UÒq ` ãTãT<Û˚ ` d”‘ê+ ` Vü≤qTe÷Hé ` nq\+ø£è‘êyéT `
dü+kÕÿπsD ` j·T<∏ë ` V”≤Hê+ ` yê#·yTé ` nsêú+‘·s+¡ ` >∑‘êyéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` dü+kÕÿπsD V”≤HêyéT, nsêú+‘·s¡+ >∑‘ê+ yê#·+ j·T<∏ë
<äèX¯´e÷HêyéT nq\+ø£è‘ê+ d”‘ê+ Vü≤qTe÷Hé <äT'UÒq ãTãT<Û.˚
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` dü+kÕÿπsD V”≤Hê+ R X¯ã›dü+ã+<Ûäìj·TeTeTT\T ˝Òq{Ϻ<Ó’
(j·TT+&ÉT≥#˚), nsêú+‘·s+¡ >∑‘ê+ R y˚iqÆ… {Ϻ ns¡eú TTqT uÀ~Û+#·T#·Tqï{Ï,º yê#·+
j·T<∏ë <äèX¯´e÷Hê+ R yê≈£îÿe˝… ø£qã&ÉT#·Tqï, nq\+ø£è‘ê+ d”‘ê+ R
n\+ø±s¡$V”≤qyÓTqÆ d”‘ê<˚$ì, Vü≤qTe÷Hé R Vü≤qTeT+‘·T&ÉT, <äT'UÒq ãTãT<Û˚ R
n‹πøX¢ e¯ TT#˚ Á>∑V≤æ +#ÓqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` X¯ãe› ⁄´‘·Œ‹Ô˝ìÒ bÕeTs¡Tì yê≈£îÿqT yê´ø£sD¡ ≤~ø£èwæ#˚ n‹ø£weºü TTô|’
ns¡eú TT#˚døæ =ìq≥T¢, n\+ø±s¡XS¯ q´yÓTÆ eT*qyÓTÆ <˚XÊ+‘·s>¡ ‘∑ T· sê˝…j
’ T· Tqï d”‘q· T
Vü≤qTeT+‘·T &É‹ø£weºü TTMT<ä Á>∑V≤æ +#Óqì uÛ≤eeTT.
>√$+<äsêJj·TeTT :` e⁄´‘·Œ‹ÔX¯Sq´‘·#˚ #Ó|üŒ<ä\∫q~ >±ø£ $|üØ‘ês¡úeTTqT
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 469
uÀ~Û+#·T n\ŒE„ì e#·qeTT\T m{À¢ Á|üj÷· dü#˚ Ä eø£Ô #Ó|Œü <ä\∫q ns¡eú TTqT
yÓ\&¢ +ç #·Tq≥T¢>± d”‘ê<˚$ì ø£weºü TT#˚ e÷Á‘·yT˚ ‘·q s¡÷|üeTTqT Á>∑V≤æ +|ü#j ˚ T· T
#·Tqï<äì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` e⁄´‘·Œ‹Ô eTTqï>∑T yê´ø£sD¡ C≤„qeTT ˝Ò≈î£ +&ÉT≥#˚‘· ø√]q ns¡eú TTqT
‘Ó\T|ü˝øÒ £ $|üØ‘ês¡eú TTqT uÀ~Û+#·T#·Tqï nC≤„ì yê≈£îÿe˝…, n\+ø±s¡sV¡ ≤æ ‘·yTÓ Æ
eT*qyÓTÆ j·TTqï{Ϻ d”‘ê<˚$ s¡÷|üeTTqT p∫ Vü≤qTeT+‘·T&ÉT n‹ø£weºü TTMT<äH˚
ÄyÓTj˚T d”‘· j·Tì Á>∑V≤æ +|ü>˝∑ qZ… T.
XÀ¢ˆˆ ‘ê+ düMTø£å ´ $XÊ˝≤ø°+å sê»|ü⁄Ár eTì+~‘êyéT ˆ
‘·sÿ¡ j·÷e÷dü d”‘‹˚ ø±s¡DÆ… s¡T|übÕ~_Û' ˆˆ 39
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘ê+ ` düMTø£å ´ ` $XÊ˝≤ø°+å ` sê»|ü⁄ÁryéT ` nì+~‘êyéT `
‘·sÿ¡ j·÷e÷dü ` d”‘ê ` Ç‹ ` ø±s¡D'Æ… ` ñ|übÕ~_Û' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Äì+~‘ê+, sê»|ü⁄Ár+, $XÊ˝≤ø°å+ ‘ê+ düMTø£å ´ (dü')
ñ|übÕ~_Û' ø±s¡D'Æ… d”‘ê Ç‹ ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nì+~‘ê+ R XÊ¢|Tüò ´yÓTqÆ \ø£Då eTT\T >∑\<Ó,’ sê»|ü⁄Ár+ R
sê»|ü⁄Á‹ø£jÓÆT j·TTqï~j·TTqT— $XÊ˝≤ø°å+ R $XÊ\eTT˝…’q H˚Á‘·eTT\T ø£*–
j·TTqï~j·TTqT n>∑T, ‘ê+ R ÄyÓTqT, düMTø£å ´ R #·÷∫, dü' R Ä Vü≤qTeT,
ñ|übÕ~_Û' ø±s¡D'Æ… R j·TTøÏdÔ eü Tà‘·eTT˝…q’ ø±s¡DeTT\#˚, d”‘ê Ç‹ ‘·sÿ¡ j·÷e÷dü
R d”‘j · T· ì }Væ≤+#ÓqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ñ‘·eÔ TyÓTqÆ \ø£Då eTT\‘√ sê»|ü⁄Á‹ø£e˝… $XÊ\yÓTqÆ ø£qTï\‘√qTqï
ÄyÓTqTp∫ j·TTøÏj Ô T· Tø£eÔ TT˝…q’ ø±s¡DeTT\e\¢ ÄyÓT d”‘j
· T˚ j·Tì }Væ≤+#ÓqT.
XÀ¢ˆˆ yÓ<’ V˚ ‰ü ´ j·÷ì #ê+π>wüß ‘·<ë sêyÓ÷-q«ø°sj Ô¡ T· ‘Y ˆ
‘ê Hê´uÛsÑ D¡ C≤˝≤ì >±Á‘·XÀ;Û q´\ø£j å T· ‘Y ˆˆ 40
|ü<ä#˚ä<äeTT :` yÓ<’ V˚ ‰ü ´' ` j·÷ì ` #· ` n+π>wüß ` ‘·<ë ` sêeT' ` nq«ø°sj Ô¡ T· ‘Y
` ‘êì ` ÄuÛsÑ D ¡ C≤˝≤ì ` >±Á‘·XÀ;Ûì ` n\ø£j å T· ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁøe£ TeTT :` ‘·<ë sêeT' yÓ<’ V˚ ‰ü ´' n+π>wüß j·÷ì (ÄuÛsÑ D¡ ≤ì) nq«ø°sj
Ô¡ T· ‘Y,
‘êì ÄuÛsÑ D ¡ C≤˝≤ì >±Á‘·XÀ;Ûì (dü') n\ø£j å T· ‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ‘·<ë R ÄHê&ÉT, sêeT' R lsêeTT&ÉT, yÓ<’ V˚ ‰ü ´' n+π>wüß R
470 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
d”‘ê<˚$ nej·TeeTT\+<äT, j·÷ì (ÄuÛÑs¡D≤ì) R @ j·÷uÛÑs¡DeTT\HÓ’‘˚,
nq«ø°s¡Ôj·T‘Y R ù|s=ÿìj·TT+&ÓH√, ‘êì ÄuÛÑs¡DC≤˝≤ì R Ä j·÷uÛÑs¡D
düeT÷Vü≤eTT\qT, >±Á‘·XÀ;Ûì R <˚V≤ü eTTq+<äT yÓ\T>=+<äT#·Tqï yêìì>±, dü' R
Ä Vü≤qTeT, n\ø£j å T· ‘Y R ø£qT>=HÓqT.
