توابع (Functions)

اغلب اوقات ما نیاز داریم یک مجموعه‌ای از دستورها را در خیلی از جاهای کد چندین بار اجرا کنیم.

برای مثال، می‌خواهیم که پیغامی زیبا برای کسی که وارد صفحه‌ای می‌شود یا خارج می‌شود یا جاهایی دیگر نمایش دهیم.

توابع بلوک‌های ساختمانی اصلی یک برنامه‌اند. آنها به کد اجازه‌ی فراخوانی شدن چند باره را بدون تکرار می‌دهند.

ما مثال‌هایی از توابع درون سیستمی مثل alert(message)ØŒ prompt(message, default) Ùˆ confirm(question) را دیده‌ایم. اما میتوانیم توابع خودمان را هم بسازیم.

تعریف توابع (Function Declaration)

برای ساختن یک تابع ما به تعریف کردن تابع نیاز خواهیم داشت.‌(function declaration)

چیزی شبیه کد پایین:

function showMessage() {
  alert( 'Hello everyone!' );
}

کلمه‌ی کلیدی function اول می‌آید، سپس اسم تابع Ùˆ سپس لیستی از پارامترها داخل پرانتز (با کاما جدا می‌شوند، در مثال بالا داخل پرانتزها خالی‌ست) Ùˆ در نهایت کد تابع، با نام “بدنه‌ی تابع”، Ú©Ù‡ توسط دو براکت محصور شده است.

function name(parameter1, parameter2, ... parameterN) {
 // body
}

تابع جدید ما می‌تواند با اسمش صدا زده شود: showMessage().

برای نمونه:

function showMessage() {
  alert( 'Hello everyone!' );
}

showMessage();
showMessage();

فراخوانی showMessage() کد درون تابع را اجرا می‌کند. در اینجا ما پیغام را دوبار خواهیم دید.

این مثال یکی از اهداف اصلی توابع را نشان می‌دهد: اجتناب از کد تکراری.

اگر ما نیاز داشته باشیم نحوه‌ای که پیغام نشان داده می‌شود را عوض کنیم، تنها لازم است که کد را در یک قسمت تغییر دهیم: تابعی که آن را خروجی می‌دهد.

متغیرهای محلی (Local variables)

اگر یک متغیر در درون تابع تعریف شود، فقط در درون همان تابع قابل استفاده است.

برای نمونه:

function showMessage() {
  let message = "Hello, I'm JavaScript!"; // local variable

  alert( message );
}

showMessage(); // Hello, I'm JavaScript!

alert( message ); // <-- Error! The variable is local to the function

متغیرهای بیرونی (Outer variables)

یک تابع می‌تواند به متغیر درونی دسترسی داشته باشد، به عنوان مثال:

let userName = 'John';

function showMessage() {
  let message = 'Hello, ' + userName;
  alert(message);
}

showMessage(); // Hello, John

تابع دسترسی کامل به متغیر بیرونی دارد. همینطور میتواند آنرا تغییر هم بدهد.

برای مثال:

let userName = 'John';

function showMessage() {
  userName = "Bob"; // (1) changed the outer variable

  let message = 'Hello, ' + userName;
  alert(message);
}

alert( userName ); // John before the function call

showMessage();

alert( userName ); // Bob, the value was modified by the function

متغیر بیرونی فقط در مواقعی مورد استفاده قرار می‌گیرد که متغیر محلی‌ای وجود نداشته باشد.

اگر یک متغیر هم‌نام در درون تابع تعریف شود، جانشین متغیر بیرونی می‌شود. برای مثال، در کد زیر، تابع از متغیر محلی userName استفاده می‌کند Ùˆ متغیر بیرونی نادیده گرفته می‌شود:

let userName = 'John';

function showMessage() {
  let userName = "Bob"; // تعریف یک متغیر محلی

  let message = 'Hello, ' + userName; // Bob
  alert(message);
}

// the function will create and use its own userName
showMessage();

alert( userName ); // John, unchanged, the function did not access the outer variable

پارامترها

ما می‌توانیم اطلاعات دلخواهی را به توابع با کمک پارامترها پاس بدهیم.