ª>±Á‘·XÀ;Ûìμ nqT≥≈£î ã<äT\T>± ªXÊU≤XÀ;Ûìμ nì bÕsƒê+‘·se¡ TT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
eTùV≤X¯«s¡rs¡T\ú T eTTqï>∑Tyês¡T ªXÊU≤XÀ;Ûìμ nqT bÕsƒe¡ TTqT Á>∑V≤æ +∫
sêeTTì‘√ $jÓ ÷ >∑ ø ±\eTTq ÄyÓ T ÄuÛ Ñ s ¡ D eTT\qT ‘=\–+∫ ø=eTà≈£ î
‘·–*+∫q<äì yê´U≤´qeTT #˚d]æ . ø±ì (XÊ´e÷ì ∫s¡jT· Tø£‘Ô ê«‘Y) ∫s¡ø±\eTT
<Û]ä +∫j·TT+&ÉT≥e\q q\¢ã&çjT· Tqï$ nì eTT+<äT XÀ¢øe£ TT˝À e]í+∫q<ëìøÏ
$s√<ÛäeTT dü+uÛÑ$+#·TqT. ø±e⁄q Ä bÕsƒ¡eTT ñù|ø£åD°j·TeTì ‹\ø£eTT ‘·q
bÕsƒe¡ TTqT düeT]ú+#ÓqT.
‹\ø£eTT :` lsêeTT&ÉT, Vü≤qTeT Á|üj÷· DdüeTj·TeTTq d”‘e· Tà @ nej·TeeTT\+
<˚ ÄuÛsÑ D¡ eTT\T <Û]ä +#Óqì #Óô|ŒH√ n$ Ä nej·TeeTT\+<äT yÓ\j·TT#·T+&ÉT≥#˚
d”‘q· T >∑T]Ô+#·T≥≈£î M\Tø£˝qZ… T.
yêdüT<ëdükÕ«$T :` ÄHê&ÉT lsêeT#·+Á<äeT÷]Ô d”‘k· ıeTTà*$ j·Tì y˚ìì C…ô|ŒH√,
j·T$ <Û]ä +∫j·TT+&çq <˚V≤ü eTTq+ <Ó{ºÏ >∑Ts¡T\Ô T |ü&j ç T· T+&ÉTH√, Ä >∑Ts¡TÔ ©yÓT
<˚V≤ü eTTq+<äTqï$. d”‘ê<˚$ rdæ bÕs¡y∫’Ó q$ >±ø£ n|ü&ÉT ‘=+<äs˝¡ À rj·TT≥≈£î
kÕ<Ûä´eTT>±ì$ <˚Vü≤eT+<˚ j·TT+#·Tø=HÓqT. Ä kıeTTà *+<äTqï$. Ç~
j·÷|üyÔ êø£´eTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ‘êqT \+ø£≈î£ ãj·T\T<˚sT¡ q|ü&ÉT ‘·q‘√ lsêeTT&ÉT d”‘ê<˚$ @
j˚T nej·TeeTT\+ <˚ j˚T ÄuÛsÑ D ¡ eTT\T <Û]ä +#Óqì #Óô|ŒH√, Ä j·÷uÛsÑ D¡ eTT\T
Ç|ü&ÉT ÄyÓT jÓTT&É*ô|’ ø±qe#·TÃ#·Tqï$.
XÀ¢ˆˆ düTø£è‘Í ø£s¡íy˚cº #· X¯«<ä+Åcº #· düTdü+dæú‘Í ˆ
eTDÏ$Á<äTeT∫Á‘êDÏ Vü≤ùdÔ cÕ«uÛsÑ D¡ ≤ì #· ˆˆ 41
|ü<ä#˚ä<äeTT :` düTø£è‘Í ` ø£syí¡ c˚ º ` #· ` X¯«<ä+Åcº ` #· ` düTdü+dæ‘ú Í `
eTDÏ$Á<äTeT∫Á‘êDÏ ` Vü≤ùdwÔ ßü ` ÄuÛsÑ D ¡ ≤ì ` #· ˆˆ
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 471
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` düTø£è‘Í ø£syí¡ c˚ º #· R düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£sêíusÑÛ D¡ eTT\TqT— düTdü+dæ‘ú Í
X¯«<ä+Åcº #· R #·ø£ÿ>± neT]j·TTqï Á‹ø£s¡íø£uÛÑ÷wüDeTT\TqTï— Vü≤ùdÔwüß R
#˚‘T· \j·T+<äT, eTDÏ$Á<äTeT∫Á‘êDÏ ÄuÛsÑ D¡ ≤ì #· R s¡‘ï· eTT\T |ü>&∑ eÉ TT\T eTTqï>∑T
yêì‘√ düT+<äse¡ TT˝…j’ T· Tqï ÄuÛsÑ D
¡ eTT\TqTï.
XÀ¢ˆˆ XÊ´e÷ì ∫s¡jT· Tø£‘Ô ê« ‘·<Ô ë∏ dü+kÕúqe+‹ #· ˆ
‘ê H˚´ yÓ‘’ êì eTH˚´- Vü≤+ j·÷ì sêyÓ÷-q«ø°sj Ô¡ T· ‘Yˆˆ 42
|ü<ä#˚ä<äeTT :` XÊ´e÷ì ` ∫s¡jT· Tø£‘Ô ê«‘Y ` ‘·<ë∏ ` dü+kÕúqe+‹ ` #· ` ‘êì
` @e ` @‘êì ` eTH˚´ ` nVü≤+ ` j·÷ì ` sêeT' ` nq«ø°sj Ô¡ T· ‘Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` @‘êì ∫s¡jT· Tø£‘Ô ê«‘Y XÊ´e÷ì— ‘·<ë∏ dü+kÕúqe+‹ #·— (n‘·')
sêeT' j·÷ì nq«ø°sj Ô¡ T· ‘Y, ‘êì @‘êì @e (Ç‹) nVü≤+ eTH˚´.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` (@‘êì R á j·÷uÛsÑ D¡ eTT\T), ∫s¡jT· Tø£‘Ô ê«‘Y R ∫s¡ø±\eTT
<Û]ä +|üã&ÉT≥#˚, XÊ´e÷ì R q\¢ã&çjT· Tqï$— ‘·<ë∏ R nfÒ,¢ dü+kÕúqe+‹ #· R
Äqyêfi¯ófl >∑*j Z T· Tqï$— (n‘·' R n+<äT#˚) sêeT' j·÷ì nq«ø°sj Ô¡ T· ‘Y R lsêeTT&ÉT
y˚{ìÏ >∑÷]à |ü*øÏjT· T+&ÓH√— ‘êì @‘êì R n$ Ç$j˚T, Ç‹ nVü≤+ eTH˚´ R
nì H˚qT ‘·\#·T#·THêïqT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` ø£syí¡ w˚ qºü eTT\T R ≈£î+&É\eTT\T, X¯«<ä+Åweºü TT R ªÁ‹ø£søí¡ '£
X¯«<ä+ÅwXºü ï μ nq>±, Á‹ø£søí¡ £ eTqT |ü⁄cÕŒø±s¡yTÓ qÆ ø£sbí¡ Õs¡Ù«uÛ÷Ñ wüDeTT, XÊ´e÷ì
R $s¡V≤ü ‘ê|üeTTjÓTTø£ÿ y˚&$ç T#˚ q\¢ã&çq$. nfÒ¢ ∫s¡ø±\eTT <Û]ä +#·T≥#˚ Ä
nej·TeeTT\ô|’ Äqyêfi¯ó¢ |ü&qÓ T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£seí¡ TT\+<äT #·øÿ£ >∑ ì]à+|üã&çq ≈£î+&É\eTT\TqTï, yêìyÓqTø£
Á‹ø£s¡íeTT\HÓ&ç ø£sêíuÛÑs¡DeTT\TqT, #˚‘·T\+<äT s¡‘·ïeTT\T, |ü>∑&ÉeTT\T >∑\
düT+<äsy¡ TÓ qÆ ø£&j
ç T· eTT\TqT, ∫s¡ø±\eTT dü+düÿ]+|üøb£ ˛e⁄≥#˚ q\¢ã&çqyÓ’ n$
j·TT+&ÉT#√≥¢ Äqyêfi¯ófl >∑*– >±ìŒ+#·T#·Tqï$. Ç$ j·Tìïj·TTqT lsêeTT&ÉT
Hê‘√ #Ó|Œæ qy˚ j·Tì ‘·\#·T#·THêïqT.
XÀ¢ˆˆ ‘·Á‘· j·÷ q´eV”≤Hêì ‘ê q´Vü≤+ H√|ü\ø£j
å T˚ ˆ
j·÷ q´kÕ´ HêeV”≤Hêì ‘ê ˙e÷ì q dü+X¯jT· ' ˆˆ 43
472 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ‘·Á‘· ` j·÷ì ` neV”≤Hêì ` ‘êì ` nVü≤+ ` q ` ñ|ü\ø£j
å T˚
` j·÷ì ` nkÕ´' ` q ` neV”≤Hêì ` ‘êì ` Çe÷ì ` q ` dü+X¯jT· ' ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` ‘·Á‘· j·÷ì neV”≤Hêì ‘êì nVü≤+ (nÁ‘·) q ñ|ü\ø£j å T˚ ,
nkÕ´' j·÷ì #· neV”≤Hêì, ‘êì Çe÷ì, q dü+X¯jT· '.
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` ‘·Á‘· R Ä ãTTX¯´eT÷ø£ |üs«¡ ‘·eTTq+<äT, j·÷ì R @ j·÷uÛsÑ D¡ eTT
\sTT‘˚, neV”≤Hêì R |ü&yÉ j ˚ T· ã&çqy√, ‘êì R Ä j·÷uÛsÑ D ¡ eTT\qT, nVü≤+ R
H˚qT, nÁ‘· R áyÓTjÓTT<ä—› q ñ|ü\ø£j å T˚ R #·÷&É˝≈Ò î£ HêïqT. nkÕ´' R áyÓTjÓTTø£ÿ,
j·÷ì R @ j·÷uÛsÑ D ¡ eTT\sTT‘˚, q neV”≤Hêì R (n#·Ã≥) |ü&yÉ j ˚ T· ã&É˝<Ò √,
‘êì Çe÷ì R Ä j·÷uÛsÑ D ¡ eTT˝Ò sTT$. q dü+X¯jT· ' R dü+<˚V≤ü eTT ˝Ò<Tä .
‘ê‘·Œs¡´eTT :` |üPs¡« e÷ ãTTX¯«eT÷ø£|sü «¡ ‘·eTTô|’ @ j·÷uÛsÑ D¡ eTT\T |ü&yÉ j ˚ T· ã&ç
j·TT+&ÓH√, n$ @$j·TT ì#·Ã≥ ø±qã&ÉT≥˝Ò<Tä . áyÓT n#·Ã≥ |ü&yÉ j ˚ T· q{Ϻ
ÄuÛsÑ D ¡ eTT\T e÷Á‘·yT˚ Ç#·Ã≥ >±qe#·TÃ#·Tqï$. Ç+<äT\ øπ $Tj·TT dü+<˚V≤ü eTT
˝Ò<Tä .
XÀ¢ˆˆ |”‘+· ø£qø£|{ü ≤ºu+ÑÛ Ádüd+Ôü ‘·<«ä düq+ X¯óuÛyÑ Té ˆ
ñ‘·ØÔ j·T+ q>±düø+Ô£ ‘·<ë <äèwü+º |üe¢ +>∑yTÓ 'Æ ˆˆ 44
|ü<ä#˚ä<äeTT :` |”‘+· ` ø£qø£|{ü ≤ºu+ÑÛ ` Ádüd+Ôü ` ‘·‘Y ` edüq+ ` X¯óuÛyÑ Té `
ñ‘·ØÔ j·T+ ` q>±düø+Ô£ ` ‘·<ë ` <äèwü+º ` |üe¢ +>∑yTÓ 'Æ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |”‘+· R |ü#÷ HÓq’ ~j·TTqT, ø£qø£|{ü ≤ºu+ÑÛ R ã+>∑sT¡ »\‘ês¡T‘√
Á|üø±•+#·T #·Tqï~j·TTqT, Ádüd+Ôü R C≤]b˛sTTq~j·TTqT, ñ‘·ØÔ j·T+ R ñ‘·sÔ ¡
eÅdeÔü TT>± <Û]ä +#·Tq{Ï,º ‘·<«ä düq+ R ÄyÓTNs¡jT˚ , q>±düø+Ô£ R Ä (|üs«¡ ‘·eTTq+<ä*)
#Ó≥Tºô|’ Áy˚\T#·Tqï<Ó’, |ü¢e+>∑yÓTÆ' R yêqs¡T\#˚, ‘·<ë R ÄHê&ÉT, <äèwüº+ R
#·÷&Éã&çq~.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
yêdüT<ëdükÕ«$T :` Äø±X¯eTTqT+&ç, ø=+&ÉMT<ä |ü&yÉ ∫’Ó q|ü⁄&ÉT kıeTTà\T $]–
‘·Tqø£˝b’… ˛≈£î+&ÉTHê j·TqT dü+<˚V≤ü eTTqT yê©àøÏ Ç#·Ã≥ |ü]Vü≤]+#·T#·THêï&ÉT.
d”‘ê<˚$ ã+&É\MT<ä bÕiy˚jT· ˝Ò<Tä . #Ó≥TºMT<ä ã&ÉTq≥T¢ eT÷≥>±ø£{ºÏ $düs¬ qT.
n~ #Ó≥Tº ø=eTà\≈£î ‘·–*, H˚\ô|’ ã&ÓqT. ø±e⁄q kıeTTà\T ‘·TqTø£\T >±˝Ò<Tä .