در مثال زیر، تابع دو پارامتر دارد: from Ùˆ text.

function showMessage(from, text) { // parameters: from, text
  alert(from + ': ' + text);
}

showMessage('Ann', 'Hello!'); // Ann: Hello! (*)
showMessage('Ann', "What's up?"); // Ann: What's up? (**)

وقتی تابع در خطوط (*) Ùˆ (**) صدا زده می‌شود، مقادیر داده شده در متغیرهای محلی from Ùˆ text Ú©Ù¾ÛŒ می‌شوند. سپس، تابع از آنها استفاده می‌کند.

مثالی دیگر: یک متغیر from داریم Ùˆ به تابع پاس می‌دهیم. توجه کنید: تابع، from را تغییر می‌دهد، اما تغییر در بیرون دیده نمی‌شود، چراکه تابع همیشه یک Ú©Ù¾ÛŒ از مقدار آن را می‌گیرد:

function showMessage(from, text) {

  from = '*' + from + '*'; // make "from" look nicer

  alert( from + ': ' + text );
}

let from = "Ann";

showMessage(from, "Hello"); // *Ann*: Hello

// the value of "from" is the same, the function modified a local copy
alert( from ); // Ann

وقتی یک مقدار به عنوان یک پارامتر تابع پاس داده می‌شود، به آن آرگومان نیز می‌گویند.

به عبارتی دیگر، بگذارید این مقررات را تعیین کنیم:

• یک پارامتر یک متغیر لیست شده درون پرانتز‌های تعریف تابع است (یک عبارت مخصوص زمان تعریف).
• یک آرگومان مقداری‌ست Ú©Ù‡ به تابع موقع صدازدن آن پاس داده شده است (یک عبارت مخصوص زمان فراخوانی).

ما توابع را با پارامترهای‌شان تعریف می‌کنیم، و سپس آن‌ها را با آرگومان‌هایشان صدا می‌زنیم.

در مثال بالا، می‌توانید بگویید: «تابع ‍sayMessage با دو پارامتر تعریف شده، پس با دو آرگومان صدا زده می‌شود: from Ùˆ Hello».

مقادیر پیش‌فرض

اگر پارامتری فراهم نشده باشد، مقادیر آن undefined می‌شوند.

برای مثال، تابع showMessage(from, text)ØŒ می‌تواند با یک آرگومان صدا زده شود:

showMessage("Ann");

این یک خطا نیست. خروجی این فراخوانی "Ann: undefined" است. text نداریم پس پیش‌فرض این است Ú©Ù‡ text === undefined.

اگر ما بخواهیم یک مقدار “پیش‌فرض” برای text در این حالت استفاده کنیم، می‌توانیم آن را بعد از = مشخصش کنیم:

function showMessage(from, text = "no text given") {
  alert( from + ": " + text );
}

showMessage("Ann"); // Ann: no text given

حالا اگر پارامتر text پاس داده نشود، مقدار "no text given" را می‌گیرد.

همچنین اگر پارامتر وجود داشته باشد نیز ممکن است مقدار پیش‌فرض قرار بگیرد، در صورتی Ú©Ù‡ برابر با undefined باشد، مانند زیر:

showMessage("Ann", undefined); // Ann: no text given

اینجا "no text given" یک رشته است، اما می‌تواند عبارت پیچیده‌تری باشد، Ú©Ù‡ تنها در حالتی ارزیابی Ùˆ مقداردهی می‌شود Ú©Ù‡ پارامتری وجود نداشته باشد. بنابراین این هم ممکن است:

function showMessage(from, text = anotherFunction()) {
  // anotherFunction() only executed if no text given
  // its result becomes the value of text
}

پارامترهای پیش‌فرض جایگزین

function showMessage(from, text) {
  if (text === undefined) {
    text = 'متنی داده نشده';
  }

  alert( from + ": " + text );
}

function showMessage(from, text) {
  // بود، مقدار پیش‌فرض را تخصیص بده falsy از نوع text اگر مقدار
  // با وجود نداشتن متن یکسان است text == "" این یعنی
  text = text || 'متنی داده نشده';
  ...
}

گاهی اوقات این منطقی است که مقدارهای پیش‌فرض پارامترها را در مرحله‌ای بعد از تعریف تابع قرار دهیم.