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 473
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ã+>∑sT¡ »\‘ês¡T>∑\ |ü#÷ HÓq’ |ü$Á‘·yTÓ qÆ áyÓT j·TT‘·ØÔ j·TeTT>±
<Û]ä +#·T eÅdyÔü T˚ Ä |üs«¡ ‘·eTTMT<ä #Ó≥Tºô|’ Áy˚˝≤&ÉT#·T, ÄHê&ÉT e÷ düTÁ^yê~
yêqs¡T\#˚ ø£qT>=qã&çq~.
XÀ¢ˆˆ uÛ÷Ñ wüD≤ì #· eTTU≤´ì <äècÕºì <Ûsä D¡ ‘° ˝· Ò ˆ
nq jÓTÆ yê|ü$<ëΔì dü«qe+‹ eTVü‰+‹ #· ˆˆ 45
|ü<ä#˚ä<äeTT :` uÛ÷Ñ wüD≤ì ` #· ` eTTU≤´ì ` <äècÕºì ` <Ûsä D¡ ‘° ˝· Ò ` nqj·÷ `
@e ` n|ü$<ëΔì ` dü«qe+‹ ` eTVü‰+‹ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` <Ûsä D¡ ‘° ˝· Ò <äècÕºì dü«qe+‹ eTVü‰+‹ eTTU≤´ì uÛ÷Ñ wüD≤ì
nqj·÷ @e n|ü$<ëΔì.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` <Ûsä D¡ ‘° ˝· Ò R H˚\ô|,’ <äècÕºì R #·÷&Éã&çq{Ï,º dü«qe+‹ R
<Û«ä ì#˚jT· T#·Tqï$j·TTqT, eTVü‰+‹ R >=|üŒyÓq’ $j·TTq>∑T, eTTU≤´ì uÛ÷Ñ wüD≤ì R
Á|ü<ëÛ qeTT˝…q’ j·÷uÛsÑ D ¡ eTT\T, nqj·÷ @e n|ü$<ëΔì R áyÓT#˚‘H· ˚ |ü&yÉ j ˚ T·
ã&çq$.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ÄHê&ÉT ãTTX¯´eT÷ø£|sü «¡ ‘·eTTq H˚\ô|’ |òTü \T¢eTì X¯ãe› TT #˚jT· T#·T
@ neT÷\´eTT˝…q’ {Ϻ j·÷uÛsÑ D ¡ eTT\T Hê≈£î ø£qã&çqy√ n$ áyÓT#˚‘H· ˚ n|ü&ÉT
|ü&Éy˚j·Tã&çq$.
XÀ¢ˆˆ Ç<ä+ ∫s¡>è∑ V”≤‘·‘ê« <ä«düq+ øÏw¢ eºü ‘·sÔ y¡ Té ˆ
‘·<ë∏ |æ q÷q+ ‘·<«ä s¡+í ‘·<ë∏ ÁoeT <ä´<∏‘˚ s· ‘¡ Y ˆˆ 46
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Ç<ä+ ` ∫s¡>è∑ V”≤‘·‘ê«‘Y ` edüq+ ` øÏw¢ eºü ‘·sÔ y¡ Té ` ‘·<ë∏ ` n|æ
` q÷q+ ` ‘·<«ä s¡+í ` ‘·<ë∏ ` ÁoeT‘Y ` j·T<∏ë ` Ç‘·s‘¡ Y ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Ç<ä+ edüq+ ∫s¡>è∑ V”≤‘·‘ê«‘Y øÏw¢ eºü ‘·sÔ y¡ Té . ‘·<ë∏ |æ ‘·<«ä s¡+í
Ç‘·s‘¡ Y j·T<∏ë dæ‘ú y· Té ‘·<ë∏ q÷q+ leT‘Y.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Ç<ä+ edüq+ R á eÅdeÔü TT, ∫s¡>è∑ V”≤‘·‘ê«‘Y R ∫s¡ø±\eTT
ø£≥Tºø=ì j·TT+&ÉT≥e\q, øÏ¢wüºe‘·Ôs¡yéT R $TøÏÿ* q*–b˛sTTq~— ‘·<∏ë|æ R
◊q|üŒ{ÏøìÏ , ‘·<«ä s¡+í R Ä eÅdeÔü TTjÓTTø£ÿ #Ûêj·Te÷Á‘·eTT, Ç‘·s‘¡ Y j·T<∏ë R Ä
¬s+&Ée~e˝…H˚ (nq>± ñ‘·ÔØj·TeÅdüÔeTTe˝…H˚) (dæú‘·+ R ñqï~)— q÷q+ R
ìX¯Ãj·TeTT— ‘·<ë∏ R Ä Ø‹>∑H,˚ leT‘Y R >=|üŒ XÀuÛ>Ñ *∑ –j·TTqï~.
474 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á <Û]ä +∫j·TTqï áyÓT Ns¡ ∫s¡ø±\eTT ø£≥Tºø=ì j·TT+&ÉT≥#˚
$TøÏÿ* q*–b˛sTT j·TTqï~. nsTTq|üŒ{ÏøìÏ á eÅdeÔü TTjÓTTø£ÿ #Ûêj·T e÷Á‘·eTT
ÄHê&ÉT y˚TeTT #·÷∫q ñ‘·ØÔ j·TeTTe˝…H˚ >=|üŒ XÀuÛÑ >∑*– j·TTqï~.
XÀ¢ˆˆ Çj·T+ ø£qø£esêí+^ sêeTdü´ eTVæ≤w” Á|æj÷· ˆ
Á|üDcÕº-|æ dür j·÷-dü´ eTqk˛ q Á|üDX¯´‹ ˆˆ 47
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Çj·T+ ` ø£qø£esêí+^ ` sêeTdü´ ` eTVæ≤w” ` Á|æj÷· ` Á|üDcÕº
` n|æ ` dür ` j·÷ ` ndü´ ` eTqdü' ` q ` Á|üDX¯´‹ ˆˆ
Á|‹ü |ü<ës¡eú TT :` j·÷ R @ |üPE´sê\T, Á|üDcÕº dür n|æ R ø£qT\≈£î <ä÷s¡yTÓ j
Æ T· Tqï
<Óq’ |üŒ{ÏøìÏ , ndü´ R Ä lsêeTTìjÓTTø£ÿ, eTqdü' R eTqdüT‡qT+&ç, dü Á|üDX¯´‹
R ‘=\–b˛e≈£îqï<√, ø£qø£esêí+^ Çj·T+ R düTes¡#í êäjT· >∑\ <˚V≤ü eTT >∑*qZ
áyÓT, (q÷q+ R ìX¯Ãj·TeTT>±) sêeTdü´ Á|æj÷· eTVæ≤w” R sêeTTq≈£î Á|æjT· Tsê˝…q’
<Ûsä à¡ |ü‹ïj˚T.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
yêdüT<ëdükÕ«$T :` u≤\ø±+&ÉeTTq lsêeT#·+Á<äTq≈£î Vü≤è<äjT˚ X¯«] d”‘ê<˚$,
l d”‘êe÷‘· Vü≤è<äj˚TX¯«s¡T&ÉT lsêeT#·+Á<äT&Éì #Ó|üŒã&çq≥T¢ d”‘êsêeTT\T
Çs¡Te⁄s¡TqT @ø£V≤ü è<äjT· eTT >∑\yêπs. Ä $wüjT· y˚T Ç#·≥ Vü≤qTeTeTTK‘·' eTs¡\
Ç≥T¢ ‘Ó\T|üã&çq~. n+<äT\πø yê] ìs¡Te⁄]ì $~Û>± j·TT>∑fi¯s¡÷|üeTTq
n]Ã+#·e˝…qT nì ô|<ä\› dü+Á|ü<ëj·TeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` ø£qTï\≈£î <ä÷s¡yTÓ Æ n>√#·sy¡ TÓ qÆ |üŒ{ÏøìÏ , @ |üPE´sê\T lsêeTTì
eTqdüT‡qT+&ç ˇø£ ø£D å eTT >∑÷&É ‘=\–b˛e⁄≥ ˝Ò<√ Ä düTesêí+–jÓTÆ q áyÓT
sêeTTìøÏ Á|æjT· yÓTqÆ |ü≥eº TVæ≤wæ j·T>∑T C≤qø°<$˚ j˚T!
XÀ¢ˆˆ Çj·T+ kÕ j·T‘·ÿ è‘˚ sêeT' #·‘T· ]“¤' |ü]‘·|´ü ‘˚ ˆ
ø±s¡TDÒ´ HêqèX¯+ùd´q XÀπøq eT<äHq˚ #· ˆˆ 48
|ü<ä#˚ä<äeTT :` Çj·T+ ` kÕ ` j·T‘·ÿ è‘˚ ` sêeT' ` #·‘T· ]“¤' ` |ü]‘·|´ü ‘˚ `
ø±s¡TDÒ´q ` ÄqèX¯+ùd´q ` XÀπøq ` eT<äHq˚ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` j·T‘·ÿ è‘˚ sêeT' ø±s¡TDÒ´q, ÄqèX¯+ùd´q, XÀπøq, eT<äHq˚
#· #·‘T· ]“¤' |ü]‘·|´ü ‘˚ kÕ Çj·TyéT.
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 475
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` j·T‘·ÿ è‘˚ R @ |üPE´sê*ì >∑÷]Ã, sêeT' R lsêeTT&ÉT,
ø±s¡TDÒ´q R ø±s¡TD´eTT‘√&ÉqT, ÄqèX¯+ùd´q R e÷s¡e› eTT‘√&ÉqT, XÀπøq R
<äT'KeTT‘√&ÉqT, eT<äH˚q #· R Á|üDj·TeTT‘√&ÉqT, #·‘·T]“¤' R á Hê\T>∑T
\ø£Då eTT\‘√, |ü]‘·|´ü ‘˚ R |ü]‘ê|üeTT H=+<äT#·THêï&√, kÕ R Äj·TeT, Çj·T+
R áyÓTj˚T.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` @ eTVü≤˙j·TTsê*ì >∑÷]Ã lsêeTT&ÉT ø±s¡TD´eTT, e÷s¡e› eTT,
<äT'KeTT, Á|üDj·TeTT nqT Hê\T>∑T \ø£D å eTT\‘√ dü+‘ê|üeTT H=+<äT#·THêï&√
|üPE´sê˝…q’ Ä kÕ~Û« áyÓTj˚T.
XÀ¢ˆˆ ÅdÔ” Á|üDùw‹º ø±s¡TD≤´ <ëÁ•‘˚ ‘ê´qèX¯+dü´‘·' ˆ
|ürï qùw‹º XÀπøq Á|æjT˚ ‹ eT<äHq˚ #· ˆˆ 49
|ü<ä#˚ä<äeTT :` ÅdÔ” ` Á|üDcÕº ` Ç‹ ` ø±s¡TD≤´‘Y ` ÄÁ•‘ê ` Ç‹ ` ÄqèX¯+dü´‘·'
` |ürï ` qcÕº ` Ç‹ ` XÀπøq ` Á|æj÷· ` Ç‹ ` eT<äHq˚ ` #· ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` düT>∑eTeTT.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` ÅdÔ” Á|üDcÕº R (s¡ø+åÏ |üe\dæq) nã\ <ä÷s¡yTÓ bÆ ˛sTTq~, Ç‹ R
nì, ø±s¡TD≤´‘Y R ø±s¡TD´uÛ≤eeTT#˚‘q· T, ÄÁ•‘ê Ç‹ R (q$Tà) ÄÁX¯sTT+∫q~
j·Tì, ÄqèX¯+dü´‘·' R nqT‘ê|üeTT#˚‘q· T, |ürï qcÕº Ç‹ R uÛ≤s¡´ ø±qsê≈£îqï~
j·Tì, XÀπøq R <äT'KeTT#˚‘q· T, Á|æj÷· Ç‹ R Á|æjT· Tsê\ì, eT<äHq˚ #· R
Á|üDj·TuÛ≤eeTT#˚‘·qT, (sêeT' |ü]‘·|ü´‘˚ R lsêeTT&ÉT |ü]‘ê|üeTT H=+<äT
#·THêï&ÉT.)
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` Á|üDcÕº R Ç‘·sT¡ \#˚ |”&+ç |üã&ÉT#·Tqï<Ó’ j·TT+&ç Hê#˚ s¡ø+åÏ |üã&É˝<Ò Tä .
Ä|ü<äH=+~q @ Åd”ÔjÓÆTqqT s¡øÏå+|üã&Ée\dæq<˚. Ä e÷Á‘·eTT s¡ø£åDeTT≈£L&É
#˚j·T˝Òø£ b˛‹qì lsêeTTq≈£î ø±s¡TD´eTT— eqeTTq+<äT>∑÷&É ‘·qqT
ÄÁX¯sTT+∫j·TTqï{Ϻ <ëìì ø±bÕ&É˝≈Ò î£ +{Ïqì ÄÁ•‘·sø¡ D å£ dü«uÛ≤eeTT>∑\ Ä‘·ìøÏ
nqT‘ê|üeTT, düs¡«<Ûäs¡àeTT\≈£î kÕ<ÛäquÛÑ÷‘·Tsê˝…’q <Ûäs¡à|ü‹ïì >√˝ÀŒsTT‹qì
<äT'KeTT. n|üPs¡« s¡÷|ü˝≤eD´e‹jÓTÆ ñ‘·eÔ TdüTKkÕ<Ûqä uÛ÷Ñ ‘·Tsê˝…q’ Á|æjT· Tsê\T
<ä÷s¡yTÓ Æ b˛sTTq<äì Á|üDj·T‘ê|üeTTqT ø£\T>∑T#·Tqïeì uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` düVü≤»eTT>∑H˚ s¡ø£åD°j·TTsê˝…’q{Ϻ Åd”Ôì s¡øÏå+|ü˝Òø£b˛sTT‹qì
476 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
ø£s¡TD#˚‘·qT, ns¡D´yêdüeTTq+<äT >∑÷&É ‘·qTï $&ÉTeø£ ÄÁX¯sTT+∫j·TTqï{Ϻ
uÛ≤s¡´qT <äøÿÏ +#·Tø=q˝Òø£ b˛sTT‹qì nqT‘ê|üeTT#˚‘q· T, ns¡<Δ V˚ ≤ü yÓTÆ düs«¡ <Ûsä à¡ kÕ<Ûqä
uÛ÷Ñ ‘·jTÆÓ q <Ûsä à¡ |ü‹ïì >√˝ÀŒsTT‹qì <äT'KeTT#˚‘q· T, ‘·q eTqdüT‡qT Vü≤]+∫q
Á|æjT· Tsê\T <ä÷s¡yTÓ qÆ <äì Á|üDj·÷‹X¯jT· eTT#˚‘q· T lsêeTT&ÉT $TøÏÿ* |ü]‘·|+æ #·T
#·THêï&ÉT.