برای بررسی یک پارامتر حذف شده، می‌توانیم آن را با undefined مقایسه کنیم:

function showMessage(text) {
  // ...

  if (text === undefined) { // if the parameter is missing
    text = 'empty message';
  }

  alert(text);
}

showMessage(); // empty message

…یا می‌توانستیم از عملگر || استفاده کنیم:

function showMessage(text) {
  // if text is undefined or otherwise falsy, set it to 'empty'
  text = text || 'empty';
  ...
}

موتورهای جاوااسکریپت مدرن از عملگر nullish coalescing ?? پشتیبانی می‌کنند، این عملگر زمانی Ú©Ù‡ مقدارهای falsy مثل 0 معمولی فرض می‌شوند، بهتر است:

function showCount(count) {
  // if count is undefined or null, show "unknown"
  alert(count ?? "unknown");
}

showCount(0); // 0
showCount(null); // unknown
showCount(); // unknown

بازگردانی یک مقدار (Returning a value)

یک تابع می‌تواند مقداری را در فراخوانی کد به عنوان یک جواب بازگرداند.

ساده‌ترین مثال یک تابعی‌ست که جمع دو عدد را حساب می‌کند:

function sum(a, b) {
  return a + b;
}

let result = sum(1, 2);
alert( result ); // 3

return میتواند در هرجایی از تابع باشد. وقتی اجرای تابع به آن می‌رسد، تابع متوقف می‌شود Ùˆ مقدار به کد صدازده شده، بازگردانده ‌می‌شود (Ú©Ù‡ در کد بالا result است.)

return ممکن است در یک تابع بارها ظاهر شود. برای مثال:

function checkAge(age) {
  if (age >= 18) {
    return true;
  } else {
    return confirm('Do you have permission from your parents?');
  }
}

let age = prompt('How old are you?', 18);

if ( checkAge(age) ) {
  alert( 'Access granted' );
} else {
  alert( 'Access denied' );
}

همچنین ممکن است Ú©Ù‡ return را بدون مقدار استفاده کرد. این باعث می‌شود Ú©Ù‡ تابع در همان لحظه خارج شود.

برای مثال:

function showMovie(age) {
  if ( !checkAge(age) ) {
    return;
  }

  alert( "Showing you the movie" ); // (*)
  // ...
}

در کد بالا، اگر checkAge(age)ØŒ false برگرداند، سپس، showMovie به alert نمی‌رسد.

function doNothing() { /* empty */ }

alert( doNothing() === undefined ); // true

function doNothing() {
  return;
}

alert( doNothing() === undefined ); // true

return
 (some + long + expression + or + whatever * f(a) + f(b))

return;
 (some + long + expression + or + whatever * f(a) + f(b))

return (
  some + long + expression
  + or +
  whatever * f(a) + f(b)
  )

نامگذاری یک تابع

توابع، اعمال هستند. بنابراین اسم آنها عموما یک فعل است. باید خلاصه باشد و با بیشترین دقت ممکن، فعالیت تابع را توصیف کند که اگر کسی کد را مطالعه می‌کرد متوجه نوع فعالیت تابع بشود.

این یک روش معمول است که تابع را با پیشوند فعلی شروع کنیم که کارش را به گنگی توصیف کند. یک توافقی در تیم باید بر معنی‌های این پیشوندها باشد.

برای نمونه، توابعی Ú©Ù‡ با "show" شروع می‌شوند، معمولا چیزی را نمایش می‌دهند.

توابعی که با این‌ها شروع می‌شوند…

• "get…" – مقداری را برمی‌گرداند،
• "calc…" – چیزی را محاسبه می‌کند،
• "create…" – چیزی را می‌سازد،
• "check…" – چیزی را بررسی می‌کند Ùˆ مقدار boolean برمی‌گرداند Ùˆ غیره.

نمونه‌هایی از چنین نام‌هایی:

showMessage(..)     // پیغامی را نشان می‌دهد.
getAge(..)          // سن را برمی‌گرداند که به نحوی مقدارش به آن رسیده
calcSum(..)         // جمع می‌کند و جواب را برمی‌گرداند
createForm(..)      // یک فرم می‌سازد و عموما آن را برمی‌گرداند
checkPermission(..) // یک سطح دسترسی را بررسی می‌کند و صحیح و غلط برمی‌گرداند

با پیشوند‌ها در جای خود، نگاهی کوتاه به نام تابع، درکی از نوع کار و مقداری که برمی‌گرداند را به ما می‌دهد.