XÀ¢ˆˆ nkÕ´ <˚yê´ j·T<∏ë s¡÷|ü eT+>∑Á|ü‘´· +>∑kÂwü̃eyéT ˆ
sêeTdü´ #· j·T<∏ë s¡÷|ü+ ‘· ùd´j·T eTdæ‘ø˚ Då£ ≤ ˆˆ 50
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nkÕ´' ` <˚yê´' ` j·T<∏ë ` s¡÷|ü+ ` n+>∑Á|ü‘´· +>∑kÂwü̃eyéT `
sêeTdü´ ` #· ` j·T<∏ë ` s¡÷|ü+ ` ‘·d´ü ` Çj·TyéT ` ndæ‘ø˚ D å£ ≤ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nkÕ´' <˚yê´' s¡÷|üyTé n+>∑Á|ü‘´· +>∑kÂwüe˜ + j·T<∏ë sêeTdü´
#· ‘·<ë∏ — ‘·d´ü s¡÷|ü+ j·T<∏ë nkÕ´' #· ‘·<ë∏ — (n‘·') Çj·T+ ndæ‘ø˚ D å£ ≤ ‘·d´ü
(jÓ÷>±´).
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nkÕ´' <˚yê´' R á eTVü≤˙j·TTsê*jÓTTø£ÿ, s¡÷|ü+ R
kÂ+<äs´¡ eTTqTï, n+>∑Á|ü‘´· +>∑kÂwüe˜ + R nej·TeeTT\ kÂwüe˜ eTTqT, j·T<∏ë R
@$<Ûyä TÓ qÆ {Ï~º jÓ÷, sêeTdü´ #· R lsêeTTq≈£îqT, (‘·<ë∏ R Ä $<Ûeä TT>∑H˚ j·TTqï~)—
‘·d´ü R Ä lsêeTTìjÓTTø£ÿ, s¡÷|ü+ R kÂ+<äs´¡ eTT, j·T<∏ë R @$<Ûyä TÓ qÆ <√,
nkÕ´' #· R Ä d”‘ê<˚$øÏ >∑÷&É, ‘·<ë∏ R Ä $<Ûyä TÓ qÆ {Ï<º ’Ó j·TTqï~, (n‘·' R
n+<äT#˚), Çj·T+ ndæ‘ø˚ D å£ ≤ R á ˙*ø£qTï\T>∑\ kÂ+<äs´¡ e‹, ‘·d´ü R Ä
lsêeTTq≈£î, (jÓ÷>±´ R jÓ÷>∑T´sê\T).
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` á es¡qí eTT#˚ d”‘êsêeTT\T ˇø£]ø=ø£sT¡ düs«¡ $<Ûeä TT\ ‘·–j·TT+&ÉT
Ø‹>± düèõ+|üã&çq{Ïyº ês¡ì yÓ\&¢ +ç |üã&çq~.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á d”‘ê<˚$jÓTTø£ÿ kÂ+<äs´¡ $X‚weü TTqT kÕeTTÁ~ø£XÊÅdÔü Á|üd<æ yΔä TÓ qÆ
nej·TekÂwü˜eeTTqT m+‘·{Ï $X‚wüyÓTÆj·TTqïy√, nfÒ¢ lsêeTTq≈£î >∑÷&É
neT]j·TTqï$. nfÒ¢ lsêeTTìjÓTTø£ÿ Ä s¡÷|üeTVü≤‘·Ô « eT+‘·jT· TqT áyÓT˝À
>±qe#·TÃ#·Tqï~. n+<äT#˚ lsêeTTq≈£î á eTVü≤˙j·TkÂ+<äs´¡ e‹ düs«¡ $<Ûeä TT\
‘·–j·TTqï~.
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 477
XÀ¢ˆˆ nkÕ´ <˚yê´ eTq düdÔ àæ + düdÔ ´ü #êkÕ´+ Á|ü‹wæ̃‘y· Té ˆ
‘˚ H˚jT· + dü #· <Ûsä êà‘êà eTTVüAs¡Ô eT|æ Je‹ ˆˆ 51
|ü<ä#˚ä<äeTT :` nkÕ´' ` <˚yê´' ` eTq' ` ‘·dàæ Hé ` ‘·d´ü ` #· ` nkÕ´+ `
Á|ü‹wæ̃‘y· Té ` ‘˚q ` Çj·T+ ` dü' ` #· ` <Ûsä êà‘êà ` eTTVüAs¡yÔ Té ` n|æ `
Je‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` nkÕ´' <˚yê´' eTq' ‘·dàæ Hé Á|ü‹wæ̃‘y· Té — ‘·d´ü eTq' #· nkÕ´+
Á|ü‹w摘 y· Té . ‘˚q eTTVüAs¡eÔ T|æ Çj·T+ Je‹— dü' <Ûsä êà‘êà #· Je‹.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` nkÕ´' <˚yê´' R á eTVü≤˙j·TTsê*jÓTTø£ÿ, eTq' R Vü≤è<äjT· eTT,
‘·dæàHé R Ä lsêeTTìj·T+<äT, Á|ü‹w昑·+ R dæús¡eTT>± ì\∫j·TTqï~, ‘·dü´
eTq' R lsêeTTìjÓTTø£ÿ eTqdüT‡, nkÕ´+ #· R á d”‘ê<˚$j·T+<äTqT, Á|ü‹w摘 y· Té
R dæsú e¡ TT>∑ ì\∫j·TTqï~, ‘˚q R Ä ø±s¡DeTT#˚‘,· Çj·T+ R á d”‘ê<˚$,
eTTVüAs¡eÔ T|æ R ø=ìïø£D å eTT\ ø±\yÓTqÆ qT, Je‹ R J$+∫j·TTqï~, <Ûsä êà‘êà
dü' #· R <Ûsä à¡ ‘·‘Œ· s¡T&Óq’ Ä lsêeTT&ÉTqT, Je‹ R J$+#·T#·THêï&ÉT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<ä sêJj·TeTT :` ‘·eT eTqdüT‡\j·T+<äT d”‘êsêeTT \TuÛj
Ñ T· T\≈£îqT |üsd¡ Œü s¡
s¡÷|üeTT\T ì\∫ j·TT+&Éì#√ @ø£V≤ü è<äjT· T˝…q’ {Ϻ yês¡T ø£Då ø±\eTT >∑÷&É J$+#·T≥
dü+uÛ$Ñ +#·<Tä . ø±e⁄q ø£$#˚ $jÓ÷>∑ø±\eTTq+<äT yês¡T J$+∫ j·TT+&ÉT≥≈£î
ø±s¡DeTT Ç≥T¢ #Ó|Œü ã&çq~.
yêdüT<ëdükÕ«$T :` ªªnqHê´ Væ≤ eTj·÷ d”‘ê uÛ≤düÿsπ D Á|üu≤Û j·T<∏ëμμ dü÷s¡T´q≈£î
‘˚»düT‡e˝… d”‘· Hê ø£qq´— qqTï $&ç∫j·TT+&É<Tä . ÄyÓTqT $&ç∫ H˚qT+&É qì
lsêeTT&˚ #Óô|ŒqT >∑<ë!
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á d”‘ê<˚$jÓTTø£ÿ Vü≤è<äj·TeTT lsêeTTìj·T+<äT #·ø£ÿ>±
ì\∫j·TTqï~. n+<äT#˚‘H· ˚ Ä‘·&TÉ ø=~› ø±\yÓTqÆ qT J$+|ü>\∑ TZ#T· Hêï&ÉT. nfÒ¢
lsêeTTì Vü≤è<äjT· eTT áyÓTj·T+<äT dæsú e¡ TT>∑ HÓ\ø=ìj·TTqï~. ø±ã{Ïj º T˚ áyÓT
á sêø£då e” T<Û´ä eTTq JeeTT‘√ qT+&É>*∑ qZ ~.
XÀ¢ˆˆ <äTwüÿs¡+ ø£è‘·yê ÁHêyÓ÷ V”≤H√ j·T <äqj·÷ Á|üuTÑÛ ' ˆ
<Ûës¡jT· ‘ê´‘·àH√ <˚V≤ü + q XÀπø Hêed”<‹ä ˆˆ 52
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äTwüÿs¡+ ` ø£è‘·yêHé ` sêeT' ` V”≤q' ` j·T‘Y ` nqj·÷ `
478 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
Á|üuTÑÛ ' ` <Ûës¡jT· ‹ ` Ä‘·àq' ` <˚V≤ü + ` q ` XÀπøq ` ned”<‹ä ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` sêeT' nqj·÷ V”≤q' Á|üuTÑÛ ' (düH)é Ä‘·àq' <˚V≤ü + <Ûës¡jT· ‹,
XÀπøq q ned”<‹ä ` Ç‹ j·T‘Y, ‘·‘Y <äTwüÿs¡+ ø£è‘·yêHé.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` sêeT' R lsêeTT&ÉT, nqj·÷ V”≤q' R á eTVü≤˙j·TTsê*#˚
$jÓ÷>∑eTT H=+~qyê&Ó,’ Á|üuTÑÛ ' (düH)é R düeTs¡T&ú >É T∑ #·T, Ä‘·àq' <˚V≤ü + R ‘·q
X¯Øs¡eTTqT, <Ûës¡jT· ‹ R <Û]ä +#·T#·THêï&ÉT, XÀπøq R <äT'KeTT‘√, q ned”<‹ä R
q•+∫b˛e⁄≥˝Ò<Tä , Ç‹ j·T‘Y R nqTq~ @~ j·TTqï<√, sêeT' R lsêeTT&ÉT,
‘·‘Y <äTwüÿs¡+ ø£è‘·yêHé R Ä $TøÏÿ* <äTwüÿs¡yTÓ qÆ |üìì #˚jT· T#·THêï&ÉT.
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
>√$+<äsêJj·TeTT :` yÓqTø£ e÷\´e‘·Œs¡«‘·eTTq+<äT lsêeTT&ÉT bı+<äT#·Tqï{Ϻ
d”‘ê$s¡V≤ü y˚<qä qT, n|üŒ{Ï n‘·ì Bqdæ‹ú ì p∫ Vü≤qTeT ªªÄVü‰! edæw•˜ü wüß´&Óq’
á sê»≈£îe÷s¡T&ÉT ˇø£ÅdìÔ” >∑÷]à Ç+‘· <ës¡TDeTT>± $\|æ+#·THê! Çd”! j·Tì
‘·q eTqdüT‡˝À ì+<ë|üPs¡«ø£eTT>± |ü]Vü≤dæ+∫ j·TT+&ÓqT. düV≤ü »eTT>± ‘êqT
$sê– ø±e⁄q n|ü &Ü‘·ì ø± uÛ≤eeTT ø£\TZ≥ düV≤ü »y˚T!
ø±ì Ç|ü&ÉT n‘·&ÉT d”‘ê<˚$jÓTTø£ÿ n<äT“¤‘·yÓTÆq ˝Àø√‘·Ôs¡ s¡÷bÕ‹
X¯jT· eTTqT dü«j·TeTT>± >±+∫ j·T<∏ës¡dú ‹úæ ì Á>∑V≤æ +#ÓqT. >±e⁄q ‹]– n‘·&≥
ç T¢
nqTø=qT#·THêï&ÉT.
Ç{Ϻ á d”‘ê<˚$ qT+&ç $jÓ÷>∑eTT H=+~ lsêeTT&ÉT JeqeTT\‘√
qT+&É>\∑ TZ≥j˚T >=|üŒ <äTs¡≥
È yÓTqÆ $wüjT· eTT! ˇø£ sê»≈£îe÷s¡Tq≈£î nX¯«eTT\T,
>∑»eTT\T eTTqï>∑T sê»´dü+|ü<\ä qT ~<äTø› =qT kÕeTs¡´ú yÓT+‘Óq’ qT+&Ée#·TÃqT.
ø±ì ‘·q Á|üDj·TkÕÁe÷»´kÂ<ÛäeTTq yÓTT<ä{Ï yÓT≥Tºø£&ÉH˚ Ç{Ϻ Ä|òü÷‘·eTT
yê{Ï*q¢ |ü&ÉT <ëìì ‘·≥Tºø=ì ì\Te>∑\TZ≥ m+‘·{yÏ êì¬øq’ qT m≥T¢ kÕ<Û´ä eTT?
ÄVü‰! lsêeTT&ÉT m+‘·{Ï <ës¡TDe´<∏qä T uÛ]Ñ +#·T#·T j·T\ŒyÓTqÆ ‘·q X¯Øs¡eTTqT
ì\TŒø=qT#·THêï&ÉT! ‘·q eX¯eTT˝À ˝Òì |üì d”‘ê$jÓ÷>∑eTTHê&ÉT »]–q~, ø±ì
‘·q ÁbÕDeTT $&ÉT#·T≥ H˚&TÉ ‘·q #˚‹˝Àì |üìj˚T >∑<ë! n{Ϻ <˚$Tj·TT #˚jT· ≈£î+&É
˝Àø√‘·Ôs¡BÛs¡‘·«eTT‘√ lsêeTT&ÉT JeeTT\‘√ qT+&ç >=|üŒ <äTwüÿs¡ø±s¡´y˚T
#˚jT· T#·THêï&ÉT! ` nì Vü≤qTeT uÛ≤eeTT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç{Ϻ ìs¡T|üeTkÂ+<äsê´~ eTVü≤˙j·T>∑TD$X‚weü TT\T >∑*qZ d”‘q· T
$&É∫, m+‘· düeTs¡T&ú q’Ó qT XÀø£eTT‘√ Á≈£î+– ø£è•+∫b˛≈£î+&É ‘·q <˚V≤ü eTTqT
(15) ` |ü+#·<äX¯düs¡Z 479
ì\T|ü⁄ø=qT#·THêï &Éq>± ÄVü‰! lsêeTT&ÉT m+‘· >=|üŒ<äTs¡≥
È ø±s¡´eTT >±$+#·T
#·THêï&ÉT!