Functions == Comments

توابع باید کوتاه باشند و دقیقا یک کار مشخص را انجام بدهند. اگر آن کار بزرگ است شاید نیاز باشد که تابع را به چند تابع کوچکتر بشکانیم. گاهی اوقات دنبال کردن این قانون کار ساده‌ای نیست اما قطعا در کل چیز مفید و خوبی‌ست.

یک تابع مجزا نه تنها برای آزمودن و Debug کردن ساده‌تر است بلکه حتی وجود داشتنش هم توصیفی از نحوه کارکرد است.

برای نمونه، دو تابع showPrimes(n) زیر را مقاسیه کنید. هر یک اعداد اول را تا n خروجی می‌دهد.

حالت اول از برچسب استفاده می‌کند:

function showPrimes(n) {
  nextPrime: for (let i = 2; i < n; i++) {

    for (let j = 2; j < i; j++) {
      if (i % j == 0) continue nextPrime;
    }

    alert( i ); // a prime
  }
}

در حالت دوم، از یک تابع افزوده‌ای به نام isPrime(n) برای بررسی اول بودن استفاده می‌شود:

function showPrimes(n) {

  for (let i = 2; i < n; i++) {
    if (!isPrime(i)) continue;

    alert(i);  // a prime
  }
}

function isPrime(n) {
  for (let i = 2; i < n; i++) {
    if ( n % i == 0) return false;
  }
  return true;
}

حالت دوم قابل فهم‌تر است، نه؟ تفاوت حالت دوم این است Ú©Ù‡ به جای کد، یک تابع با نام (isPrime) اضافه شده است. بعضی اوقات به اینجور کدها، کدهای خود-توصیف می‌گویند.

بنابراین، حتی اگر ما قصد استفاده دوباره تابع را نداریم، توابع می‌توانند ساخته شوند. آنها کد را تشکیل می‌دهند و آن را خواناتر می‌کنند.

خلاصه

تعریف یک تابع شبیه این است:

function name(parameters, delimited, by, comma) {
  /* code */
}

• مقادیر پاس داده شده به یک تابع به عنوان پارامتر، در متغیرهای محلی Ú©Ù¾ÛŒ می‌شوند.
• یک تابع ممکن است به متغیرهای بیرونی هم دسترسی داشته باشد. اما این موضوع فقط از داخل به بیرون کار می‌کند. کد بیرون از تابع، متغیرهای محلی را نمی‌بیند.
• یک تابع می‌تواند یک مقدار را برگرداند. در غیر این صورت مقدار undefined را برمی‌گرداند.

برای قابل فهم و تمیز بودن کد، توصیه می‌شود از متغیرهای محلی و پارامترهای تابع را استفاده کنیم تا متغیرهای بیرونی.

فهم یک تابع که پارامترهایی را می‌گیرد و با آن‌ها کار می‌کند و سپس یک خروجی می‌دهد همیشه ساده‌تر است تا یک تابع که هیچ پارامتری نمی‌گیرد اما متغیرهای بیرونی را تغییر می‌دهد.

نامگذاری تابع:

• یک نام، به طور واضح توضیح می‌دهد Ú©Ù‡ تابع Ú†Ù‡ کاری انجام می‌دهد. وقتی تابعی در کد صدا زده می‌شود، یک اسم خوب سریعا باعث می‌شود ما متوجه شویم Ú©Ù‡ Ú†Ù‡ کاری می‌کند Ùˆ Ú†Ù‡ چیزی را برمی‌گرداند.
• یک تابع، یک فعالیت است، بنابراین اسم توابع عموما افعال خطابی هستند.
• پیشوندهای شناخته‌شده‌ی زیادی برای توابع وجود دارند مانند createØŒ showØŒ getØŒ check... Ùˆ غیره. از آنها برای اشاره کردن به اینکه تابع Ú†Ù‡ کاری انجام می‌دهد استفاده کنید.

توابع، بلوک‌های اصلی ساختمان یک کد هستند. ما مباحث پایه‌ای را پوشش دادیم، پس حالا می‌توانیم آنها را بسازیم و استفاده کنیم. اما این تنها شروع راه است. باز به این مبحث زیاد باز خواهیم گشت و در ویژگی‌های پشرفته‌ی آنها دقیق‌تر خواهیم شد.