XÀ¢ˆˆ <äTwüÿs¡+ ≈£îs¡T‘˚ sêyÓ÷ j·T Çe÷+ eT‘·øÔ ±•˙yéT ˆ
d”‘ê+ $Hê eTVü‰u≤VüQ s¡TàVüAs¡eÔ T|æ Je‹ ˆˆ 53
|ü<ä#˚ä<äeTT :` <äTwüÿs¡+ ` ≈£îs¡T‘˚ ` sêeT' ` j·T' ` Çe÷+ ` eT‘·øÔ ±•˙yéT `
d”‘ê+ ` $Hê ` eTVü‰u≤VüQ' ` eTTVüAs¡yÔ Té ` n|æ ` Je‹ ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` Çe÷+ eT‘·øÔ ±•˙+ d”‘ê+ $Hê j·T' eTTVüAs¡+Ô n|æ Je‹,
dü' eTVü‰u≤VüQ' sêeT' <äTwüÿs¡+ ≈£îs¡T‘˚.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` Çe÷+ eT‘·øÔ ±•˙+ d”‘ê+ $Hê R á eT~πsø£Då jÓTÆ q d”‘·
˝Ò≈î£ +&É, j·T' eTTVüAs¡Ô eT|æ Je‹ R @ lsêeTT&ÉT ø=ìï ø£D å eTT˝…q’ qT J$+∫
j·TTHêï&√, dü' eTVü‰u≤VüQ' R Ä eTVü‰Ms¡T&ÉT, <äTwüÿs¡+ ≈£îs¡T‘˚ R $TøÏÿ*
<äTwüÿs¡øè£ ‘·´eTTqT >±$+#·T#·THêï&ÉT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` Ç{Ϻ kÂ+<äs´¡ sê•ì $&É∫ ø=ìï ø£Då eTT˝…q’ qT lsêeTT&ÉT J$+∫
j·TTHêï&Éq>±, Ä eTVü‰Ms¡T&ÉT m+‘· <äTwüÿs¡ø±s¡´eTT >±$+#·T#·THêï&√ >∑<ë!
XÀ¢ˆˆ @e+ d”‘ê+ ‘·<ë <äècºÕ« Vü≤èwü'º |üeqdü+uÛeÑ ' ˆ
»>±eT eTqkÕ sêeT+ Á|üXX¯ +¯ dü #· ‘·+ Á|üuTÑÛ yéT ˆˆ 54
Ç‘ê´πs¸ leT<ë«©àøÏsêe÷j·TDÒ
Ä~ø±y˚´ düT+<äs¡ø±+&˚
ª d”‘√|ü\+uÛÑ'μ HêeT
|ü+#·<äX¯dü‡s¡Z'.
|ü<ä#˚ä<äeTT :` @e+ ` d”‘ê+ ` ‘·<ë ` <äècºÕ« ` Vü≤èwü'º ` |üeqdü+uÛeÑ ' `
»>±eT ` eTqkÕ ` sêeT+ ` Á|üXX¯ +¯ dü ` #· ` ‘·+ ` Á|üuTÑÛ yéT ˆˆ
nq«j·TÁø£eTeTT :` |üeqdü+uÛeÑ ' ‘·<ë @e+ d”‘ê+ <äècºÕ« Vü≤èwü'º eTqkÕ sêeT+
»>±eT— ‘·+ Á|üuTÑÛ + Á|üXX¯ +¯ dü #·.
Á|ü‹|ü<ës¡úeTT :` |üeqdü+uÛeÑ ' R yêj·TT|ü⁄Á‘·T&Óq’ Vü≤qTeT, ‘·<ë R n|ü&ÉT,
@e+ d”‘ê+ <äècºÕ« R á Ø‹>± d”‘q· T >±+∫, Vü≤èwü'º R Äq+<äeTT H=+~qyê&Ó,’
eTqkÕ sêeT+ »>±eT R e÷qdæø£eTT>± sêeTTì (düìï~Ûì) bı+<ÓqT, ‘·+
Á|üuTÑÛ + R Ä kÕ«$Tì, Á|üXX¯ +¯ dü #· R $TøÏÿ* yÓT#·TÃø=HÓqT ≈£L&ÉqT!
480 düT+<äsø¡ ±+&ÉeTT
$X‚cÕs¡eú TT\T, yê´U≤´‘·\ n_ÛÁbÕj·TeTT\T
‹\ø£eTT :` ªª@e+ d”‘ê+μμ eT*qeÅdüÔeTT\T, ñ|üyêdüø£èX¯‘·«eTT, XÀø£<Ûë´q
|üsêj·TD‘·«eTT eTTqï>∑T bÕ‹Áe‘·´<Ûäs¡àeTT\‘√ yÓ\j·TT#·Tqï{Ϻ d”‘·qT #·÷∫
j·Tì uÛ≤eeTT.
ªªsêeT+ Á|üXX¯ +¯ dü #·μμ ` Ç{Ϻ bÕ‹Áe‘·´>∑TDdü+|üqTïsê˝…q’ uÛ≤s¡´qT
bı+~q uÛ≤>∑´e+‘·T&Éì sêeTTì Á|üX+¯ dæ+#ÓqT. Ç{Ϻ áyÓT $jÓ÷>∑eTT#˚‘H· ˚ Ç+‘·{Ï
e´<∏Hä =+<ÓqT. Ç+‘·{Ï rÁeyÓTqÆ ñ<ä´eTeTTqT |üPHÓ qìj·TTqT Á|üX+¯ dæ+#ÓqT.
Ç{Ï º ø£ w ü º d æ ú ‹ j· T +<ä T >∑ ÷ &É bÕ‹Áe‘· ´ eTTq≈£ î uÛ Ñ + >∑ e TT ˝Ò ≈ £ î +&É > ∑
e]Ô+#·T#·Tqï+<äT\≈£î d”‘e· TàqT >∑÷&É Á|üX+¯ dæ+#ÓqT nìj·TTqT (#·ø±s¡eTTqT
yÓqTø£≈î£ nq«sTT+∫) #Ó|Œü e#·TÃqT.
yêdüT<ëdükÕ«$T :` ªªdüàs¡De÷Á‘·dü+‘·TcÕºj·Tμμ j·Tìq≥T¢ ‘·qqT düà]+∫q
e÷Á‘·eTTqH˚ dü+‘√wæ+#·Tyê&ÉT ø±ã{Ϻ sêeT#·+Á<äTì ìs¡+‘·se¡ TT |ü]|ü] $<Ûeä TT\
Vü≤qTeT düà]+#·T#·T+&ÉTqT.
‘ê‘·Œs¡´eTT :` á $<Ûeä TT>∑ bÕ‹Áe‘ê´~dü<Tä DZ XÀ_Û‘T· sê˝…q’ d”‘e· TàqT >±+∫
Vü≤qTeT eTVü‰q+<äeTT H=+~qyê&Ó’, ˇø£ÿe÷s¡T>∑ uÛÑøÏÔ‘√ ‘·q eTqdüT‡q+<äT
lsêeTTì düà]+#ÓqT. Ç{Ϻ eTVü‰˙j·TTsê* uÛsÑ j Ô¡ TÆÓ q+<äT\≈£îqT, ÄyÓTqT >∑÷]Ã
Äj·Tq≈£î ø£*Zq XÀø£eTTq≈£îqT, n‘·ì Á|üj·T‘·ï$X‚wüeTT\≈£îqT ‘·q kÕ«$Tì
$TøÏÿ*>± Á|üX+¯ dæ+#ÓqT.
Ç~ leT‘·T‡+<äsø¡ ±+&ÉeTTq
ªªdüTuÀ~Ûìμμj·TqT Ä+Á<Û$ä es¡DeTTq+<äT
ªªd”‘√|ü\+uÛeÑ TTμμ nqT
|ü<äTHÓ’<äedüs¡ZeTT.
Vü≤]' z+ ‘·‘Y dü‘.Y
✫✫✫